Raadsinformatiebrief 2023-10 inzake Voorkeursalternatief verbetering spoorwegovergang Soestdijkerstraatweg

Raadsinformatiebrief Van

Burgemeester en Wethouder/Burgemeester

Zaak nr.

1239596

Aan

Gemeenteraad

RIB nr.

2023 - 10

Portefeuillehouder

B. Heller

Datum

23 februari 2023

Informatie bij

B. van der Helm

Tel. nr.

(035) 629 2487

Onderwerp Voorkeursvariant verbetering spoorwegovergang Soestdijkerstraatweg

Kernboodschap In het kader van het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) is een alternatievenstudie naar de overweg Soestdijkerstraatweg te Hilversum uitgevoerd om de veiligheid en de doorstroming te verbeteren. In deze alternatievenstudie is de eerder gemaakte integrale probleemanalyse opgenomen met daarbij de destijds voorgestelde oplossingsrichtingen. De oplossingsrichtingen zijn verder onderzocht en afgewogen. Uiteindelijk is één voorkeursalternatief gekozen en in het “Verkenningenrapport LVO Hilversum” verder uitgewerkt. In het voorkeursalternatief zijn de maatregelen aan de wegzijde gericht op de verbetering van de ontruiming van de overweg en de doorstroming over en de veiligheid op de overweg. De maatregelen aan de spoorzijde zijn nodig om de maatregelen aan de wegzijde te kunnen realiseren. Een veiligere ontruiming van de overweg moet leiden tot een veiligere situatie en ook een betere verkeersafwikkeling over de overweg. De totale investeringskosten voor het voorkeursalternatief zijn op dit moment geraamd op 1,8 miljoen euro exclusief btw (prijspeil 2022). Omdat de problematiek en oplossingsmogelijkheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de weg- en spoorbeheerder zijn, is cofinanciering een uitgangspunt (50/50) van het LVO. De gemeente moet 900.000 euro bijdragen aan de totale investeringskosten voor het voorkeursalternatief.

Aanleiding Het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (IenW) is gericht op de verbetering van de veiligheid van en de doorstroming over overwegen, zowel op het spoor als op de weg. Het college van burgemeester en wethouders van Hilversum heeft in het kader van het LVO in juli 2017 een aanvraag ingediend bij IenW voor de spoorwegovergang Soestdijkerstraatweg. Zowel ProRail als het college vinden het van groot belang om deel te nemen aan het LVO om zo de veiligheid van en de doorstroming op de overweg Soestdijkerstraatweg te verbeteren. Deze aanvraag heeft IenW geaccepteerd. Als eerste stap is in de periode 2018-2019 een brede, integrale probleemanalyse voor deze overweg uitgevoerd. Deze integrale probleemanalyse heeft het college op 3 december 2019 vastgesteld. Vervolgens is in 2021 en 2022 een alternatievenstudie uitgevoerd. In deze alternatievenstudie is de eerder gemaakte integrale probleemanalyse opgenomen met daarbij de destijds voorgestelde oplossingsrichtingen. De oplossingsrichtingen zijn verder onderzocht en afgewogen. Uiteindelijk is één voorkeursalternatief gekozen en in het “Verkenningenrapport LVO Hilversum” verder uitgewerkt.

Consequenties In het voorkeursalternatief verbetering spoorwegovergang Soestdijkerstraatweg zijn de maatregelen aan de wegzijde gericht op de verbetering van de ontruiming van de overweg en de doorstroming over en de veiligheid op de overweg. De maatregelen aan de spoorzijde zijn nodig om de maatregelen aan de wegzijde te kunnen realiseren. Omdat de problematiek en oplossingsmogelijkheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de weg- en spoorbeheerder zijn, is cofinanciering een uitgangspunt (50/50) van het LVO. De totale investeringskosten voor het voorkeursalternatief zijn op dit moment geraamd op 1,8 miljoen euro exclusief btw (prijspeil 2022). In de raming zijn de initiële risico’s (dus vóór het nemen van beheersmaatregelen) opgenomen. Omdat de problematiek en oplossingsmogelijkheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de weg- en spoorbeheerder zijn, is ook cofinanciering een uitgangspunt (50/50). De gemeente moet 900.000 euro bijdragen aan de totale investeringskosten voor het voorkeursalternatief. Eventuele meerkosten worden eveneens 50/50 verdeeld.

Vervolgtraject Met de vaststelling van het voorkeursalternatief verbetering spoorwegovergang Soestdijkerstraatweg start de volgende fase van het LVO, de zogenaamde “afspraken en realisatiefase”. In deze fase werken betrokken partijen het voorkeursalternatief verder uit binnen de gestelde uitvoeringsvoorwaarden. Na het bereiken van overeenstemming wordt het resultaat vastgelegd in een bestuurlijke overeenkomst tussen IenW en de gemeente. De bestuurlijke overeenkomst wordt door het college vastgesteld en ondertekend. Het voorkeursalternatief kan worden opgenomen in de “Prioritering en aanpak verkeersveiligheid Priowegen 2022 en verder” die het college uitvoert, omdat het voorkeursalternatief de verkeersveiligheid en het fietsnetwerk verbetert. Deze aanpak en bijbehorend budget heeft u op 2 februari 2022 vastgesteld, met als doel om van 2022 tot 2030 een grote hoeveelheid verkeersonveilige situaties in Hilversum te kunnen oplossen. Voorafgaand aan een nieuw jaar of net in het nieuwe jaar stelt het college een uitvoeringsprogramma priowegen vast, waarin staat welke situaties dat jaar worden aangepakt. De Soestdijkerstraatweg past binnen de financiële kaders van de aanpak Priowegen, alsmede binnen de afwegingscriteria die worden gebruikt om te beoordelen of een verkeersonveilige situatie op de priowegenlijst thuishoort.

De voorgenomen investering zal bij de voorjaarsnota worden opgenomen in het investeringsprogramma voor het jaar 2026. In het geval dat de kosten voor het voorkeursalternatief hoger worden dan de financiële kaders van de aanpak priowegen mogelijk maken, zal het college deze afwijking via de gebruikelijke momenten in de planning en controlcyclus bij u melden. Na de ondertekening van de bestuurlijke samenwerkingsovereenkomst door het college start de definitieve planuitwerking. Na afronding van de planuitwerking en het bestuurlijk akkoord op het resultaat wordt door IenW en/of de betrokken decentrale overheid – in dit geval de gemeente – de projectbeschikking afgegeven en worden (zo nodig) tussen de weg- en spoorbeheerder (ProRail) een realisatie (uitvoeringsovereenkomst) en instandhoudingovereenkomst gesloten. In de afspraken- en realisatiefase ligt de projectleiding afhankelijk van de gekozen oplossing bij de weg- of spoorbeheerder. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Bijlage(n): 1. Verkenningenrapport LVO Hilversum Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 14 februari 2023.

Verkenningenrapport LVO Hilversum Overweg Soestdijkerstraatweg ProRail i.s.m. gemeente Hilversum 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Inhoudsopgave 1

2

3

2

Inleiding

8

1.1

Aanleiding

8

1.2

Landelijk Verbeterprogramma overwegen

8

1.3

Aanpak

9

1.4

Doel van de studie

9

1.5

LVO-score

9

1.6

Wijzigingshistorie

10

Uitgangssituatie en context

11

2.1

Doelenboom

11

2.2

Fysieke situatie

12

2.2.1

Plaats van de overweg in het verkeerssysteem

12

2.2.2

Verkeerssituatie rondom de overweg

13

2.2.3

Spoorsituatie

16

2.2.4

Conditionering

19

2.3

Gebruik

20

2.3.1

Verkeersintensiteiten en weggebruikers

20

2.3.2

Spoorgebruik

24

2.3.3

Overige constateringen

25

2.4

Stakeholders en ontwikkelingen

29

2.4.1

Stakeholders

29

2.4.2

Raakvlakprojecten

30

2.4.3

Toekomstscenario: het verplaatsen van station Hilversum Sportpark

30

Totstandkoming oplossingsrichtingen

32

3.1

Gebruikskader

32

3.2

Selectie principe-oplossing

32

3.3

Selectie wegoplossing

33

3.3.1

Het aanbrengen van een hek tussen het voetpad en de fietsstrook en het verplaatsen van de perrontoegang aan de noordoostzijde van de overweg

