Collegebrief inzake Zonnepanelen in uitvoering

Meeting met HilverZon + EC Wijdemeren en lokale natuurorganisaties • Casus Hilversumse Meent De animo om met elkaar in gesprek te gaan en naar elkaar te luisteren was groot. Ook iemand van Milieudefensie was aangeschoven. Carel de Vink (Vogelwerkgroep) gaf inzage in wat het effect op vogelbroed- en fourageergebieden rondom de Hilversumse Meent zou kunnen zijn als een deel van het weiland gebruikt gaat worden voor zonnepanelen. Vanuit de energiecoöperaties werd kennis ingebracht over vergroting

41

42 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

biodiversiteit als je genoeg ruimte tussen de panelen laat. Flora en fauna neemt dan toe. Zouden we tot een gezamenlijk standpunt kunnen komen waarin we iets kunnen creëren dat voordeel voor mens, dier en plant op kan leveren? Er is met deze meeting een eerste aanzet gegeven. De verschillende partijen willen graag een vervolg. • Casus EC Wijdemeren - windopwek Vooralsnog kan de vogelwerkgroep niet zeggen dat het voor of tegen kleine windmolens is. “Dat moet je per geval bekijken. Een windmolen heeft per vogelsoort, per gebied (vliegroutes van vogels) een ander effect. Kleine windmolens kunnen een deel van de oplossing zijn voor meer duurzame energie-opwek”. Meeting EC Huizen Duurzaam • Casus Aristoteleslaan Huizen Duurzaam ziet de casus als een kans om dit gebied tot ontwikkeling te brengen. Ze denkt aan de bomen, die aan de randen van dit grasgebied liggen vanwege eventuele schaduwwerking. En de flats, vier woonlagen hoog, aan de Rijnlaan zullen van bovenaf geen zicht hebben op de zonnepanelen, daarvoor staan ze te ver weg. De opgewekte duurzame stroom kan mogelijk geleverd worden aan de flatbewoners. Mocht dit idee verder uitgewerkt worden, dan is het advies de direct omwonenden (en de school) erbij te betrekken. • Casus Talud Gronddepot Randweg Het schetsonwerp voor het talud van het gronddepot aan de Randweg Oost is ook gedeeld. Men kon zich daarin vinden.

Er waren verder geen opmerkingen over. EC Huizen Duurzaam meldt dat er nieuwe ontwikkelingen zijn. Zo zullen er op het dak van het nieuwe gebouw bij de volkstuinvereniging, zonnepanelen komen. En met de gemeente Huizen is nog gesproken over het hondenlosloopgebied Gooierdijkpark bij het Eemmeer. Deze locatie is in april 2021, tijdens de eerste bijeenkomst met de participatiecoalitie, als mogelijke zoeklocatie opgevoerd. De gemeente Huizen is toch enthousiast om deze locatie verder te gaan onderzoeken voor potentiële zonne-opwek. Op deze manier is dit project een soort aanjager van andere initiatieven.

Meeting Hut van Mie Blaricum met de vogelwerkgroep • Casus ’t Harde Deze sessie kende een moeizamer start. De vertegenwoordiger van de vogelwerkgroep was minder goed op de hoogte van de RES en andere zaken, die meespelen in de klimaatcrisis. Door elkaar mee te nemen in de energietransitie kregen we het gesprek op gang. Bewoners van Blaricum, die van het oude naar het nieuwe dorp rijden en vice versa, via de weg langs ’t Harde’, de Burgemeester Le Coultredreef ergeren zich aan het zicht op de balen kuilgras. De energiecoöperatie kan zich goed vinden in het aanbrengen van een talud, waarop zonnepanelen kunnen worden geplaatst. De huidige mogelijkheid om je auto te parkeren (zandvlakte) kan als het flink geregend heeft een modderpoel zijn. Het opwaarderen van het parkeerterrein is in ieder geval nodig, vindt de energiecoöperatie Overleg met provincie Noord-Holland Uit het overleg met de provincie dat we tegen het eind van het project hadden, kwamen een aantal handige punten naar voren. Punten, die ruimte en houvast bieden aan nieuwe zon- en windprojecten, aan het toestaan van het opstellen van een windmolen op boerenerven, en punten, en die ruimte geven aan nieuwe gesprekken. Immers, als de maatschappij iets anders wil dan de provincie aan regelgeving heeft opgesteld, dan is het gesprek daarover mogelijk, meldde de provincie.

Bijlagen

Verslaglegging gesprekken met natuurorganisaties

momenteel niet benut, maar vernatting van het gebied in combinatie met verschraling en extensief beheer kan leiden tot hoogwaardige Voor deze verkenning is ook met de grote natuurorganisaties gesproken, natuur. Zie bijvoorbeeld de Koemeent, dat door GNR als natuur is ontwikkeld. De randen rond het Naardermeer zijn ook goed ontwikkelde met GNR en Natuurmonumenten. De verschillende casussen zijn voorgelegd en er is gesproken over natuurwaarden en op welke manier natuurgebieden. Zo’n potentieel natuurgebied moet niet opengesteld worden voor de ontwikkeling van zon in het landschap mogelijk zou zijn. mensen, dan zorgt de verstoring ervoor dat je die natuurwaarde juist Beide organisaties zijn tegen de ontwikkeling van zon op land in NNN weer verliest. Landschappelijke inpassing met wat voor ingreep dan ook gebieden. ’t Harde en de Randweg liggen in NNN gebied. zal hier belangrijk zijn vanwege de groengordel rond de woonwijk. GNR is tevens terreinbeheerder van ’t Harde en heeft hierover het volgende aangegeven. Natuurmonumenten meldt het volgende over de Hilversumse Meent Dit is absoluut geen geschikte locatie voor zon op land. Het gebied ’T Harde heeft grote potentie als natuurverbinding, met het Naardermeer in het De Groeve Oostermeent, die direct grenst aan ’t Harde, heeft een zeer noorden en ’s Graveland in het zuiden.

