Collegebrief inzake Toezegging T22-13 en T22-14 (Goois Natuurreservaat)

2.2 Centrale doelstelling

De verkenning van educatie binnen het Goois Natuurreservaat, die is beschreven in de bijlage, geeft inzicht in de kansen en verbeterpunten om tot een samenhangend uitvoeringsprogramma voor natuureducatie te komen. Op basis van deze verkenning komen we tot de volgende centrale doelstelling voor de educatievisie:

“Het Goois Natuurreservaat heeft als doelstelling dat alle jeugd in het Gooi tussen 4 en 18 jaar via een educatieprogramma unieke natuurervaringen opdoet in de gebieden van het Goois Natuurreservaat. Daarnaast wil het GNR ook voor volwassen bezoekers een aantal specifieke activiteiten aanbieden, met name in aansluiting op actuele ontwikkelingen. Door deze ervaringen en activiteiten wil het GNR bereiken dat deze doelgroepen het verhaal van de Gooise natuur leren kennen, een band opbouwen met de natuur in hun eigen omgeving en het belang inzien van natuurbescherming.”

8

3. De vijf pijlers van de educatievisie

De centrale doelstelling is vertaald naar 5 pijlers die de basis vormen voor het bijbehorende uitvoeringsprogramma natuureducatie. De pijlers zorgen ervoor dat we bewuste keuzes maken en het programma zo organiseren dat het effect maximaal is met een relatief geringe inzet van onze medewerkers. De beschikbare capaciteit van mensen die binnen de organisatie tijd hebben om zich met educatie bezig te houden is namelijk een belangrijke beperkende factor. Dit vraagt om het efficiënt en effectief inzetten van beschikbare mensen en gerichte samenwerking met andere partijen. Pijler 1: Het verhaal van het Goois Natuurreservaat vertellen Het Goois Natuurreservaat wil haar bezoekers betrekken bij haar werk als natuurbeschermer. Het is fantastisch om te zien dat onze natuur enorm veel plezier, ontspanning en verwondering brengt. Dat moeten we koesteren. Daarnaast is het belangrijk om bezoekers mee te nemen in ons beheerwerk en het unieke karakter van het Gooi.

Om structuur aan te brengen in de educatieve activiteiten en om het unieke karakter van het Goois Natuurreservaat uit te dragen worden vijf kernthema’s onderscheiden: • Archeologie en erfgoed • Biodiversiteit (flora en fauna) • Ecologische verbindingen (belang ontsnipperen, klimaat, migratie) • Landschap (bos, heide, engen en bijbehorende landschapselementen) • Natuurbeleving Tijdens een activiteit komt één van de kernthema’s aan bod, of worden meerdere kernthema’s behandeld. Derden die in het Goois Natuurreservaat activiteiten organiseren wordt gevraagd om aan te sluiten bij deze thema’s, zodat een herkenbare boodschap ontstaat. Het centrale verhaal van het GNR wordt momenteel ook verwoord in een speciale GNR-uitgave. Dit boekje over de waarden van het GNR wordt in ons jubileumjaar gelanceerd en vormt een goede inhoudelijke basis voor de verdere uitwerking van het uitvoeringsprogramma. Bovendien is het een fijn naslagwerk voor alle betrokkenen die de bijbehorende educatieve activiteit gaan uitvoeren zoals onze eigen medewerkers, vrijwilligers, educatieve partners in het Gooi, leerkrachten en docenten.

9

Als je een verhaal vertelt gaat het niet alleen om de inhoud, maar ook om de vorm en hoe je het verhaal vertelt. Naast het thema maken we ook een bewuste keuze voor een didactische werkvorm. Afhankelijk van doel en doelgroep en in afstemming met de doelgroep. • Beleven en ontdekken • Onderzoeken • Aan de slag in de natuur • Informeren en verdiepen Bij de keuze voor de werkvorm wordt gekeken naar de leeftijdsgroep. Bij jonge kinderen staat beleving en verwondering centraal, gaandeweg gaan kinderen steeds meer ontdekken en ervaren. Naarmate kinderen ouder worden, worden onderzoeksvaardigheden belangrijker. Inzichten ontwikkelen zich en ook het vermogen om verbanden en samenhang te zien. Het gaat niet alleen om kennis, veel groepen vinden het ook leuk om actief bezig te zijn in de natuur en zo hun steentje bij te dragen aan natuurbeheer, vandaar dat we deze werkvorm aanbieden. Daarnaast zijn er groepen die juist meer kennis en verdieping willen, bijvoorbeeld in de vorm van een specialistische lezing. Hierbij kan gedacht worden aan studenten. Pijler 2: Aanbod voor jong en oud Om bij te dragen aan de betrokkenheid bij en draagvlak voor het beschermen en beheren van onze kwetsbare natuur is de doelgroep inwoners van het Gooi en bezoekers uit de omgeving van belang.

Door structureel educatie uit te voeren en mogelijk te maken, stelt het Goois Natuurreservaat zich nadrukkelijk op als gastheer van de Gooise natuur en verbindt zich zo op een positieve manier met de samenleving. Daarvoor willen we regelmatig en verspreid door het gebied activiteiten aanbieden die aantrekkelijk zijn voor jong en oud. Dat kan één activiteit zijn die leuk is voor zowel kinderen als volwassenen, zoals een bezoek aan de schaapskooi. Maar er zijn ook activiteiten nodig voor specifieke doel- en leeftijdsgroepen zoals een kleuterwandeling gericht op beleving of een specialistische lezing voor volwassenen die al veel voorkennis hebben. Omdat er al veel activiteiten worden georganiseerd voor verschillende doelgroepen ligt de focus niet op het organiseren van meer activiteiten, maar op het aanbieden van een evenwichtig aanbod aan activiteiten en het regisseren daarvan. Zo kan het Goois Natuurreservaat specialistische educatie over bijvoorbeeld heide- en bosbeheer, archeologie of

10

over specifieke flora en fauna faciliteren. De beheervisie en de beheerplannen geven tal van onderwerpen waarover bovengemiddelde geïnteresseerden meer willen weten. Afhankelijk van het onderwerp zal het door GNR-medewerkers of derden worden aangeboden. Hiervoor is afstemming tussen educatieve partners en het Goois Natuurreservaat van belang zoals ook wordt beschreven bij pijler 4 Het Goois Natuurreservaat als regisseur. Pijler 3: Kinderen en jongeren betrekken via onderwijs Uit de verkenning blijkt dat de jeugd een belangrijke doelgroep voor educatie is. Extra aandacht voor de jeugd (via school en gezinnen) als doelgroep voor educatie dient meerdere doelen. Kinderen zijn de gebruikers en beslissers van de toekomst. Om de Gooise natuur veilig te kunnen stellen voor toekomstige generaties, is het belangrijk dat kinderen en zich verbonden voelen met de natuur en het de moeite waard vinden die te beschermen. Het is daarnaast tegenwoordig niet meer vanzelfsprekend dat de jeugd tijd in de natuur doorbrengt. Terwijl uit onderzoek blijkt dat de natuur juist bij kan dragen aan een positieve fysieke, mentale en sociale ontwikkeling van kinderen (zie bijlage, § 6 ‘Geraadpleegde bronnen’). Het programma van activiteiten moet ervoor zorgen dat opgroeiende kinderen meerdere keren een op hun leeftijd toegesneden ervaring opdoen in de Gooise natuur.

