Programmabegroting 2022 gemeente Hilversum V3.0 na amendementen

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 91

Ref.

Kengetal

1 2 3 4 5 6

netto schuldquote netto schuldquote gecorr. voor verstr. leningen solvabiliteitsratio grondexploitatie structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit

A <90% <90% >50% <20% >0% <95%

Categorieën B 90-130% 90-130% 20-50% 20-35% 0% 95-105%

C >130% >130% <20% >35% <0% >105%

Omdat normering in eerste instantie door de gemeente zelf dient plaats te vinden, wordt aan de categorieën door de provincie geen normering gegeven. Wel meldt de provincie dat over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Voor de gemeente Hilversum zien de kengetallen er als volgt uit: Ref .

Kengetal

1 2 3 4 5 6

netto schuldquote netto schuldquote gecorr. voor verstr. leningen solvabiliteitsratio grondexploitatie structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit

JS2020 67% 61% 23% 2% -2,5% 101%

Verloop van de kengetallen B2021 B2022 B2023 B2024 88% 89% 106% 114% 87% 81% 98% 106% 20% 19% 17% 16% 1% -1% 0% 0% -0,9% 1,3% 1,0% 1,1% 102% 100% 103% 105%

B2025 123% 115% 16% 0% 1,0% 106%

1. Netto schuldquote Betekenis. De netto schuldquote geeft inzicht in de mate waarin de schuldenlast drukt op de exploitatie. De netto schuldquote is het percentage van de netto schuld ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. Het percentage dat hieruit voortkomt, geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Voor dit kengetal geldt: hoe lager, hoe beter. Beoordeling. Het percentage bedraagt 89% in 2022 en valt daarmee nog in de categorie ‘minst risicovol’. In de jaren 2022-2025 is een oplopende reeks te zien waardoor de netto schuldquote vanaf 2023 verschuift naar categorie B. Deze verschuiving is met name het gevolg van een verwachte stijging van het investeringsvolume in de komende jaren. Deze voorspelling loopt vooruit op en is onderhevig aan besluitvorming omtrent de investeringen zoals nu opgenomen in het IP 2022-2024, waaronder de ondergrondse fietsenstalling, de centrumring, Arena- en Mediapark. Met dit netto schuldquote percentage blijven wij binnen de marge voldoende (categorie B), waarbij de bovengrens op 130% ligt. Daarbij moet de kanttekening gemaakt worden dat de investeringen voor het Stationsgebied slechts gedeeltelijk zijn opgenomen omdat tijdens het opstellen van de begroting de uitwerking nog niet volledig was.

Anderzijds zijn nu in het meerjaren investeringsplan ambities opgenomen om in een relatief korte tijd veel geld te investeren in de stad. Het is per definitie onzeker of deze ambities op alle fronten kunnen worden gehaald. Wanneer investeringen zich meer spreiden in de tijd, spreidt ook de financieringsbehoefte zich en daalt de piek van de schuldquote. De huidige ontwikkeling van de schuldquote is gebaseerd op een optimistische raming van de snelheid waarmee investeringen kunnen worden gerealiseerd. 2. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Betekenis. Dit kengetal verschilt maar op één punt van het vorige: in dit kengetal worden uitgeleende gelden buiten beschouwing gelaten. Die komen immers normaal gesproken weer terug naar de gemeente. Bij een groot bedrag aan uitgeleende gelden zal het percentage lager (lees: gunstiger) uitvallen dan het percentage onder 1 hierboven. Hilversum heeft een bedrag van € 23 miljoen aan leningen uitstaan, waarvan de uitstaande vordering op GEM Crailo B.V. van € 16,1 miljoen de grootste is. Daarnaast heeft de gemeente leningen verstrekt aan onder andere Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (€ 4,1 miljoen voor diverse fondsen), de

