Monitor Economie 2022
Tekst van het document
Inhoud Inleiding............................................................................................................................................................................. 4 Samenvatting .................................................................................................................................................................... 4 Economie algemeen.......................................................................................................................................................... 5 Werkgelegenheid .......................................................................................................................................................... 5 Werkgelegenheid per sector......................................................................................................................................... 7 Banen t.o.v. beroepsbevolking ..................................................................................................................................... 9 Pendelstromen (woon-werkverkeer).......................................................................................................................... 10 Totaal aantal bedrijven ...............................................................................................................................................
10 Vestigingen per sector ................................................................................................................................................ 12 Bedrijvendynamiek ......................................................................................................................................................... 14 Nieuwe vestigingen ................................................................................................................................................. 14 Werklocaties ................................................................................................................................................................... 15 Banen naar locatie ...................................................................................................................................................... 15 Werkgelegenheid per soort werklocatie ........................................................................................................................ 16 Banen per sector op werklocaties .............................................................................................................................. 17 Werkgelegenheid op werklocaties..............................................................................................................................
17 Ontwikkeling werklocaties .............................................................................................................................................. 19 Ontwikkeling aanbod bedrijventerreinen ................................................................................................................... 19 Aanbod bedrijventerreinen......................................................................................................................................... 19 Ontwikkeling kantorenmarkt ...................................................................................................................................... 19 Formele kantorenlocaties ....................................................................................................................................... 20 Kantoren op gemengde locaties ............................................................................................................................. 20 Ontwikkeling winkelmarkt .......................................................................................................................................... 21 Leegstand winkelmarkt ...........................................................................................................................................
22 Centrum .................................................................................................................................................................. 23 Wijkwinkelcentra en perifere locaties .................................................................................................................... 24 Arbeidsmarkt en sociaal domein .................................................................................................................................... 24 Werkloosheidspercentage .......................................................................................................................................... 24 WW-uitkering .............................................................................................................................................................. 24 Verborgen werkloosheid......................................................................................................................................... 25 Beroepsbevolking............................................................................................................................................................ 26 Introductie ..................................................................................................................................................................
26 Opbouw potentiële beroepsbevolking ....................................................................................................................... 26 Arbeidsdeelname vergeleken ..................................................................................................................................... 27 Opleidingsniveau......................................................................................................................................................... 29 Leeftijdsopbouw ......................................................................................................................................................... 29 Zelfstandige zonder personeel........................................................................................................................................ 31 Introductie .................................................................................................................................................................. 31 Ontwikkeling ............................................................................................................................................................... 31 2
Sectoren ...................................................................................................................................................................... 31 Zzp-ers per wijk ........................................................................................................................................................... 33 Aantal jaar actief ......................................................................................................................................................... 33 Positie voor start als zzp-er ......................................................................................................................................... 34 Gemiddeld inkomen zzp-ers ....................................................................................................................................... 35 Bijlagen ............................................................................................................................................................................ 36 Begrippenlijst .............................................................................................................................................................. 36 Banen en vestigingen per locatie ................................................................................................................................ 38
3
Economische vitaliteit is een belangrijke drijvende kracht achter een goed leefklimaat. Een goed ondernemings- en vestigingsklimaat draagt bij aan een gezonde economie. Voorliggende monitor geeft 1 keer per jaar een inzicht in een aantal economische kerngegevens die samen een beeld geven van de stand van de economie. In deze monitor wordt gekeken naar de ontwikkelingen van het aantal banen en vestigingen, de beschikbaarheid van ruimte voor werken en het arbeidsaanbod. Zo vraagt een gezonde en vitale economie om dynamiek, oftewel ruimte voor verplaatsing en groei van bedrijven in en naar Hilversum en is het aanbod aan arbeidskrachten met de juiste vaardigheden belangrijk. Ieder jaar zoomen we in op de recente ontwikkelingen in de markt, dit keer de beroepsbevolking en zelfstandigen zonder personeel (zzp-ers). De economische veerkracht is in belangrijke mate afhankelijk van (een goede match tussen) het arbeidsaanbod en de arbeidsparticipatie. Een van de grotere uitdagingen voor het bedrijfsleven en de samenleving is het tekort aan personeel. De beroepsbevolking is hier een belangrijke basis voor. Zzp-ers zijn al jaren een grote groeiende groep van ondernemers in Hilversum, vooral in de sectoren Media, ICT en Bouw. We analyseren de kenmerken van deze groep ondernemers.
Nieuw dit jaar is dat we de inzet van gemeente Hilversum voor de economische onderwerpen in deze monitor presenteren. Voor de leesbaarheid geven we dit in blauwe tekstkaders aan.
Belangrijke sectoren voor Hilversum zijn media, onderwijs en zorg. Hilversum heeft daarmee vooral een diensteneconomie. De afgelopen jaren is het aantal vestigingen licht toegenomen. In 2021 zijn er 10.710 bedrijven in Hilversum gevestigd, 270 meer dan in 2020. Deze stijging komt vooral door een toename van het aantal kleinere bedrijven met minder dan 10 werknemers. Met 49.100 banen in 2021 heeft Hilversum een banengroei van 1,1% ten opzichte van 2020. De ontwikkeling van het aantal banen in Hilversum blijft daarmee achter ten opzichte van Nederland en de regio Gooi en Vechtstreek. Een gezonde ontwikkeling van bedrijven en ook groei van de werkgelegenheid staat onder druk door een structureel tekort aan geschikte ruimte voor bedrijven. We zien dat de behoefte aan werklocaties uit de markt groot is, maar het aanbod afneemt. Onze inzet is daarom het weerbaar en flexibel houden van onze economie, met ruimte voor werken en talentontwikkeling. Zowel de inkomende als uitgaande pendel is de afgelopen jaren toegenomen. Deze pendelstromen, ook wel woonwerkverkeer genoemd, zijn Hilversum al jaren in onbalans. De mismatch op de Hilversummer arbeidsmarkt is hiermee groot, met negatieve gevolgen als mobiliteitsdruk en congestie tot gevolg. In de afgelopen 10 jaar is het aantal banen op bedrijventerreinen en kantoorlocaties toegenomen, terwijl dit op de gemengde werklocaties juist afnam.
De meeste banen bevinden zich op het Media Park (6.132) en Arenapark (4.283), ook in het Centrum (gemengde werklocatie) zijn veel arbeidsplaatsen (4.276) te vinden. Hilversum heeft in 2021 bijna 90 hectare bedrijventerrein in gebruik en op dit moment geen nieuw uitgeefbaar aanbod beschikbaar. Tegelijkertijd zien we een beeld van een schaars kantorenaanbod, waarvan de leegstand rond frictieniveau ligt. Vanuit economisch oogpunt is dit zorgelijk, omdat het een gezonde bedrijvendynamiek belemmert. We zetten in op behoud, uitbreiding en ontwikkeling van aantrekkelijke werklocaties. Concreet gaan we hiervoor aan de slag met gebiedsagenda’s voor de werklocaties in Zuidwest en het Media Park. Ook ontwikkelen we het Arenapark, stationsgebied en Crailo richting levendige aantrekkelijke gebieden en willen we meer werkfuncties in de wijk faciliteren. De opgaven vanwege online winkelen, mobiliteit en een slinkend aanbod blijven de komende jaren effect hebben op de centra. We zetten met ondernemers en stakeholders in op levendige, toekomstbestendige gebieden. Concreet ondersteunen we, naast de gebiedsagenda centrum, bijvoorbeeld ook de voorbereiding en uitvoering van de herinrichting van de Gijsbrecht. Naast de schaarse ruimte voor werken, krijgt Hilversum de komende jaren te maken met vergrijzing en tegelijkertijd zal de beroepsbevolking afnemen.