Dit kan het Goois Natuurreservaat onmogelijk alleen doen. Daarom wordt samenwerking gezocht met scholen, waarbij lespakketten en activiteiten worden ontwikkeld met een doorgaande leerlijn. Zo kan elk kind tijdens de basis en middelbare schooltijd een aantal keren in contact komen met de Gooise natuur. Gestreefd wordt naar 4 - 6 momenten verspreid over lagere en middelbare school (4 BO en 2 VO), waarbij telkens verschillende locaties worden bezocht. Bij deze natuurervaringen wordt lesmateriaal ontwikkeld dat scholen kunnen gebruiken bij de voorbereiding en verwerking van hun activiteit in het Goois Natuurreservaat. Een belangrijke rol zal bij de scholen zelf te komen te liggen, om de inspanning van het Goois Natuurreservaat behapbaar te houden. Naast een aantal specifieke programma’s waarbij de educatief medewerker of boswachter van het Goois Natuurreservaat een rol speelt, zullen we ook een aantal programma’s ontwikkelen en aanbieden die bestaan uit een “doe-het-zelf-pakket” voor scholen. Bovendien gaan we ook samenwerken met educatieve partners om deze ambitie waar te maken. Bij het ontwikkelen van lesmateriaal voor de scholen, maken we waar mogelijk gebruik van bestaand educatiemateriaal dat we kunnen actualiseren en vertalen naar het Gooise landschap.

GNR wil ook stimuleren dat jongeren zelfstandig of met hulp van docenten natuuronderzoek doen, een spreekbeurt of een werkstuk maken. Daarvoor willen we informatiepakketten ontwikkelen die via een apart jongerenportal op de GNR-site beschikbaar kunnen worden gesteld. Pijler 4: Het Goois Natuurreservaat als regisseur In het ruim 2800 hectare tellende Goois Natuurreservaat worden verschillende activiteiten georganiseerd door groene educatieve partners. Denk daarbij aan IVN, Stichting Omgevingseducatie, AWN Naerdincklant, Vrienden van het Gooi, Natuurwijs, Museum Hofland, Geopark, Heuvelrug en de vogelwerkgroep. Het uitvoeringsprogramma dat het Goois Natuurreservaat gaat opzetten moet hierbij goed aansluiten. Het Goois Natuurreservaat wil een coördinerende en regisserende rol op zich nemen door het opstarten van een structureel educatie-overleg met deze partners waarmee we al goede contacten hebben, onder andere via ons gezamenlijk gebruik van de Infoschuur. Er liggen kansen voor meer gerichte samenwerking en promotie waarvan zowel het Goois Natuurreservaat als de partners kunnen profiteren. Er zijn mogelijkheden om de activiteiten inhoudelijk beter op elkaar te laten aansluiten en te spreiden over het jaar. Daarnaast kan de zichtbaarheid van de activiteiten worden verbeterd door betere communicatie naar potentiële deelnemers.

Nu worden activiteiten in onze natuurgebieden via verschillende kanalen aangekondigd, is er geen samenhang en zijn we als GNR niet herkenbaar. Door deze activiteiten bijvoorbeeld in een ‘Gooise Natuuragenda’ op de GNR-website te plaatsen, ook als ze door andere partijen worden georganiseerd, zijn de activiteiten veel toegankelijker bij het publiek, én het Goois Natuurreservaat profileert zich als gastheer van de Gooise natuur.

11

Pijler 5: Educatieve infrastructuur Het Goois Natuurreservaat heeft een infrastructuur van educatieve locaties die verspreid liggen door de natuurterreinen in het Gooi. De Schaapskooi Blaricum, de Oude Loods in Huizen, de Infoschuur ‘t Gooi, ’t Laer, groepsverblijf voor veldwerk en natuureducatie en het daarnaast gelegen speelbos worden al jaren goed gebruikt en zijn vertrekpunt voor activiteiten. Het is zinvol en logisch om educatieve activiteiten voor scholen te koppelen aan deze educatieve locaties. Zo bezoeken opgroeiende kinderen alle locaties een keer met telkens een nieuw passend thema. We willen deze educatieve infrastructuur geschikt houden of maken voor de educatieve doelen en hebben de ambitie om nieuwe locaties te ontwikkelen. Voor de bestaande locaties betekent dit dat onderhoud en beheer wordt voortgezet en dat het groepsverblijf ‘t Laer wordt vernieuwd. De plannen hiervoor zijn in een vergevorderd stadium. Hiermee creëren we een groter bereik en meer educatieve mogelijkheden doordat we een dag- en meerdaags verblijf in de Gooise natuur kunnen aanbieden. Een nieuwe educatieve locatie is het speelbos in Huizen. Ook hiervoor zijn vergevorderde plannen. Onderzocht wordt of de Schaapskooi Laren ook een educatieve functie kan krijgen.

De ‘Oude Loods’ in Huizen met keuken, ontvangstruimte en gereedschap magazijn die een aantal jaren geleden is gerenoveerd en vergroot is een goede uitvalsbasis voor excursies en ‘handen uit de mouwen’ activiteiten. Educatieve infrastructuur is ook te beschouwen als het op orde zijn van de benodigde mensen en middelen. Het betekent dat er na de projecttermijn van 3 jaar, als het uitvoeringsprogramma is gerealiseerd, een structureel budget moet zijn voor materialen, middelen en scholing. Zodat we onze medewerkers en de vrijwilligers goed kunnen toerusten om educatieve activiteiten uit te kunnen voeren. We willen blijvend investeren in een stabiele groep enthousiaste en geschoolde vrijwilligers en een goed netwerk met groene partners in het Gooi. Alleen dan kunnen we onze educatieve ambities blijvend waarmaken.