Zon op land zou zo’n verbinding hoge natuurwaarde die absoluut niet verstoord moet worden. in de weg staan. De parkeerplaats van ’t Harde ligt momenteel op een onhandige plek. Purperreigers foerageren daar, en dat betekent dat er foerageergebied Het zou idealer zijn als deze dichter bij de bebouwing zou liggen om zo verloren gaat en dat dus een mogelijk negatief effect op de aan te sluiten bij het dorp. instandhoudingsdoelen voor de purperreiger te verwachten is. De plek voor kuilvoer ziet er inderdaad niet aantrekkelijk uit maar is wel Daarnaast is het een belangrijk gebied voor heikikkers, die eveneens belangrijk voor boeren die hier zelf geen plek voor hebben. Deze optie zwaar beschermd zijn. moet GNR ze wel kunnen blijven bieden. De Hilversumse Meent ligt veel te dicht op het N2000-gebied Naardermeer. Het is onwenselijk om naast een N2000-gebied een Talud Randweg zonneweide te realiseren. Het probleem met zonneweides is dat de Dit talud heeft zo goed als geen natuurwaarde, het is een berm langs landschappelijke functie verandert. Wat ooit boerenland was, krijgt nu een drukke weg. De nabijgelegen NNN gebieden hebben de potentie een industriële functie, waarbij de natuur, die afhankelijk is van open om ontwikkeld te worden met meer natuurwaarde. landschap, verdwijnt. Een recreatieve functie is niet wenselijk.

Natuurmonumenten is ook verontrust over kleine windmolens in De Hilversumse Meent Wijdemeren. Het kan volgens hen een heel gebied ongeschikt maken De Hilversumse Meent ligt niet in NNN gebied, maar wel in een voor weidevogels. kwetsbare omgeving. Deze locatie ligt bij beide organisaties dan ook gevoelig en is in hun ogen niet geschikt voor zon op land. We hebben Redactionele noot: Ondanks het feit dat beide partijen niet snel van GNR daarom de vraag gesteld: “Wat als dit gebied natuur zou worden, standpunt zullen veranderen over het toepassen van zonne-installaties welke potentie zie je dan als terreinbeheerder?” op de voorgestelde locaties hebben we de casussen verder uitgewerkt. Met name de input van GNR biedt openingen voor de combinatie Reactie GNR over Hilversumse Meent van zon en natuur(versterking). Dit hebben we meegenomen in de Deze locatie ligt in een kwelzone, wat betekent dat dit gebied uitwerking van de schetsontwerpen. een potentieel hoge natuurwaarde kan hebben. Het kwel wordt

43

44 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

Bijlage 2: Gevonden zoeklocaties door de lokale energiecoöperaties Zoeklocaties Huizen door Huizen Duurzaam A. Bij de P van de Pier, in het nautisch kwartier. Zou er een overdekking op de P kunnen komen, waarop zonnepanelen gelegd kunnen worden en aan de randen sedem/groen? B. Bij Camper kampeerplaats, nabij Wolfskamer/ waterzuivering. Belemmering: Het gebied is erg klein – er kunnen mogelijk maximaal 10 campers staan. C. Bij skibaan Wolfskamer Wintersport, IJsselmeerstraat 5. Achtergrond: De officiële opening van Skiclub Wolfskamer op 3 oktober 1976. Het sportcomplex van Skiclub Wolfskamer ligt sinds 17 januari 1976 in het recreatiegebied aan de rand van het Gooimeer. Het werd op 3 oktober 1976 officieel geopend. Het complex, dat deels in alpinestijl beplant is met dennen en sparren, bestaat uit zeven kunstskibanen met skiliften en één langlaufbaan op een terrein van 10.000 m2. IDEE = zouden hier zonnepanelen tegen de randen van hellingen aan gelegd kunnen worden? (Overkapping??) D. Bij Hondenschool De Wolfskamer, IJsselmeerstraat 5B - langs de randen van het grote veld zonnepanelen? De ruimte daarnaast is een groot soort grasveld, bedoeld als vliegveldje voor modelvliegtuigen zou dit verder te ontwikkelen zijn? In combinatie met zonne-opwek? E. Op/nabij natuurcamping NTKC - Zeeweg, Huizen, recreatief, privé terrein? Amsterdamse eigenaar? Of is er pacht van GNR? F.