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 92 ROM Utrecht (€ 2 miljoen) en het restauratiefonds (€ 1 miljoen). Ook voor dit kengetal geldt: hoe lager, hoe beter. Beoordeling. Dit kengetal valt met 81% logischerwijs lager uit dan het vorige en bevindt zich in dezelfde ‘minst risicovol’ categorie. De ontwikkeling van dit kengetal laat hetzelfde verloop zien als de netto schuldquote: vanaf 2023 valt het in de categorie B (voldoende). 3. Solvabiliteitsratio Betekenis. De solvabiliteitsratio geeft aan in welke mate het bezit van de gemeente is gefinancierd met eigen vermogen, of, anders gezegd, in welke mate het bezit is afbetaald. Het kengetal geeft aan of de gemeente, als de nood aan de man komt, met de opbrengst van de bezittingen haar schulden kan aflossen. Voor dit kengetal geldt: hoe hoger, hoe beter. Solvabiliteit is in de private sector van groter belang dan in de publieke sector. Dit komt omdat het voor de private sector een basis is waarop o.a. de leencapaciteit wordt bepaald. Bij publieke organisaties is dat niet het geval. Wij hechten daarom meer waarde aan het kengetal netto schuldquote. Dat kengetal geeft aan in hoeverre de rentelasten en aflossingen binnen de exploitatie kunnen worden opgevangen. Om die reden beschouwen we de solvabiliteitsratio van minder belang en kijken we vooral naar het kengetal netto schuldquote. Beoordeling.

Het percentage in deze begroting is 19% en het kengetal is daarmee verschoven naar categorie C. Wij blijven aandacht hebben voor de solvabiliteitsratio. Een van de mogelijke maatregelen om deze te verbeteren is door ‘te sparen’ in de vorm van het verhogen van reserves. Dit is onder andere te zien in de toevoeging aan de reserve stedelijke ontwikkeling. Zo worden de komende bestuursperiode, door middel van het verkopen van onze niet-strategische vastgoedportefeuille in tranches, extra middelen toegevoegd aan deze reserve. De omvang van de schuld wordt bepaald door de bestaande omvang van de schuldpositie en de toekomstige kasontwikkelingen. De begroting van een gemeente bestaat uit baten en lasten. Dat is niet hetzelfde als kasinkomsten en kasuitgaven. Om schulden af te lossen is een structureel positief kassaldo nodig. Voor de treasury-activiteiten binnen de gemeente wordt een liquiditeitenplanning op hoofdlijnen gehanteerd. Onder andere inzicht in bruto kasstromen van investeringen, grondexploitaties en vastgoedtransacties is hiervoor noodzakelijk. Bij het gebruik van deze maatstaf speelt het probleem van het waarderen van de activa. Het bepalen van de waarde van de bezittingen van gemeenten blijkt zeer lastig te zijn.

Vergeleken met de voorschriften die voor ondernemingen gelden, leiden de door de gemeente gepraktiseerde boekhoudmethoden tot een grote kloof tussen het werkelijke eigen vermogen en het boekhoudkundige vermogen. Het vergelijken van gemeenten op basis van solvabiliteit kan daarom een misleidend beeld geven van hun financiële positie. Bij een gelijke vermogensomvang kan de ene gemeente een lage solvabiliteit hebben en de andere een hoge. Bijvoorbeeld wanneer de ene gemeente alle benodigde activa huurt, terwijl de andere gemeente alle activa in eigen bezit heeft. Het college is van mening dat Hilversum haar balans relatief conservatief gewaardeerd heeft. Een minder conservatieve benadering zorgt ervoor dat het balanstotaal toeneemt. Doordat de schulden nominaal gewaardeerd worden, leidt dit ertoe dat de schuldquote afneemt en de solvabiliteit verder toeneemt. De solvabiliteit, het minder representatieve kengetal voor een gezonde financiële huishouding van gemeenten, wordt daarom in combinatie met de ratio weerstandsvermogen beoordeeld. Het streven is om categorie B als minimale norm te stellen voor beide individuele ratio’s maar hierbij vooral te kijken naar de onderliggende verhouding. Als de solvabiliteitsratio bijvoorbeeld onvoldoende is en de ratio weerstandsvermogen matig, dan zal de normering van het kengetal financiële verplichtingen onvoldoende zijn.