12

3. Kaders voor het Uitvoeringsprogramma Natuureducatie 3.1 Opzet van het uitvoeringsprogramma

Op basis van de verkenning (zie bijlage) en de in hoofdstuk 2 beschreven visie is een uitvoeringsprogramma natuureducatie opgesteld met een beschrijving van 23 producten die invulling geven aan de vijf pijlers van de educatievisie, een globale planning en stappenplan. In deze paragraaf wordt een korte schets gegeven van het uitvoeringsprogramma. Het daadwerkelijke document ‘Uitvoeringsprogramma Natuureducatie Goois Natuurreservaat’ is als afzonderlijke notitie bijgevoegd. Met dit document heeft de werkorganisatie praktische handvatten om aan de slag te gaan met de ontwikkeling en implementatie van natuureducatie in en over het Goois Natuurreservaat. Bij de opstelling van het uitvoeringsprogramma is bewust gekeken naar een spreiding en opbouw van de verschillende kernthema’s en werkvormen, passend bij de doelgroep. Er is op een rijtje gezet wat er al eerder is ontwikkeld om te kijken of dit nog bruikbaar is, zodat sommige producten alleen geactualiseerd hoeven te worden (zie bijlage, § 3 ‘Overzicht bestaande initiatieven). Bij elk product is aangegeven of het om een bestaand onderdeel gaat, of het nog aangepast moet worden, en of het om een nieuw product gaat. Bij de samenstelling van het pakket is rekening gehouden met de haalbaarheid voor een kleine organisatie als het Goois Natuurreservaat. Het bestaat daarom uit begeleide onderdelen en doe-het-zelf-pakketten.

De begeleide onderdelen worden deels door onszelf uitgevoerd en deels door vrijwilligers en andere externe partijen in ons netwerk. GNR vervult de regierol en zorgen voor een goede samenhang en opbouw in het aanbod. Bovendien is het daarmee duidelijk dat het gaat om educatie in en over het Goois natuurreservaat. Vanaf 2022 wordt het programma gefaseerd in uitvoering gebracht met een looptijd van 3 jaar zodat we tussendoor kunnen evalueren en bijstellen als dit nodig is. Daarmee kunnen we stap voor stap de werkorganisatie mee nemen in de uitvoering. Het streven is om het uitvoeringsprogramma eind 2024 gereed en geïmplementeerd te hebben.

3.2 Producten

De te ontwikkelen producten zijn: • Doe het zelf pakketten, waarmee mensen zelfstandig in een gebied op verkenning gaan, vaak in de vorm van een boekje of kaart. • Lespakketten voor scholen, waarmee docenten met hun klas buiten aan de slag kunnen. • Informatie op de website van Goois Natuurreservaat voor verschillende doelgroepen, onder andere voor het maken van werkstukken en spreekbeurten of het doen van veldonderzoek. • Excursies, waarbij iemand van of namens Goois Natuurreservaat buiten vertelt over één of meerdere thema‘s, waaronder excursies voorafgaand aan beheermaatregelen. • Activiteiten in de natuur onder begeleiding door Goois Natuurreservaat of een partner zoals een fietstocht of werkdag. • Lezingen, waarbij iemand van of namens Goois Natuurreservaat binnen vertelt over één of meerdere thema‘s, waaronder lezingen voorafgaand aan beheermaatregelen. • Een overzicht van activiteiten in de vorm van de ‘Gooise Natuuragenda’ die gemakkelijk te vinden is via internet. • Projecten ten behoeve van natuureducatie die na besluitvorming in het bestuur van Goois Natuurreservaat kunnen worden opgestart, die door de projectorganisatie van Goois Natuurreservaat worden uitgevoerd.

13

3.3 Uitvoeringsprogramma in hoofdlijnen

In onderstaande tabel wordt een totaaloverzicht gegeven van het uitvoeringsprogramma. Het uitgebreide uitvoeringsprogramma is beschreven in een apart document. Hierin staat voor elk product zo concreet mogelijk aangegeven is wat het doel is, welk thema en werkvorm centraal staan, voor welke doelgroep het bedoeld is, wie het ontwikkelt, en welke partijen betrokken zijn.

nr. onderdeel

Landschap

Natuurbeleving

Biodiversiteit

Ecologische verbindingen

Archeologie en erfgoed

Educatief Uitvoeringsprogramma

Kernthema's pijler 1

doelgroep

product

status

volwassenen

Boekje

nieuw

Pijler 1: Het verhaal van Goois Natuurreservaat vertellen 1

Jubileumuitgave 'Waarden Goois Natuurreservaat'

Pijler 2: Gevarieerd aanbod voor jong en oud 2

Excursies en activiteiten bij schaapskooi Blaricum

gezinnen

Excursie of activiteit

bestaand

3

Excursies en activiteiten bij Infoschuur

gezinnen/volwassenen

Excursie of lezing

bestaand

4

Excursies in natuurverbindingen en terreinen

gezinnen/volwassenen

Excusie

bestaand

5

Georganiseerde activiteiten in de natuur

gezinnen/volwassenen

Activiteit met toelichting/begeleiding

bestaand

6

Wandel- en fietsroutes

gezinnen/volwassenen

Boekje

actualiseren

7

Excursies op aanvraag

gezinnen/volwassenen

Excursie en/of lezing

actualiseren

8a

Natuur beleef en ontdekpakket, speelbos 't Laer

gezinnen

Doe het zelf pakket

nieuw

8b

Natuur beleef en ontdekpakket, speelbos Sijsjesberg

gezinnen

Doe het zelf pakket

nieuw

9

Kleuterwandeling Spanderswoud/Schaapskooi Blaricum

gezinnen

Doe het zelf pakket

actualiseren

Pijler 3: Kinderen en jongeren betrekken via onderwijs 10

groep 1-2 (4-6 jaar)

Spelervaring in de natuur

bestaand

11a Natuur ontdekpakket, speelbos 't Laer

Speelbos 't Laer

groep 3-4 (6-8 jaar)

Doe het zelf pakket

nieuw

11b Natuur ontdekpakket, speelbos Sijsjesberg

groep 3-4 (6-8 jaar)

Doe het zelf pakket

nieuw

12

Buitenactiviteit 'Het geheim van de grafheuvels'

groep 5-6 (9-10 jaar)

Lespakket en buitenactiviteit

actualiseren

13

Thema-excursies vanaf de infoschuur

groep 5-6 (9-10 jaar)