Bij voetbalvelden HSC Zuidvogels, Bestevaer 3 en voetbalvereniging Huizen, IJsselmeerstraat 3 - is een rand/strook gras eventueel geschikt voor zonnepanelen? Eventueel op/bij P? (atletiekvereniging is bezig met (eigen) panelen) G. Bij de volkstuinen aan de Friesewal 42. Achtergrond: Dit complex bevindt zich aan de buitenrand van Huizen, vlak bij het Gooimeer en toch midden in de woonwijk, aan de Friesewal 42. Het is een uniek stukje natuurgebied met tuinen, en je vindt er ook de vos, het egeltje, een schat aan vogels en waterdieren zoals bijv. de salamander. Het is er heerlijk

rustig, echt een perfecte plaats om je hobby te kunnen uitoefenen. IDEE = er staan nog 2 betonnen sokkels, overgebleven van de jaren ’70/’80, ooit bedoeld voor windmolens. Kunnen deze (weer) - na revisie/ vervanging - gebruikt worden als energievoorziening voor de wijk met de piramide-woningen? H. Belemmering: waarschijnlijk niet met windturbines – te groot en te dichtbij de bebouwing. Zou het iets voor zonnepanelen zijn? I. Tussen woonwijk en Eemmeer is een hondenlosloopgebied, het Gooierdijkpark = recreatief gebied, een strook met bomen. Met opruimplicht voor hondeneigenaren. In totaal geschat 1,5 à 2 voetbalvelden (vv) groot. IDEE = Zou dit te ontwikkelen zijn met zonnepanelen (verdiept?) als energietuin? Belemmering: Misschien, dan moeten de zonnepanelen wel onbereikbaar zijn voor de vele honden die daar ravotten. J. Op de plek van de oude zeilschool staat een loods, die van de gemeente is. De woning erbij is nog bewoond. Gemeente heeft gebied schoongemaakt, oude steigertje is hersteld, gezonken boten opgeruimd. Geschatte grootte 1 à 1,5 voetbalvelden. Kan dit gebied ontwikkeld worden? De oude zeilschool ligt bij water dat onbevaarbaar is. Er zijn soms surfers te vinden. Bij het bruggetje is een vaargeul - waarschijnlijk niet dieper dan 1,2 m? - links en rechts daarvan is het ondiep.

IDEE = Zou dit ondiepe water eventueel geschikt zijn om 2 kleine windturbines te plaatsen? Aan westkant zijn woningen, aan andere kant een haventje. Belemmering: Zou kunnen, maar ik weet bijna zeker dat de gemeente hier al een toekomstplan voor in gedachten heeft.

Bijlagen

Zoeklocaties Laren door Hut van Mie A. langs weg Laren naar Hilversum - Rijksweg West 27, 1251 CJ Laren Achtergrond: De watertoren in Laren is in opdracht van Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland ontworpen door architect Wouter Hamdorff en is gebouwd in 1931-1933. Volgens de bouwopdracht was het de bedoeling dat de watertoren tevens dienst zou gaan doen als uitzichttoren. Hoogte = 36 m. Watertoren staat op internet vermeld als historisch herkenningspunt. IDEE = op oude watertoren - mooi of lelijk doet er niet toe - in de huidige tijd een windmolen te plaatsen? Mogelijk voor eigen opbrengst. Eigenaar is nog steeds PWN? B. Tegenover de watertoren, aan andere kant Rijksweg West staat de Schaapskooi. Dit was vroeger een manege. Daar staat een grote schuur bij. Zouden hierop ook zonnepanelen kunnen? Nadeel: grote bomen. Of kleine windturbine? C. Rondom de hei bij Laren staan lage hekken voor de Schotse hooglanders, die de hei begrazen. De verschillende toegangspaden vanuit het dorp naar de hei zijn uitgelopen tot soort ‘brede olifantenpaden’, zeker in deze Coronatijd, waarbij veel mensen er op uittrokken voor een wandeling. Men nam de ruimte om zijn eigen weg te kiezen naar de hei, wat platgetrapte natuur opgeleverd heeft. Om de toestroom weer meer in banen te leiden, zouden op geschikte plaatsen aan de randen stroken zonnepanelen geplaatst kunnen worden.

Dan groeit alles weer beter dicht, wat de biodiversiteit bevordert en het aanblik van de hei verbetert. D. Voetbalvelden bij de Engh. De voetbalvereniging heeft zelf al initiatief genomen om zonnepanelen te plaatsen. De voetbalvereniging zou met extra energie-opwek kunnen verdienen, zodat ze niet meer/minder afhankelijk zijn van subsidie gemeente. IDEE 1 = Zou het mogelijk zijn om de P te overdekken? In de zomer lekker koel voor de auto’s. Stellage op houten palen, erboven zonnepanelen. Met aan de randen sedem/ groen. IDEE 2 = Zouden er op het ZWgericht gelegen randen van de velden een strook met zonnepanelen aangelegd kunnen worden omzoomd door heggen? Zodat het uit het zicht van de weg/bezoekers is. Vanaf de velden kun je ze wel zien.

Belemmeringen/nadelen: Zou de reflectie ervan een belemmering opleveren voor de spelers? Voor de bezoekers? Zou publiek dan aan die kant, aan die ene zijde van het veld dan niet kunnen staan? E. Speelbos ‘t Laer, Oude Postweg 1, Laren - Het speelbos is gesitueerd tegenover het groepsverblijf ’t Laer van het GNR ten O van Hilversum nabij Anna’s Hoeve. Het is een groot bos van ruim 2 hectare met zandverstuivingen, heuvels, oude eikenbomen en vogelbosjes. Achtergrond: Het speelbos ’t Laer, het eerste speelbos in het Gooi, is op 15 juni 2012 geopend. Het is een speelbos geworden gericht op kinderen van 4 t/m 14 jaar, met uitsluitend natuurlijke speelelementen. Kinderen kunnen zich uren uitleven met zand, water, keien, bomen klimmen en hutten bouwen. Voor de (groot)ouders zijn er zitbanken. Tafels nodigen iedereen uit voor een etentje in de natuur. Speelbos ‘t Laer is altijd open. Officieel tussen zonsopgang en zonsondergang zoals alle natuurgebieden van het GNR. NOTE: Amsterdam stapt uit GNR, we moeten zorgen dat het GNR stevig genoeg verankering in de regio blijft houden. IDEE = er staan veel bomen, daardoor is op die locatie geen zonne-opwek mogelijk. Iets verderop is een stuk open natuur. Zou daar opwek mogelijk zijn in combinatie met stuk over educatie en biodiversiteit? De kinderen zijn er ‘nu toch’? Dat maakt het plaatje completer. F.

