Evaluatie cameratoezicht Hilversum 2023

In zijn totaliteit meer dan voldoende onderbouwing om het cameratoezicht op de Groest en omgeving voort te zetten. Deze evaluatie geeft eveneens voldoende weer dat er een reële behoefte is om het aantal camera's uit te breiden. Dit betreft een duidelijk signaal vanuit de politie en adviseur invoering cameratoezicht. Tevens laat de algemene praktijkervaringen zien dat voor een functioneel cameratoezicht, de routes van en naar een horeca uitgaansgebied (in dit geval de Groest) binnen het totale cameragebied dienen te vallen. Vaak ontaarden deze routes in zogenaamde “slooproutes”. Ook zijn de directe routes van en naar de Groest, als cameragebied van belang, om een begin van de vluchtroute van overlast gevende personen vanaf de Groest te kunnen volgen en de politie op het juiste spoor te zetten. Vanuit de vele landelijke praktijkvoorbeelden van publiek cameratoezicht past de stelling dat een evaluatie van het cameratoezicht in principe dient te gaan over de wijze van uitvoering van het cameratoezicht, in plaats van specifiek gericht op het resultaat. Bij een kwaliteitsvolle gedegen uitvoering van het cameratoezicht is namelijk resultaat verzekerd.

Over de periode 4 oktober 2012 tot 2 februari 2013 is het cameratoezicht op de Groest en directe omgeving vanuit Brunekreef Consultants geëvalueerd (zie rapport “Evaluatie Cameratoezicht de Groest en directe omgeving Hilversum”) In bijlage II van dit rapport wordt door Brunekreef geadviseerd het cameratoezicht uit te breiden met negen camera’s. Dit rapport “evaluatie cameratoezicht” maakt onderdeel uit van de beleidsnota “Veilig uitgaan van de gemeente Hilversum 2013”. Vooraf gaande aan de behandeling van deze beleidsnota in de commissie van Economie en Bestuur van 24 april 2013, is een aantal raadsleden in de cameratoezichtruimte in het politiebureau aan de Groest komen kijken. Dit om zelf te zien hoe het cameratoezicht wordt toegepast en om een indruk te krijgen van het totale horecatoezicht in het uitgaansgebied van de Groest en directe omgeving. De reacties van de aanwezige raadsleden waren zeer positief, in het bijzonder was men positief over de kwaliteit van de camerabeelden. Tevens over de toegevoegde waarde van het cameratoezicht aangaande het vroegtijdige signalering van niet wenselijke overlast situaties op de Groest en de positieve invloed op de samenwerking tussen horeca, politie en beveiliging. 27

Conclusie Zoals reeds in vele andere gemeenten, is reeds in de korte periode van cameratoezicht op de Groest eveneens gebleken een zeer effectief toezicht middel te zijn. Een hedendaags effectief ondersteunend middel is voor de politie en overige toezichthouders in het kader van de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Anders verwoord een hedendaags vlijmscherp stuk gereedschap voor de politie in het kader van de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Verder dat een goede start is gemaakt met het opleiden van de observanten en het registreren van de waargenomen feitelijkheden. Het geïnstalleerde camerasysteem voldoet aan de hoge eisen van een snelle verbinding en voor publiek cameratoezicht vereiste kwaliteitsvolle camerabeelden. De noodzakelijke aanleg van de glasvezelverbinding ten behoeve van het cameratoezicht, geeft nog extra gebruiksmogelijkheden. Bij de aanleg hiervan op de Groest is hiervan gebruik gemaakt. In de beschermbuis van 40 mm zijn namelijk ten behoeve van extra gebruik 10 geleide buisjes van 7 mm geplaatst. Hierdoor zijn er meerdere buisjes over en beschikbaar voor toekomstige noodzakelijke glasvezelverbindingen zonder dat er grootschalig straat- en grondwerk verricht behoeft te worden.

Deze extra mogelijkheden blijven altijd gescheiden van de glasvezelverbinding ten behoeve van het cameratoezicht, hetgeen uiteraard een belangrijk privacy eis is. Advies • • • • • • • •

Zet het cameratoezicht op de Groest en omgeving in definitieve vorm voort; Blijf het cameratoezicht in eigen beheer uitvoeren; Breidt het cameratoezicht uit met een negental dome camera's; Zorg voor een afzonderlijke cameratoezicht ruimte in het politiebureau; Het camerasysteem op te waarderen; Jaarlijks een evaluatie te houden op de kwaliteit van uitvoering van het cameratoezicht; Laat het structureel overleg tussen Gemeente, Politie, Gooiland Beveiliging en PPS Security onder verantwoordelijkheid van de gemeente voortduren; Zorg dat de politie sluitende repressieve mogelijkheden krijgt voor de aanpak van de APV overtredingen.