In 2021 is in Hilversum 4,3% van de beroepsbevolking werkloos, dit is een vergelijkbaar met Nederland en de regio Gooi en Vechtstreek. De krapte op de arbeidsmarkt is nu een van de grootste uitdagingen voor ondernemers, naast de kostencrisis. In 2021 is in Hilversum 4,3% van de beroepsbevolking werkloos, dit is een vergelijkbaar met Nederland en de regio Gooi en Vechtstreek. De krapte op de arbeidsmarkt is nu een van de grootste uitdagingen voor ondernemers, naast de kostencrisis. Hilversum zet daarom in op de aanpak van structurele arbeidskrapte in cruciale sectoren en stimuleert inwoners om te blijven investeren in hun human capital. 4
Hilversum heeft relatief veel zzp-ers ten opzichte van het aantal werkenden. Dit is een groeiende groep. Ongeveer 80% van de beroepsbevolking is werknemer en 20% zelfstandige met of zonder personeel. De sectoren media, bouw en ICT zijn populair onder ZZP-ers. Zzp-ers kunnen, net als andere ondernemers, bij ons terecht voor advies en ondersteuning door de inzet van relatiebeheerders, subsidies voor ondernemersvereniging, herstelfonds corona, inzet voor verduurzaming, etc..
De balans tussen wonen, werken en voorzieningen zorgt voor een aantrekkelijke stad. Onze bedrijven en organisaties zorgen voor werkgelegenheid en dragen bij aan de ontwikkeling van talent en innovatie. De Hilversumse bedrijven spelen ook een rol bij vraagstukken als energietransitie, duurzame mobiliteit en een inclusieve arbeidsmarkt. Ook dragen ondernemers bij aan levendigheid, horeca, cultuur en andere voorzieningen. In Hilversum is er al jaren sprake van schaarse ruimte voor werken (net als voor andere functies zoals wonen). Naast de schaarse ruimte voor werken, krijgt Hilversum de komende jaren te maken met vergrijzing en tegelijkertijd zal de beroepsbevolking afnemen. De krapte op de arbeidsmarkt is nu een van de grootste uitdagingen voor ondernemers, naast de kostencrisis. Tegelijkertijd is het voor werknemers in sectoren zoals gezondheidszorg en onderwijs lastig om in Hilversum betaalbare woonruimte te vinden. Onze inzet: weerbaarheid en flexibiliteit van onze economie, met ruimte voor werken en talentontwikkeling Dat vraagt om ruimte voor werken, weerbaarheid voor bedrijven en werknemers. Onze inzet is daarom het weerbaar en flexibel houden van onze economie, met ruimte voor werken en talentontwikkeling. We nemen regie op het versterken van de weerbaarheid en robuustheid van onze lokale economie, zodat deze minder kwetsbaar wordt voor toekomstige schokken.
Dit is in grote lijnen de inzet van gemeente Hilversum voor economie. In deze monitor Economie presenteren we de nadere invulling van deze grote lijn, de specifieke inzet per onderwerp.
In 2021 heeft Hilversum 49.100 banen. Dit is een groei van 1,1% ten opzichte van 2020. De ontwikkeling van het aantal banen in Hilversum in 2021 blijft daarmee achter ten opzichte van Nederland en de regio Gooi en Vechtstreek. Over de afgelopen 10 jaar groeide het aantal banen in Hilversum slechts met 2,1%, in Nederland was dit 8,8% en 3,6% in de regio Gooi en Vechtstreek. Sinds 2018 groeide het aantal banen in Hilversum, deze groei is gelijk aan de Nederlandse gemiddelde, maar minder dan de groei in de regio Gooi- en Vechtstreek. De afgelopen twee coronajaren 2020 en 2021 is de groei in Hilversum echter weer minder dan Nederland (en de regio Gooi- en Vechtstreek).
ontwikkeling banen jaar op jaar 3,00% 2,00% 1,00%
Hilversum
0,00% -1,00%
Gooi en Vechtstreek 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
-2,00% -3,00%
Bron: LISA
5
2019
2020
2021
Nederland
Ontwikkeling banen jaar op jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 gemiddelde groei 2011-2021
Hilversum Gooi en Vechtstreek -2,25% -1,06% -0,60% -0,52% -0,41% -0,20% 2,54% 2,03% 1,55% 1,11% 2,10%
-1,80% -1,68% 0,30% -0,37% -0,19% 0,19% 2,25% 1,87% 1,70% 1,42% 3,64%
Nederland -0,43% -0,92% -0,58% 0,47% 1,39% 1,65% 2,27% 2,60% 0,77% 1,31% 8,80%
Een verklaring voor deze achterblijvende groei van het aantal banen in Hilversum in de afgelopen 10 jaar komt voort uit het vestigingsklimaat. Het vestigingsklimaat is de som van lokale gebiedskenmerken zoals multimodale bereikbaarheid, beschikbaarheid van personeel, beschikbaarheid van ruimte (bedrijfskavels, kantoorpanden, etc.), aanwezigheid van ecosystemen, nabijheid kennisinstellingen, passende woningen voor personeel, etc.. Uit het economisch perspectief 2040 blijkt dat vooral het structurele ruimtegebrek voor werkfuncties een belangrijke verklaring is voor deze achterstand van Hilversum. Onderstaand kader geeft een nadere analyse van het vestigingsklimaat en de negatieve gevolgen van het structurele ruimtegebrek voor bedrijven voor de vitaliteit van Hilversum als woon- en werkgemeente. Vestigingsklimaat: structureel ruimtegebrek voor bedrijven zorgt voor flink banenverlies Het is de vraag waarom de werkgelegenheidsgroei in Hilversum achterblijft ten opzichte van de regio en Nederland. Heeft dit te maken met de afwezigheid van toekomstbestendige sectoren (sectorstructuur) of met de conjunctuur (nationale economie) of het vestigingsklimaat? Ecorys vergelijkt de drijvende krachten achter de banengroei van Gooi- en Vechtstreek met Utrechtse regio’s in de Economische monitor regio Utrecht (2022) op basis van de shiftand-share-analyse.
In deze analyse wordt de totale banengroei in de periode 2010-2020 opgedeeld in drie delen: ontwikkeling door nationale economie (conjunctuur, nationale ontwikkelingen), ontwikkeling van de sectoren, waarbij de dominantie sectoren een rol spelen en tot slot het vestigingsklimaat. Onderstaande figuur geeft aan wat de bijdrage van deze drie krachten is geweest voor de banengroei. Deze vergelijking laat zien dat vooral het vestigingsklimaat in Gooi en Vechtstreek (waar Hilversum een groot deel van uitmaakt) zorgt voor het achterblijven van de groei. Het vestigingsklimaat is zoals gezegd de optelsom van alle lokale (gebieds)kenmerken zoals infrastructuur, bereikbaarheid, beschikbaarheid van geschikt personeel en geschikte bedrijfskavel en (kantoor)ruimte, aanwezigheid van kennisinstellingen, clusters van sectoren, imago, enzovoort. Iedere gemeente en regio heeft met zijn unieke kenmerken een bepaald vestigingsklimaat die zorgt voor aantrekkingskracht voor (bepaalde) bedrijven. Hilversum heeft met het Media Park en bijhorende mediacluster weliswaar een belangrijke troef, maar de economische vitaliteit wordt geremd door andere aspecten van vestigingsklimaat. De belangrijkste oorzaak is het structurele tekort aan ruimte voor bedrijvigheid. Daardoor kunnen bedrijven zich niet vestigingen in Hilversum en hebben bestaande bedrijven geen ruimte om uit te breiden.
Ecorys schatte in dat Hilversum hierdoor ongeveer 4.600 tot 9.700 nieuwe banen is misgelopen in de afgelopen tien jaar (Economisch perspectief 2040, Ecorys, 2021). Bron: Economische monitor regio Utrecht 2022, Ecorys en Universiteit Utrecht 6
De cijfers van de afgelopen 10 en 5 jaar laten zien dat investeren in het economisch klimaat zijn vruchten afwerpt, maar dat de urgentie aanwezig blijft om te blijven inzetten op een gunstig economisch vestigingsklimaat. Naast de schaarste aan ruimte is het ook onzeker hoe het aantal banen zich ontwikkelt in een periode met hoge inflatie, stijgende energieprijzen, dalend consumentvertrouwen, oplopende rentes van hypotheken op panden en tekorten op de arbeidsmarkt.