In het gebied Gooise Meren, Hilversum en Laren is de ecowijk Crailo gepland. IDEE = kunnen we dat nog uitbreiden door in de nabijheid wat extra zonnepanelen te plaatsen? Zou zo’n wijk ook niet zijn eigen ‘totempaal’ nodig hebben? Een eigen kleine windmolen? NB: Zouden in deze wijk eigenaren een eigen open haard kunnen hebben, vroeg men zich af? Dat zou uit oogpunt van ecologie, duurzaamheid en CO2uitstoot niet mogelijk moeten kunnen zijn. De nieuwe wijk zou hierdoor, zo vindt men, aan geloofwaardigheid inboeten. Of zouden er nog andere nieuwe technieken mogelijk zijn?

45

46 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

Zoeklocaties Blaricum door Hut van Mie G. Er zijn verschillende honden losloopgebieden - deze grond vraagt mogelijk om herstel en rust. Zouden hier zonnepanelen geplaatst kunnen worden? In combinatie met ophoging/verlaging gebied, waardoor het aantrekkelijker wordt? H. We nemen de vrijheid om ook te denken aan de HOV, die gaat rijden tussen Huizen, Blaricum, Eemnes en Hilversum. Is/wordt er bij de stoppunten/abri’s gedacht aan zonnepanelen, oftewel eigen opwek voor die plek. Een afdak is prettig voor wachtende reizigers, dan staan ze droog. NOTE: de bushalte bij de Bijvanck gaat op de schop, hopelijk wordt duurzame energie-opwek meegenomen in de besluitvorming. I. Nabij de Bijvanck staat het busstation met carpoolplaats, nu nog in gebruik. Op termijn gaat het busstation verhuizen ivm de nieuwe stopplek voor de HOV. Deze plek komt dan vrij, er is veel groen dat ontwikkeld kan worden voor bijvoorbeeld recreatie, aanleg insectenhotel, bijenhotel en waar ook gebruik van gemaakt kan worden voor energie-opwek. Zonnepanelen en bijvoorbeeld een kleine windturbine? J. Dat brengt de heren op het laatste punt: langs Gooiergracht is onderzoek gedaan naar geothermie. Niet op grote schaal. Is hier al een soort resultaat/opbrengst van bekend? K. Kunnen jullie nog iets melden over het eilandje, dat ook bij Blaricum hoort. Kan dat ontwikkeld worden? Voor natuur (recreatie) en energieopwek? L.

Of zijn er ook aan de kant van Blaricum kleinschalig wat (kleinere) windmolens te plaatsen? Aan de overkant - bij Almere staan er een aantal in het water. Volgens mij is hier in de RES iets over gezegd. Als we er nu eens anders tegenaan kijken, is er dan toch nog wat mogelijk?

Bijlagen

Zoeklocaties Gooise Meren door WattNU

plaatsen om natuurlijke uitstraling zoveel mogelijk te behouden. G. (’s Graveland, Noordereinde 54 d, P bij Natuurmonumenten A. Muiden - mogelijk zonnecarport op de verdiept aangelegde P1 en Brambergen - betaald P regime? Ook mogelijk overkapping P) P2, plus zonnecarport op de P&R, in totaal drie parkeervelden. Kan goed H. Naarderbos - afslag A6, zo-zw zijden van talud bij oude vuilstort, overdekt worden, parkeren voor Muiderslot. Idee van de zonnecarport is verlaten vrij gebied. Zonnepanelen met mogelijk natuurlijke afscheiding? om af te wisselen met sedemdak. Of sedem op de randen aan te brengen Om biodiversiteit te vergroten en gebied tot rust te laten komen/ herstel en de stellage een natuurlijke uitstraling te geven in natuurgebieden, van de grond. bijvoorbeeld gebruik van houten palen. Zonnecarports zijn ook goed om I. Naarden - tuincentrum Naardenplant /kwekerij Spilt ten noorden de auto’s in de zomer koel te houden. Scheelt in het gebruik van de airco. van Huizerstraatweg. Het is een beetje een rommelig gebied. Hier Zeker voor elektrische auto’s is dat een enorme stroomvreter. zouden verdiept zonnepanelen gelegd kunnen worden, omgeven B. Naarden Vesting, Westwalstraat 27, 1411 PC Naarden - zonnecarport door bijvoorbeeld rietkragen om ze aan het zicht te onttrekken. parkeerplaats Bastion Nieuw Molen. Deze P ligt al verdiept.