Brunekreef Consultants

28

Bijlage 2 Tweede evaluatie: Rapport 2015 “ Voortgangsrapportage cameratoezicht uitgaansgebied Hilversum Uitgevoerd door Henny Brunekreef (Brunekreef Consultants februari 2013) Algemeen In 2013 is het live uitkijken van de camerabeelden in het bureau van politie aan de Groest verplaatst vanaf de kamer van de teamchef van de politie naar een aparte geschikte kamer en daar ingericht als cameratoezichtruimte. Hierdoor kunnen de camera’s optimaal qua aantal worden gebruikt en kan het totale camerasysteem eenvoudiger worden onderhouden. Bij de uitbreiding van het aantal camera’s is een extra monitor en een zogenaamde “werkmonitor” geplaatst. Na aansluiting van de drie camera’s van de fietstunnel op het centrale camerasysteem is er nog een derde monitor bij geplaatst. In het Evaluatierapport cameratoezicht februari 2013 wordt geadviseerd het aantal aanwezige camera’s van zes met negen uit te breiden. Binnen deze evaluatieperiode zijn deze voorgestelde camera’s geplaats met uitzondering van de daarbij aangegeven camera tussen de Hovenstraat en Vaartweg, tegenover de Kolenstraat. Dit vanwege het wegvallen van de argumentatie hiervoor (sluiting danscafé ’t Pakhuys) In december 2014 is het aanwezige camerasysteem in de fietstunnel naast het station door ProRail overgedragen aan de gemeente Hilversum.

Begin januari 2015 zijn drie camera’s hiervan aangesloten op het centrale publieke camerasysteem in het politiebureau aan de Groest. Dit houdt in dat 24 uur per dag de camerabeelden van deze drie camera’s in dit centrale systeem worden opgeslagen en in de normale live uitkijkuren in de weekenden live worden uitgekeken. Meten is weten Vanaf de start van het publieke cameratoezicht op de Groest worden de observatiegegevens van het cameratoezicht schriftelijk door de observanten vastgelegd volgens het landelijke politiecoderingssysteem . Sinds januari 2013 zijn enkele codes opgesplitst naar gelang de incidenten plaatsvonden in het openbare gebied of binnen de horecagelegenheid. Analyse van enkele in het oog springende observatiegegevens 2013 en 2014 Algemeen De observatiegegevens worden door enkele positieve aspecten beïnvloed. De observanten hebben inmiddels duidelijk meer ervaring en er is een meer hechte samenwerking met de politie (HIT Team) en PPS Security. Concreet betekent dit dat er meer waargenomen en opgetreden wordt. In deze context dient vermeld te worden dat vanuit de horeca steeds meer rekening wordt gehouden met de aanwezigheid van het cameratoezicht. In dit geval betekent dit concreet dat bij het uit de horeca zetten van lastige klanten hiervan vooraf een seintje wordt gegeven aan de politiecoördinator.

Verder heeft de uitbreiding van het cameratoezicht uiteraard ook invloed op het aantal vastgelegde observatiegegevens.

29

Overzicht van de meest toegenomen observatiegegevens 2013 en 2014 Jaar

2013

2014

Verkeer

36

103

Ruzie twist (zonder gevolgen) in het openbare gebied

98

181

Ruzie twist (zonder gevolgen) in de horecagelegenheid

60

69

Alcohol nuttigen in het openbare gebied

59

102

Wildplassen

107

190

Bezit harddrugs

14

24

Bezit softdrugs

21

83

Aanhouding verdachte

178

198

Plattegrond cameraposities Plaats aanduiding cameraposities • Langesteeg/Schering; • Groest tegenover Veerstraat; • Groest/Herenstraat; • Groest Spuisteeg; • Groest tegenover de Biersteeg; • Groest/Kerkstraat; • Groest tegenover de Leeuwenstraat; • Naast de rijbaan van de Groest/Stationsstraat; • Spoorstraat/Kampstraat; • Leeuwenstraat/Schapenkamp; • Stationsplein; • Oosterspoorplein; • Kerkstraat/Zeedijk; • Langgewenst; • Paardengang; • Fietstunnel tegenover rijwielstalling • Fietstunnel zijde Stationsplein;

30

Geringe uitbreiding van bestaande cameragebied gewenst De invoering van het cameratoezicht op de Groest en directe omgeving is zorgvuldig en gefaseerd tot stand gekomen. De eerste camera’s zijn geplaatst op de Groest, daarna zijn enkele straten/pleinen van en naar de Groest aan het cameragebied toegevoegd. Hierbij is het “cameragebied” één geheel gebleven. Naar aanleiding van de aanwezige overlast situatie wordt aanbevolen een viertal camera’s aan het cameragebied toe te voegen. Een drietal camera’s in de Oude Doelen waarbij de bewoners veel horeca gerelateerde overlast, zoals wildplassen, geluidsoverlast, drugs dealen en groepjes hangjongeren ervaren. De vierde camera op de Koninginneweg tegenover de Huizerstraat. Hier ervaren omwonenden veel overlast van jongeren bestaande uit geluidsoverlast , ruzies en het achterlaten van lege flessen. Extra toezicht en adequater kunnen reageren door politie door rechtstreekse koppeling van de camerabeelden vanuit de cameratoezichtruimte op Live View Met gebruik van Live View kan de politie vanuit de Regionale meldkamer van de politie Midden Nederland, rechtstreeks meekijken naar de camerabeelden op de Groest en directe omgeving, indien een situatie dit voor de politie wenselijk maakt.