33

3.3.2

Het plaatsen van een VRI, gekoppeld aan de overweginstallatie

34

3.3.3

Het verbreden van de fiets- en voetpaden op en nabij de overweg

36

3.3.4

Grootste voetgangersstroom veiliger faciliteren

37

3.3.5

Het plaatsen van een traverse tussen het MBO College en de perrons

38

3.3.6

Aanpassing aansturing ontruimingslichten voor start ahob

39

3.3.7

Aanpassen filematrixbord en bijbehorende detectie

39

3.4

Selectie spooroplossing

40

3.4.1

Verplaatsen halte Hilversum Sportpark (t.b.v. Arenapark)

40

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

3.4.2

4

5

6

7

8

3

Het uitbreiden van de overwegbevloering (in relatie tot de aanleg van vrijliggende fietspaden op de overweg) 40

Beschrijving oplossingsrichtingen

41

4.1

Aanleg vrijliggende fietspaden op de overweg

41

4.2

Aansturing ontruimingslichten

43

4.3

Conclusie voorkeursalternatief

44

Toelichting voorkeursalternatief

45

5.1

Scope afbakening

45

5.2

Maatregelen wegzijde

45

5.3

Maatregelen perronopgang

46

5.4

Maatregelen overweg

47

5.5

Maatregelen spoorzijde

47

5.6

Kosteneffectiviteit voorkeursalternatieven

48

Consequenties van het ontwerp

49

6.1

Vastgoed

49

6.2

Planologie

49

6.3

Ecologie

49

6.4

Archeologie

49

6.5

Bodem

49

6.6

NGCE

50

6.7

Kabels en leidingen

50

6.7.1

Kabels en leidingen ProRail

50

6.7.2

Kabels en leidingen derden

51

Realisatie

53

7.1

Scope van de realisatie

53

7.2

Project- en bouwplanning

53

7.3

Bouwplaats

54

7.4

Risico’s realisatie

54

7.5

Duurzaamheid

54

Verificatie en validatie

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

55

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Bijlagen Bijlage A Referentiedocumenten

56

Bijlage B Lijst van afkortingen en begrippen

57

Bijlage C Stakeholdersoverzicht

58

Bijlage D Analyse dichtligtijden

59

Bijlage E Beoordeling overweg

61

Bijlage F Gegevens wachtrijtool 2019

62

Bijlage G (deel) OBE-blad

63

Bijlage H Behoeften

65

Bijlage I Verificatie aan behoeften

67

Bijlage J Overwegontwerp alternatief 1

69

Bijlage K Overwegontwerp alternatief 2

71

Bijlage L Hellingbaanontwerp

75

Bijlage M Wegontwerp voorkeursalternatief

73

Bijlage N Kabelsituatietekening

77

Bijlage O Risicodossier

80

Bijlage P Duurzaamheids- en milieuaspecten

81

Colofon

84

4

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Samenvatting Deze alternatievenstudie naar de overweg Soestdijkerstraatweg te Hilversum is uitgevoerd in het kader van het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO). Dit programma van het Ministerie van I&W is gericht op het verbeteren van de veiligheid van en de doorstroming over overwegen, zowel op het spoor als op de weg. Het doel van deze studie is het komen tot één voorkeursalternatief om daarmee de overweg Soestdijkerstraatweg en haar omgeving binnen de kaders en doelen van het LVO-programma te verbeteren. Deze alternatievenstudie is opgebouwd uit een analysedeel en een deel waarin gezocht wordt naar oplossingen voor geconstateerde problemen. In het analysedeel staat de huidige situatie beschreven van de spoor- en wegsituatie ten aanzien van het gebruik en de vormgeving. Deze analyse heeft geresulteerd in onderstaand knelpuntendiagram.

Figuur 1: Integrale knelpunten overweg Soestdijkerstraatweg Hilversum.

Vervolgens zijn aan zowel de weg- als spoorzijde maatregelen ontwikkeld die passen binnen de behoeften van de gemeente en ProRail. De maatregelen aan de wegzijde zijn gericht op het verbeteren van de ontruiming van de overweg en de doorstroming over en de veiligheid op de overweg. De maatregelen aan de spoorzijde zijn nodig om de maatregelen aan de wegzijde te kunnen realiseren. Een veiligere ontruiming van de overweg moet leiden tot een veiligere situatie en ook een betere verkeersafwikkeling over de overweg. Bij het in beeld brengen van oplossingsrichtingen is het verplaatsen van station Hilversum Sportpark als een mogelijk toekomstscenario meegenomen. De gemeente Hilversum is namelijk voornemens om het Arenapark dat ten zuidoosten van de overweg ligt verder te ontwikkelen, wat verder is opgenomen in het Masterplan Arenapark (zie paragraaf 2.4.3). Hiernaast wordt tevens meegenomen dat de Soestdijkerstraatweg een hoofdfietsroute is geworden binnen het fietsnetwerk van Hilversum.

Maatregelen wegzijde overweg Soestdijkerstraatweg

Voor de overweg Soestdijkerstraatweg zijn de volgende maatregelen bekeken: •

Het aan de noordoostzijde van de overweg aanbrengen van een hek tussen het voetpad en het fietspad en het verplaatsen van de perrontoegang verder van de overweg af; • Het plaatsen van verkeerslichten die gekoppeld worden aan de overweginstallatie; • Het verbreden van de fiets- en voetpaden op en nabij de overweg; • Het faciliteren van de grootste voetgangersstroom via een ongelijkvloerse kruising; • Het plaatsen van een traverse tussen het MBO College en de perrons; • Het aanpassen van de aansturing van de ontruimingslichten voor start ahob; • Het aanpassen van het filematrixbord en bijbehorende detectie. Al deze alternatieven zijn vervolgens verkeerskundig en spoortechnisch getoetst op de haalbaarheid, waarbij de vooren nadelen van de oplossingsrichtingen worden benoemd. Uit die toetsing zijn een aantal maatregelen meegenomen in het voorkeursalternatief, deze maatregelen worden hieronder verder toegelicht. De overige maatregelen die niet meegenomen worden zijn te vinden in hoofdstuk 3. De spoortechnische toetsing inclusief gekozen maatregelen voor het voorkeursalternatief zijn te vinden onder ‘maatregelen spoorzijde overweg Soestdijkerstraatweg’. 5

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Het verbreden van de fiets- en voetpaden op en nabij de overweg. Er is gekeken naar mogelijkheden om de bestaande fiets- en voetpaden op en nabij de overweg te verbreden, om zo op de overweg meer ruimte te bieden aan voetgangers en een veiligere situatie te creëren voor het fietsverkeer. Om hiervoor ruimte te kunnen creëren is gekeken naar de optie om de linksafstrook voor verkeer naar de Laapersweg op- en ten oosten van de overweg in te korten. Een direct ten westen van de overweg startende ingekorte linksafstrook is echter niet optimaal wat betreft de verkeersveiligheid en doorstroming. Verkeer dat van oost naar west rijdt en na de overweg linksaf wil slaan, zal gezien de korte afstand tussen de overweg en de Laapersweg al ten oosten van- en op de overweg zelf afremmen, en daarmee achteropkomend verkeer hinderen. Ook kan bij veel linksafslaand verkeer een wachtrij ontstaan die langer is dan de ingekorte linksafstrook en zo het rechtdoorgaande verkeer van oost naar west over de overweg hinderen. Dat rechtdoorgaande verkeer kan nu, bij een wat langere wachtrij op de linksafstrook, op de eigen strook doorrijden. Het linksafslaande verkeer moet doorgang verlenen aan tegemoet rijdend verkeer.