De werkgelegenheid in Hilversum wordt gedomineerd door drie sectoren: media & ICT (bestaande uit de bedrijfsklassen Informatie en Communicatie en een deel Specialistische Zakelijke diensten), groot- en detailhandel en gezondheids- en welzijnszorg. Hilversum heeft een duidelijke diensteneconomie, het grootste deel van de werkgelegenheid is te vinden in de dienstverlenende sectoren. Opvallend is de groei van het aantal banen in de ICT (+617). Ook de horecasector is gegroeid ten opzichte van vorig jaar (+121), waarschijnlijk het gevolg van een eerdere daling in de coronaperiode. In de sector Groot- en Detailhandel is een forse daling zichtbaar (-241), ook Overheid (-206) en Specialistische zakelijke dienstverlening (-146) hebben minder banen dan vorig jaar.
Werkgelegenheid per sector 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000
-
Energie Landbouw Water en afval Vastgoed Vervoer en opslag Financiële dienstverlening Overheid Overige dienstverlening Horeca Cultuur, sport en recreatie Bouw Overige zakelijke… Industrie Onderwijs Specialistische zakelijke… Gezondheids- en… Groot- en Detailhandel Informatie en…
2.000
Bron: LISA 7
Sector Energie Landbouw Water en afval Vastgoed Vervoer en opslag Financiële dienstverlening Overheid Overige dienstverlening Horeca Cultuur, sport en recreatie Bouw Overige zakelijke dienstverlening Industrie Onderwijs Specialistische zakelijke diensten Gezondheids- en welzijnszorg Groot- en Detailhandel Informatie en communicatie Totaal
Banen 14 51 56 785 820 972 985 1.032 1.718 1.839 1.851 2.177 2.418 4.332 4.859 6.593 7.969 10.629 49.100
B A N E N I N 2 0 2 1 T.O.V. 2 0 2 0 Banen 2021 Informatie en communicatie Groot- en Detailhandel Gezondheids- en welzijnszorg Specialistische zakelijke diensten Onderwijs Industrie Overige zakelijke dienstverlening Bouw Cultuur, sport en recreatie Horeca Overige dienstverlening Overheid Financiële dienstverlening Vervoer en opslag Vastgoed Water en afval Landbouw Energie -1000
Verschil 2021 t.o.v. 2020 10629
-241
617
7969 6593
-146
4859 4332
65 47
-41 -83
2418 2177 1851 41 -41 1839 1718 121 1032 27 -206 985 -10 972 -21 820 -14 785 -7 56 51 -3 14 6 0
Sector Energie Landbouw Water en afval Vastgoed Vervoer en opslag Financiële dienstverlening Overheid Overige dienstverlening Horeca Cultuur, sport en recreatie Bouw Overige zakelijke dienstverlening Industrie Onderwijs Specialistische zakelijke diensten Gezondheids- en welzijnszorg Groot- en Detailhandel Informatie en communicatie Eindtotaal Bron:LISA
1000
2000
3000
Banen 2021 14 51 56 785 820 972 985 1032 1718 1839 1851 2177 2418 4332 4859 6593 7969 10629 49100
8
4000
5000
6000
7000
Verschil 2021 t.o.v. 2020 6 -3 -7 -14 -21 -10 -206 27 121 -41 41 -83 -41 47 -146 65 -241 617 111
8000
9000
10000
11000
In 2021 is de verhouding banen en beroepsbevolking 0,72. Per 1.000 inwoners die tot de beroepsbevolking horen (inwoners tussen de 15 en 75 jaar) heeft Hilversum 723 banen. De afgelopen 10 jaar is deze verhouding verslechterd. Gemiddeld is deze verhouding in Noord-Holland juist verbeterd. Noord-Holland heeft sinds 2015 een betere balans tussen het aantal banen en de beroepsbevolking dan Hilversum. Het lijkt alsof Hilversum het ten opzichte van het gemiddelde in Nederland iets beter doet, maar het gemiddelde van Nederland geeft ook de kleinere rurale gebieden weer. Hilversum zou hier als centrumgemeente binnen de regio en Randstad een stuk beter op kunnen scoren. Als centrumgemeente met voldoende werkgelegenheid zou Hilversum de komende jaren moeten inzetten op een evenwichtigere verhouding. Ook als we kijken naar de regionale ambities is een verbetering van deze verhouding in Hilversum nodig. De regio Gooi en Vechtstreek wil haar ambitie realiseren om zowel een woon- én werkregio te zijn. Dit betekent dat de regio toe wil groeien van een verhouding banen/beroepsbevolking van 0,9 naar 1,0. Hilversum heeft hier een belangrijk deel in te vervullen, mede gezien het Hilversumse aandeel banen en inwoners in de regio en onze centrumfuncties. Vooral het verschil tussen het aandeel banen/beroepsbevolking (nu 1) en potentiële beroepsbevolking/banen (0,72) is groot.
Dit betekent dat een deel van de beroepsbevolking (alle inwoners tussen 15 en 75 jaar) momenteel geen betaalde baan heeft. Daarbij zien we dat de bevolking vergrijst, waardoor de beroepsbevolking relatief kleiner wordt ten opzichte van de niet-beroepsbevolking. Onze inzet: verbetering van de aansluiting arbeidsmarkt, onderwijs en beroepsbevolking We zetten in op de verbetering van de aansluiting arbeidsmarkt, onderwijs en beroepsbevolking. Het opleiden van talent, waarbij een leven lang ontwikkelen centraal staat, is hierbij belangrijk. In het hoofdstuk over beroepsbevolking gaan we hier dieper op in.
Banen per 1.000 potentiële beroepsbevolking 800 750 700 650 600 550
Hilversum Noord-Holland Nederland 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Bron: CBS Bevolkingsstatistiek / LISA - bewerking ABF Research Banen per 1.000 beroepsbevolking Hilversum
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Totaal/gemiddelde centrumgemeenten Noord-Holland
665,3 659,3 650,9 644,7 644,7 649,8 655,8 666,2 679,1 679,6 685,7
Nederland
665,3 659,3 650,9 644,7 644,7 649,8 655,8 666,2 679,1 679,6 685,7
766,4 744,3 732,5 722,9 713,4 706,2
2017
2018
2019
2020
2021
694 704,9 713,5 719,2 723,6
714,3 706,9 702,5 700,6 706,3 718,5 724,5 735,4 753,4 755,4 757,8
9
In 2020 werkten er 33.200 personen in Hilversum, die in een andere gemeente woonden. Deze inkomende pendel is de afgelopen jaren toegenomen. De grootste inkomende groepen komen uit Amsterdam, Utrecht en Almere (donkerblauw op kaart inkomende pendel). Tegelijkertijd werkten er 24.900 inwoners uit Hilversum in een andere gemeente. Deze uitgaande pendel is de afgelopen jaren ook gestegen. De grootste groep uitgaande werknemers werkten in 2020 in Amsterdam, Utrecht en Haarlemmermeer (donkerblauw op kaart uitgaande pendel). Deze pendelstromen, ook wel woon-werkverkeer genoemd, zijn Hilversum al jaren in onbalans. Voor een centrumgemeente als Hilversum vinden relatief weinig inwoners een baan in eigen gemeente. 33% van de Hilversummers heeft een baan binnen de gemeente (rood op beide kaarten), voor centrumgemeenten is dit gemiddeld 46%. De mismatch op de Hilversummer arbeidsmarkt is hiermee groot, met negatieve gevolgen als mobiliteitsdruk en congestie tot gevolg. Zonder kans op voldoende werkgelegenheid zal Hilversum als woongemeente minder aantrekkelijk worden en zal deze pendel met bijbehorende mobiliteitsproblemen groter worden.