Met deze real time camerabeelden heeft de politie vanuit deze Regionale meldkamer direct zicht op de feitelijke situatie en kan dus sneller en adequater reageren. Eind september 2014 is deze Live View koppeling met de Regionale meldkamer Midden Nederland tot stand gekomen. Positieve ontwikkeling qua inzet observanten Begin 2014 zijn de observanten geslaagd voor het certificaat Cameratoezicht van de Stichting Vak examens voor de Particuliere Beveiligingsorganisaties (SVPB). Binnen deze evaluatie periode kan wederom vastgesteld worden dat de observanten hun taak adequaat en met veel inzet vervullen. Zij spelen hierbij een belangrijke rol in de handhaving van de openbare orde en veiligheid in het horeca uitgaansgebied van Hilversum. Belangrijke uitkomsten hiervan zijn onder meer: Het vroegtijdig kunnen signaleren van zogenaamde ruzie- en twist situaties en daardoor de coördinator HIT Team van politie en de overige toezichthouders van de juiste informatie kunnen voorzien. Dat bij incidenten zoals vechtpartijen de politie die informatie krijgt waardoor zij adequaat en dader gericht kan optreden. Tevens dat de juiste camerabeelden worden vastgelegd voor het vervolgonderzoek van de politie. Juist bij situaties waarbij meerder personen zijn betrokken heeft het dader gericht kunnen opereren een grote invloed op de afhandelingstijd van de politie.

Toetsing op uitgangspunten voor toepassing van cameratoezicht tot en met maart 2015 op de Groest en directe omgeving Sinds de start van de toepassing van het cameratoezicht op de Groest en directe omgeving in 2012 vindt er structureel afstemmingsoverleg plaats tussen direct betrokken partijen: Gemeente, Politie, Leiding observanten, PPS Security en de adviseur Henny Brunekreef van Brunekreef Consultants. De registraties van het cameratoezicht in weekend observatie registratiesysteem, surveillancerapporten van de beveiliging en de bevindingen van de politie vormen de basis van dit afstemmingsoverleg. De praktijk laat zien dat dit afstemmingsoverleg een positieve uitwerking heeft op de gezamenlijk aanpak van de openbare orde en veiligheid op de Groest en directe omgeving.

31

Verder blijkt dat alle cameraposities ruim voldoen aan de uitgangspunten voor toepassing van cameratoezicht in het kader van de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Conclusie: • •

• •

De totale evaluatie uitkomsten geven duidelijk aan, dat de Groest en directe omgeving, zowel qua intensiteit van de aanwezige horecagelegenheden als het aanwezige incidentenpatroon meer dan voldoen, aan de criteria van blijvend vast cameratoezicht; Zoals reeds in vele andere gemeenten, is in de deze periode van cameratoezicht op de Groest eveneens gebleken dat cameratoezicht een zeer effectief aanvullend toezicht middel blijkt te zijn. Een hedendaags effectief ondersteunend middel is voor de politie en overige toezichthouders in het kader van de handhaving van de openbare; Tot dit moment komt een vrij evenwichtig veiligheidsbeeld naar voren betreffende de Groest en directe omgeving. Een beeld dat zou moeten overeenkomen met een goed veiligheidsgevoel bij de bewoners en bezoekers van dit gebied; Cameratoezicht heeft hier zeker aan bijgedragen, onder meer doordat vele beginnende ruzie- en twistsituaties vroegtijdig werden gesignaleerd. Hierdoor kon de politie en overige toezichthouders, al dan niet met ondersteuning van de horeca, snel en adequaat optreden. De conclusie is hierbij gerechtvaardigd dat mede door deze aanpak verschillende vervelende geweldsdelicten zijn voorkomen.

Advies • • • • • •

Breid het cameragebied uit met de Oude Doelen en een gedeelte van de Koninginneweg. Maak hierbij gebruik van de vrijkomende dome-camera van het Ooievaarplein; Wacht met het plaatsen van de voor dit jaar geplande dome-camera op de Havenstraat/Vaartweg/Kolenstraat tot de situatie daar reëel aanleiding toe geeft; Onderzoek de mogelijkheden naar een praktische bestrijding van APV-overtredingen, zoals wildplassen en alcoholgebruik in het openbaar. Praktische bestrijding betekent in dezen zo min mogelijk werk voor de politie; Schouw het totale cameragebied op de aanwezige verlichting, op het punt van voldoet de verlichting voor goed cameratoezicht; Maak in nauwe afstemming met de politie een analyse van de ruimere mogelijkheden van de toepassing van cameratoezicht binnen het integrale veiligheidsbeleid van de gemeente; Vertaal dit in volgorde van prioriteit in een uitvoeringsprotocol, houd daarbij rekening met de reële uitvoerbaarheid.

Brunekreef Consultants

32

Bijlage 3 Derde evaluatie: Evaluatierapport cameratoezicht in Hilversum, Utrecht juni 2017 Uitgevoerd namens het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, door Rodney Haan, Mariëlle Jansen, Iris Versprille en Joeri Vig Opmerking: Achtereenvolgens worden door mij Henny Brunekreef vanuit voornoemd rapport een aantal constateringen, besluiten en waarnemingen van de onderzoeker weergegeven. Algemeen Camera’s ter versterking toezicht en handhaving Als we uitgaan van de theoretische onderbouwing van cameratoezicht, gebaseerd op de situationele criminaliteitspreventie-theorie, blijkt dat camera’s in veel gevallen niet voor preventie van criminaliteit zorgen. Impulsieve en onverschillige daders trekken zich over het algemeen weinig van camera’s aan. Voor berekende daders kunnen camera’s echter wel afschrikken. Bovendien kunnen camera’s onregelmatigheden tijdig signaleren zodat er tijdig kan worden ingegrepen. Aanvullend toezicht is dus een belangrijke randvoorwaarde.