Excursie

nieuw

14

Programma 'Ontdek de Gooise Heide'

groep 7-8 (11-12 jaar)

Lespakket en buitenactiviteit

bestaand

15

Op stap met de boswachter nabij de school

docenten BO

Excursie

nieuw

16

Werkstuk- en spreekbeurtpakket

groep 5-8 (9-12 jaar)

Informatie op GNR website

nieuw

17

Excursie natuurverbindingen bij infoschuur

12 tot 15 jaar

Lespakket, presentatie en excursie

actualiseren

18

Natuur- en landschapsbeheer

12 tot 17 jaar

Activiteit met toelichting/begeleiding

nieuw

19

Veldonderzoek

12 tot 17 jaar

Ontwikkelen onderzoeksopdrachten

nieuw

Pijler 4: Het Goois Natuurreservaat als regisseur 20

Educatief netwerk in het Gooi

alle doelgroepen

Gooise Natuuragenda op website

nieuw

21

Lesmateriaal ontsluiten via website GNR

docenten BO en VO

Begeleidend lesmateriaal op website

nieuw

Pijler 5: Educatieve infrastructuur 22

Enthousiaste en geschoolde vrijwilligersgroep

vrijwilligers

Werven en trainen vrijwilligers

bestaand

23

Vernieuwen groepsverblijf 't Laer

12+

Project

bestaand

24

Realiseren speelbos Huizen

4 tot 10 jaar

Project

bestaand

Ambitie voor de lange termijn a

Junior natuurbeschermerschap

4 tot 8 jaar/ gezin

Krant en activiteiten

nieuw

b

Natuur ontdekkaart met 50 must-see plekken

gezinnen/volwassenen

Kaart

nieuw

c

Cursus Veldbiologie voor docenten

docenten BO en VO

4 excursies en boekje

nieuw

d

Cursus Veldbiologie voor jongeren

10 tot 20 jaar

4 excursies en boekje

nieuw

e

Educatiefunctie schaapskooi Laren

gezinnen/volwassenen

Project

actualiseren

14

Daarnaast is in dit document een planningsopzet opgenomen voor een 3-jarig ontwikkeltraject, zodat het programma stap voor stap kan worden opgebouwd. Het uitvoeringsprogramma moet worden gezien als een flexibel groeimodel. De coördinator natuureducatie van het Goois Natuurreservaat gebruikt dit document als leidraad en past het jaarlijks aan als nieuwe inzichten hiertoe aanleiding geven.

3.4 Benodigde inzet van mensen en middelen

In deze paragraaf wordt aangegeven welke inzet en menskracht structureel beschikbaar is in de werkorganisatie voor het uitvoeren van de educatieve activiteiten. Daarbij gaan we uit van een uitvoeringsprogramma dat ontwikkeld en geïmplementeerd is. Deze uren vormen een uitgangspunt voor de planning. Als we niet uitkomen met de planning, kunnen we 3 dingen doen: een maximaal aantal groepen per activiteit aangeven (vol = vol), minder activiteiten aanbieden, en/of gericht derden inzetten die meehelpen om onze activiteiten te verzorgen. Dit kunnen geschoolde vrijwilligers zijn, bijvoorbeeld via het IVN, of betaalde krachten die we voor een bepaalde activiteit inhuren, bijvoorbeeld via Stichting Omgevingseducatie. Als basis zijn de volgende personen beschikbaar binnen het Goois natuurreservaat: Coördinator educatie; beschikbaar 0,5 fte op jaarbasis (is 760 uur), 570 uur coördinatie, 190 uur uitvoering (30 activiteiten) Deze persoon is verantwoordelijk voor het aansturen van het uitvoeringsprogramma, het maken van de jaarlijkse planning, het maken van afspraken met de interne collega’s, vrijwilligers en externe partners, zorgdragen dat de educatieve activiteiten worden ontwikkeld en geactualiseerd met hulp van derden conform het ‘Uitvoeringsprogramma Natuureducatie Goois Natuurreservaat’ en zorgdragen dat de uitvoerders van de educatieve activiteiten worden getraind.

En tot slot afstemming met de doelgroepen indien nodig. Ook zal deze medewerker incidenteel zelf activiteiten verzorgen. Boswachters; beschikbaar voor gemiddeld 48 activiteiten per jaar (288 uur) We hebben momenteel 4 boswachters die ieder gemiddeld 12 educatieve activiteiten per jaar kunnen verzorgen, naast hun reguliere taken op het gebied van beheer, voorlichting en toezicht en handhaving. Dat houdt in dat er totaal 48 activiteiten aan uitvoering van de boswachters beschikbaar is (ervan uitgaande dat de voorbereiding en uitvoering van een activiteit

15

gemiddeld genomen 6 uur in beslag neemt, komt je totaal op 288 uur). Indien nodig, en bij specifieke aanvragen, kunnen de regiobeheerders ook af en toe bijspringen. Op basis van een jaarplanning bekijkt de coördinator educatie wie welke activiteiten kan doen. Als dit na verloop van tijd gaat lopen, en de boswachters meer ervaring krijgen en dit minder tijd gaat kosten, kunnen er mogelijk meer activiteiten per boswachter ingepland worden. Medewerkers beleid; beschikbaar voor gemiddeld 12 activiteiten per jaar (72 uur) Naast hun reguliere taken op het gebied van beleid, belangenbehartiging en projecten kunnen deze twee medewerkers ingezet worden voor activiteiten op maat, bijvoorbeeld gekoppeld aan een bepaald project of gericht op een speciale aanvraag of doelgroep. Op jaarbasis zal dit gaan om gemiddeld 6 activiteiten per persoon (ervan uitgaande dat de voorbereiding en uitvoering van een activiteit gemiddeld genomen 6 uur in beslag neemt, komt je totaal op 72 uur). Vrijwilligers; beschikbaar 20 mensen met ieder 20 uur voor de uitvoering: totaal 70 activiteiten Via het IVN werken we samen met een groepje enthousiaste vrijwilligers die schoolactiviteiten verzorgen én actief zijn bij de zondagmiddagmiddag-activiteiten voor gezinnen bij de Schaapskooi.