De ontruimingslichten zorgen er weliswaar voor dat de ontruiming van de overweg geregeld is, maar het plotseling op de overweg stil staan kan een onveilig gevoel bij de weggebruikers geven, mede als er maar één rijstrook beschikbaar is. Het inkorten van de linksafstrook zorgt dus weliswaar voor meer ruimte op de overweg waardoor fiets- en voetpaden verbreed kunnen worden, maar zorgt op en nabij de overweg zelf voor een onveiligere en ongewenstere overwegsituatie voor het gemotoriseerd verkeer. Daarmee komt deze oplossingsrichting te vervallen. Het volledig verwijderen van de linksafstrook op de overweg en het instellen van een verplichte rijrichting na de overweg rechtdoor naar het westen voor verkeer van oost naar west is fysiek wel mogelijk maar is niet mogelijk met de huidige verkeerscirculatie. Het toevoegen van de dan benodigde extra linksafrichting vanaf de Soestdijkerstraatweg bij de huidige VRI op het kruispunt met de Utrechtseweg is namelijk niet mogelijk. De cyclustijd van de VRI zou dan volgens gegevens van de gemeente Hilversum stijgen naar 144 seconden, met onacceptabele wachttijden en wachtrijen tot gevolg. Ook moet het verkeer van oost naar zuid dan een meer dan haakse hoek op dat kruispunt maken. Wegens ruimtegebrek is het niet mogelijk deze bocht flauwer te maken.

Het opheffen van de linksafbeweging na de overweg naar de Laapersweg is daarmee in de praktijk niet haalbaar. Een laatste optie om ruimte te creëren voor het kunnen verbreden van de fiets- en voetpaden is het uitbreiden van de overwegbevloering. Daarbij blijft de linksafstrook op en rondom de overweg intact. De fietsers en voetgangers worden op de overweg dan achter de hoofdboom langs geleid. Binnen dit ontwerp worden de fiets- en voetpaden bij treinpassage volledig afgesloten middels aparte overwegbomen. Ook wordt de middenberm ten westen van de overweg richting de overweg verlengd, om zo het slalommen meer tegen te gaan. Deze aanpassingen zorgen voor een verbetering van de overwegveiligheid en zijn dan ook meegenomen in het voorkeursalternatief. Aanpassing aansturing ontruimingslichten voor start ahob Geconstateerd is dat in de huidige situatie de ontruimingslichten te vroeg voor de start van de overweginstallatie geactiveerd worden. Het wegverkeer van west naar oost staat dan te lang voor niets te wachten. Het later activeren van de ontruimingslichten leidt tot een geloofwaardigere verkeerssituatie en een (beperkte) verbetering van de doorstroming.

Conform een aankondigingsschema uit een oorspronkelijke ontwerptekening uit 1997 (zie figuur 12) dienen de ontruimingslichten 7 seconden voor start ahob geactiveerd te worden (met daarna 3 seconden geel en 4 seconden rood voor start ahob) en het rode licht te tonen totdat de overweglichten gedoofd zijn. Tijdens de buitenopname is echter geconstateerd dat de ontruimingslichten (waarbij de pijlrichtingen inmiddels verwijderd zijn), afhankelijk van de rijrichting van de trein, al 16 of 14 seconden voor start ahob worden geactiveerd. De ontruimingslichten tonen eerst 3 seconden geel en vervolgens 13 of 11 seconden rood voordat de ahob-installatie geactiveerd wordt. Hiermee worden de ontruimingslichten in de huidige situatie 9 of 7 seconden eerder geactiveerd dan dat nodig is en staat het wegverkeer 9 of 7 seconden onnodig stil, wat voor een ongeloofwaardig verkeersbeeld kan zorgen. Door de ontruimingslichten pas 7 seconden na ontvangst van het signaal dat een trein in aantocht is te starten, wordt een geloofwaardiger verkeersbeeld gecreëerd. Deze aanpassing is inmiddels doorgevoerd. Aanpassen filematrixbord en bijbehorende detectie Tijdens de buitenopname zijn er twee zaken geconstateerd met betrekking tot het filematrixbord dat ten oosten van de overweg staat: 1. Het filematrixbord dekt deels de overweglichten af. 2.

Bij een file ten westen van de overweg, op de rechtdoorgaande rijstrook, wordt het filematrixbord niet geactiveerd. Door het kleinschalig verplaatsen van het filematrixbord en het aanbrengen van een extra filedetectielus in de rechtdoorgaande rijstrook ten westen van de overweg wordt de functionaliteit en de geloofwaardigheid van het filematrixbord verbeterd. De benodigde instellingen en positie van het filematrixbord dienen door de leverancier van het filematrixbord onderzocht te worden, evenals de locatie van de nieuwe filedetectielus. Door het oplossen van deze knelpunten, wordt de functionaliteit en de geloofwaardigheid van het filematrixbord verbeterd.

6

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Uit de beschreven maatregelen op de vorige pagina is te herleiden dat uit het eerdere onderzoek naar voren is gekomen dat vier van de zeven op pagina 5 genoemde oplossingen niet voldoende oplossend vermogen bieden om de situatie te verbeteren. Hierbij gaat het om de maatregelen om aan de noordoostzijde van de overweg een hek aan te brengen tussen het voetpad en het fietspad en het verplaatsen van de perrontoegang verder van de overweg af, het plaatsen van verkeerslichten die gekoppeld worden aan de overweginstallatie, het faciliteren van de grootste voetgangersstroom via een ongelijkvloerse kruising en het plaatsen van een traverse tussen het MBO College en de perrons. Alleen de maatregel waarbij op de overweg vrijliggende fietspaden aangelegd worden biedt veel oplossend vermogen, dus is het voorstel om deze uit te voeren. Verder is de aansturing van de ontruimingslichten inmiddels aangepast en wordt voorgesteld de optimalisaties voor het filematrixbord door te voeren, om zo de overwegsituatie te verbeteren.

Maatregelen spoorzijde overweg Soestdijkerstraatweg

Het toepassen van vrijliggende fietspaden op de overweg heeft als gevolg dat de overwegbevloering in het westelijke spoor vervangen moet worden door een langere overwegbevloering. Dit heeft mogelijke gevolgen voor de aankondigingen en de ES-lassen in het spoor. Verder bleek uit een buitenopname dat de ontruimingslichten in de huidige situatie te vroeg geactiveerd worden, waardoor het wegverkeer van west naar oost bij iedere overwegsluiting onnodig lang stilstaat. Vanwege bovenstaande wijziging van de bevloering en de constatering van een onjuiste aansturing van de ontruimingslichten is onderzoek gedaan naar de bestaande beveiliging in de spoorbaan en de benodigde wijzigingen voor het kunnen uitbreiden van de overwegbevloering en het later aansturen van de ontruimingslichten. Daaruit is geconcludeerd dat de uitbreiding van de bevloering geen invloed heeft op de aankondigingswegen in de baan en dat de huidige ES-lassen gehandhaafd kunnen blijven. Verder is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de zogenaamde voorijling, het signaal vanuit de treinbeveiliging dat een trein in aantocht is, later aan de ontruimingslichten door te geven. Het blijkt dat dit mogelijk is, maar tegen hoge kosten (zie paragraaf 5.5).

Vanwege de plannen om station Hilversum Sportpark te verplaatsen (en het daarvoor moeten aanpassen van de beveiliging) is besloten om de huidige voorijlingen te handhaven. Daarom is voorgesteld om in de VRI-kast een vertragingstijd in te bouwen van 7 seconden, zoals op de vorige pagina is omschreven. Ondertussen heeft de aanpassing in de VRI-kast plaatsgevonden.

7

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

1

Inleiding

Deze alternatievenstudie beschrijft in kwalitatieve en zo mogelijk in kwantitatieve zin de situatie op de overweg Soestdijkerstraatweg in Hilversum en oplossingsrichtlijnen om de situatie te verbeteren. In deze rapportage is de eerder gemaakte integrale probleemanalyse opgenomen met daarbij de destijds voorgestelde oplossingsrichtingen [03]. Daarbij zijn de oplossingsrichtingen nader onderzocht en afgewogen. Het doel van deze studie is het komen tot één voorkeursalternatief om deze overweg en haar omgeving binnen de kaders en doelen van het LVO-programma te verbeteren. Het voorkeursalternatief is in de rapportage verder uitgewerkt. Het afwegen van de ontwerpkeuzen en concept oplossingen is gebeurd met de zogenaamde kostenefficiëntietool die ProRail binnen het LVO-programma hanteert. De huidige LVO-score (IST-situatie) van de overweg, welke is opgebouwd uit een score uit het (oude) overwegenregister en de wachtrijtool, is 70 punten.