Met camera’s worden doorgaans de volgende effecten beoogd (CCV, Infosheet cameratoezicht, augustus 2016): • Efficiënter, want: - gerichte surveillance - snellere interventie • Effectiever toezicht, want: - grotere pakkans - vermindering incidenten • Verhoging veiligheidsgevoelens burgers, want: - Camera’s ‘communiceren’ dat er toezicht is Invloed op surveillance en reactie op incidenten Adequate opvolging van het signaleren van incidenten om de inzet van camera’s te rechtvaardigen. De meerwaarde bij het signaleren van incidenten is dat vroegtijdig kan worden ingegrepen bij schermutselingen waarmee de kans op escalatie vermindert en (ernstige) geweldsdelicten worden voorkomen. Daarbij kunnen camerabeelden worden gebruikt bij de behandeling van zaken door justitie en geven ze een completer beeld van het incident. Zeker in situaties waarin verdachten geen verklaring willen afleggen hebben de beelden een meerwaarde in het opsporingsproces én de justitiële afwikkeling van zaken. De professionals die wij spraken bevestigen dat camera’s hen ondersteunen bij de handhaving van de openbare orde. Het cameratoezicht biedt naast ondersteuning voor signalementen van verdachten volgens geïnterviewden vooral meerwaarde in het vroegtijdig signaleren van ordeproblemen. Gedurende de vrijdag- en zaterdagavond worden de camerabeelden live uitgekeken tussen 22.00 uur en 06.00 uur.

De observant in de observatieruimte bekijkt de camerabeelden en bij dreigende of escalerende situatie in het cameragebied kan hij/zij snel de collega’s op straat (HIT-team of toezichthouders) sturen naar deze plaats. De geïnterviewden verklaren dat zij hiermee beter in staat

33

zijn om escalerende situaties sneller onder controle te krijgen. Daarnaast helpt het cameratoezicht bij het identificeren van verdachte personen. Ook op straat kunnen de beelden toezichthouders helpen, omdat ze de juiste personen aan kunnen spreken op hun gedrag. Hierdoor worden de verdachten gescheiden van omstanders. Indien de verdachte niet meer op de plaats delict is, kan de observant vanuit de observatieruimte de verdachte volgen en zodoende de toezichthouders naar de verdachte leiden. Het cameratoezicht vervult daarmee in de binnenstad van Hilversum een belangrijke functie bij het vroegtijdige de-escalatie van openbare ordeverstoringen. De vraag of de Hilversumse binnenstad ook zonder cameratoezicht kan, wordt door de veiligheidsprofessionals negatief geantwoord. Men ziet de toepassing van cameratoezicht in de binnenstad als een noodzakelijke meerwaarde. “Na het verdwijnen van cameratoezicht is substantieel meer politie op staart nodig”. Minder (ernstige) incidenten De gesprekspartners zijn unaniem van mening dat het aantal ernstige incidenten de laatste jaren aanzienlijk is afgenomen. Dit is volgens hen een gevolg van de snellere actie die kan plaatsvinden als gevolg van betere en snellere signalering door de camera’s. Men is sneller ter plekke en kan op die manier escalatie vaak worden voorkomen.

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN CONCLUSIE: De belangrijkste conclusies op een rij: Camera’s dienen de veiligheidsprofessional Het Hilversumse cameratoezicht staat niet op zichzelf. Het is toegevoegd aan het bestaande beleid, om het HIT-team en het toezicht door andere veiligheidsprofessionals te ondersteunen. De beveiligers die de camera’s uitkijken geven gesignaleerde incidenten direct door, zodat hun collega’s op straat of het HIT team snel ter plekke zijn en kunnen acteren. Door beelden terug te halen kunnen betere signalementen worden gemaakt die nodig zijn bij de opsporing. Ook wordt beter inzicht verkregen in de dynamiek van een incident (wie begon er, wie heeft wat gedaan). Via de camera’s kunnen de professionals op straat worden ondersteund bij gevaarlijke situaties, omdat vanuit de uitkijkkamer live kan worden meegekeken. Men benadrukt vooral het belang van investeren in de opvolging en de borging van de samenwerking. Vermindering uitgaansoverlast en -geweld en veiligheidsgevoel Er zijn aanwijzingen dat het cameratoezicht bijdraagt aan een veiliger en prettiger uitgaansleven. Namelijk omdat veiligheidsprofessionals naar eigen zeggen effectiever kunnen opereren. Volgens hen werken de camera’s zowel preventief als repressief. Ernstige geweldsdelicten worden voorkomen, omdat opstootjes in de kiem worden gesmoord.

Wanneer er toch sprake is van incidenten kunnen de daders eenvoudiger worden opgespoord. Daarbij lijkt er een preventief effect te zijn op incidenten als wildplassen en drugs dealen. Hoewel niet alle camera’s veel incidenten registreren zijn er volgens betrokkenen geen overbodige camera’s in het uitgaansgebied. Van bijvoorbeeld het afdekken van de vluchtwegen met camera’s (waar vaak geen incidenten worden geregistreerd) gaat volgens de beroepsmatig betrokkenen namelijk een preventieve werking uit. Het uitgaansgebied is volgens de geïnterviewden voldoende gedekt.