Het gaat daarbij om circa 20 vrijwilligers die tot nu toe voor de activiteit ‘Ontdek de Gooise heide én de zondagmiddagen bij de Schaapskooi Blaricum (2 natuurgidsen van 14:00 tot 16:00) totaal voor 400 uur per jaar ingezet kunnen worden, uitgaande van gemiddeld 6 uur per activiteit (voorbereiding/uitvoering), kom je op zo’n 70 activiteiten per jaar die de coördinator educatie kan inplannen. Wel wordt er van ons verwacht dat we hen actief bij het uitvoeringsprogramma betrekken en inzetten op gerichte training en dat we indien nodig actief gaan werven om de groep groot genoeg te houden. Structureel budget: € 15.000 Binnen de exploitatiebegroting zal, nadat het uitvoeringsprogramma is geïmplementeerd, door herschikking van middelen binnen de exploitatiebegroting een structureel budget van € 15.000 worden vrijgemaakt om de structurele kosten van de geïmplementeerde educatievisie te dekken. Denk aan kosten voor PR en Communicatie, waaronder het gericht benaderen van scholen, kosten om incidenteel extra educatieve uren te kunnen inhuren, kosten voor het bijhouden en vormgeven van lesmaterialen, kosten voor training en scholing van de uitvoerders, waaronder de vrijwilligers.

Incidenteel projectbudget: €150.000 Het opzetten, ontwikkelen en implementeren van het voorgestelde uitvoeringsprogramma kan echter niet alleen met de reguliere uren en middelen worden uitgevoerd, zoals hierboven beschreven. Daarvoor hebben we een projectbudget nodig om tijdelijk extra expertise, materialen en middelen in te kunnen zetten op het gebied van educatie en ontwikkeling voor de duur van 3 jaar. Dit zal in nauw overleg met de coördinator educatie worden ingezet. We kiezen bewust voor een stapsgewijze opzet. Op die manier kan de benodigde inzet die eventueel ook van andere collega’s gevraagd wordt binnen de reguliere inzet gepland worden. Bovendien hebben we dan gedurende het proces de tijd om te monitoren hoe het gaat, en kunnen we bijstellen als dit nodig is. Om deze projectaanpak mogelijk te maken, wordt een financieringsaanvraag opgesteld om eenmalig een projectbudget van €150.000 beschikbaar te stellen voor de duur van 3 jaar voor de ontwikkeling en implementatie van het uitvoeringsprogramma.

3.5 Mogelijke dekking van kosten

Geschikte partijen en fondsen die we gaan benaderen om (onderdelen voor) het uitvoeringsprogramma natuureducatie te realiseren zijn: • Stichting Steun Goois Natuurreservaat (garantstelling) • Fonds NME • Prins Bernhard Cultuurfonds • Rabobank • Lakeland Foundation • Fonds voor Cultuurparticipatie

• Vrienden van het Gooi • Vogelwerkgroep • Rotary • Lions • Kiwanis

16

Bijlage: Verkenning naar kansen en mogelijkheden voor educatie Het Goois Natuurreservaat heeft al sinds tientallen jaren aandacht voor educatie. In het verleden vooral uitgevoerd door boswachters en later uitgebreid met (school)activiteiten bij de schaapskooi, inrichting van een speelbos, ’t Laer, groepsverblijf voor veldwerk en natuureducatie, en samenwerking met partners als IVN Gooi. Om te onderzoeken hoe educatie een structurele plek kan krijgen binnen het Goois Natuurreservaat is gekeken naar de uitgangspunten in het beleidsplan van het GNR en zijn bestaande educatieve initiatieven in en om het GNR onder de loep genomen. Daarnaast is binnen de eigen organisatie onderzocht hoe medewerkers met educatie aan de slag willen en kunnen gaan. Om hier inzicht in te krijgen heeft Omgevingseducatie Gooi, Vecht en Eemstreek een online vragenlijst voor de medewerkers samengesteld waarin naar voren kwam wat er mogelijk is, welke belangen er zijn, welke doelgroepen het meest relevant zijn en welke keuzes er gemaakt moeten worden. De uitkomsten van deze vragenlijst zijn vervolgens besproken met een groep medewerkers.

1. Beleidsplan GNR

In het beleidsplan 2020-2023 geeft GNR al op verschillende manieren aan welke visie de organisatie heeft op educatie. Het gebiedsbeheer is gericht op het samenspel van natuur, landschap, de archeologische en cultuurhistorische elementen die daarin aanwezig zijn. GNR wil dit op een goede manier beheren, zichtbaar en ‘beleefbaar’ maken. In het onderdeel profilering en draagvlak wordt aangegeven: “Doormiddel van gerichte natuur- en erfgoededucatie en door de inwoners van het Gooi actiever te betrekken bij ons werk, willen we de inwoners van het Gooi én het brede publiek bewuster maken van de schoonheid, de waarde en de kwetsbaarheid van het Goois Natuurreservaat.” “Door middel van educatie proberen we liefde voor de natuur en voor de bijzondere waarden in onze gebieden over te brengen aan jong en oud. Hiermee proberen we bewustzijn te creëren van de schoonheid, maar ook van de kwetsbaarheid van de natuur, het landschap en van cultuurhistorische elementen.” De beheerdoelen uit het beleidsplan 2020-2023 kunnen vertaald worden in educatieve activiteiten, waarbij natuurervaringen en buitenactiviteiten centraal staan.

Thema’s en inhouden uit het beleidsplan die in aanmerking komen, zijn: • Behoud en bevordering biodiversiteit • Behoud en ontwikkeling van het karakteristieke Gooise landschap • Ecologische verbindingen • Illusielandschap • Aardkundige waarden • Archeologische en cultuurhistorische elementen en patronen • Het voor bezoekers toegankelijk en aantrekkelijk inrichten van de terreinen

2. Eerdere publicaties en notities

In 2014 is de notitie ‘Leren van de Gooise Natuur” opgesteld naar aanleiding van een vraag van de klankbordgroep GNR over educatie. De notitie beschrijft de situatie per augustus 2014 en geeft aanbevelingen voor de toekomst voor concrete activiteiten. De belangrijkste bevindingen waren toen dat de gebieden van het GNR vertrekpunt moeten zijn van alle educatie, dat de bestaande locaties en middelen beter benut moeten worden en meer continuïteit verdienen. Voor de toekomst werden kansen gezien in samenwerking met andere organisaties (bv. op gebied van kunst, erfgoed en media) en allianties met scholen die exclusief natuurgericht willen profileren.