1.1

Aanleiding

De gemeente Hilversum heeft in het kader van het Landelijk Verbeter-programma Overwegen (hierna te noemen het LVO) [01] in juli 2017 een aanvraag ingediend bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (hierna te noemen IenW) [02]. Deze aanvraag heeft betrekking op de overweg Soestdijkerstraatweg in Hilversum. Deze aanvraag is door IenW geaccepteerd. Zowel ProRail als de gemeente Hilversum vinden het van groot belang om deel te nemen aan het LVO om zo de veiligheid van en de doorstroming op de overweg Soestdijkerstraatweg te verbeteren. In het kader van het LVO is in de periode 2018-2019 een brede, integrale probleemanalyse voor deze overweg uitgevoerd [03]. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de weganalyse ligt primair bij de wegbeheerder (gemeente) en die voor de uitvoering van de spooranalyse ligt primair bij de spoorbeheerder (ProRail). ProRail heeft de werkzaamheden in het kader van het LVO via een daarvoor gesloten raamovereenkomst opgedragen aan de Backoffice die door Arcadis Nederland B.V. (hierna te noemen Arcadis) wordt ingevuld. In deze alternatievenstudie (LVO-werkpakket 2) is de eerder gemaakte integrale probleemanalyse opgenomen met daarbij de destijds voorgestelde oplossingsrichtingen. De oplossingsrichtingen zijn in deze LVO-fase verder onderzocht en afgewogen.

Uiteindelijk is één voorkeursalternatief gekozen en in deze rapportage verder uitgewerkt.

1.2

Figuur 2: LVO-traject.

Landelijk Verbeterprogramma overwegen

In het verleden werden door IenW en ProRail vooral geïnvesteerd in spoorgerelateerde infrastructurele maatregelen. Het LVO staat voor een nieuwe werkwijze die uitgaat van een meer integrale aanpak. Hierbij wordt zowel de wegkant als de spoorkant bij de afweging betrokken. Er is hierbij ook aandacht voor de meer generieke aspecten, zoals gedragsbeïnvloeding. Innovatie en kosteneffectiviteit zijn daarbij van belang. Het LVO geeft invulling aan het regeerakkoord Rutte II om het aantal incidenten rond overwegen te verminderen [04]. Het doel wat met het LVO moet worden bereikt is dan ook ‘het verbeteren van de veilige doorstroming van trein- en wegverkeer op overwegen met slimme, kosteneffectieve maatregelen zodat het aantal incidenten verder vermindert’. Omdat de problematiek en oplossingsmogelijkheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de weg- en spoorbeheerder zijn, is ook cofinanciering een uitgangspunt (50/50). Nadat de aanvraag voor het LVO van de gemeente in behandeling is genomen, is gestart met de probleemanalyse [03]. Het is nadrukkelijk een integrale probleemanalyse, omdat zowel de problematiek vanuit de wegzijde als vanuit de spoorzijde geïnventariseerd is in een bredere context dan voorheen gebruikelijk.

Op basis van de ruimtelijke situatie is gekeken naar de verkeerskundige context, de gebruikers (wie maken er gebruik van), de betrokken stakeholders (zoals instellingen, scholen, vervoerders en eventueel bedrijven) en in hoeverre gedrag van invloed is op de omvang van het probleem. IenW heeft een handreiking geschreven waar nader wordt ingegaan op de integrale probleemanalyse. Het integreren van de probleemanalyse van de spoor- en wegzijde maakt dat ook in gezamenlijke aanpak nagedacht is over mogelijke oplossingsrichtingen en een voorkeursoplossing. De totstandkoming van de voorkeursoplossingsrichting en de verdere uitwerking hiervan is in deze rapportage beschreven, die als input dient voor de bestuursovereenkomst voor het uitvoeren van de voorkeursoplossingsrichting. 8

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

1.3

Aanpak

In voorliggende rapportage is een Systems Engineering (SE) aanpak toegepast. De Systems Engineering aanpak is gebaseerd op het “Handboek Systems Engineering (SE) Overzicht in processen, informatie April 2015” van ProRail [05]. Aan de voorkant van het systems engineering proces is de nadruk gelegd op het zo compleet mogelijk in kaart brengen van de vraag en het zo groot mogelijk houden van de oplossingsruimte. Behoeften worden afgeleid vanuit vier verschillende perspectieven: •

Het gebruik van de overweg (verkeersstromen), ISTen SOLL-situatie1; • De fysieke IST- en SOLL-situatie; • De context waarbinnen de overweg zich bevindt, IST en SOLL-situatie; • De Stakeholders. Deze geïdentificeerde behoeften zijn van een relatief hoog abstractieniveau en zoveel mogelijk oplossingsvrij. Deze behoeftenset vormt de basis waarmee de eerste conceptoplossingen worden gemaakt. Globaal worden de volgende stappen gevolgd: behoeften identificeren en stakeholderbehoeften ophalen, oplossingen generen en vervolgens van de voorkeursoplossing de systeemeisen afleiden. Zowel de identificatie van de behoeften als de oplossingsrichtingen zijn besproken tijdens integrale werksessies tussen ProRail, de wegbeheerder en de backoffice (Arcadis).

Figuur 3: SE-aanpak LVO-project Hilversum.

Bij het genereren van de concept oplossing/het concept alternatief wordt van “buiten naar binnen” gekeken waarbij de oplossing logisch wordt opgebouwd. Bij elke ontwerpkeuze die in het ontwerpproces wordt gemaakt, wordt de motivering van deze keuze en de niet gekozen alternatieven vastgelegd. Hierdoor ontstaat een goed traceerbaar en gestructureerd ontwerpproces. Het afwegen van de ontwerpkeuzen en concept oplossingen gebeurt met de zogenaamde kostenefficiëntie tool binnen het LVO-programma. Indien noodzakelijk worden meerdere toekomstscenario’s voor het omliggende verkeersysteem betrokken in de oplosmethodiek. Per behoefte is middels een verificatiematrix aangegeven of door het conceptontwerp een behoefte is ingevuld. Vanuit het uiteindelijk gekozen alternatief/het concept worden de systeemeisen afgeleid die als basis zullen gaan dienen voor een eisendeel vraagspecificatie.

1.4

Doel van de studie

Het doel van deze studie is het komen tot één voorkeursalternatief om de overweg Soestdijkerstraatweg in Hilversum en haar omgeving binnen de kaders en doelen van het LVO-programma te verbeteren.

1.5

LVO-score

De LVO-score van deze overweg is opgebouwd uit een beoordeling uit het (oude) Overwegenregister (OR) [06] en een beoordeling van de wegzijde met behulp van de wachtrijtool. Tijdens de integrale probleemanalyse is nagegaan of de werkelijke overwegsituatie overeenkomt met de van oorsprong geregistreerde gegevens. In de onderstaande tabel is de werkelijke overwegsituatie (“IST-situatie 2019”) weergeven. De IST-situatie is gebaseerd op de buitenopname, de LVO-aanvraag [02]en het opnieuw doorrekenen van de wachtrijtool [07]. De opbouw van de OR-score staat in Bijlage E. Een uitdraai van de wachtrijtool 2019 is te vinden in Bijlage F.

1

IST-situatie: huidige situatie; SOLL-situatie: toekomstige situatie

9

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

LVO-score IST-situatie 2019 LVO score

38

OR-deel (gewogen)

19

Deel LVO-score Wachtrijtool

18

Beschouwde periode

Ochtendspits (zuidoost-noordwest) en avondspits (noordwest-zuidoost)

Tabel 1: IST-situatie 2019.

Algemene gegevens overweg Soestdijkerstraatweg Hilversum Lijncode / kilometer

095 / 001.177

Provincie

Noord-Holland

Gemeente / Plaats

Hilversum / Hilversum

Straat

Soestdijkerstraatweg

Karakter

Openbare overweg

Beveiliging

Ahob

Aantal sporen

Twee sporen

Tabel 2: Technische gegevens overweg Soestdijkerstraatweg.