34

Veertig procent van de bewoners en een derde van de bezoekers rapporteren positieve effecten op de veiligheidsbeleving. De meerderheid ervaart in dit opzicht geen effect, negatief noch positief, een enkeling voelt zich onveiliger. Camerabeleid voldoet aan de uitgangspunten van proportionaliteit, subsidiariteit en privacy Er zijn voldoende aanwijzingen om aan te nemen dat het cameratoezicht in de gemeente Hilversum proportioneel is. Er is uitgebreid gedebatteerd over de uitbreiding van het cameratoezicht en het cameratoezicht wordt meermalen met veiligheidspartners geëvalueerd. Volgens de veiligheidsprofessionals voorkomt het escalatie van problemen en is het een niet te missen aanvulling op het fysieke toezicht tijdens het uitgaan. Camera’s zijn in Hilversum subsidiair op andere maatregelen; ze worden ingezet in combinatie met andere vormen van toezicht. Ze ondersteunen het preventieve toezicht op straat omdat ze fungeren als extra ogen, waarmee ze niet zonder meer kunnen worden vervangen door andere vormen van toezicht. Daarnaast ondersteunen ze veiligheidsprofessionals bij de opsporing, bijvoorbeeld bij het doorgeven van een signalement. Bij de uitvoering van cameratoezicht volgt de gemeente Hilversum de daarvoor geldende privacyrichtlijnen.

Zo worden de camerabeelden uitgekeken door een daartoe bevoegde observant, worden de camerabeelden na maximaal 28 dagen (vier weken) overschreven en vindt het cameratoezicht plaats onder operationele Cameratoezicht in Hilversum versie Definitief pagina 22/24 regie van de politie. Camerabeelden bij of in woningen worden onzichtbaar gemaakt en bij alle uitvalswegen worden bezoekers geïnformeerd over de aanwezigheid van camera’s. De aanwezigheid van camera’s wordt door bewoners en bezoekers niet als een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer ervaren. AANBEVELINGEN: Zowel de Hilversumse veiligheidsprofessional als de horeca zijn te spreken over de wijze waarop cameratoezicht in Hilversum wordt toegepast en wat het tot dusver heeft opgeleverd. Ook de geënquêteerde bewoners en bezoekers waren overwegend positief. Meer communiceren Mogelijke verbeteringen zitten nog met name in de communicatie over het cameratoezicht. Voor bepaalde vormen van overlast, zoals wildplassen, kan het feit dat men wordt gezien en dus risico loopt op een boete, preventief werken volgens sommige professionals. In dit verband noemt men het wildplassen, waarvan men inschat dat het zal verminderen wanneer bezoekers op de aanwezigheid van camera’s worden gewezen. Ook naar de bewoners en de bezoekers die geen overlast veroorzaken is extra communicatie een te overwegen optie.

De meeste bewoners voelen zich door de aanwezigheid van camera’s veiliger noch onveiliger. Maar voor ongeveer een derde van de bewoners en bezoekers lijken de camera’s wel degelijk een positief effect te hebben op het veiligheidsgevoel. Mogelijk dat de gemeente met extra aandacht voor de aanwezigheid van camera’s ook het veiligheidsgevoel van bezoekers en bewoners die zich nog niet bewust zijn van de camera’s nog sterker positief kan beïnvloeden. Het risico dat men zich hier juist onveiliger door gaat voelen lijkt gezien de kleine groep waarvoor dit momenteel geldt gering, maar de ‘tone of voice’ van de communicatie en een analyse van de doelgroep zijn hierbij cruciale factoren. Investeren in borging opvolging Veiligheidspartners zijn erg tevreden over de wijze waarop in de gemeente wordt samengewerkt op het gebied van een prettig en veilig uitgaansklimaat. Aandacht voor de borging van deze samenwerking 35

vindt men van essentieel belang. Het strekt dan ook tot de aanbeveling hierin de komende periode blijvend in te investeren. Nauwgezet blijven monitoren Proportionaliteit is geen statische toestand. Of een maatregel proportioneel is, wordt bepaald door veel factoren. De relatieve recentheid van ernstige incidenten, de door professionals gerapporteerde opbrengsten en de toename van het veiligheidsgevoel van een deel van het uitgaanspubliek en de bewoners legitimeren nu nog de inzet van camera’s. Maar het is evenwel mogelijk dat dit over een aantal jaar anders is. Het is dan ook van wezenlijk belang dit te blijven monitoren.

Conclusie en aanbeveling samengevat weergegeven Conclusie • Camera’s dienen de veiligheidsprofessional - Via de camera’s kunnen de professionals op straat worden ondersteund bij gevaarlijke situaties, omdat vanuit de uitkijkkamer live kan worden meegekeken.; • Vermindering uitgaansoverlast en -geweld en veiligheidsgevoel - Er zijn aanwijzingen dat het cameratoezicht bijdraagt aan een veiliger en prettiger uitgaansleven; - Ernstige geweldsdelicten worden voorkomen, omdat opstootjes in de kiem worden gesmoord; - Wanneer er toch sprake is van incidenten kunnen de dader eenvoudiger worden opgespoord; - Hoewel niet alle camera’s veel incidenten registreren zijn er volgens betrokkenen geen overbodige camera’s; • Camerabeleid voldoet aan de uitgangspunten van proportionaliteit, subsidiariteit en privacy. Aanbeveling • Meer communiceren - Mogelijke verbeteringen zitten nog met name in de communicatie over het cameratoezicht; - Ook naar de bewoners en de bezoekers die geen overlast veroorzaken is extra communicatie een te overwegen optie.

• Investeren in borging en opvolging - Veiligheidspartners zijn erg tevreden over de wijze waarop in de gemeente wordt samengewerkt op het gebied van een prettig en veilig uitgaansklimaat; - Aandacht voor de borging van deze samenwerking vindt men van essentieel belang; - Het strekt dan ook tot aanbeveling hierin de komende periode blijvend in te investeren. • Nauwgezet blijven monitoren - Proportionaliteit is geen statische toestand; - Of een maatregel proportioneel is, wordt bepaald door veel factoren.