Als de solvabiliteitsratio onvoldoende is en de ratio weerstandsvermogen ruim voldoende, dan zal de normering van het kengetal financiële

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 93 verplichtingen toch voldoende kunnen zijn. Aangezien de weerstandsratio als “uitstekend” te kwalificeren valt, beoordelen wij de uitkomst van beide ratio’s in samenhang nu als goed. 4. Kengetal grondexploitatie Betekenis. Dit percentage is de uitkomst van de vergelijking van de waarde van onze grondexploitaties met de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Hoe lager dit percentage is, hoe minder risico de gemeente loopt. Een negatief kengetal betekent dat er op dat moment geen boekwaarde is die moet worden terugverdiend door verkoop van grond en dat de gemeente volgens de actuele kaders geen risico loopt op de voorraden grond. Beoordeling. De hoogte van dit kengetal voor Hilversum bedraagt -1% en ligt ruim onder het percentage van 20%, die in de handreiking van de provincie als meest gunstige wordt beoordeeld. Het kengetal is negatief omdat er eind 2022 naar verwachting meer opbrengsten zijn verantwoord dan kosten. De toekomstig te openen grondexploitatie Stationsgebied zal echter van invloed zijn op het verloop van dit kengetal. De impact hiervan is nog niet bekend. 5.

Structurele exploitatieruimte Betekenis. De structurele exploitatieruimte geeft aan in hoeverre de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Anders gezegd, een percentage van 0 of hoger geeft aan dat Hilversum geen structurele kosten dekt met incidentele inkomsten. Beoordeling. Het kengetal schommelt de komende jaren rond de 1%. Het kengetal is goed zolang het niet negatief is. Een negatief getal betekent immers dat structurele lasten ten dele met incidentele baten worden gedekt. Het gevaar daarvan is dat, als die incidentele inkomsten wegvallen, er een gat in de begroting en jaarrekening kan ontstaan. 6. Belastingcapaciteit Betekenis. Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten in Hilversum zich verhouden tot de landelijk gemiddelde woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Beoordeling. Voor 2022 ligt de uitkomst op 100%. Dat betekent dat de gemiddelde lasten in Hilversum op het landelijk gemiddelde liggen. Aan het verloop in de jaren 2023 tot en met 2025 kan nu nog weinig betekenis ontleend worden. In dit kengetal worden het OZB-tarief, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing vergeleken met het landelijk gemiddelde.

Voor het landelijk gemiddelde gebruiken wij voor alle jaren hetzelfde tarief, namelijk het laatste bekende gemiddelde tarief uit 2021. Wij gaan bij de beoordeling uit van het begrotingsjaar 2022 en kwalificeren de uitkomst als goed. Algeheel oordeel Het BBV schrijft voor: “een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie”. Volgens de Nota van Toelichting bij het wijzigingsbesluit is het aan het College van B&W om die beoordeling te geven. Geen van de kengetallen wordt beoordeeld als onvoldoende. In combinatie met het weerstandsvermogen, dat als uitstekend wordt beoordeeld, laat dit zien dat de gemeente Hilversum een degelijke financiële positie heeft. De gemeente Hilversum wil haar financiële positie op orde hebben. Hiertoe stelt het college als randvoorwaarden een sluitende begroting, gedegen risicomanagement en een robuuste algemene reserve, waarbij de lasten voor de burger zo min mogelijk stijgen.

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 94

De schuldquote en solvabiliteitsratio laten wel zien dat het ambitieniveau om te investeren in de stad gepaard gaan met hogere schulden en zodoende hogere financieringslasten in de begroting en meerjarenraming tot gevolg hebben. Dat de huidige investeringen de schuldpositie sterk doen oplopen, wordt door het college onderkend. In het licht van de grote gebiedsontwikkelingen heeft het college in 2021 de meerjarige prognose gebiedsontwikkeling geïntroduceerd. Middels dit MPG zet het college in op het monitoren van de ontwikkeling van de kengetallen in samenhang met de ruimtelijk ambities voor de stad. Met het oog op de maatschappelijke opgave van de stad acht het college het verantwoord om deze investeringen te doen. Meer informatie over de langlopende schuld is opgenomen in hoofdstuk 3.4.11. De huidige beoordeling van de “onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie” is, passend bij de huidige ontwikkelingen, aangepast. Concluderend beoordeelt het college deze nu als ruim voldoende, waar voorheen het oordeel goed werd gegeven.