1.6

Wijzigingshistorie

In tabel 3 is de wijzigingshistorie van dit document weergegeven. Datum

Versie

Opmerkingen

23 maart 2022

0.1

Eerste interne opzet

30 maart 2022

0.2

1e ronde (interne) review verwerkt

6 april 2022

1.0

Eerste externe verstrekking rapportage na verwerking 2e ronde (interne) review

9 juni 2022

1.1

Tweede externe verstrekking rapportage na verwerking 3e ronde review

27 juni 2022

1.2

Derde externe verstrekking rapportage na verwerking 4e ronde review

Tabel 3: Wijzigingshistorie. 10

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

2

Uitgangssituatie en context

In dit hoofdstuk is een analyse uitgewerkt. Hierbij is een inventarisatie uitgevoerd van de overweg (het huidige systeem) en de omgeving (context). Deze inventarisatie is gelegd naast de doelen van het LVO-programma en is geanalyseerd. Gekeken is welke knelpunten opgelost zouden kunnen worden om die LVO-doelen te realiseren, hieruit zijn onder andere behoeften afgeleid waaraan een mogelijke oplossing idealiter zou moeten voldoen. Gestart is met het aangeven van de doelenboom zoals die binnen het LVO-programma is opgesteld. In de volgende paragraaf is de overweg in zijn de ruimtelijke context weergegeven. Daarna is ingezoomd op de omgeving en de overweg zelf. Apart is ingegaan op de fysieke situatie en het gebruik van de overweg, waarbij onderscheid is gemaakt naar de weg- en spoorsituatie. Als LVO beschouwen wij de overweg met weginfrastructuur tot grofweg 100m tot 'het systeem'. Per paragraaf zijn de behoeften afgeleid, die aan het eind van de paragraaf staan vermeld. Met * staat in de tekst verwezen naar de behoeften. Daarnaast is gekeken naar de stakeholders met raakvlakprojecten en toekomstscenario’s. Aan het begin van dit hoofdstuk is een samenvatting van de geconstateerde knelpunten opgenomen.

Figuur 4: Samengevatte knelpunten overweg Soestdijkerstraatweg.

2.1

Doelenboom

Vanuit de doelstelling van het LVO-programma is een algemene doelenboom opgezet waarbinnen helder wordt welke doelen met de LVO-projecten worden beoogd. Bij de behoeften afleiding die tijdens het project plaatsvindt zijn deze doelen als kader gehanteerd. De afleiding van behoeften vindt plaats op basis van de fysieke situatie en het gebruik. Daarbij wordt naar de huidige situatie gekeken maar ook de verschilanalyse (gap) uitgevoerd tussen de bestaande situatie en de toekomstige situatie.

Figuur 5: Doelenboom LVO-project.

11

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

2.2

Fysieke situatie

2.2.1

Plaats van de overweg in het verkeerssysteem

De spoorlijn Hilversum – Utrecht loopt ter hoogte van de overweg Soestdijkerstraatweg in Hilversum van noord naar zuid. In een straal van 2,5 km rondom de overweg Soestdijkerstraatweg liggen tien andere spoorkruisingen op dezelfde spoorlijn. Van noord naar zuid zijn dit: 1. Nieuwe Crailoseweg (viaduct); 2. De Kijkbuis (Passerelle, alleen voetgangers); 3. Johannes Geradtsweg (viaduct); 4. Hoge Larenseweg/Schoolstraat (overweg); 5. Stationstunnel (tunnel, langzaam verkeer); 6. Professor Kochstraat (Beatrixtunnel); 7. Overweg busbaan (naam nog onbekend); 8. Oosterengweg (onderdoorgang); 9. Oude Amersfoortseweg (overweg); 10. Soestdijkerstraatweg (overweg); 11. Diependaalselaan (onderdoorgang); 12. Maartensdijkseweg (overweg).

Figuur 6: De overweg Soestdijkerstraatweg (donkerblauw omcirkeld) in de ruimtelijke context. 12

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

De Soestdijkerstraatweg betreft een gebiedsontsluitingsweg ten zuiden van het centrum van Hilversum met een toegestane maximumsnelheid van 50 km/u. De weg maakt onderdeel uit van de radiaalstructuur die de buitenring en de centrumring met elkaar verbinden. Vanaf de A27 (aansluiting 33, Hilversum) kan verkeer via Oostereind (buitenring) en de Soestdijkerstraatweg het centrum van Hilversum bereiken. Daarnaast is de Soestdijkerstraatweg een belangrijke verbinding tussen de woongebieden (voornamelijk ten westen van de overweg) en het gebied ten zuidoosten van de overweg (Arenapark) waar onder andere het MBO college Hilversum – ROC van Amsterdam, Nike, NCOI en diverse andere functies zijn gelegen. Station Hilversum Sportpark kent een zogeheten “bajonetligging” ten opzichte van de overweg Soestdijkerstraatweg. Dit betekent dat het perron aan de oostzijde van het spoor, in de richting Hilversum, ten noorden van de Soestdijkerstraatweg ligt en het westelijke perron, in de richting Utrecht, ten zuiden van de Soestdijkerstraatweg ligt. De nabijheid van het station ten opzichte van het MBO-college en een aantal grote werkgevers zorgen voor grote voetgangersstromen tussen het station en het gebied ten oosten van de overweg. Aan de westzijde van de overweg ligt vrijwel direct het voorrangskruispunt met de Laapersweg.

Verkeer vanuit het oosten heeft een separate opstelstrook voor deze beweging op de overweg. Dit is een belangrijke verbinding voor verkeer richting het westen van Hilversum. Bij het verderop gelegen kruispunt Soestdijkerstraatweg – Utrechtseweg is de linksafbeweging (vanuit het oosten) verboden in verband met de ruim meer dan haakse hoek die men dan op het kruispunt moet maken en de beperkte ruimtelijke mogelijkheden om dat te wijzigen. Ten oosten van de overweg (op circa 150m afstand) ligt het met verkeerslichten geregelde kruispunt met de Van Riebeeckweg. Rondom de overweg kennen verschillende wegen een eenrichtingsverkeerregime. De voornaamste functie van de overweg Soestdijkerstraatweg is de verbinding richting het centrum aan de westzijde en de ontsluiting van de woon- en werk/studiegebieden rondom de overweg. De overweg heeft daarmee dus een functie voor bezoekers van het centrum en voor dagelijkse gebruikers zoals inwoners, werknemers en studenten * 1,2. Vertaling naar behoeften

Herkomst

Eigenaar

Verwijzing LVO-doel

1. De Soestdijkerstraatweg dient een vlotte en veilige afwikkeling van het wegverkeer op de centrumradiaal van en naar de buitenring te faciliteren.

Context

Gemeente Hilversum

LVO-doel C

2. De Soestdijkerstraatweg dient wegverkeer tussen de aansluitende wegen conform de bestaande situatie vlot en veilig af te wikkelen.

Context

Gemeente Hilversum

LVO-doel D

2.2.2

Verkeerssituatie rondom de overweg

De context van de overweg heeft een focus op de weg- en verkeerssituatie rondom de overweg. Op basis van de weganalyse en een opname op locatie is de verkeerssituatie rond de overweg Soestdijkerstraatweg in beeld gebracht. Ook dient het aanmeldingsdocument voor het LVO van de gemeente Hilversum [02] als informatiebron. Hierna is aandacht besteed aan de verkeersafwikkeling, het gedrag, de wachtrijen en -tijden, de voertuigverliesuren en de verkeersveiligheid. Direct ten westen van de overweg ligt de kruising met de Laapersweg op korte afstand van de overweg waardoor de wachtrij van linksafslaand verkeer regelmatig terugslaat tot op de overweg. Daarnaast zijn de voetpaden op de overweg te smal voor de grote stromen voetgangers vanaf het station en zijn de fietspaden over de overweg relatief smal. De locatie van de perrons in de directe nabijheid van de overweg veroorzaken ongewenste oversteken over de overweg en over de Soestdijkerstraatweg door langzaam verkeer*3. Tevens ontbreekt een duidelijke fiets- en voetgangersoversteekplaats op korte afstand ten oosten van de overweg. Ten aanzien van de fysieke situatie zijn een aantal opmerkingen te maken.