36

Bijlage 4 Vierde evaluatie: Evaluatie cameratoezicht gemeente Hilversum Uitgevoerd door Sander Flight van het bureau Onderzoek en Advies Opmerking: Achtereenvolgens worden door mij Henny Brunekreef vanuit voornoemd rapport een aantal constateringen, besluiten en waarnemingen van de onderzoeker weergegeven. Algemeen In de meerjarenvisie op veiligheidsbeleid, het Integraal Veiligheidsplan 2018 – 2022, dat in 2018 werd vastgesteld staat cameratoezicht in het hoofdstuk ‘Bedrijvigheid en Veiligheid’: We willen een verhoging van de veiligheidsgevoelens in het centrum en een verlaging van het aantal mishandelingen en bedreigingen tijdens het uitgaan. We voeren acties uit zoals de inzet van het politie Horeca Interventie Team, publiekelijk cameratoezicht, convenant Veilig en gezond uitgaan, inzet van particuliere toezichthouders, horecaontzeggingen, inzet mystery quest, controle van huisregels, drugsgebruik en leeftijd. De samenwerking tussen horeca, portiers, politie, toezichthouders, handhavers en gemeente is geïntensiveerd sinds 2016. In 2017 is de uitbreiding van cameratoezicht in het centrumgebied afgerond.

IVP Hilversum 2018 – 2022 In het coalitieakkoord voor 2018 tot en met 2022 dat na de raadsverkiezingen van 2018 werd opgesteld staat het volgende over cameratoezicht in Hilversum: Afgelopen jaren is Hilversum veiliger geworden en ook de komende jaren blijven we daar op innovatieve manieren aan werken. Dit vraagt aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte. In het centrum gaat het ook om samenwerken met en toezicht houden op de horeca. Cameratoezicht helpt de handhaving. Cameratoezicht wordt periodiek geëvalueerd en steeds afgewogen tegen de inzet van andere maatregelen. Er is voldoende cameratoezicht in het uitgaansgebied en er zijn dan ook geen plannen voor het uitbreiden van het aantal camera’s in het centrum. Coalitieakkoord 2018-2022: Aan de slag voor een buurtgericht, duurzaam, veilig en levendig Hilversum Doel cameratoezicht In deze evaluatie wordt onderzocht in welke mate het cameratoezicht doeltreffend is. Daarvoor is het uiteraard als eerste nodig om te weten wat het doel van cameratoezicht precies is. In de programmabegroting 2014 van de gemeente stond daarover het volgende: “Cameratoezicht wordt ingezet als dit noodzakelijk is voor de handhaving van de openbare orde.

Doelstelling is het gevoel van veiligheid van burgers te vergroten, geweld en de overlast te verminderen en het verbeteren van de opsporing en vervolging van daders.” (Programmabegroting Hilversum 2014) De camera’s moeten dus drie dingen doen: veiligheidsgevoel burgers vergroten, geweld & overlast verminderen en opsporing & vervolging van daders verbeteren. Maar het citaat maakt niet duidelijk hoe de camera’s precies gaan bijdragen aan het bereiken van die doelen. Het is niet gebruikelijk om dat uit te schrijven: het is een uitzondering als er een expliciete beleidslogica wordt opgesteld waarin 37

staat hoe een interventie als cameratoezicht resultaten moet opleveren die uiteindelijk tot een gewenste maatschappelijk situatie moeten leiden. In het schema hieronder is dat wel gedaan. We weten al dat het einddoel is bereikt: er is minder uitgaansgeweld. De camera’s kunnen daar op drie manieren aan hebben bijgedragen – hier worden dat mechanismen genoemd: i) ii) iii)

incidenten voorkomen door het preventieve effect van camera’s; incidenten de-escaleren door live cameratoezicht en direct reageren op straat; incidenten achteraf onderzoeken door opsporing op basis van opname.

Figuur Beleidslogica cameratoezicht Hilversum

Onderzoeksmethoden Voor deze evaluatie zijn verschillende informatiebronnen geraadpleegd. Voor een deel is er kwantitatieve informatie verzameld en geanalyseerd. De belangrijkste kwantitatieve informatiebron is de incidentenregistratie uit de toezichtcentrale waarin staat wat de toezichthouders doen tijdens het live toezicht. Daarnaast is kwalitatieve informatie verzameld: interviews met medewerkers van de gemeente, projectmedewerkers zoals de projectleider en de installateur, maar ook politiemensen, beveiligers, observanten, horecaondernemers en uitgaanspubliek. Er zijn diverse observaties op straat uitgevoerd en de onderzoeker heeft tijdens twee nachtdiensten meegekeken in de toezichtcentrale en op straat geobserveerd. Alle onderzoekswerkzaamheden zijn uitgevoerd van juni tot en met oktober 2019