Vanaf een Schootsvelden zijn door RWS heilig verklaard? afstand zal ook een aan te brengen zonnecarport niet te zien zijn. J. Bussum - Willem Bilderdijkpark wateroverloop bij Brediusweg - aan Gecombineerd met laadpalen en een fietsenstalling met zonnecellen de zijkant zou een uitsparing gemaakt kunnen worden voor opwekken overkapping. ‘waterkracht’ met raderen. Het stroomt goed door en er is een redelijke C. Naarden - zonnecarport parkeerplaats Over de Tol. Deze P deels afstand te overbruggen. Je maakt de eventuele opwekmogelijkheid overkappen. Deze ruimte wordt geregeld/ wekelijks gebruikt voor de daarbij ook zichtbaar. Hoe leuk is het voor kinderen om te zien waar hun markt. Grote vrachtwagens zullen hier moeten kunnen blijven laden en elektriciteit vandaan komt. ;-) Belemmering: Soms stroomt het water lossen. niet, dus nog wel onderzoek nodig waar het water vandaan komt. Maar D. Naarden - (deels) zonnecarport parkeerplaats Beethovenlaan bij de zichtbaarheid is geweldig! hockeyvereniging Naarden - overkapping voor zon. Belemmering: K. Muiderberg - herontwikkeling Voorland Hollandse brug in mogelijke schaduw door bestaande bomen naast het terrein? combinatie met technische ruimte (WKO) Warmtebedrijf Muiderberg. E. Bussum - zonnecarport parkeerplaats hoek Brinklaan/Lambertus Bij herontwikkeling is te denken aan opwek met recreatieve functie: Hortensiuslaan en Comeniuslaan.

Deze P-plek is weliswaar openstelling voor publiek, plek voor moestuin, insectenhotel, binnenstedelijk, kunnen we goed gebruiken voor aanleg van broedplaats/nestkasten voor vogels, plek voor kinderen om te spelen, snellaadpalen. Op de invalsweg Bussum staan zo’n vier tankstations, ravotten etc. nergens een snellaadpaal. Of kunnen we dit voorstel elders L. Kinderboerderij ’t Mouwtje - Huizerweg, Bussum - overkapping onderbrengen? met zonnepanelen, waardoor ruimte eronder behouden kan worden F. Naardermeer - parkeerplaats bezoekerscentrum Natuurmonumenten voor gebruik. Weliswaar klein in omvang, kan goed in combinatie met Gasterij Stadzigt, Meerkade 2a 1412 AB Naarden. Hier is geen educatie. echte fietsenstalling, dus zou aangelegd kunnen worden met M. Nieuw geplande ecowijk ‘Crailo’ Hier is meer uit te halen. Er zijn twee zonne-overkapping. De huidige P zou je deels kunnen overkappen parkeerplekken voor een aantal huizen (hogere segment) ingetekend. met zonnepanelen. Principe van betaald parkeren met gratis Pleidooi vanuit WattNu is om geen eigen P bij huis te hebben. Elke laden toepassen. Ook een deel overkappen met sedemdak (+ bewoner kan zijn auto stallen bij de ‘entree’ of gebruik maken van wateropslagbekken/ waterberging?). Voor het aangezicht deze ‘vooraan’ de deelauto. Laat het buurtschap zijn ambitie hoog stellen en alle

47

48 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

woonstraten autovrij houden. De vrijgekomen oppervlakte kan gebruikt worden voor natuur, ruimte om te spelen voor kinderen. NOTE: er is door ecowijk al contact gezocht met energiecoöperaties. N. Naarden - KTV Keverdijkwijk - Kolonel Verveerstraat - is bij P een park getekend. Kans om autodelen in de wijk te brengen, zodat er minder ruimte nodig is om auto’s te stallen en die ruimte gegeven kan worden aan de natuur en ook aan kinderen om er te spelen. O. Muiden, het Maxis terrein, Pampusweg 1, 1398 PR Muiden. Hoe kan dit ontwikkeld worden?

Zoeklocaties Wijdemeren door Energiecoöperatie Wijdemeren A. Bij Loodijk/ Boomgaard - extra zonnepanelen. Op dit stuk vervuilde grond ter grootte van 10 hectare zijn reeds door een Gronings bedrijf voor 6,5 ha aan panelen gelegd. Hiervoor kregen ze van de gemeente toestemming. Dit kan uitgebreid worden met 3,5 ha (door de energiecoöperatie). Dit valt wel onder provinciaal besluit. Aan de randen kunnen dan heggetjes ervoor geplaatst worden om ze aan het zicht te onttrekken. B. Bij RWZI Waternet, Horstermeer - zijn op eigen terrein inmiddels 9000 zonnepanelen neergelegd. ECWijdemeren pleit ervoor om hier een heg voor te zetten, zodat omwonenden niet direct zicht hebben hierop. C. Ankeveen, Cannenburgerweg, De Slenk - bewoner had plan (tijd terug) om zonnepanelen te plaatsen op eigen grond. Ze kwamen er met de provincie niet uit. ‘Waarom wordt dit op voorhand verboden door natuurregels?’ De gemeente en de EC zijn wel positief hierover. D. Nederhorst den Berg, Het Gein, Eilandseweg 16 - veeboer Ploegers wil kleinschalige windopwek. Zijn boerderij ligt goed vrij. De gemeente wil ook inzetten op kleine windturbines; er zijn andere regels, die dit helaas onmogelijk maken. E. Nederhorst den Berg, Horstermeer, Radioweg 3-4, op terrein van wat ooit van de PTT was, stond een uitluisterstation.

Hoewel deze dienst heel wat namen heeft gehad in zijn bestaan is de naam Radio Controle Dienst (RCD) bij elke scannerluisteraar wel bekend. De historische RCD-vesting Nederhorst den Berg (NERA) werd in 2005 opgeheven. De bewoners rond dit gebied willen de Horstermeer niet onder water zetten. Met de eigenaar van het NERA gebouw is contact gelegd door ECWijdemeren. Hij wil in het hoofdgebouw een B&B openen en werkt met verschillende ontwikkelaars aan een soort duurzaamheidscentrum. Op het gebied ligt geen beschermingsregime, er zitten geen restricties op. (het is deels MNM/ BPL/Staatsbeheer?) Er is samenwerking met Landgoed De Rading te Loosdrecht voor het aanleggen van een oogsttuin. Het grote gebied met afmetingen van ongeveer 900m bij 435m zou zich goed kunnen lenen voor een energietuin met bijv verplaatsbare zonnepanelen. Het ligt ver van de bebouwing af, ligt solitair in het landschap.