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 95

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.3.1 Inleiding De paragraaf “Onderhoud kapitaalgoederen” gaat over het onderhoud van kapitaalgoederen door de gemeente. De gemeente Hilversum investeert of onderhoudt kapitaalgoederen zoals wegen, water, openbaar groen, riolering en gebouwen. Deze paragraaf “onderhoud kapitaalgoederen” dient conform het Besluit Begroting en Verantwoording, artikel 12, lid 2 informatie te geven over het actuele beleidskader, het kwaliteitsniveau en de maatregelen waarmee een kapitaalgoed gedurende de levensduur op een bepaald kwaliteitsniveau wordt gehouden. De uitgaven voor onderhoud worden in de begroting opgenomen en/of er wordt voor onderhoud via de begroting een onderhoudsvoorziening opgebouwd. Om te zorgen voor een compleet beeld over de stand van zaken rondom kapitaalgoederen, gaan wij in deze paragraaf ook in op de maatregelen die gaan over het investeren in kapitaalgoederen. Enkele voorbeelden zijn maatregelen voor het vervangen van een kapitaalgoed, het uitbreiden van een kapitaalgoed of de renovatie van een kapitaalgoed. Met het onderhoud van- en de investeringen in- de kapitaalgoederen is een substantieel bedrag gemoeid. Bepalend voor de omvang van die budgetten is het gekozen kwaliteitsniveau en de vertaling daarvan naar de maatregelen die nodig zijn om dat kwaliteitsniveau te realiseren.

Per soort kapitaalgoed legt de gemeente Hilversum het ambitieniveau, de bijbehorende maatregelen en de kosten vast in een meerjarig onderhoudsprogramma (MOP). De mate waarin wij één en ander periodiek actualiseren en inpassen in de begroting, is mede bepalend voor een gezonde en degelijke staat van de kapitaalgoederen. In het begrotingsjaar zelf beoordelen wij of de geplande werkzaamheden uit het MOP ook echt noodzakelijk zijn. Omgekeerd kan het voorkomen dat in een later jaar gepland onderhoud eerder moet plaatsvinden. In het vervolg van deze paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geven wij de ontwikkelingen in het beleid en de uitvoering weer voor het begrotingsjaar 2022 op de gebieden: wegen, riolering, water, groen, en gebouwen. Per onderdeel zijn de beschikbare uitgavenbudgetten voor het onderhoud en de investeringen in beeld gebracht.

3.3.2 Wegen Beleid Tot de kapitaalgoederen van de wegen behoren de openbare voorzieningen voor wegverharding, trottoirs, civiele kunstwerken (bruggen, viaducten), straatmeubilair (zoals bebording) en openbare verlichting. In Hilversum zijn de volgende voorzieningen hiervoor aanwezig: • Wegverharding: • Rijweg: 338 km • vrij liggend fietspad: 149 km • vrij liggend voetpad: 26 km • Openbare verlichting: 15.600 armaturen • Kunstwerken: 30 stuks (tunnels, viaducten, bruggen) In het Handboek Beheer Hilversum Buiten (vastgesteld in 2009), is het beleid voor het beheer en onderhoud van de wegen en de openbare verlichting binnen de gemeente Hilversum vastgelegd.

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 96 In 2010 is in het kader van bezuinigingen het kwaliteitsniveau van de plus-gebieden in het handboek “Beheer Hilversum Buiten” teruggebracht naar het basisniveau. In 2022 zal het Handboek Beheer Hilversum Buiten worden geactualiseerd. Sinds 2015 werkt de gemeente Hilversum met een nieuw vervangingsprogramma voor de openbare verlichting in de vorm van duurzame LED-verlichting voor de armaturen. Het ambitieniveau van het programma onderhoud wegen van Hilversum is gebaseerd op een landelijk gehanteerd normenstelsel voor rationeel wegonderhoud. Voor de investeringen in wegen in 2022 houden wij rekening met een goede balans tussen het investeringsniveau en het kwaliteitsbeheer van de openbare ruimte. Het is van belang dat in het kader van veiligheid en leefbaarheid de kwaliteit van de openbare ruimte voor de korte en lange termijn gewaarborgd blijft. Daarnaast zijn er in 2019 meerjarenprogramma’s opgesteld voor civiele kunstwerken, oevers, wegverharding, speelvoorzieningen en muren/plantenbakken/hekwerken. Deze programma’s zijn de leidraad voor de investeringen in het onderhoud. De gemeten kwaliteit van de objecten bepaalt of het programma wordt gevolgd of dat daar gemotiveerd van wordt afweken.