Inrichting kruispunt nabij overweg

Direct naast de overweg ligt de kruising met de Laapersweg. In verband met het afslagverbod op het kruispunt Soestdijkerstraatweg – Utrechtseweg dient het verkeer richting het zuidwesten van Hilversum hier, direct ten westen van de overweg, linksaf te slaan. De afstand tussen het kruispunt en de overweg is zeer beperkt (circa 30m) en biedt opstelruimte voor circa vier auto’s. Daarnaast wordt het voorsorteervak doorsneden door een voetgangersoversteek (uit de voorrang) richting de Kiosk, wat een beperking is van de aanwezige opstelvaklengte. Deze oversteek wordt overigens beperkt door voetgangers gebruikt. Wegens de korte opstelvaklengte aan de westzijde van de overweg is het opstelvak verlengd tot over de overweg, waardoor verkeer al voor de overweg (waar een extra opstelvak van 38 meter ligt) voorsorteert om linksaf te slaan, zie figuur 7 op de volgende pagina.

13

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Kiosk

Figuur 7: Opstelvak richting Laapersweg overweg Soestdijkerstraatweg (bron: Streetsmart).

In de free-flow situatie (zonder overwegsluiting) is de intensiteit op de Soestdijkerstraatweg (richting Baarn) niet zodanig hoog dat het links afslaande verkeer geen mogelijkheid krijgt om af te rijden. Na een overwegsluiting is dit echter niet het geval. Het reeds voorgesorteerde links afslaande verkeer staat na een overwegsluiting voor de overweg gebufferd en rijdt na een overwegsluiting over het opstelvak ten westen van de overweg. Door het korte opstelvak aan de westzijde van de overweg en het doorgaande verkeer op de Soestdijkerstraatweg dat voorrang heeft, slaat de wachtrij regelmatig terug tot over de overweg. Tijdens de buitenopname is enkele malen geconstateerd dat de achterkant van een voertuig op of in de directe nabijheid van het spoor tot stilstand kwam. Dit is overigens geen direct veiligheidsprobleem omdat vooraf aan een eerstvolgende overwegsluiting het verkeer vanuit het westen door de ontruimingslichten voor de kruising met de Laapersweg wordt tegengehouden. Daardoor kan voor een overwegsluiting het verkeer de linksafstrook afrijden en wordt de overweg tijdig vrijgemaakt.

Fiets- en voetpaden op en rondom de overweg

De fiets- en voetpaden hebben, op een verschil in kleur na, geen duidelijke scheiding (beide verhardingen zijn in stoeptegels uitgevoerd). Hierdoor komt het regelmatig voor dat fietsers gebruik maken van het voetpad en vice versa, wat leidt tot fiets- en voetgangersconflicten en in het algemeen tot een wat rommelig verkeersbeeld. Verder staat aan zowel de noordoostzijde als de zuidwestzijde van de overweg de ahob-steller te dicht op de rand van het fietspad. Hier wordt in paragraaf 2.2.3 verder op ingegaan.

Figuur 8: Fiets- en voetpad ten noordwesten (links) en ten zuidwesten (rechts) van de overweg.

14

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Perrons in relatie tot de overweg en de looproutes

Wegens de directe nabijheid van het station Hilversum Sportpark zijn de perrontoegangen direct bij de overweg aangesloten op de Soestdijkerstraatweg. Treinreizigers gebruiken de overweg veelvuldig en steken door de ligging van de perrons aan weerszijden de overweg waarschijnlijk elke dag minimaal één keer over. Station Hilversum Sportpark is een attractiestation; 69% van de reizigers die in Hilversum Sportpark aankomt gaat naar het werk of de studie. In de ochtendspits zijn daarmee de uitstappers maatgevend en in de avondspits de instappers. Uitstappers zijn een zwaardere belasting van de overweg omdat zij tegelijkertijd, in groepen, het perron verlaten. Maatgevend voor de overweg is de uitstappiek van de drukste trein richting Utrecht. Instappers zijn meer verspreid in tijd en daarmee ook meer verspreid qua belasting van de overweg. Wel kennen instappers doorgaans een groter risico voor overwegveiligheid; bij een late aankomst op station Hilversum Sportpark probeert de reiziger soms een trein te halen door de rode overweglichten te negeren. Reizigers die het station gebruiken als vertrekpunt zijn met 31% in de minderheid. Het gros van deze groep is langzaam verkeer in het voor- en natransport in de vorm van de fiets (36%) of lopend (27%). Daarnaast zijn er 35 parkeerplaatsen voor auto`s die het station gebruiken als transferium.

Figuur 9: Perrons in relatie tot de voetgangersoversteken en fietsenstallingen.

Aan weerszijden van het station, bij beide perrons, zijn fietsenstallingen aanwezig die vanaf het perron te bereiken zijn (zie figuur 9). De fietsenstalling aan de westzijde is alleen te bereiken vanaf de Laapersweg. Aan de oostzijde is de ingang naar de fietsenstalling direct naast het perron gelegen. Voor fietsers komende vanuit het westen (centrum Hilversum) is er geen goede oversteeklocatie aanwezig om de fietsenstalling aan de oostzijde te bereiken. Logischerwijs zouden deze fietsers ook aan de westzijde de fiets kunnen stallen en te voet de Soestdijkerstraatweg (westzijde overweg) kunnen oversteken, waar wel een voetgangersoversteek is. Er zijn echter diverse redenen waarom dit niet gebeurt, bijvoorbeeld vanwege het niet willen omfietsen of nog net de trein moeten halen. Hierdoor zijn tijdens de buitenopname regelmatig fietsers geconstateerd die tegen het verkeer in fietsen of schuin de overweg oversteken (wanneer het rustiger is), zie figuur 10.

15

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Figuur 10: Tegen het verkeer in en schuin overstekende fietsers.

Van alle verkeersdeelnemers laten voetgangers zich het minst goed geleiden, de zogenaamde ‘olifantenpaadjes’ zijn het kenmerkende voorbeeld van de kortste route. Dit is ook het geval rondom de overweg Soestdijkerstraatweg. Ondanks de aanwezigheid van oversteken op de Soestdijkerstraatweg (al dan niet in de directe nabijheid van de overweg) kiezen grote groepen voetgangers toch voor de kortst mogelijke route (zie blauwe pijlen in figuur 9). Met name de ligging van het MBO-college direct aan de overkant van de weg leidt ertoe dat grote groepen (studenten) in de spits de Soestdijkerstraatweg op eigen gelegenheid van noord naar zuid oversteken. Dit leidt tot wachtende voetgangers op het middeneiland of zelfs op de asmarkering waarbij aan weerszijden gemotoriseerd verkeer rijdt.

2.2.3

Spoorsituatie

Aankondigingen overweg

De overweg Soestdijkerstraatweg heeft een netto aankondigingstijd, dat is de tijd die minimaal nodig is tussen het ogenblik waarop de overweginstallatie moet worden ingeschakeld en het ogenblik waarop een trein rijdend met de ter plaatse toegestane maximum snelheid, de overweg bereikt, van 25 seconden en een voorijling van, afhankelijk van de rijrichting van de trein, 16 of 14 seconden. Bij start voorijling geeft het beveiligingssysteem van de spoorbaan een signaal aan bijvoorbeeld een verkeersregelinstallatie dat over enkele seconden, in dit geval 16 of 14, de ahob start. De voorijling is bij deze overweg ingebouwd voor het aansturen van ontruimingslichten én het bieden van een zogenaamde ‘gegarandeerde openingstijd’. Hieronder worden de voorijling en aankondigingen verder toegelicht. Voorijling ten behoeve van een gegarandeerde openingstijd In de spoorbaan zit een ‘gegarandeerde openingstijd’. De overweg blijft daardoor tussen twee overwegsluitingen minimaal 16 of 14 seconden open. Indien de overweg normaal gesproken binnen die 16 of 14 seconden opnieuw zou sluiten, blijft in deze situatie de overweg gesloten in plaats van tussentijds te openen. De keuze voor het inbouwen van een gegarandeerde openingstijd is in het verleden gemaakt omdat er destijds veel vrachtverkeer over de overweg van en naar het centrum reed.

Met een korte openingstijd tussen twee sluitingen en veel vrachtverkeer over de overweg was de kans groter dat een vrachtwagen een overwegboom aanreed. Voorijling ten behoeve van ontruimingslichten Om voorafgaand aan een overwegsluiting de ontruiming van het links afslaande verkeer richting de Laapersweg te garanderen, zijn ten westen van de overweg ontruimingslichten aanwezig, zie figuur 11. Deze laten het verkeer op de Soestdijkerstraatweg richting het oosten nog voor het daar gelegen kruispunt stoppen om het links afslaande verkeer dat vanaf de overweg komt de gelegenheid te geven de overweg te ontruimen*4,5.