Samenvatting, conclusie en aanbeveling Samenvatting De burgemeester van Hilversum zet sinds 2012 cameratoezicht voor handhaving van de openbare orde in. Er zijn 26 gemeentelijke camera’s in het centrum geplaatst. De beelden worden live bekeken op 38

vrijdagnacht en zaterdagnacht. Op de andere dagen en uren worden de beelden opgenomen om te kunnen worden gebruikt als bewijsmateriaal. In het coalitieakkoord voor 2018 tot en met 2022 staat dat cameratoezicht periodiek wordt geëvalueerd en steeds wordt afgewogen tegen de inzet van andere maatregelen. Dit is de vierde evaluatie. Het einddoel van de camera’s is het terugdringen van uitgaansgeweld. Dat doel is bereikt: uitgaansgeweld is volgens alle informatiebronnen (registraties en interviews) flink gedaald in de afgelopen acht jaar. Er zijn echter nog meer maatregelen genomen naast de camera’s: de straatverlichting is verbeterd, de politie heeft een Horeca Interventie Team en er zijn beveiligers actief op straat tijdens uitgaansnachten. Het is de vraag in hoeverre de geconstateerde verbeteringen aan de camera’s te danken zijn of aan de andere maatregelen. Om die vraag te kunnen beantwoorden is in deze evaluatie ‘onder de motorkap’ van het cameratoezicht gekeken naar drie mechanismen en tussendoelen: 1. Voorkomen van incidenten door afschrikking van potentiële daders; 2. Incidenten de-escaleren door live cameratoezicht ; 3. Achteraf opsporing na incidenten op basis van opnames. Er wordt in dit onderzoek onderscheid gemaakt tussen deze drie ‘tussendoelen’ die direct aan de camera’s kunnen worden gekoppeld en de einddoelen waar andere maatregelen ook invloed op hebben.

Als de tussendoelen niet zijn bereikt, is het onmogelijk dat de daling van uitgaansgeweld door het cameratoezicht is veroorzaakt. Als de tussendoelen echter wel zijn bereikt is het zeer aannemelijk dat de daling van uitgaansgeweld in elk geval deels aan de camera’s te danken is. Er zijn verschillende informatiebronnen geraadpleegd: kwantitatieve informatie uit registraties en enquêtes, interviews en observaties. Het onderzoek is uitgevoerd van juni tot en met oktober 2019. Mechanisme 1: Preventie van incidenten Als cameratoezicht preventief moet werken op potentiële daders, moeten ze i) weten dat er cameratoezicht is en ii) hun gedrag op grond van die kennis aanpassen. De camera’s en informatiebordjes in Hilversum zijn overdag goed zichtbaar, maar vallen minder op als het donker is. Andere methoden om de camera’s meer onder de aandacht te brengen (flyers, beeldscherm) zijn in het verleden uitgeprobeerd en positief beoordeeld. Toch vragen experts zich af of mensen de camera’s wel zien hangen. Aangehouden verdachten zijn vaak verrast als ze door de politie worden gewezen op het feit dat het centrum volhangt met camera’s. Tegelijkertijd wijzen politie en beveiligers op het feit dat veel uitgaansgeweld impulsief is en vaak onder invloed van drank, drugs of heftige emoties wordt gepleegd. ‘Dan trekken mensen zich nergens wat van aan’.

Het is nu eenmaal een horecagebied en daar gebeuren nu eenmaal incidenten. Criminelen die rationeel te werk gaan zullen zich meer aantrekken van camera’s en voor hen verdient het aanbeveling voortdurend de aandacht op de camera’s te blijven vestigen. Voor de impulsieve daders geldt dat in mindere mate. Vandaar ook dat de meeste geïnterviewde experts vinden dat de kracht van het cameratoezicht niet in de preventie zit, maar in het live toezicht en opsporing achteraf. Mechanisme 2: Live meekijken en incidenten de-escaleren In het politiebureau op de Groest is een cameratoezichtcentrale ingericht. Daar wordt elke vrijdagnacht en zaterdagnacht live naar de camerabeelden gekeken door medewerkers van een beveiligingsbedrijf. Als er een incident wordt gezien, worden beveiligers of politie op straat naar het incident gestuurd om in te grijpen en erger te voorkomen. Ook andersom kan het live toezicht

39

waardevol zijn; als de politie bijvoorbeeld een aanhouding doet kan het cameratoezicht ‘over de schouder’ meekijken. Er zijn in 2018 in totaal ruim 3.000 incidenten geregistreerd door het cameratoezicht, variërend van wildplassen en het nuttigen van alcohol of harddrugsgebruik op straat tot grootschalige vechtpartijen. De zes camera’s op het middelste deel van de Groest zijn de belangrijkste camera’s: daarmee worden meer dan duizend incidenten per jaar waargenomen (een derde van alle waargenomen incidenten). De twintig andere camera’s zijn duidelijk minder ‘productief’: met de drie voormalige ProRail-camera’s in de fietstunnel onder het spoor worden per jaar tien incidenten waargenomen: één incident per kwartaal. Volgens de meeste veiligheidsprofessionals waarmee is gesproken zijn alle camera’s echter even belangrijk omdat het hele centrum in beeld moet zijn en dat alle camera’s nuttig zijn voor het oplossen van zaken. Een paar camera’s op rustige plekken kunnen wellicht worden verplaatst naar andere plekken waar nu meer incidenten gebeuren. Daarover wordt ook al gesproken in het reguliere overleg tussen gemeente, politie en installateur. Alles overziend zijn de meeste experts van mening dat het huidige aantal camera’s precies past bij het gebied dat in beeld moet worden gebracht.