17

Als geslaagde middelen werden genoemd: • Lesbrieven voor scholen • Aanbod via internet aanbieden • Kennis aanleveren voor websites van samenwerkende organisaties • Bezoeken van de boswachter aan de scholen (vraaggericht) • Ontvangst van groepen bij de schaapskooi en ’t Laer met ondersteuning van lesbrieven (aanbodgericht) • Onder begeleiding kinderen laten werken/onderzoeken in de natuurgebieden van GNR In 2016 is in “De toekomst van de Gooise natuur” een overkoepelend educatieprogramma beschreven met groepsverblijf ’t Laer als belangrijke basislocatie. De opzet is gebaseerd op behoeftenonderzoek bij scholen in de regio en gesprekken met externe partijen. Centraal staat het beleven van topervaringen in de Gooise natuur, voor kinderen in school- of gezinsverband vanuit natuur-op-stap-punten in de hele regio. Beide notities hebben niet geleid tot een vervolg in de vorm van een concreet uitvoeringsplan. Daar willen we met behulp van deze notitie verandering in brengen. Daarnaast zijn m.b.t. (de toekomst van) ’t Laer diverse verkenningen beschreven en is in 2020 door GNR voor ’t Laer een toekomstplan ingediend bij de Postcodeloterij met als kernboodschap: “Kinderen uit de stad intensief kennis laten maken met de natuur, zodat zij de natuurbeschermers van morgen worden. Dat is het doel van ’t Laer, groepsverblijf voor natuureducatie midden in de natuur tussen Hilversum en Laren.

Door het sterk verouderde gebouw compleet te herbouwen, wil het Goois Natuurreservaat een klimaat neutrale en aansprekende nieuwe accommodatie realiseren met een vernieuwend educatief aanbod voor een brede doelgroep.”

3. Overzicht bestaande initiatieven

Hieronder worden de huidige educatieve activiteiten in en over het GNR kort beschreven. Daarbij is met een letteraanduiding aangegeven in hoeverre de activiteiten aandacht besteden aan de volgende kernthema’s: • Archeologie en erfgoed (A) • Biodiversiteit (flora en fauna) (B) • Ecologische verbindingen (ontsnipperen, klimaat, migratie) (E) • Landschap (bos, heide, engen en bijbehorende landschapselementen) (L) • Natuurbeleving (N)

18

Activiteiten onder de vlag van GNR 1. Ontdek de Gooise Heide (A, B, L, N) - Lesprogramma voor groep 7/8 BO, herontwikkeld in 2019 - Op de Blaricummerheide en in de klas - Coördinatie door Omgevingseducatie, in opdracht van het GNR - Uitvoering door werkgroep jeugd van IVN Gooi 2. Natuurbrugexcursie (A, B, E, L) - Lesprogramma voor de onderbouw VO, ontwikkeld in 2005, als onderdeel van breed onderwijsprogramma ‘ Actie Zebrapad’ - GNR verzorgt informatie/presentatie in de Infoschuur - Omgevingseducatie ondersteunt de school bij een educatief (veldwerk)programma op maat. 3. Speelbos ’t Laer (L, N) - Natuurbeleving met educatieve elementen voor kinderen van 4-12 jaar - Bij ’t Laer, vrij toegankelijk - Coördinatie en onderhoud door GNR, m.b.v. vrijwilligers 4. Kleuterwandeling Spanderswoud en Schaapskooi (N) - “Doe-het-zelf” educatieve wandeling voor kinderen van 4-6 jaar met hun ouders - In het Spanderswoud en rondom de Schaapskooi, doepakketjes te bestellen bij de webwinkel. - Coördinatie en onderhoud door GNR 5. Activiteiten en evenementen bij de Schaapskooi (A, B, L, N) - Elke zondagmiddag tussen 14.00 en 16.00 activiteiten voor gezinnen onder begeleiding van IVN-natuurgidsen - Schaapscheerdersfeest, paasevenement, Halloween voor kinderen van 4-12 jaar met hun ouders - Coördinatie en uitvoering GNR en IVN-vrijwilligers 6.

Activiteiten voor bezoekers (A, B, E, L, N) - “Doe het zelf” wandel- en fietsroutes, o.a. Erfgooierswandeling, Goylant te voet en Goylant per fiets, en Voetstappenpad. - Excursies (Laarder Wasmeer en Faunatunnel Monnikenberg) uitgevoerd door IVN 7. Activiteiten op aanvraag (A, B, E, L, N) - Voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs, algemeen publiek/groepen en bedrijven - Voorlichting, lezing, excursie of werken in de natuur - In de klas, op locatie of in gebieden van GNR - Coördinatie en uitvoering door GNR Activiteiten door andere organisaties 8. Erfgooiers, Boeren in het Gooi (A, L) - Lesprogramma voor basisonderwijs groep 5-6 met gastles vanuit Stichting Oude landbouwgewassen (SOLL) en excursie naar de molen in Laren, kaartmateriaal van GNR - Opzet en uitvoering gesponsord door st. Stad en Lande van Gooiland - Coördinatie en uitvoering: Omgevingseducatie i.s.m. SOLL 9. Natuurwijs Bosuitjes (N) - Natuurbeleving in de buurt van de school voor basisonderwijs groep 1-8 (GNR-natuurgebied of park) - Uitvoering door stichting Natuurwijs, gelieerd aan Staatsbosbeheer - Coördinatie door Omgevingseducatie, sponsoring door de Vrienden van het Gooi 10. Natuureducatie bij ‘t Laer (IVN Gooi) (B, L, N) - Natuureducatie voor basisscholen groep 1-8, in kader van schoolprojecten of werkweken, op aanvraag - Uitvoering door de IVN-natuurgidsen, werkgroep jeugd

19

11. Scharrelkids (N) - Activiteiten voor ouders en kinderen, georganiseerd door IVN Gooi - In aansluiting op een landelijk programma van IVN Nederland 12. Het geheim van de grafheuvels (A, L) - Project erfgoededucatie in aansluiting op het onderwijsthema jagers en boeren voor groep 5-6 basisonderwijs - Bezoek grafheuvels (met grafritueel door Sjamaan) en Geologisch Museum Hofland (vuur maken en opgraving) - Uitvoering door Omgevingseducatie en Bureau Natuurlijkheden 13. Archeoloog in de klas (A) - Gastles door vrijwilligers AWN Naerdincklant, groep 1-8 basisonderwijs 14. Week van de Erfgooier (A, L) - Jaarlijkse activiteitenweek rondom thema erfgooiers op initiatief van St. Stad en Lande van Gooiland - Diverse activiteiten, organisaties en doelgroepen 15. “Gooiologie” cursus (A, L) - Thematische leergangen voor inwoners en speciale groepen - Georganiseerd vanuit Tussen Vecht en Eem, i.s.m. diverse organisaties en historische kringen in de regio, ook GNR 16. Educatieve wandelingen en workshops (A, B, E, L, N) - Doelgroep: volwassenen - Uitvoering door IVN Gooi, Vrienden van het Gooi, Vogelwerkgroep Gooi, natuurfotograaf voor fotoworkshops