Bijlagen

F. Kortenhoef, Groenewoud - dit is bij het rondje maken door het gebied genoemd als mogelijk kansrijk. Op dit moment staat het teveel ter discussie met betrekking tot woningbouw. G. Loosdrecht - bij Ottenhome/ strandje langs N201, water en recreatieve functie gaan hier samen. De strandjes gaan bijna ten onder aan hun eigen succes. Op zonnige dagen is de parkeerdruk groot. Gedachte is: ‘Hoe krijgen we het voor elkaar dat men op de fiets hier naar toe komt?’ NOTE: Het idee van zonnepanelen op water, zoals bij Vitens op eigen terrein gebeurt (Breukelen), wordt door de EC omarmd. Ze zouden dat soort functionele plekken interessant vinden. Zouden hier binnen de gemeente ook mogelijkheden voor zijn? Bijvoorbeeld nog extra panelen bij de RWZI Horstermeer?

Zoeklocaties Hilversum door HilverZon A. Weilanden ten westen en zuidwesten van Hilversumse Meent. De boer van de Meentboerderij houdt/had veeteelt, maar zijn land is behoorlijk nat. Hij zoekt een oplossing. Zou een zonnepark mogelijk zijn op de weilanden van deze boer, waardoor het natuurgebied van het Naardermeer deels uitgebreid wordt? Met voldoende ruimte tussen de panelen voor een goede biodiversiteit en eventueel met lichtdoorlatende bifaciale zonnepanelen. De natuurorganisaties kunnen meedenken met een goede inrichting van het zonnepark met het oog op het verbeteren van de biodiversteit; en bijvoorbeeld meedenken welke (inheemse) kruiden/plantenmengels worden ingezaaid tussen de zonnepanelen. Mogelijk wil de buurt graag ook een recreatieve functie in het zonnepark, bijv met ruimte voor kinderen om te spelen en een informatiepunt. Burgers van de Hilversumse Meent kunnen hierbij de hoofdrol krijgen en mee-bepalen hoe deze recreatieve functie vormgegeven wordt; waar zij behoefte aan hebben en enthousiast van worden. Misschien wil iemand uit de Hilversumse Meent wel hobbyimker worden en bijenkasten plaatsen tussen de zonnepanelen? De opgewekte stroom zou Stichting de Hilversumse Meent graag willen gebruiken voor de eigen wijk. De Meent maakt deel uit van de PAW, dat is een pilot om een deel van de woningen van het gas af te halen (klein gedeelte financiering hiervoor?).

Er is met de boer gesproken en hij lijkt open te staan om dit verder te verkennen. Geschatte grootte van het perceel: 1km bij breedste stuk 600m en smalste deel ongeveer 300m. Misschien is vanuit natuurorganisaties ook aanvullende financiering mogelijk voor dit te ontwikkelen gebied, aangezien we hier de biodiversiteit kunnen verhogen. Aan de westzijde van het perceel van de boer is een weg met bebouwing, voornamelijk wat bedrijfspanden, weinig woningen. Als de buurt/omgeving de voorkeur daarvoor heeft, dan kan er mogelijk een heg, houtwal of iets vergelijkbaars rondom het zonnepark worden geplaatst. B. Terrein Zonnestraal – de eigenaar staat open voor verduurzamen. Het grote terrein wordt aan de randen verpacht. Aan de Rading wordt er onder meer gepacht door CSA (community supported agriculture)

49

50 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

oftewel De Pluktuin, een voedselcoöperatie. De buren werken met landbouwgif voor het cultiveren van coniferen. Mocht hun pachtcontract aflopen, dan is CSA geïnteresseerd. Dit past bij de duurzame ambitie van de eigenaar. De andere buurman is een boer, die de pacht van zijn land (tarwe/graan) wil opzeggen. Landgoed De Rading wil eventueel één of beide akkergebieden gaan pachten van Zonnestraal. Een deel van dit gebied zou zich goed lenen voor een zonnepark. Dit zonnepark kan eventueel ook gecombineerd worden met de pluktuin; met bijvoorbeeld frambozenkweek onder transparante zonnepanelen. De zonnepanelen zorgen voor bescherming van de frambozen en tegen hagelbuien. Wellicht ook een mogelijkheid voor de nabijgelegen wijngaard? C. Weiland, begrensd door de Beresteinseweg en N201. De boer woont aan de andere kant van de weg; in de hoek afslag ’s Graveland/N201. Zou de boer er open voor staan om op zijn land een zonnepark te plaatsen? Zou hier met de buurt op een leuke manier iets kunnen ontstaan? We weten niet of de boer in kwestie iets anders zou willen met zijn land. Zouden eventuele geplaatste zonnepanelen stroom kunnen opwekken voor Kerkelanden/’s Graveland? Eventuele heggen/houtwallen eromheen zorgen ervoor dat de zonnepanelen aan het zicht onttrokken worden. D. Stuk grond (ten Z en W) naast de tennisbanen aan de Beresteinseweg.