Figuur 11: Ontruimingslichten Soestdijkerstraatweg ten westen van de overweg (gezien in de richting Baarn). 16

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Conform een aankondigingsschema uit een oorspronkelijke ontwerptekening uit 1997 (zie figuur 12) dienen de ontruimingslichten 7 seconden voor start ahob geactiveerd te worden (met daarna 3 seconden geel en 4 seconden rood voor start ahob) en het rode licht te tonen totdat de overweglichten gedoofd zijn. Tijdens de buitenopname is echter geconstateerd dat de ontruimingslichten (waarbij de pijlrichtingen inmiddels verwijderd zijn), afhankelijk van de rijrichting van de trein, al 16 of 14 seconden voor start ahob worden geactiveerd. De ontruimingslichten tonen eerst 3 seconden geel en vervolgens 13 of 11 seconden rood voordat de ahob-installatie geactiveerd wordt. Hiermee worden de ontruimingslichten in de huidige situatie 9 of 7 seconden eerder geactiveerd dan dat nodig is voor een juiste ontruiming van de overweg en staat het wegverkeer 9 of 7 seconden onnodig stil. Daarmee is de huidige aansturing van de ontruimingslichten onjuist. Bij het wijzigen van de spoorbeveiliging is de 9 seconden vertragingstijd (na start voorijling voordat de ontruimingslichten geactiveerd worden) blijkbaar weggevallen (zie figuur 12), waardoor de ontruimingslichten te vroeg geactiveerd worden en te vroeg rood tonen. Het is ook mogelijk dat het aftellen van 16 of 14 seconden naar 7 voor start Ahob oorspronkelijk binnen de verkeersregelautomaat geregeld had moeten worden maar dat is ons onbekend.

Duidelijk is dat de ontruimingslichten nu te vroeg aan gaan. Een andere afwijking ten opzichte van het oorspronkelijke schema is dat de ontruimingslichten het rode licht tonen totdat de overwegbomen stijgen, dan worden de ontruimingslichten gedoofd. In het schema op de oude tekening is aangegeven dat de lichten moeten blijven branden totdat de Ahob lichten doven. Tijdens de buitenopname is echter ook geconstateerd dat de intensiteiten niet zodanig hoog zijn dat deze instelling tot een veel langere wachtrij leidt of dat het gemotoriseerd verkeer de ontruimingslichten negeert. De meeste fietsers negeerden tijdens de buitenopname daarentegen wel de ontruimingslichten.

Figuur 12: Voorijling en aankondigingstijd conform het oorspronkelijke overwegontwerp uit 1997 (links) en huidige situatie (rechts).

Werking aankondigingen De overweg Soestdijkerstraatweg heeft een netto-aankondigingstijd van 25 seconden. Voor alle treinen die richting station Hilversum rijden, wordt de overweg geactiveerd met het ten zuiden van de overweg gelegen aankondigingspunt op km 2.314 (rechterspoor) of het aankondigingspunt op km 2.309 (linkerspoor). Voor alle treinen die richting Utrecht rijden, wordt de overweg geactiveerd met het ten noorden van de overweg gelegen aankondigingspunt op km 0.645 (rechterspoor) of het aankondigingspunt op km 0.648 (linkerspoor). Bij de reguliere dienstregeling passeren alle treinen de overweg via het spoor wat in de rijrichting rechts ligt om vervolgens, afhankelijk van deze rijrichting, bij een van de perrons van Hilversum Sportpark te halteren. In die reguliere situaties (en bij het passeren van één trein in één sluiting) is de overweg circa 1 minuut gesloten. Er zijn geen stop-/doorschakelingen ingebouwd voor de (zeer incidentele) momenten waarop een trein linkerspoor rijdt, bij een van de perrons van station Hilversum Sportpark halteert en vervolgens de overweg passeert. Tijdens die zeer incidentele momenten zal de overweg lang gesloten zijn.

Inrichting overweg en weg

Op de overweg liggen drie rijstroken voor het gemotoriseerd verkeer, één rijstrook in de richting west-oost en twee rijstroken (één rechtdoorgaande strook en één linksafstrook) in de richting oost-west. Aan beide zijden van de weg ligt een vrijliggend voetpad en een aanliggend fietspad. Bij treinpassage worden de inrijzijdes van de fietspaden afgesloten middels de hoofdboom die ook de halve rijbaan afsluit. De uitrijzijdes van de fietspaden worden afgesloten middels de aanwezige voetpadahobs die ook de voetpaden afsluiten die aan de linkerzijde van de rijbaan liggen. Het zuidelijk gelegen voetpad wordt bij treinpassage aan de westzijde van de overweg afgesloten middels een aparte voetpadahob. Aan de noordoostzijde van de overweg wordt het daar gelegen voetpad afgesloten middels een achterboom. 17

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Figuur 13: Overweg Soestdijkerstraatweg, gezien vanaf de oostzijde.

Aan weerszijden van de overweg staat de ahob-steller van de hoofdrijbaan te dicht op de rand van het fietspad, zie ook figuur 14. De afstand tussen hart paal van de ahob-steller en de rand van het fietspad moet conform de voorschriften [08] minimaal 1 meter bedragen, maar bedraagt hier in werkelijkheid zo’n 35 cm. Voor het fietsverkeer bestaat hierdoor de kans op aanrijdgevaar met de installatie, ook doordat het fietspad op de overweg zeer smal (1,20 meter) is. Voor het fietsverkeer is er daarom ook sprake van een wegversmalling. Hierdoor is het onmogelijk voor fietsers om met zijn tweeën binnen het beschikbare profiel van het fietspad naast elkaar de overweg over te steken* 6,7.

Figuur 14: Ahob-steller staat te dicht op rand fietspad.

Aan de noordoostzijde van de overweg staat direct voor de ahob-steller een filematrixbord. Dit filematrixbord waarschuwt het verkeer voor een (mogelijke) file na de overweg en moet zoveel mogelijk voorkomen dat er verkeer op de overweg tot stilstand komt. Het filematrixbord reageert uitsluitend op basis van de bezetting van een filedetectielus die ten westen van de overweg in de linksafstrook ligt. In de rijstrook voor het rechtdoorgaande verkeer is geen filedetectielus aanwezig. Tijdens de buitenopname is echter geconstateerd dat er soms ook een file tot op de overweg staat doordat verkeer op de rechtdoorgaande rijstrook voorrang verleent aan fietsers die van noord naar zuid oversteken via de fietsoversteek die bij de ontruimingslichten ligt. Deze oversteek ligt voor het fietsverkeer uit de voorrang, maar desondanks verleent een deel van het gemotoriseerd verkeer voorrang aan fietsers (met name ouders met jonge kinderen) die hier willen oversteken. Doordat er in de rechtdoorgaande rijstrook geen filedetectielus voor het filematrixbord aanwezig is, wordt bij een file op de rechtdoorgaande rijstrook tot op de overweg het filematrixbord niet geactiveerd*8. Dit kan verwarrend zijn voor de weggebruikers. Verder is tijdens de buitenopname geconstateerd dat het filematrixbord voor een deel het zicht op de lampen van de ahob-installatie blokkeert*9.

Het filematrixbord staat normaal gesproken ook net voor de Ahob-steller, tussen steller en schrikhek en met de bovenrand net onder de Ahob-lichten. 18

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Figuur 15: Overstekende fietsers bij ontruimingslichten.

2.2.4

Conditionering

Figuur 16: Filematrixbord ten noordoosten van de overweg blokkeert deels het zicht op de lampen van de ahob.