Uitvoering onderhoud De achterstand in onderhoud bij het onderdeel Wegen is aanleiding geweest om beheerplannen op te stellen voor alle onderdelen van de openbare ruimte. De beheerplannen krijgen hun beslag in Q4 2021. In dit traject wordt voor elk onderdeel in beeld gebracht wat de kenmerken zijn van het areaal, hoe dat ervoor staat en of er aandachtspunten zijn voor de komende periode. Voor het onderdeel Wegen zal met name de achterstand in onderhoud nader beschouwd worden o.b.v. de wegeninspectie die uitgevoerd is in 2021 en hoe deze achterstand op een aanvaardbaar niveau in stand gehouden kan worden. De meldingen van klachten over het actuele onderhoudsniveau van wegen binnen de gemeente Hilversum lopen via de Meldingen Openbare Ruimte. Voor 2022 hebben wij (naast het lopende klein onderhoud) op de volgende locaties groot onderhoud gepland: Het aanbrengen van een nieuwe asfaltdeklaag: • Buitenring 4e fase • Eemnesserweg • Gnoelaan • Joelaan

• • •

Leen Timp rotonde Bosdrift Emmastraat

Het herstellen van klinker- en tegelverharding rijbanen en voetpaden o.a.: • Dassenlaan • Beverlaan • Van Ghentlaan Uitvoering investeringen In 2022 gaan wij op diverse locaties in Hilversum de wegen vernieuwen. Hierbij is zoveel mogelijk gekozen voor een integrale aanpak, door verhardingswerkzaamheden te combineren met rioleringswerken en investeringen in openbaar groen. De volgende wegen worden in 2022 vernieuwd: • Boomberg fase 5

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 97 Trompenberg Noord Staatslieden fase 2 Noord Fase 6 Kastanje buurt fase 1 Riebeeck fase 1 Zeehelden fase 1 Eikbosserweg

• • • • • • •

Van de volgende gebieden wordt de openbare verlichting vernieuwd, waarbij wij LED-verlichting installeren: • Amersfoortsestraatweg • Sint Vitus buurt (ten noorden van Schapenkamp) • Sportpark Crailo • Havenstraat buurt • Schoolstraat • Johannes Geradtsweg buurt • Van Riebeekweg • Kleine Drift buurt bedragen x € 1.000 prgr Wegen 1 1 1

Onderhoudslasten Investeringen wegen Investeringen verlichting Totaal

jaarrekening 2020 3.559 2.840 623 8.045

begroting begroting 2021 2022 3.724 3.737 3.776 3.776 464 464 7.964 7.977

Relevante beleidsnota’s 1. 2. 3.

Visie Hilversum Buiten, (2004) Hilversum Buiten handboek Beheer (2009) Duurzaam Hilversum 2016-2020 (2016)

Ondersteunende documenten 1. 2.

Meerjarenprogramma onderhoud Civiele Kunstwerken (2019) Meerjarenprogramma onderhoud Wegen (2019)

3.3.3 Riolering Beleid Tot de kapitaalgoederen van de riolering behoren alle openbare voorzieningen die aanwezig zijn voor de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het gaat om riolen, rioolgemalen, bufferbassins en bijkomende voorzieningen. In Hilversum zijn de volgende voorzieningen hiervoor aanwezig: • 488 km rioolleiding, waaronder: • 205 km vuilwater (incl. klein deel verbeterd gescheiden) • 204 km regenwater (incl. klein deel verbeterd gescheiden) • 6 km infiltratieriool • 62 km gemengd riool • 11 km persleiding en daarnaast drainageleidingen (bij de Loswal) • 13.410 inspectieputten

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 98 • • •

91 uitlaten van (verbeterd) gescheiden hemelwaterstelsels 60 gemalen voor vuilwater, hemelwater, sportparken, tunnels, randvoorzieningen en opvoergemalen en 1 externe overstort van gemengd rioolstelsel.