Bron: arbeidsmarkt in zicht
In 2021 zijn er 10.710 bedrijven in Hilversum gevestigd, 270 meer dan in 2020. De afgelopen jaren is het aantal vestigingen toegenomen. Deze stijging komt vooral door een toename van het aantal vestigingen met minder dan 10 werknemers (werkzame personen, WZP). In 2021 zijn er 63 bedrijven met meer dan 100 werknemers in Hilversum gevestigd, in 2020 waren dit er 5 minder. Grotere bedrijven zijn vooral de grotere mediabedrijven, Nike, grotere zorg- en onderwijsinstellingen en grote zakelijke dienstverleners. Er zijn in 2021 geen nieuwe bedrijven gevestigd met meer dan 100 werknemers. Dit betekent dat vijf bedrijven gegroeid zijn naar meer dan 100 werknemers. Net als in de rest van Nederland zijn er relatief veel kleine bedrijven (ZZP-ers, bedrijven met 2 tot 9 werknemers) in Hilversum. De aanwezigheid van kleinere bedrijven (minder dan 10 werknemers) in Hilversum is in bijna alle sectoren dominant, maar vooral aanwezig in de sector specialistische zakelijke diensten en de bouw. Het middenbedrijf (10-100 werknemers) is goed vertegenwoordigd in de sectoren gezondheids- en welzijnszorg, specialistische zakelijke dienstverlening en de groot- en detailhandel. Vooral in de media & ICT-sector is het grootbedrijf (> 100 werknemers) de belangrijkste werkgever.
10
Sector
Vestigingen per sector
Energie
3000 2500 2000 1500 1000 500
11
Specialistische zakelijke diensten
Groot- en Detailhandel
Bouw
Informatie en communicatie
Gezondheids- en welzijnszorg
Cultuur, sport en recreatie
Onderwijs
Overige zakelijke dienstverlening
Overige dienstverlening
Horeca
Industrie
Vervoer en opslag
Vastgoed
Landbouw
Financiële dienstverlening
Overheid
Water en afval
Energie
0
Aantal bedrijven 6
Water en afval
9
Overheid
17
Landbouw
22
Financiële dienstverlening
83
Vastgoed
108
Vervoer en opslag
188
Industrie
238
Horeca
336
Overige dienstverlening
498
Overige zakelijke dienstverlening Onderwijs
627
Cultuur, sport en recreatie
786
Gezondheids- en welzijnszorg
932
Informatie en communicatie
1.136
Bouw
1.182
Groot- en Detailhandel
1.247
Specialistische zakelijke diensten Totaal
2.626
669
10.710
Aantal bedrijven naar grootteklasse 8.000 6.000 4.000 2.000 0 2012
2013
2014 <2 wzp
2015
2016
2 t/m 9 wzp
2017
2018
10 t/m 99 wzp
2019
2020
2021
100 of meer wzp
Bron: LISA (wzp: werkzame personen) Aantal <2 wzp 2 t/m 9 wzp 10 t/m 99 wzp 100 of meer wzp Totaal
2012 4.785 1.846 448 64 7.143
2013 5.139 1.794 447 63 7.443
2014 5.330 1.754 446 60 7.590
2015 5.699 1.743 434 59 7.935
2016 5.989 1.721 426 58 8.194
2017 6.357 1.710 426 56 8.549
2018 6.708 1.772 437 56 8.973
2019 7.377 1.813 431 57 9.678
2020 2021 7.921 7812 2.019 2296 442 539 58 63 10.440 10.710
Het aantal vestigingen is het grootst in de sector specialistische zakelijke dienstverlening (>2.500). De mediasector valt deels onder deze sector. Ook de groot- en detailhandel, bouw en de media & ICT-sector kennen meer dan 1.000 vestigingen in Hilversum. Ruim drie kwart van de sectoren groeide. De sectoren onderwijs (+78), gezondheid (+56) en ICT (+35) groeiden het meest ten opzichte van 2020. De specialistische zakelijke dienstverlening heeft 24 bedrijven minder dan in 2020. De sectoren industrie, water en afval, landbouw en financiële dienstverlening krompen elk met een paar vestigingen. Onze inzet: innovatie en samenwerking binnen en tussen media en ICT en onderwijs De mediasector is al jarenlang een belangrijk cluster voor Hilversum. Ook het ICT cluster is een grote sector in Hilversum. Deze clusters koesteren we, waarbij we inzetten op de versterking van de sectoren media en ICT bij het ontwikkelen van innovaties en samenwerkingsverbanden binnen de sector, met andere sectoren en met onderwijsinstellingen. Naast de inzet op deze sterke sectoren media en ICT, willen we ons economische profiel ook robuuster, diverser en wendbaarder krijgen. Naast media zetten we daarom ook in op de sector zorg/health en op praktijkgeschoold werk.
12
A A NTA L BE DRI JVE N 2 0 2 1 T.O.V. 2 0 2 0 aantal bedrijven 2021
verschil 2021 t.o.v. 2020
S P E C I A L I S T I S C H E Z A K E L I J K E D I E N S T E N -24
2626
GROOT- EN DETAILHANDEL
1247
17
BOUW
1182
30
INFORMATIE EN COMMUNICATIE
1136
35
GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSZORG
932
CULTUUR, SPORT EN RECREATIE ONDERWIJS
669
OVERIGE ZAKELIJKE DIENSTVERLENING
627
OVERIGE DIENSTVERLENING
498
HORECA INDUSTRIE
336
17 78 28 23
6
-3 238
VERVOER EN OPSLAG
VASTGOED
56
786
188 11 1081
FINANCIËLE DIENSTVERLENING
-283
LANDBOUW
-2 22
OVERHEID
17 0
WATER EN AFVAL
-2 9
ENERGIE
61
Bron: LISA Sectoren Energie Water en afval Overheid Landbouw Financiële dienstverlening Vastgoed Vervoer en opslag Industrie Horeca Overige dienstverlening Overige zakelijke dienstverlening Onderwijs Cultuur, sport en recreatie Gezondheids- en welzijnszorg Informatie en communicatie Bouw Groot- en Detailhandel Specialistische zakelijke diensten Totaal
Aantal bedrijven 2021 6 9 17 22 83 108 188 238 336 498 627 669 786 932 1136 1182 1247 2626 10710
13
Verschil 2021 t.o.v. 2020 1 -2 0 -2 -2 1 11 -3 6 23 28 78 17 56 35 30 17 -24 270
Per saldo groeit het aantal bedrijven het afgelopen decennium zowel in Nederland als Hilversum. Dit zagen we eerder al terug in het aantal vestigingen. Ook hier valt op dat het saldo in Hilversum in 2020 lager is dan Nederland, waarschijnlijk door bovengenoemde vestigingsklimaat en dan met name het ruimtegebrek.
Bedrijvendynamiek Hilversum, Nederland 2011-2021 per 1.000 vestigingen Bron: waarstaatjegemeente. Gegevens voor 2021 en voor de oprichtingen in 2018 zijn niet beschikbaar
140 120 100 80 60 40 20 0 2011
2012
2013
2014
2015
2016
Oprichtingen Hilversum
Oprichtingen Nederland
Saldo Hilversum
Saldo Nederland
2017
2018
2019
2020
Opheffingen Nederland
We noemen een aantal bedrijven die we recentelijk hebben mogen verwelkomen in Hilversum, dit is een selectie van de vele bedrijven die Hilversum rijk is. Op het Arenapark hebben we in 2022 een aantal bedrijven mogen verwelkomen zoals BeOne Development B.V., een bedrijf voor digitale leeroplossingen, Smelt Werving Selectie B.V en Triconor Holding. Het hoofdkantoor van Hilverzorg heeft zich gevestigd op het Arenapark. Equipe Zorgbedrijven Klinieken B.V. heeft een kliniek op Landgoed Zonnestraal geopend. Ook elders in Hilversum zijn nieuwkomers gevestigd, dit zijn startende bedrijven of bedrijven die naar Hilversum zijn verhuisd. Nieuwe mediabedrijven op het Media Park Sinds de zomer van 2021 worden de dagelijkse talkshows van de NPO zoals Op1 en de NPO-talkshows in de vooravond uitgezonden vanaf Hilversum. Deze talkshows verhuisden van de Westergasfabriek in Amsterdam naar het Hilversumse Media Park. En sinds januari 2022 is het Media Park Hilversum de nieuwe thuisbasis van 55 Creative Business School. Dit opleidingsinstituut in branding, fashion en styling verhuisde vanuit het World Fashion Centre in Amsterdam naar het Media Park. Ook op het Media Park is vanaf maart 2022 Viaplay gevestigd met kantoren en een studio.