20

4. Kansen en aanbevelingen bij de bestaande initiatieven

Als je de hoeveelheid activiteiten ziet, die door het GNR, en door organisaties buiten het GNR worden verzorgd in de Gooise natuur, zit de uitdaging er in eerste instantie niet zozeer in om nieuwe activiteiten aan te bieden, maar wel om te kijken of er een goede gezamenlijke educatieve lijn in het aanbod kan worden aangebracht voor verschillende doelgroepen. Die kunnen we dan gezamenlijk promoten en aanbieden. Het overzicht van bestaande activiteiten laat zien dat alle kernthema’s aan bod komen. Daarnaast worden alle doelgroepen bediend: van kinderen via school, via gezinnen tot volwassen bezoekers. Opvallend is dat het GNR slechts twee vaste producten biedt voor scholen: het schaapskooi-programma ‘Ontdek de Gooise heide’ voor groep 7 van het basisonderwijs en de natuurbrugexcursie voor het voortgezet onderwijs. Het eerste programma is sinds schooljaar 2019-2020 up-to-date en het tweede programma met als basis de natuurbrugexcursie heeft dringend een update nodig. in de periode 2006-2012 heeft Omgevingseducatie het schoolbreed programma ‘Actie Zebrapad’ ontwikkeld en met scholen uitgevoerd i.s.m. GNR. Alleen de natuurbrugexcursie is hier nog, als geslaagde activiteit, van over en wordt jaarlijks door 4 middelbare scholen geboekt (160 leerlingen).

GNR biedt een aantal ‘doe-het-zelf’ activiteiten aan waaronder het speelbos, kleuterwandelingen (met bijbehorend doepakket) en wandel- en fietsroutes voor volwassenen. Deze zijn gewild en dragen bij aan de ontdekking en beleving van onze gebieden. Wel hebben een aantal van deze boekjes en pakketjes een update nodig. Natuurbeheer is nu nog geen educatief product, het wordt wel door onze GNR-vrijwilligers uitgevoerd. Zij krijgen instructie en uitleg door de boswachters en zijn betrokken bij een specifiek gebed. Vanuit het voortgezet onderwijs is er vraag naar “doen en beleven in de natuur” en natuurbeheer zou hiervoor een mogelijke invulling zijn. Vanwege beperkte menskracht is dit tot nu toe slechts beperkt gehonoreerd. Deze mogelijkheden gaan we verder onderzoeken, mogelijk met hulp van onze vrijwilligers. De inzet van boswachters zou voor alle doelgroepen een interessante en zinvolle toevoeging zijn: ze inspireren en kunnen belangrijke inhoudelijke en actuele informatie overdragen. Het is dus van

21

belang om hen een duidelijkere rol en taak te geven in ieder geval in een aantal activiteiten. Daarvoor is een jaarlijkse activiteitenplanning noodzakelijk zodat duidelijk is welke inzet nodig en mogelijk is. Uitvoering vanuit GNR-locaties, gekoppeld aan gebieden, zorgt voor duidelijke profilering van GNR als afzender. GNR biedt nauwelijks begeleide wandelingen en excursies aan onder eigen vlag. Er worden door derden (waaronder IVN en VVG) echter talloze wandelingen, fietstochten en excursies aangeboden in de Gooise natuur. Daarvoor is het Infoschuurgebruikersoverleg een goede ingang. Er worden nu zonder afstemming diverse wandelingen in gebieden georganiseerd, waarbij GNR zelf niet of nauwelijks in beeld is. Onderlinge afstemming m.b.t. inhoud, organisatie en promotie zou een mooie start kunnen zijn van een samenhangend programma voor bezoekers. Dit geldt ook voor andere doelgroepen. Hier liggen kansen voor meer samenwerking en afstemming waardoor educatie efficiënt vorm kan krijgen, als kleine organisatie kunnen we immers niet alle educatie voor eigen rekening nemen. Voor de doelgroep gezinnen is ondersteuning van/samenwerking met IVN bij het uitvoeren van (meer) scharrelkids-activiteiten en een Scharrelkids-cursus voor ouders een goede mogelijkheid om tot een groter bereik bij deze doelgroep te komen.

Het samenstellen en promoten van een GNR-educatieprogramma voor de basisschool en het voortgezet onderwijs in samenwerking met Omgevingseducatie en andere educatieve organisaties kan leiden tot een groter bereik bij de doelgroep onderwijs.

5. Intern onderzoek

Door 25 GNR-medewerkers is een online vragenlijst ingevuld over educatie. Daarbij vond 92% van de respondenten dat educatie een belangrijke taak is van GNR. Vervolgens vond 75% dat educatie moet gaan over kennis van de natuurgebieden, en 88% dat educatie moet bijdragen aan begrip voor en betrokkenheid bij de werkzaamheden van GNR. Vervolgens zijn de uitkomsten verder uitgewerkt en besproken in een werksessie met een groep medewerkers. Daarbij zijn de volgende aandachtspunten en aanbevelingen naar voren gekomen: Overzicht en inzicht Het GNR kan veel meer naar buiten treden met (een selectie van) de educatieve activiteiten die nu al plaatsvinden in en over de Gooise natuur. De huidige educatie- en publieksactiviteiten blijven doorgang vinden totdat het vernieuwde uitvoeringsprogramma natuureducatie is vastgesteld. Bouwstenen groeimodel educatieprogramma GNR wil via een educatieprogramma het verhaal vertellen van de Gooise natuur. Vanuit een educatieve lijn kunnen keuzes worden gemaakt voor activiteiten die bij dit verhaal aansluiten. Kernthema’s waar educatie over zou moeten gaan zijn: archeologie en erfgoed, biodiversiteit, ecologische verbindingen, landschap en natuurbeleving. Voornaamste doelgroepen waar aandacht naar uit zou moeten gaan zijn: kinderen (4-12 jaar, via scholen), gezinnen en bezoekers (recreanten). De educatieve lijn bestaat uit bouwstenen en is een groeimodel.