De leeftijdsopbouw van de riolering is vrij gelijkmatig over de decennia verdeeld. Een tiende deel van het totale areaal is ouder dan 1950, een vijfde deel stamt uit de jaren 70. Vanwege de goede grondslag in Hilversum hebben de rioolbuizen een gemiddelde levensduur van 75 jaar of langer. De totale vervangingswaarde van alle riolen in Hilversum wordt geraamd op circa € 300 mln. Het gemeentelijk watermanagementplan (GWP), als opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP), bevat de beleidsuitgangspunten voor de exploitatie van het riool en de financiële consequenties daarvan en beslaat steeds een periode van vijf jaar. Het GWP is geactualiseerd en in september 2020 door de raad vastgesteld. Het GWP heeft betrekking op de periode 2021-2026. Hiermee hebben we een realistisch en actueel beeld van de lasten voor het onderhoud gegeven. Het opstellen van een watermanagementplan berust op een wettelijke verplichting die is neergelegd in de Wet Milieubeheer. Uitvoering onderhoud Het onderhoud van het gemeentelijke rioolstelsel omvat onder meer het reinigen, ontstoppen en repareren van riolen en kolken, dagelijks beheer van rioolgemalen en het vegen van straten. Per jaar reinigen wij ongeveer 15% van het totale areaal aan riolen. De kolken worden twee keer per jaar geleegd.

Daarnaast behoort ook het opsporen en zo mogelijk saneren van foutieve aansluitingen op het riool en het opsporen van onjuiste interne koppelingen tot het takenpakket van de gemeente Uitvoering investeringen Conform het beleid van het Gemeentelijk watermanagementplan 2021-2026 wordt jaarlijks 6,5 km oude riolering vervangen. Weg en riool worden zoveel mogelijk integraal vervangen, omdat dit het meest kosteneffectief is. In een aantal situaties is het kosteneffectiever of technisch beter om het riool te relinen. Het riool wordt dan niet vervangen maar wordt van binnenuit opnieuw bekleed waarna het dezelfde levensduur heeft als een nieuw riool. De afgelopen jaren is het riool in de Boomberg en Noord vervangen, nu vindt verschuiving plaats naar Zuid: Staatslieden en Zeehelden en wegen rond de Kastanjevijver. In 2022 staat het vervangen van grote riolen in de Oude Loosdrechtseweg op de investering. Voor de vervanging van deze grote riolen is een extra investering nodig. De reservering hiervoor is gemaakt in het Watermanagementplan. Jaarlijks vindt vervanging plaats van afgeschreven gemalen. De vervanging verloopt volgens planning. In het in 2020 vastgestelde watermanagementplan zijn extra investeringen opgenomen voor klimaatadaptatie en duurzaamheid. De uitvoering van deze maatregelen vindt plaats in een periode van 10 jaar (2021-2031). Het betreft de volgende maatregelen: 1.

het optimaliseren van de hemelwaterafvoer bij vervanging van het riool: Deze optimalisatie betreft het lokaal infiltreren van hemelwater en/of het verruimen van de capaciteit. 2. het splitsen van hemelwater van het vuilwater bij vervangingswerkzaamheden: hemelwater van particulier terrein wordt nu nog vaak afgevoerd naar het vuilwaterriool, dit wordt aangesloten op het hemelwaterriool of lokaal geïnfiltreerd in de bodem. 3. het afkoppelen en infiltreren van hemelwater afkomstig van grote dakoppervlakken in postcodegebied 1221: Om in deze wijk de hemelwateroverlast te verminderen wordt de hemelwaterafvoer van grote daken afgekoppeld van riool.