Nieuwe mediabedrijven elders in Hilversum Tekle Holographics, een bedrijf dat gespecialiseerd is in holografische technologie is van Amersfoort naar de Arendstraat in Hilversum verhuisd. Ook nieuw is in Hilversum is Tiny Build op het stationsplein, een gaming bedrijf. En Media Choice, een dienstenleverancier op gebied van verschillende media is sinds juli 2022 op bedrijventerrein Kerkelanden gevestigd.
14
Dit hoofdstuk gaat in op de verschillende werklocaties in Hilversum. Hoeveel banen en bedrijven zijn hier gevestigd en in welke sectoren? Tot slot worden de leegstandscijfers gepresenteerd.
In alle wijken van Hilversum is bedrijvigheid gevestigd, dit blijkt uit de gele arceringen op onderstaande heatmap. Alle vestigingen zijn op deze kaart geprojecteerd, waardoor zichtbaar wordt waar de bedrijven gevestigd zijn. De meeste banen zijn zoals verwacht te vinden op de formele werklocaties zoals Media Park, Arenapark en Kerkelanden en op de gemengde werklocaties zoals het centrum en de Gijsbrecht. Ook in de wijken Boomberg en Raadhuiskwartier zijn relatief veel banen te vinden. Op het Havenkwartier zijn meer ruimte extensieve bedrijven gevestigd, waardoor deze werklocatie op de kaart minder rood kleurt dan andere werklocaties. Deze bedrijven hebben meer ruimte nodig en relatief minder werknemers.
Bron: LISA, bewerking gemeente Hilversum
15
We onderscheiden formele en gemengde werklocaties. Bedrijventerreinen en kantoorlocaties zijn formele werklocaties. Onder gemengde werklocaties worden alle locaties waar gewerkt wordt, buiten bedrijventerreinen en kantoorlocaties verstaan. Deze milieus kenmerken zich door een mix van onder andere wonen, werken, recreatie en voorzieningen. Soorten van gemengde milieus zijn onder andere centrumgebieden, woonwijken, landelijk gebied, creatieve wijken, productieve wijken en stadsstraten. We volgen hierbij de indeling van provincie Noord-Holland i.v.m. de vergelijkbaarheid. Definities hiervan zijn te vinden in de bijlage. Zoals onderstaande tabel laat zien bevindt ongeveer 65% van de werkgelegenheid in Hilversum (bijna 31.000 werkzame personen) zich op gemengde werklocaties. Vooral de sectoren gezondheids- en welzijnszorg (ziekenhuislocatie), groot- en detailhandel (o.m. stadscentrum) en specialistische zakelijke diensten zijn daar te vinden. Op kantoorlocaties zijn vooral bedrijven en werkgelegenheid in de sectoren groot- en detailhandel en onderwijs gevestigd. De grootste concentratie van werkgelegenheid in media & ICT en industrie vinden we vooral terug op de bedrijventerreinen en dan vooral het Media Park en de bedrijventerreinen Zuidwest.
In de afgelopen 10/11 jaar heeft er een verschuiving plaatsgevonden: het aantal banen op de formele werklocaties (bedrijventerreinen en kantoorlocaties) is gegroeid, terwijl de gemengde werklocaties juist minder banen huisvestten. De meeste banen bevinden zich op het Media Park (6.132) en Arenapark (4.283), ook in het Centrum (gemengde werklocatie) zijn veel arbeidsplaatsen (4.276) te vinden. Het totaal aantal banen is ten opzichte van 2010 gelijk gebleven. De groei in 2018-2021 na krimp in de jaren 20122017 zorgde ervoor dat we weer terug zijn op het niveau van 2010. Als we kijken naar het afgelopen jaar, dan is de verdeling naar type werklocatie ongeveer gelijk gebleven. Type werklocatie
Banen in 2010
Gemengde werklocaties Bedrijventerreinen Kantoorlocaties (Arenapark/Laapersveld/Station) Totaal Bron LISA, bewerking gemeente Hilversum
Banen in 2021 (afgerond)
Groei 2010-2021
37.400 8.200 3.670
31.000 12.500 5.700
-17% 52% 54%
49.281
49.100
0%
Inzet op behoud en ontwikkeling van aantrekkelijke werklocaties en versterken mediasector Eerder zagen we al dat het gebrek aan ruimte voor werk ervoor zorgt dat de Hilversumse economie niet goed kan groeien. De sleutel zit aan de fysieke kant: de beschikbaarheid van passende ruimte voor werkgelegenheid op zowel bedrijventerreinen, kantoorlocaties als gemengde werklocaties. De bedrijventerreinen zijn daarbij beter geschikt voor bedrijven die vanwege geluid of geur niet goed in een woonwijk passen. Dit vraagt om een strategie met acties zoals herstructurering/intensivering op werklocaties, het toevoegen van werkfuncties op gemengde locaties en het creëren van schuifruimte op de werklocaties. Daarbij dient de basis op orde te zijn: toekomstbestendige werklocaties zijn groen, goed bereikbaar, duurzaam, veilig en aantrekkelijk voor werknemers en bedrijven. Concreet gaan we hiervoor aan de slag met gebiedsagenda’s voor de werklocaties in Zuidwest, het centrum en het Media Park, waarbij verduurzaming een belangrijk onderdeel is. We faciliteren de verlevendiging van het Media Park tot een bruisende mediacampus. Met de gebiedsontwikkeling op Arenapark, wordt deze locaties dé internationaal aantrekkelijke kantoorlocatie. We zetten in op intensivering van de kantoorfunctie en het toevoegen van woningen en sport wordt. Ook in het stationsgebied wordt de kantoorfunctie geïntensiveerd.
En een deel van Crailo wordt ontwikkeld als werklocatie. Naast de kantoorlocaties Arenapark, Stationsgebied en Laapersveld zijn veel kantoorfunctie nu al in de wijken en het centrum te vinden. Voor de toekomst ziet Hilversum aanvullende kansen voor werken in de wijken en in het centrum. Daarbij blijven we in Hilversum kritisch kijken naar het omzetten van kantoorvilla's naar wonen.
16
De mediasector is belangrijk voor de werkgelegenheid, meer dan 25% van de banen in Hilversum is gerelateerd aan de media, ICT en creatieve sector. Deze sectoren zijn goed vertegenwoordigd op de bedrijventerreinen, daarna volgt de industrie.
Op de gemengde werklocaties zijn veel banen in de zorg te vinden, zowel op Monnikenberg als elders in Hilversum. Detailhandel is vooral in het centrum en de andere winkelgebieden gevestigd (gemengde werklocaties). Nike Retail en NEC Netherlands (telefonie), twee grote bedrijven die beide gevestigd zijn op het Arenapark, vallen onder groot- en detailhandel. Dit zorgt voor het grote aantal banen in deze sector op kantoorlocaties. De MBOschool ROC levert in de sector onderwijs veel banen op het Arenapark. In de bijlage is per werklocatie het aantal banen en vestigingen naar sector weergegeven. Ook is in de bijlage een overzicht van banen en vestigingen per sector op de drie grootste werklocaties Media Park, Centrum en Arenapark te vinden.
Banen per sector gemengde werklocaties bedrijventerreinen kantoorlocaties 0
5.000
Landbouw Water en afval Vervoer en opslag Financiële dienstverlening Overige zakelijke dienstverlening
10.000
15.000
Industrie Bouw Horeca Vastgoed Overheid
Bron: LISA 17
20.000
25.000
30.000
35.000
Energie Groot- en detailhandel Informatie en communicatie Specialistische zakelijke diensten Onderwijs
Banen per sector Landbouw Industrie Energie Water en afval Bouw Groot- en detailhandel Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie Financiële dienstverlening Vastgoed Specialistische zakelijke diensten Overige zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Cultuur, sport en recreatie Overige dienstverlening
Kantoorlocaties
Bedrijventerreinen
Gemengde werklocaties
0 7 0 0 5 1.995 252 29 724 350 9 349 105 10 1.510 177 80 65
19 1.799 0 43 344 1.381 166 106 6.606 110 59 630 330 0 106 374 339 62
32 612 14 13 1.502 4.593 402 1.583 3.299 512 717 3.880 1.742 975 2.716 6.042 1.420 905
18
Een kwart van de werkgelegenheid is te vinden op bedrijventerreinen. Deze werklocaties zijn een belangrijke motor voor de economie van Hilversum. Bedrijventerreinen hebben een maatschappelijke en economische waarde. Het zijn de plekken waar relatief veel inwoners werken (in nabijheid en daarmee betaalbare reisafstand). Bedrijven die op deze terreinen gevestigd zijn, leveren een bijdrage aan de maatschappelijke opgaven zoals de woningbouwopgave, circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptatie (bouw- en installatiebedrijven, recycling- en afvalverwerking etc.). Ook zijn er bedrijven gevestigd die diensten leveren waar inwoners om vragen en nabijheid vereisen zoals autogarages, wasstraten, verhuizers, schilders, glazenwassers, particuliere opslag/selfstorage, pakketdiensten, circulaire bouw en duurzame stedelijke distributie. Ook bieden bedrijventerreinen banen en opleidingsfaciliteiten voor praktijkgeschoolden.