Het live toezicht in Hilversum is van zeer hoge kwaliteit: de beeldkwaliteit is van hoge kwaliteit, ook bij duisternis. Over de kwaliteit van de observanten in de toezichtcentrale zijn alle professionals zeer lovend: ‘ze zien problemen aankomen voordat ze gebeuren’ zodat de politie erger kan voorkomen. En als er toch een incident gebeurt maken ze ‘perfecte plaatjes’ waarmee verdachten kunnen worden geïdentificeerd en aangehouden. Ze hebben veel lokale kennis en weten precies waar ze op moeten letten. De gezamenlijke briefing met de politie en de beveiligers is daarbij cruciaal. Er wordt niet systematisch geregistreerd hoe vaak het live cameratoezicht een incident waarneemt en doorgeeft aan beveiligers of politie. Ook wordt niet bijgehouden wat dat vervolgens oplevert. Maar uit de interviews blijkt dat er bij ernstige incidenten zoals vechtpartijen of berovingen eigenlijk altijd direct wordt gereageerd door de politie. Ook zijn er concrete voorbeelden gegeven van ernstige geweldsincidenten die zijn voorkomen door ze in de kiem te smoren. De toegevoegde waarde van het live cameratoezicht boven beveiligers en politie op straat is dat een veel groter gebied kan worden geobserveerd. Daarnaast levert het live cameratoezicht veel op als de observanten inzoomen op incidenten en personen. Dat levert beter bruikbaar bewijsmateriaal op dan opnames in de standaardinstellingen.

Mechanisme 3: Achteraf opsporen De recherche kan opgenomen camerabeelden gebruiken voor waarheidsvinding en opsporing van strafbare feiten. Naar eigen zeggen raadpleegt de politie circa vijf keer per week de opnames van de camera’s: in elk geval gebeurt dat standaard na uitgaansgeweld in het centrum. Maar het gebeurt ook bij andere incidenten, ook op dagen en tijden dat er geen live cameratoezicht is. De politie stelt relevante opnames beschikbaar voor het openbaar ministerie en die worden volgens de politie altijd bekeken. Daarover zijn alle betrokkenen zeer positief: ‘Voor veel aangiften maakt het camerasysteem echt het verschil. Slachtoffers zijn er vaak enorm mee geholpen’. Een ander: ‘Als het misdrijf zelf in beeld is kan daar geen getuige tegenop’. Ook als een incident of verdachte niet precies in beeld is (een ‘hit’), kunnen opnames helpen bij het onderzoek (een ‘hint’). Camerabeelden kunnen de sfeer na een incident weergeven, beelden kunnen richting geven aan verder onderzoek, ze kunnen verdachten uitsluiten en ze kunnen verklaringen van getuigen en verdachten ondersteunen of juist weerleggen. Dat kan vele uren kostbaar recherchewerk besparen en verkleint de kans op onterechte beschuldigingen. Hoe vaak de camerabeelden precies een ‘hit’ opleveren wordt niet systematisch bijgehouden. Speciaal voor dit onderzoek heeft de recherche in Hilversum echter uitgezocht hoe vaak

40

opnames van de gemeentelijke camera’s in de zes maanden van april tot en met september 2019 zijn gebruikt voor vervolging en veroordeling. Dat is in zeven gevallen gebeurd, dus ruim een keer per maand. In vier van die zeven zaken werden verdachten voor de rechter gebracht, in twee gevallen leidden de beelden tot een hoorzitting en in een geval werd direct een strafbeschikking opgelegd door de officier van justitie. In twee zaken waren de beelden belangrijk en in de vijf andere zaken waren de camerabeelden zeer belangrijk of zelfs doorslaggevend. Het cruciale ingrediënt voor dit succes is de focus op uitgaansgeweld. Die geeft richting aan alles wat er gebeurt: waar de camera’s staan, op welke uren er live toezicht is, wat centralisten en beveiligers en politie op straat doen en op welke wijze de recherche opnames voor opsporing gebruikt. De enige echte aanbeveling is dan ook om de focus en de integrale samenwerking tussen gemeente, beveiligers en politie te koesteren. Een kleine groep personen stond aan de wieg van dit project en zij vormen nog altijd een soort geweten en geheugen van het cameratoezicht in Hilversum. Op het moment dat zij moeten worden opgevolgd door anderen zou hun focus moeten worden overgenomen om ervoor te zorgen dat het cameratoezicht zo goed blijft functioneren als de afgelopen jaren.

Conclusie • Alles overziend is het oordeel over het cameratoezicht in Hilversum zeer positief; • Het preventieve effect van de camera’s is moeilijk aan te tonen, maar het live toezicht en de opsporing achteraf zijn aantoonbaar effectief en zeer waardevol; • De kwaliteit van de observanten in de toezichtcentrale is zeer hoog en de samenwerking met de beveiligers en politie op straat is uitstekend; • Het is zeer aannemelijk dat de afname van het uitgaansgeweld voor een aanzienlijk deel aan het cameratoezicht te danken is. Aanbevelingen • Enkele kleine verbeteringen zoals over de plaatsing van de informatiebordjes en de actieve communicatie over de camera’s op beeldscherm, zijn reeds direct overgenomen; • Andere suggesties, zoals de verplaatsing van een paar minder productieve camera’s naar plekken waar nu juist veel incidenten gebeuren, kosten wat meer tijd. • Het cruciale ingrediënt voor dit succes is de focus op uitgaansgeweld. De enige echte aanbeveling is dan ook om de focus en de integrale samenwerking tussen gemeente, beveiligers en politie te koesteren. Sander Flight

Onderzoek & Advies

Inhoud Evaluatie wetswijziging artikel 151 C Gemeentewet 41