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 99 Bij de vervanging van het riool in de Oude Loosdrechtseweg wordt de afvoer van hemelwater verder gescheiden en de capaciteit voor de afvoer van hemelwater vergroot. Dit is een voorbeeld van uitvoering van de hierboven genoemde eerste maatregel. Het riool wordt niet één op één vervangen maar aangepast aan de eisen voor klimaatadaptatie en duurzaamheid. In 2022 zijn in de volgende wegen renovatieprojecten voor de riolering gepland: • Staatslieden fase 2 • Noord Fase 6 • Kastanjebuurt fase 1 • Riebeeck fase 1 • Zeehelden fase 1 • Eikbosserweg Relinen: • Kolhornseweg • Boomberg • Vuilwaterriool Kerkelanden Gemalen: • Riebeeck • Beatrixtunnel West • Kerkelanden 1 • Sportpark Loosdrecht • Kastanjevijver • Amaliatunnel bedragen x € 1.000 progr Riolering 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Onderhoudslasten Investeringen GWP Splitsen hemelwater van vuilwater fase 1 Optimalisatie hemelwaterafvoer openbare ruimte fase 1 Afkoppelen en infiltreren grote daken postcode 1221 fase 1 2x Hemelwaterriool Oude Loosdrechtseweg Toevoeging voorziening onderhoud sluizen Toevoeging voorziening onderhoud gemalen Toevoeging spaarvoorziening riolering (afboeken investeringen) Totaal

jaarrekening 2020 1.284 -545

9 247 2.804 3.799

begroting begroting 2021 2022 1.043 1.071 2.914 2.914 870 660 660 500

3.029 9.176

Relevante beleidsnota’s 1.

Gemeentelijk Watermanagementplan 2021-2026

3.3.4 Water Beleid Tot de kapitaalgoederen van water behoren de waterbodems en oeverbeschermingen van alle openbare oppervlaktewateren en vijvers in de stad. Daarnaast is de gemeente Hilversum eigenaar van het Hilversums Kanaal.

3.029 7.514

PROGRAMMABEGROTING 2022 GEMEENTE HILVERSUM | 100 Baggeren is nodig om vaarwegen op diepte te houden voor de scheepvaart en voor overige waterpartijen. Via het baggeren waarborgt de gemeente Hilversum dat het water van de vaarwegen voldoende doorstroomt en verbetert de gemeente de waterkwaliteit. Onderhoud waterbodems en beschoeiingen Het accent voor het onderhoud ligt op het opheffen van calamiteiten. De omvang hiervan is niet op voorhand te kwantificeren. Het beheer van de overige stadswateren is op orde. Voor het beschermen van de oevers zijn rond en/of langs de meeste waterpartijen houten of stalen beschoeiingen aanwezig. Er zijn beperkte mogelijkheden tot preventief of curatief onderhoud van beschoeiingen. Er zijn beperkte bedragen beschikbaar voor klein onderhoud. In 2021 is bestuurlijk het gesprek gestart met het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht om afspraken omtrent verantwoordelijkheden met betrekking tot beheer en onderhoud vast te leggen. Uitvoering investeringen (beschoeiingen en sluizen) Het vervangen van beschoeiingen en onderhoud van sluizen verloopt via het investeringsprogramma. Voor 2022 is de investering voor vervanging van de beschoeiing Hilversumse Meent en de Stadsvijvers fase 2 aangevraagd. bedragen x € 1.000 progr Water 1 1 1

Onderhoudslasten Investeringen sluizen Investeringen vervangen beschoeiing Totaal

jaarrekening 2020 90 209 299

begroting begroting 2021 2022 108 108 185 320 334 631 442

Ondersteunende documenten 1. Meerjarenprogramma onderhoud beschoeiingen/oevers (2019)

3.3.5 Groen Beleid Tot de kapitaalgoederen van groen behoren de plantsoenen, bomen, muren, hekken en banken in de openbare ruimte. In Hilversum zijn de volgende voorzieningen hiervoor aanwezig: • Groen in beheer 1,89 km2 • 34.011 bomen in beheer • 959 prullenbakken in beheer • 648 bankjes in beheer • 167 speelplekken in beheer In het Handboek Beheer Hilversum Buiten (vastgesteld in 2009) en in het Groenbeleidsplan 2030 (vastgesteld in 2013) is het beleid voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen en de bomen vastgesteld. In 2010 is als bezuiniging het kwaliteitsniveau van de zogenaamde “plusgebieden” uit het handboek Beheer Hilversum Buiten teruggebracht naar het basisniveau, met uitzondering van het groen rondom het Raadhuis. De programma’s omvatten zowel het beleid over het onderhoud als de investeringen voor (het inrichten) van het openbaar groen. De gemeente zoekt aansluiting bij de zonering-niveaus van het Handboek Beheer Hilversum Buiten.