Hilversum heeft in 2021 (peildatum 1-1-2021) bijna 90 hectare bedrijventerrein in gebruik. Op dit moment heeft Hilversum geen nieuw uitgeefbaar aanbod beschikbaar dat als formeel bedrijventerrein staat geregistreerd bij de provincie Noord-Holland. Wel beschikken we met de Zwembadlocatie, Crailo en het Circusterrein over drie ontwikkellocaties die geschikt zijn voor bedrijfsruimten. Deze locaties zijn nog niet terstond beschikbaar en moeten eerst bouwrijp gemaakt worden voordat uitgifte mogelijk is. Uiteraard vinden er wel transacties plaats op de bestaande bedrijventerreinen, maar dat gaat om bedrijven die in plaats van elkaar komen en niet om nieuwe toevoegingen. In de cijfers zien we Crailo ook terug bij de harde plannen in Gooi en Vechtstreek (vanwege de samenwerking tussen drie gemeenten). Het gaat om circa 5 hectare (waarvan 3,5 ha aaneengesloten) ruimte die beschikbaar komt voor bedrijven namens Hilversum, Gooise Meren en Laren. Daarnaast zijn er plannen om de Korte Noorderweg, Hunkemöller, Van Son en Venetapark te transformeren naar een woon-werk bestemming. Dit is onderdeel van de ontwikkelingen in 1221. Het aantal m² bedrijfsruimte neemt hier af, het aantal banen blijft echter minimaal in stand binnen de totale gebiedsagenda. We moeten hierbij wel aandacht houden voor het type banen.
Op dit moment komen er vooral veel ‘kantoor’banen terug, terwijl er veel handel- en reparatiebedrijven gevestigd waren. Een mooi streven zou zijn om nieuwe of terugkerende banen te laten aansluiten bij de aanwezige (beroeps)bevolking in 1221. Bedrijventerreinen per 1/1/2022 Hilversum
In gebruik
Nu beschikbaar 89,9 ha 0 ha
Gooi en Vechtstreek
310,1 ha
2,2 ha
Zachte plannen 0 ha
Harde plannen
Transformatie-plannen
3,5 ha
3 ha
0 ha
8,0 ha
13 ha
Bron: Atlas Plabeka
De kantorenleegstand in heel Hilversum bedraagt volgens de monitor Plabeka van provincie Noord-Holland circa 10% (Maar is waarschijnlijk lager, zie bovenstaande toelichting) en ligt onder het leegstandspercentage van de Metropoolregio Amsterdam (12%). Bekijken we de leegstandscijfers specifieker dan zien we dat het leegstandspercentage waarschijnlijk lager ligt, omdat de situatie van een aantal panden niet goed in deze cijfers is verwerkt. Een relatief groot kantoorpand aan de Naarderweg in Hilversum is volledig meegenomen in het leegstandscijfer, terwijl dit pand grotendeels is verhuurd. Daarnaast zijn twee panden (op de Wilhelminastraat en de LTS-locatie op Kerkelanden) ook volledig opgenomen in de leegstandscijfers terwijl een groot deel van het oppervlak wel in gebruik is genomen of herontwikkeld wordt. Op een aantal locaties is er sprake van strategische leegstand en daarmee zijn panden niet meer beschikbaar voor de markt vanwege transformatieplannen, of zijn kantoorpanden voor korte of langere termijn beschikbaar gesteld voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne of een andere invulling (o.a. Heuvellaan, Philipslocatie, Thebe/voormalige Rabobankpand op het Arenapark). Ook deze locaties maken nu nog onderdeel uit van het leegstandspercentages (van totaal, formele kantorenlocaties en gemengde locaties).
De optelsom schept een beeld van een schaars kantorenaanbod, waarvan de leegstand rond frictieniveau ligt. Vanuit economisch oogpunt is dit zorgelijk, omdat het een gezonde bedrijvendynamiek belemmert. De leegstaande kantoorpanden die in Hilversum korter dan drie jaar leegstaan, de courante leegstand, is 6%. Dit ligt onder de norm voor gezonde courante frictieleegstand van 8%. 19
In 2021 is ruim 14.000 m² kantoren onttrokken, deze kantoormeters zijn omgezet naar andere functies zoals wonen. Voor toekomstbestendige locaties zetten we regelmatig in op een mix van wonen en werken. Bijvoorbeeld bij de herontwikkeling van Heuvellaan 50, naar 50% wonen en 50% werken. Het oorspronkelijke plan van de ontwikkelaar van dit voormalige VARA-complex ging uit van functiewijziging van 100% werken naar 100% wonen. Dit biedt ruimte voor een betere invulling dankzij een moderne mix van wonen en werken. Enerzijds gaat door het plan voor Heuvellaan 50 een deel van de voorraad werklocaties verloren: 50% van de bestaande ±6.500 m² BVO aan werkruimte wordt met dit ontwikkelplan getransformeerd. Anderzijds wordt dit momenteel niet courante aanbod gemoderniseerd, passend bij de wensen en eisen van de huidige tijdsgeest en met toekomstbestendigheid. Totale kantorenmarkt Hilversum
Betrokken 2021 in m² 20.900
Aandeel van de voorraad 3%
Onttrekking 2021 in m²
Leegstand 1/1/2022 in m² 66.800
Courante leegstand
Incourante leegstand
% leegstand 1/1/2022
14.100
Voorraad 1/1/2022 in m² 658.000
41.700 (6%)
25.200
< 10%, rond 8%*
MRA
437.100
4%
Niet bekend
12.305.000
1.462.900
909.500 (7%)
511.100
12%
Norm voor gezonde courante frictieleegstand
8%
Bron: Plabeka monitor 2022, *zie bovenstaande tekst voor toelichting
De leegstand op onze formele kantorenlocaties Arenapark, Laapersveld en Stationsgebied is vanwege bovenstaande correctie ook minder dan 10%, naar verwachting rond de 8%. Helaas is het niet mogelijk om een exact percentage te presenteren. Formele Voorraad Leegstand kantorenlocaties 1/1/2022 in m² 1/1/2022 in m² Hilversum 157.000 16.100 Norm voor gezonde courante frictieleegstand Bron: Plabeka monitor 2022
Courante leegstand 8% 8%
Incourante leegstand 2%
% leegstand 1/1/2022 < 10%, rond 8%
Naast deze formele kantorenlocaties zijn kantoren op gemengde locaties gevestigd, dit zijn bijvoorbeeld kantoren in woonwijken, op bedrijventerreinen of in centra. I.v.m. bovenstaande correctie ligt de kantorenleegstand op deze locaties rond of onder de frictieleegstand (8%). 20
Kantoren op Voorraad Leegstand gemengde locaties 1/1/2022 in m² 1/1/2022 in m² Hilversum 500.700 50.700 Norm voor gezonde courante frictieleegstand Bron: Plabeka monitor 2022
Courante leegstand 28.400 8%
Incourante leegstand 22.300
% leegstand 1/1/2022 <10%, rond 8%
In het afgelopen jaar is de vraag naar ruimte voor werken onverminderd groot geweest. Zowel voor bedrijfsruimten als kantoren geldt dat de behoefte uit de markt groot is, maar het aanbod afneemt. Dit zien we terug in de lage leegstandscijfers en het feit dat er geen direct uitgeefbare kavels meer beschikbaar zijn. Zelfs panden die eerder als incourant beschouwd werden, worden nu door de markt opgenomen. Tegelijkertijd zijn er 14.100 m² kantoorfuncties op vooral gemengde locaties aan de markt onttrokken en daarmee omgezet naar andere functies, vooral wonen.