Dit kleine stuk grond heeft mogelijk geen bestemming, het is een stukje “restgrond” waar niets gebeurt. Gemeente is eigenaar. We zouden de gemeente direct om toestemming willen vragen om hier een klein zonnepark te plaatsen. Er staan bomen en een haag omheen, dus het zonnepark is nauwelijks zichtbaar. Stroomopbrengst ook deels voor tennisvereniging? NB: er staan zo’n 200 geïnteresseerden op de wachtlijst bij HilverZon. Dus graag. E. Egelshoek/ weg op de Egelshoek naar het Bert Bospad (provincie Utrecht) - hier zijn meerdere weilanden waar eventueel zonnepanelen geplaatst kunnen worden. Dit is in de buurt van het vliegveld van Vliegschool Hilversum, waar mogelijk ook zonnepanelen komen. Het nieuwe zonnepark kan zo geplaatst worden dat het een verbinding creëert van het bosgebied bij het Bert Bospad naar de andere natuurgebieden (Natura 2000?) ten zuiden ervan. Het zonnepark

wordt dan een soort ‘ecoduct’ voor dieren en andere natuur. Het aantal zonnepanelen afstemmen op grootte van de kavel en structuur van het landschap. Bij de eventuele ontwikkeling hiervan zouden tegelijkertijd boeren, natuurorganisaties, gemeente en andere omwonenden betrokken moeten worden om samen een zonnepark te ontwerpen dat de biodiversiteit en de boeren vooruit helpt. En, als de buurtbewoners dat willen, met heggen/bosschages eromheen, die ook weer de natuur sterker/ beter te maken. F. Een tweede mogelijkheid in deze buurt is om zonneparken te plaatsen op de kleine weilandjes ten zuiden van het bos bij Einde Gooi (aan de westkant van het voetpad de Huydecopersweg). Deze weilandjes zijn niet zichtbaar vanuit woningen en ook niet of nauwelijks vanuit de wegen er om heen. Door op het grasland van deze weilandjes zonnepanelen te plaatsen met een goed ontwerp en beheer voor biodiversiteit, kan de natuur er op vooruit gaan.

Bijlagen

Bijlage 3: Reactie SOVON kleine windmolens Beantwoording vragen provincie Noord-Holland over effecten van kleine windmolens Datum: 29 juni 2021 Opsteller notitie: Ruud Foppen, Sovon Vogelonderzoek Nederland De provincie Noord-Holland (contactpersoon Sofie de Groot) heeft de volgende vragen gesteld: • •

Vraag 1: In hoeverre is er in de nationale windmolenrisicokaart ook rekening gehouden met de effecten van kleinschalige molens? Vraag 2: Op boerenerven hebben kleine windmolens naast effect op akkervogels ook effect op vleermuizen. Zijn hier kaarten van beschikbaar, of moet dit blijken uit een ecologische quickscan?

kon geen vermijdingsgedrag vaststellen (Thomsen et al. 2020). Het vaststellen van slachtoffers is erg lastig. Er zijn slechts enkele gevallen bekend. Kijkend naar de vliegpatronen van vleermuizen constateren Thomsen et al. (2020) dat vleermuizen slechts zelden in het bereik van de rotors komen. De conclusie uit meerdere onderzoeken is wel dat risico’s erg locatie-specifiek zijn en dat in situaties met grotere dichtheden vleermuizen en/of gerichte foerageerbewegingen van grotere aantallen vleermuizen in de buurt van kleinere windturbines mogelijk wel relevante aantallen slachtoffers kunnen vallen. Vogels lijken de omgeving van kleine windturbines niet te mijden. In beide, goed opgezette, studies in Engeland en Duitsland konden geen negatieve effecten worden vastgesteld. Kleine windturbines kunnen zelfs aantrekkelijk zijn als broedplekken voor Kauw, mussen en Spreeuw. Uitgebreide slachtoffertellingen in Duitsland geven het beeld dat vooral soorten van erven, zoals bovengenoemde soorten, evenals duiven, als slachtoffer worden gevonden. Dat is ook logisch, omdat ze immers op boerenerven het meeste voorkomen en de omgeving van de windturbines niet lijken te mijden. Incidenteel zijn roofvogels (Torenvalk) slachtoffer. Zwaluwen, die veelvuldig binnen het bereik van rotorbladen vliegen, zijn niet als slachtoffer aangetoond.

Berekeningen leren dat het gemiddelde geschatte totaal aantal vogelslachtoffers minder dan één vogel per windturbine per jaar is en dat is beduidend lager dan bij grote windturbines.

Wat weten we over effecten kleine windmolens? In Nederland zijn er, naar ons weten, geen grootschalige studies gedaan naar de effecten van kleine windmolens op vogels en vleermuizen. Er worden wel inschattingen gedaan in het kader van vergunningsverleningsprocedures (bijvoorbeeld bureau Tauw situatie Halderberge, Bronsgeest 2017), maar deze worden niet gestaafd door onderzoeksresultaten. In landen als het Verenigd Koninkrijk en Duitsland is wel redelijk recent onderzoek beschikbaar dat zich richt op de effecten van plaatsing van SWT (Small Wind Turbines) of KWEA (KleinWindEnergieAnlagen). Het gaat hierbij om vaak geïsoleerd staande Antwoord op vraag 1: kleine windturbines aan de randen van dorpen en bij boerderijen. Hieruit De kaarten die Sovon heeft gemaakt zijn (grotendeels) onafhankelijk van het type windturbine. Ze geven de aanwezigheid van risicosoorten komt het volgende beeld naar voren. voor negatieve effecten van windturbines weer voor álle locaties in Nederland. Wel is het zo dat de risicoprofielen van de beschouwde Vleermuizen lijken de onmiddellijke omgeving (enige tientallen meters soorten gericht zijn op mogelijke effecten van grote windturbines. Het rondom de turbine) alleen te mijden in situaties met veel wind zo blijkt uit een Engelse studie (Minderman et al. 2012).