Voor de conditionering is een effectrapportage opgesteld door ProRail LJV; Leefomgeving, Juridische zaken en Vastgoed voor de huidige situatie [09]. Dit rapport geeft inzicht in de effecten van de oplossingsrichtingen op conditioneringsgebied en dan specifieker naar onder andere: grondverwerving, planologie, ecologie, archeologie, niet gesprongen conventionele explosieven, kabels en leidingen derden en bodem. Bouwschade, overeenkomsten, vergunningen, geluid, trillingen, externe veiligheid en luchtkwaliteit zijn niet onderzocht. Hieruit volgt advies voor drie principe oplossingsrichtingen: 1. Overweg opheffen 2. Overweg opheffen en vervangen door onderdoorgang of viaduct 3. Overweg optimaliseren Overigens dient opgemerkt te worden dat de invloeden van het optimaliseren van de overweg op de conditionering vanzelfsprekend beperkt zijn vergeleken met een ondertunneling of overbrugging. Grondverwerving Bij oplossingsrichtingen met een ongelijkvloerse kruising is grondverwerving een aandachtspunt omdat dit invloed heeft op particuliere gronden met woningen en kantoren. In de planning moet rekening worden gehouden met onteigeningsprocedures van enkele jaren. Ook het MBO College Hilversum en de bereikbaarheid daarvan zijn aandachtspunten in die situatie.

Voor de oplossingsrichting optimalisatie zijn er mogelijkheden binnen gronden die in eigendom zijn van NS Vastgoed, Railinfratrust en de Gemeente Hilversum*10. Planologie Ten westen, noord- en zuidoosten van de overweg liggen meerdere bestemmingsplannen. Een ongelijkvloerse kruising past niet in de vigerende planologische mogelijkheden van dit plan*10. Ecologie Het gebied ligt buiten de beschermde natuur, maar er zijn wel beschermde vogelsoorten aanwezig. Werkzaamheden moeten rekening houden met het broedseizoen bij kappen en/of snoeien van bomen en/of struiken. Graafwerkzaamheden dienen in één richting plaats te vinden opdat dieren een vluchtweg houden zonder in verdrukking te komen. N.B. Naast het onderzoek door ProRail LJV is ecologie onderdeel van het masterplan Arenapark en opgenomen in de Eindrapportage Arenapark, Masterplan Ecologie [10]. Focus van dit onderdeel van het masterplan ligt zowel op ecologie van het aangrenzende gebied als flora en fauna in het Arenapark en de integratie daarvan. Maatregelen voor het park worden voorgesteld voor groene bebouwing, beplanting, verlichting, plantenbakken en bestrating. Archeologie Het gebied is verdeeld over drie bestemmingsplannen. Het bestemmingsplan Utrechtseweg, ten westen van het spoor, eist archeologisch onderzoek bij ingrepen groter dan 100 m2 en dieper dan 40 cm.

Ten oosten van de overweg geldt aan de noordzijde van de Soestdijkerstraatweg het bestemmingsplan Van Riebeecklaan/Bonairelaan en aan de zuidzijde bestemmingsplan Arenapark, beide eisen archeologisch onderzoek bij ingrepen groter dan 500 m2 en dieper dan 40 cm. 19

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Bodem Op deze locatie is onvoldoende bodeminformatie beschikbaar. Desondanks is er geen sprake van verdachte activiteiten en zijn geen gevallen van ernstige verontreiniging aanwezig. Geadviseerd wordt om bodemonderzoek uit te laten vragen door de eigen vakspecialist bodem van LJV na afronding van het definitief ontwerp. Niet Gesprongen Conventionele Explosieven Het gebied is onverdacht voor deze explosieven in de bodem. Kabels en Leidingen Derden Veel kabels en leidingen van derden doorkruisen het gebied en deze tracés liggen veelal aan de noordzijde van de Soestdijkerstraatweg. De kans op raakvlakken en verleggen van de kruisende en/of langsliggende tracés is zeer groot aanwezig. Hoogspannings- en Gasunie ontbreken naar verwachting in het gebied. Bij het verleggen van een ongelijkvloerse kruising bedragen de kosten voor kabels en leidingen derden naar verwachting 100.000 euro voor de engineering en meer dan 500.000 euro voor realisatie* 10. Vertaling naar behoeften

Herkomst

Eigenaar

Verwijzing LVO-doel

3. Oversteeklocaties Soestdijkerstraatweg ten opzichte van de perrontoegangen dienen goed bereikbaar en herkenbaar te zijn.

Context

Gemeente Hilversum

LVO-doel A

4. De tijdige ontruiming van de overweg dient gewaarborgd te blijven.

Context

ProRail

LVO-doel A

5. De ontruimingslichten dienen te zijn voorzien van de juiste voorijling.

Context

ProRail

LVO-doel A

6. De overweginrichting dient voor fietsers veiliger te worden ingericht.

Context

Gemeente Hilversum

LVO-doel A

7. De ahob-stellers moeten zodanig geplaatst worden dat deze, conform de voorschriften van ProRail, op een veilige afstand van de rand rijbaan, fietspad en Context voetpad staan.

ProRail

LVO-doel A

8. De filedetectielus voor het filematrixbord dient uitgebreid te worden voor het rechtdoorgaande verkeer (ri. centrum).

Context

ProRail en gemeente

LVO-doel A

9. Het filematrixbord mag niet het zicht ontnemen op de lampen van de ahobinstallatie.

Context

ProRail

LVO-doel A

10. Grondverwerving, planologie en kabels en leidingen zijn issues die bij de uitwerking van een nieuwe overweg en wegontwerp aandacht vragen.

Conditionering

ProRail

-

2.3

Gebruik

2.3.1

Verkeersintensiteiten en weggebruikers

Verkeersstromen gemotoriseerd verkeer

De meest recente meetgegevens heeft de gemeente Hilversum aangeleverd, dit betrof een meting uit september 2017 op de Soestdijkerstraatweg net ten westen van de overweg, zie figuur 17 en tabel 4 op de volgende pagina.

20

Onze referentie: D10053797:93 - Datum: 27 juni 2022 - AS3-Public

VERKENNINGENRAPPORT LVO HILVERSUM

Figuur 17: Locatie verkeerstellingen en richtingaanduiding.

Richting 1 (oost-west) Richting 2 (west-oost) Doorsnede Laapersweg (ri. Utrechtseweg)

Ochtendspitsuur

Avondspitsuur

Werkdagetmaal

311 333 644 152

270 457 727 174

3.910 5.221 9.131 2.146

Tabel 4: Verkeersintensiteiten (motorvoertuigen, mvt) in nabijheid van overweg (maandgemiddelde werkdagen september 2017).

De spitsuurintensiteit ligt in de huidige situatie rond de 700 mvt/spitsuur. Opvallend is de ‘scheve’ verhouding tussen beide richtingen. De verkeersstroom in oostelijke richting (richting 2) is maatgevend. Dit wordt veroorzaakt doordat verkeer dat vanaf de overweg richting het zuidwesten van Hilversum moet gaan bij de Laapersweg afslaat, omdat de linksafbeweging op het verderop gelegen kruispunt Soestdijkerstraatweg – Utrechtseweg verboden is*11. Uit een telling van de gemeente op de Laapersweg (mei/juni 2017) zijn er gemiddeld op werkdagen ruim 2.100 voertuigen geteld richting de Utrechtseweg. Gezien de beperkte hoeveelheid woningen die aan de Laapersweg zijn gelegen, kan gesteld worden dat het merendeel van dit verkeer afkomstig is van de Soestdijkerstraatweg en opgeteld kan worden bij verkeer dat de overweg passeert. Dit leidt tot een gebruik van de overweg van circa 11.000 mvt per etmaal. De gemeten intensiteiten zijn passend voor een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom. Tijdens de buitenopname zijn geen grote wachtrijen of knelpunten in de doorstroming geconstateerd ten gevolge van overwegsluitingen. In de huidige situatie heeft het station 35 parkeerplaatsen als transferiumfunctie. In het masterplan Arenapark wordt voorgesteld om dit aantal uit te breiden tot 80 parkeerplaatsen voor treinreizigers.

Dit kan in de toekomst een effect hebben op de verkeersintensiteiten, dit effect zal echter zeer beperkt zijn aangezien de groei van het aantal parkeerplaatsen maximaal 7% van de huidige spitsuurintensiteit aan verkeer kan aantrekken. Er maken diverse buslijnen (Syntus/Transdev) gebruik van de overweg en de Soestdijkerstraatweg, deze zijn weergegeven in figuur 18. Duidelijk is te zien dat de Soestdijkerstraatweg de belangrijkste verbinding (radiaal) is voor het busvervoer in Hilversum*12.