Het beschikbare aantal winkelmeters in Hilversum (in winkelvloeroppervlakte per 1.000 inwoners) is het afgelopen decennium gedaald en ligt structureel onder het gemiddelde van Nederland. Het aantal winkels (verkooppunten) per 1.000 inwoners daalt in Hilversum sterker dan in het gemiddelde van Nederland. Vanwege het online winkelgedrag en schaalvergroting van bijvoorbeeld supermarkten en bouwmarkten daalt het aantal verkooppunten de afgelopen 10 jaar. Hilversum heeft relatief veel kleinere winkelunits. Dit blijkt de combinatie “meer verkooppunten en minder winkelmeters” dan gemiddeld in Nederland.
Winkelvloeroppervlakte per 1.000 inwoners 2011-2022 1.800 1.700 1.600 1.500
Hilversum
1.400
Nederland
1.300
jan-21
sep-22
jan-20
jan 2012
jan 2013
jan 2014
jan 2015
jan 2016
jan 2017
jan 2018
jan 2019
jan 2020
jan 2021
jan 2022
sep 2022
Hilversum
1.657
1.653
1.555
1.585
1.572
1.497
1.423
1.570
1.591
1.542
1.525
1.491
1.473
Nederland
1.681
1.702
1.714
1.723
1.731
1.730
1.713
1.716
1.714
1.713
1.702
1.694
1.682
Bron: Locatus
21
jan-22
jan-19
jan-18
jan-16
jan-17
jan-15
jan-14
jan-13
jan 2011
Winkeloppervlakte per 1000 inwoners
jan-12
jan-11
1.200
Verkooppunten per 1.000 inwoners 2011-2022 10 9 8 7
Hilversum
6
Nederland
sep-22
jan-22
jan-21
jan-20
jan-19
jan-18
jan-17
jan-16
jan-15
jan-14
jan-13
jan-12
jan-11
5
Bron: Locatus Verkooppunten per 1.000 inwoners
jan jan jan jan jan jan jan jan jan jan jan jan 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
sep 2022
Hilversum
9,3
9,1
8,9
8,6
8,6
7,8
7,4
7,3
7,3
7,1
6,9
6,5
6,2
Nederland
6,7
6,7
6,6
6,6
6,6
6,5
6,4
6,3
6,1
6,1
5,9
5,8
5,7
De leegstand in de detailhandel ligt structureel boven het gemiddelde van alle centrumgemeenten, gemeenten in de grootteklasse 50.000 – 100.000 inwoners en de provincie Noord-Holland. De leegstand neemt de afgelopen jaren wel iets af in Hilversum. Het leegstandpercentage in Hilversum is met 14% momenteel gelijk aan de benchmark van steden tussen de 50.000 – 100.000 inwoners. In dit hoofdstuk gaan we verder in op de leegstand per winkelgebied. We vergelijken de leegstand met soortgelijke centra uit het koopstromenonderzoek dat eind 2021/begin 2022 in de provincies NoordHolland, Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Brabant is uitgevoerd
Leegstaand winkelvloeroppervlakte 20% 15% 10% 5% 0% 2017 Hilversum
2019
Totaal/gemiddelde centrumgemeenten
2022 50.000 - 100.000 inwoners
Bron: Locatus Leegstand winkelvloeroppervlakte
2017
2019
2022
Hilversum
18% 15% 18% 11%
15% 10% 13% 6%
14% 11% 14% 9%
Totaal/gemiddelde centrumgemeenten 50.000 - 100.000 inwoners Provincie Noord-Holland
22
Provincie Noord-Holland
Het centrum van Hilversum heeft belangrijke functie voor de inwoners van Hilversum en heeft een regionale aantrekkingskracht. In de afgelopen jaren heeft het centrum van Hilversum een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt met onder andere de nieuwe inrichting van het Marktplein, de plannen voor het Stationsgebied en diverse woningbouwontwikkelingen. De geplande verplaatsing van de bibliotheek en de herinrichting van de Kerkbrink komt hier nog bij. Net als in andere centra heeft de coronapandemie in Hilversum centrum impact gehad, naast de dynamiek die in centrumgebieden speelt. Bezoekers aan centra willen meer ontmoeten en beleven, wat effect heeft op winkels, horeca en leisure. Om het centrum van Hilversum toekomstbestendig te laten zijn, werken we gezamenlijk met betrokkenen zoals ondernemers(verenigingen), cultuur en inwoners aan een gebiedsagenda. De leegstand in het centrum ligt het afgelopen jaar rond de 13% van het winkelvloeroppervlakte en 11% van het aantal verkooppunten. Het leegstaande winkelvloeroppervlakte is ten opzichte van 2018 gedaald. In september 2022 is de leegstand in het centrum gelijk aan de benchmark met 12% van het winkeloppervlakte en 10% van het aantal verkooppunten.
De benchmark bestaat uit centra met een aanbod van 100.000 – 200.000 m² in de provincies NoordHolland, Zuid-Holland, Noord-Brabant en Utrecht (bron: Koopstromenonderzoek 2021, www.kso2021.nl).
Aandeel leegstand in centrum 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
Verkooppunten Centrum
Winkelvloeroppervlakte Centrum
Bron: Locatus
23
Het winkelgebied De Gijsbrecht heeft met 3% leegstand een goede positie ten opzichte van soortgelijke centra met een leegstandpercentage van 7%. De perifere locatie op het Havenkwartier waar vooral bouwmarkten en woonwinkels gevestigd zijn heeft geen leegstand, terwijl in soortgelijke concentraties gemiddeld 9% van de verkooppunten en 4% van de winkelmeters leegstaat Hilversum heeft een aantal wijkwinkelcentra waarbij de basis de dagelijkse boodschappen zijn. De supermarkt(en) en verswinkels worden in deze centra aangevuld met snackbars, commerciële dienstverlening zoals kappers, etc.. Behalve de Meenterf en Riebeeck Galerij hebben de wijkwinkelcentra met minder dan 2.500 m² minder leegstand dan de benchmark. De Riebeeck Galerij heeft een nieuwe eigenaar en de supermarkt is inmiddels verbouwd, waardoor de leegstand deels is opgevuld. De winkelgebieden Seinhorst, Kerkelanden en Larenseweg-van der Heijdenstraat zijn helemaal gevuld en hebben geen leegstand. Deze Hilversumse centra presteren daarmee een stuk beter dan de centra in de benchmark (koopstromenonderzoek 2021). Al met al een positief beeld voor Hilversum in vergelijking met andere centra. Dit wil echter niet zeggen dat er geen werk aan de winkel is, want de opgaven vanwege online winkelen, mobiliteit en een slinkend aanbod blijven de komende jaren effect hebben op de centra.
Onze inzet: samen werken aan levendige, toekomstbestendige centrumgebieden We zetten met ondernemers en stakeholders in op levendige, toekomstbestendige gebieden. Concreet ondersteunen we, naast de gebiedsagenda centrum, bijvoorbeeld ook de voorbereiding en uitvoering van de herinrichting van de Gijsbrecht. Ook gaan we een verkenning starten naar de toekomst van aanloopstraten.
Het werkloosheidscijfer is een belangrijke indicator van de stand van de economie en de beschikbaarheid van arbeidskrachten. In dit hoofdstuk zoomen we in op het werkloosheidscijfer en de duur hiervan.
De beroepsbevolking in Hilversum bestaat uit bijna 49.000 inwoners, dit zijn werkenden en werkzoekenden zonder baan in de leeftijd van 15 tot 75 jaar. In 2021 is in Hilversum 4,3% van de beroepsbevolking werkloos, in Nederland is dit werkloosheidspercentage 4,2% en in de regio Gooi en Vechtstreek 3,9%. Hilversum volgt, net als Gooi en Vechtstreek, de landelijke tendens. Vanaf 2014 tot en met 2019 daalde het werkloosheidspercentage, in 2020 steeg dit licht. In 2021 is de daling weer ingezet. De vraag is of de daling doorzet, vanaf september 2022 is er landelijk weer een stijging te zien. Landelijk, en ook in Hilversum, staat de economie onder druk door een blijvende onzekerheid over de effecten van de coronacrisis, ontwikkelingen op de energiemarkt en toenemende inflatie.