Een plausibele verklaring, betreft dan met name grotere vogelsoorten zoals ganzen, zwanen, ooievaars, kraanvogels, reigerachtigen, meeuwen en roofvogels. De die de auteurs ook zelf vermelden, is dat ze onder die omstandigheden beschikbare onderzoeken geven echter geen aanleiding om te denken sowieso open gebied, waarin de windturbines staan, mijden. Een meerjarige Duitse studie gebaseerd op vastgesteld vlieggedrag middels dat specifiek voor kleine windturbines hierdoor de kaartbeelden sterk zouden worden beïnvloed. Wat wellicht doorslaggevender moet infraroodcamera’s bij een 15-tal molens in het noorden van het land

51

52 Kleinschalige duurzame energie in Gooi- en Vechtstreek, een verkenning van ontwerpmogelijkheden voor lokale opwek

Bijlagen

worden gezien, is de plek waar kleine windturbines doorgaans worden geplaatst. Dat is in een dusdanige setting dat hier bijvoorbeeld weinig grote ‘risicosoorten’ zoals watervogels, roofvogels, kraanvogels, etc. zullen voorkomen. Dat behoeft informatie op een fijner schaalniveau en met kennis over lokale vogelbewegingen die niet terug te vinden is in de door Sovon opgestelde kaarten die bedoeld zijn voor landelijk en regionaal gebruik.

Bijlage 4: Bronnen

Antwoord op vraag 2: Zoals ook bij vraag 1 al is vermeld, kunnen met de kaarten die Sovon heeft opgesteld géén uitspraken worden gedaan over het specifieke effect van één of meerdere windturbines op een bepaalde plek, ongeacht het type en de grootte. Daarvoor zal, zeker in het geval het een enkele kleine windturbine betreft, moeten worden gekeken naar de aanwezigheid van vleermuizen en vogels in de directe omgeving van de windturbine.

Onderzoek energietransitie en cultuurhistorie Gooi en Vechtstreek Impactanalyse op landschap en cultuurhistorie. Land-ID in opdracht van de regio Gooi en Vechtstreek (2019)

Geraadpleegde websites Geschiedenis van de Hilversumse Meent Hilversumse Meent, geschiedenis (gooienvechtstreek.info)

Gooi en Vechtstreek: Landschapsbeeld. Landschappelijke analyse, kwaliteiten en waardering. MTD Landschapsarchitecten in opdracht van de regio Gooi en Vechtstreek (2018)

Informatiepagina Gooi en Vechtstreek https://www.tgooi.info/hilversumsemeent/

Literatuur Bronsgeest N. 2017. Effecten kleine windmolens buitengebied Halderberge op vleermuizen en vogels. Notitie Bureau Tauw. https:// docplayer.nl/54956067-Effecten-kleine-windmolens-buitengebiedhalderberge-op-vleermuizen-en-vogels.html Minderman J., Pendlebury C.J., Pearce-Higgins J.W. & Park K.J. 2012. Experimental Evidence for the Effect of Small Wind Turbine Proximity and Operation on Bird and Bat Activity. PLoS ONE 7(7): e41177. doi:10.1371/ journal.pone.0041177 Thomsen et al. (2020). Berücksichtigung von Artenschutz- belangen bei der Errichtung von Kleinwindenergieanlagen. BfN ausgabe. http:// www. bfn.de/skripten.html

Geraadpleegde documenten De Leidraad Landschap en Cultuurhistorie. Provincie Noord-Holland (2018) Ensembles & Structuren | Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (noordholland.nl)

Kwaliteitspuls Zonneparken. Inpassing van zonneparken in het Noord-Hollandse landschap. Provincie Noord-Holland (2019) Beleidsdocumenten - Provincie Noord-Holland Water in de Gooi en Vecht. Bouwsteen voor het onderdeel water in de omgevingsvisie. Regio Gooi en Vechtstreek en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (2019) onderzoek-water.pdf (regiogv.nl) Beheerplan Heideterreinen Goois Natuurreservaat 2017- 2026. Bosgroep Midden Nederland in opdracht van Goois Natuurreservaat (2016) GNR Beheerplan Heid terreinen 2017-2026.pdf (stichtingbehoudgooiseheide.nl) Kansen voor kleine windturbines bij waterschappen. STOWA. (2020) STOWA 2020-40 Windturbines.pdf Evaluatie beleid kleine windturbines Provincie Groningen. SWECO (2019) Eindrapportage_Evaluatie_Beleid_kleine_windturbines.pdf (provinciegroningen.nl)

Windturbines in levend landschap. Community of Practice. (2021) windenergie-levend-landschap-200521_df.pdf (nvtl.nl) Achtergronddocument windenergie gevoeligheidskaart vogels. Sovon (2021) rap_2021-09_windenergie-gevoeligheidskaart.pdf (sovon.nl)

Informatiepagina’s GNR https://gnr.nl/gebieden/t-harde/ https://gnr.nl/gebieden/groeve-oostermeent/ De Gooi en Eemlander https://www.gooieneemlander.nl/cnt/dmf20180926_10283488?utm_ source=google&utm_medium=organic

53