Werkloosheidspercentage 9,% 7,% 5,% 3,% 2012
2013
2014 Hilversum
2015
2016
2017
Nederland
2018
2019
2020
2021
Het Gooi en Vechtstreek
Bron: CBS
Een deel van de werklozen ontvangt een WW-uitkering. In Hilversum ontvangt 1,8% van de beroepsbevolking in augustus 2022 een WW-uitkering. Dit is 0,2% hoger dan in Nederland (1,6%) en gelijk aan de regio Gooi en Vechtstreek. Het aantal WW-uitkeringen is het afgelopen jaar gedaald in Hilversum, vooral het aantal WWuitkeringen met als duur minder dan 6 maanden en 6 tot 12 maanden is afgenomen. Vanwege de al eerder genoemde kostencrisis, verwachten we dat het aantal WW-uitkeringen zal toenemen de komende periode. We monitoren dit nauwlettend en zetten in op ondersteuning, waar nodig met extra capaciteit. 24
ww-uitkering naar beroepsbevolking 2,8 % 2,6 %
2,6 2,5 %
2,4 % 2,2 %
2,2 %
2,5 % 2,3 2,3 % % 2,2 %
2,0 %
2,1 %
2,2 2,2 % %
2,2 %
2,2 %
2,2 % 2,1
2,0 %
2,0 %
2,1 % 2,1 %
2,0 %
1,9 %
1,9 %
1,8 %
2,0 % 1,8 %
1,6 %
1,9 %
1,9 %
1,9 1,9 % %
1,7 %
1,7 %
1,6 %
1,8 1,8 % % 1,6 %
1,4 % aug-21 sep-21 okt-21 nov-21 dec-21 jan-22 feb-22 mrt-22 apr-22 mei-22 jun-22 Nederland
Regio
jul-22 aug-22
Hilversum
WW NAAR VERSTREKEN DUUR < 6 maanden
6 tot 12 maanden
1 jaar of langer
305
315
299
282
281
362
289
278
325
274
301
294
280
253
239
228
255 216
249 205
225 197
213 207
211 212
607
599
548
507
532
549
551
540
508
503
528
521
485
Bron: UWV
Naast de geregistreerde werkloosheid is er vooral onder ZZP-ers sprake van verborgen werkloosheid. In tijden van economische crisis, zoals de huidige kostencrisis en eerdere coronacrisis, verdient een deel van de ZZP-ers minder dan het minimum loon en kunnen zij bijna als werkloos worden gezien, maar staat deze groep niet als dusdanig geregistreerd. Er is voor deze groep ook (bijna) geen sociaal vangnet omdat zij geen premies betalen en daardoor ook geen recht hebben op een WW-uitkering in het geval van werkloosheid. Onze inzet: ondersteuning van ZZP-ers, ook bij financiële problemen ZZP-ers kunnen, net als alle ondernemers, bij ons terecht voor advies en ondersteuning op het gebied van o.a. locatieadvies of het verbinding leggen met netwerken. Wij ondersteunen ZZP-ers met financiële problemen met onder andere ondersteuning door de inzet van relatiebeheerders, betalingsregelingen of uitstel van betalingen (voor Tozo-krediet of woonlastennota), bijstand voor zelfstandigen (Bbz) en schuldhulpverlening, subsidies voor ondernemersvereniging, herstelfonds corona, inzet voor verduurzaming, etc.. Ook is het tarief voor Onroerend Zaak Belasting (OZB) voor niet-woningen voor 2023 minimaal verhoogd met 1,5% en is er een lagere precariobelasting voor 2022. We monitoren deze zorgelijke signalen.
Mocht blijken dat de regelingen vanuit het Rijk en de lokale regelingen onvoldoende steun bieden, dan verkennen we de mogelijkheid van aanvullende lokale maatregelen.
25
De arbeidsmarkt in Hilversum stelt iedereen, net als in Nederland, voor uitdagingen. In Hilversum (en steeds meer steden) neemt de potentiële beroepsbevolking de komende jaren af. Tegelijkertijd neemt de spanning op de arbeidsmarkt in veel sectoren toe. Als special zoomen we daarom dit jaar in dit hoofdstuk verder in op de beroepsbevolking. De aanwezigheid van voldoende en passend personeel is een reden voor bedrijven om zich in Hilversum te vestigen en te blijven. Bij investeringen in een toekomstbestendige beroepsbevolking wordt het grootste volume bereikt via de groep werkenden. Dit hoofdstuk geeft een nadere analyse van deze belangrijke groep. Onze inzet: investeren in human capital, speerpunten arbeidsmarktkrapte en leven lang leren Hilversum investeert samen met de regio Gooi- en Vechtstreek, arbeidsmarktregio’s en de Utrecht Talent Alliantie in de huidige en toekomstige beroepsbevolking. Twee uitdagingen staan centraal: de aanpak van structurele arbeidskrapte in cruciale sectoren en inwoners stimuleren om te blijven investeren in hun human capital. Deze analyse geeft aanknopingspunten om de match tussen beroepsbevolking en banen in Hilversum te verbeteren en de arbeidsparticipatie te verhogen. Via human capital zet Hilversum in op versterking van de economische structuur voor de langere termijn.
Daarnaast laat Hilversum momenteel samen met het UWV een businesscase uitvoeren naar een mogelijk regionaal werkcentrum waar alle arbeidsmarktdienstverlening in de toekomst ondergebracht kan worden. Dit is in lijn met de nieuwe arbeidsmarktinfrastructuur die het Rijk momenteel voorbereidt.
De potentiële beroepsbevolking zijn alle inwoners van 15 tot 75 jaar. De groep kan worden onderverdeeld in personen die tot de werkzame, de werkloze of de niet-beroepsbevolking behoren. De beroepsbevolking bestaat uit werkenden en werkzoekenden zonder baan in de leeftijd van 15 tot 75 jaar. Het gaat dan om minstens 1 uur per week betaalde arbeid (werkzame beroepsbevolking) of werkzoekenden die recent naar betaald werk zochten en daarvoor direct beschikbaar is (werkloze beroepsbevolking). De werkzame beroepsbevolking is werknemer en/of zelfstandig ondernemer met of zonder personeel. De niet-beroepsbevolking bestaat uit personen van 15 tot 75 jaar die geen betaald werk hebben, niet recent naar werk hebben gezocht en/of daarvoor niet direct beschikbaar zijn. Het gaat vooral om scholieren en studenten, mensen die zorgen voor gezin of huishouden, arbeidsongeschikten en gepensioneerden. Onderstaand figuur geeft weer hoe de potentiële beroepsbevolking opgebouwd is. In dit hoofdstuk richten wij ons op de beroepsbevolking in Hilversum, de rechterkant van onderstaand schema.
poten le beroepsbevolking
nietberoepsbevolking
niet-beschikbaar
beschikbaar
beroepsbevolking
werkloos
werkzaam
werknemer
zelfstandige (met of zonder personeel)
26
De potentiële beroepsbevolking bestond in 2021 uit 67.000 inwoners in Hilversum. In de afgelopen 10 jaar is dit met 4.000 inwoners toegenomen. Niet iedereen in de leeftijdsgroep 15 tot 75 jaar participeert op de arbeidsmarkt, vanwege bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid, pensioen of studie. In Hilversum bestaat deze groep uit 18.000 personen, een vrij constant aantal over de afgelopen 10 jaar. Van de 67.000 inwoners tussen 15 t/m 75-jarigen, behoorden bijna 49.000 tot de beroepsbevolking. Dit zijn 5.000 personen meer dan in 2012. Ongeveer 80% van de beroepsbevolking is werknemer en 20% zelfstandige met of zonder personeel. Let op: deze gegevens zijn afgerond op duizendtallen.