Vanuit een eerste basisopzet kan worden bekeken of er bouwstenen missen, of moeten worden (door)ontwikkeld, al dan niet samen met samenwerkingspartners. Er is bijvoorbeeld gesproken over een spreekbeurtpakket en een intern informatiepakket als voorbereiding voor het houden van lezingen. Er is de wens uitgesproken dat er, naast vaste bouwstenen, ook ruimte moet blijven om flexibel te kunnen inspelen op educatievragen vanuit de samenleving. In de educatiesessie is ook gesproken over de locaties en via welke kanalen educatie kinderen kan bereiken. Waarbij ’t Laer, de Infoschuur en de Schaapskooi Blaricum logische plaatsen zijn om een educatieve activiteit te starten.

22

Samenwerkingsplan Er is aangegeven dat taakuren voor educatie bij boswachters gewenst zijn. Maar ook is aangegeven dat GNR niet alles zelf kan doen. Binnen de vast te stellen educatieve lijn is daarom voor de verschillende educatieve activiteiten samenwerking nodig in ontwikkeling en uitvoering, het liefst met lokale partners. De organisaties die in eerste instantie geschikt zijn om mee te werken aan een inhoudelijk sterk educatieprogramma zijn: IVN, Omgevingseducatie, AWN Naerdincklant, Vrienden van het Gooi, Natuurwijs, Museum Hofland. Geopark, Heuvelrug en VWG. Dit is ook het moment om keuzes te maken: wat wil en kan GNR zelf uitvoeren. In samenwerking met IVN kan bijvoorbeeld een cursus worden ontwikkeld om de educatieve bekwaamheid van de boswachters te vergroten als zij zelf ook met schoolgroepen op stap gaan. Of de volledige IVNnatuurgidsencursus volgen. Regie Een aandachtspunt is dat (vrijwilligers)organisaties die in het veld educatie- en publieks-activiteiten uitvoeren, dezelfde boodschap uitdragen (hetzelfde verhaal vertellen). Het zou goed zijn als het GNR en deze organisaties met elkaar afstemmen. Het GNR moet hierin meer de regierol gaan pakken. Daarbij is er onderscheid te maken in educatie waarbij GNR zelf afzender is en die onder de paraplu van GNR plaatsvinden, en educatie door derden in de gebieden van GNR.

Het gebruikersoverleg van de Infoschuur ’t Gooi is een goede ingang om tot een goede afstemming te komen en dekt al het grootste deel van de organisaties die actief zijn in de GNR-gebieden. Coördinatie in de organisatie Het inbedden en coördineren van de educatieve lijn kan door de coördinator educatie worden opgepakt. Zodra de basisactiviteiten zijn vastgesteld, moet de uitvoering daarvan gecoördineerd en gepromoot worden, en de programmaonderdelen moeten waar nodig uitgebreid en aangepast worden. Voor de uitvoering kan de coördinator gebruik maken van de inzet van boswachters, andere GNR-medewerkers en derden. Voor de verdere ontwikkeling kan de coördinator waar nodig externe ondersteuning inzetten op basis van het vastgestelde uitvoeringsprogramma.

6. Geraadpleegde bronnen Effecten van natuureducatie Uit onderzoek (Hoe duurzaam is NME, Veldwerk Nederland en Universiteit Utrecht, 2006) blijkt dat Natuur- en Milieueducatie op basisscholen een duidelijk positief effect heeft op latere houding en gedrag ten opzichte van natuur en milieu, en - in mindere mate - op kennis over deze onderwerpen. Buitenactiviteiten hebben hierbij het grootste effect. Ook is gebleken dat ouders een grote invloed hebben op houding en gedrag. Kijkend naar de toekomst, zijn de kinderen van nu de toekomstige ouders. Wanneer alle kinderen nú, door het uitvoeren van NME-activiteiten op school, een positievere houding krijgen ten opzichte van de natuur, zullen zij dit op latere leeftijd weer op hun kinderen overbrengen. Op die manier wordt er écht gewerkt aan de groene gedachte tot in de verre toekomst.

23

Een artikel uit ‘Kinderen en natuur’ (Veldwerk Nederland, 2012) geeft aan dat onderzoek van Wageningen Universiteit uitwijst dat de impact van ervaringsgerichte natuureducatie sterk wordt beïnvloed door de fysieke locatie van de school, het pedagogisch klimaat op school, de bekwaamheid van de boswachter en de betrokkenheid van de ouders. Leerlingen van scholen met een breed educatie-aanbod op natuur- en milieugebied, blijken op latere leeftijd meer kennis over natuur en milieu te hebben dan leeftijdgenoten die op dit gebied minder onderwijs hebben gekregen. Dit uit zich vooral in houding en gedrag. Kinderen die verbonden zijn met natuur, zijn meer bereid om actie te ondernemen ten behoeve van natuur. Dit effect is vijftien jaar na het verlaten van school nog steeds aantoonbaar. Dit wordt ook verwoord door het IVN die stelt dat onderzoek aantoont dat indringende natuurervaringen op jonge leeftijd leiden tot een sterkere verbinding met de natuur op latere leeftijd en duurzaam gedrag stimuleren (Trendrapport jeugd, natuur en gezondheid, IVN, 2019). Kinderen die veel buitenspelen in de natuur zijn gezonder en gelukkiger. Kinderen die zonder toezicht in de natuur spelen, zijn creatiever, zelfstandiger en ze durven meer dan andere leeftijdsgenootjes.

Maar de natuur is voor veel kinderen ver weg, letterlijk en figuurlijk (zie ook https://www.ivn.nl/meerjarenvisie-ivn-2021/kinden-natuur en https://www.ivn.nl/wat-wij-doen/kind-en-natuur/onderzoek). GNR Beleidsplan 2020-2023 (blz. 9) “Het beheer dat wij uitvoeren richt zich niet uitsluitend op de natuur, maar op het samenspel tussen natuur, landschap, de archeologische en cultuurhistorische elementen die daarin aanwezig zijn en op het zichtbaar en ‘beleefbaar’ maken hiervan”.

24

De beheerdoelen die wij nastreven zijn: • Behoud en bevordering van biodiversiteit • Behoud en ontwikkeling van het karakteristieke Gooise landschap • Bevordering van de landschapsecologische samenhang tussen de natuurterreinen op de Gooise stuwwal en met de aangrenzende gebieden (ecologische verbindingen maken en in stand houden) • Behoud en versterking van het ‘illusielandschap’, waardoor stedelijke objecten en de uitstraling ervan aan het zicht worden onttrokken door groene aankleding van de randzones van onze gebieden • Behoud en zo mogelijk herstel van aardkundige waarden • Behoud van aan het natuurgebied gebonden erfgoed door conservering en door het zichtbaar maken van archeologische en cultuurhistorische elementen en patronen • Het ‘levend’ houden van het potstalsysteem door de inzet van schapenbegrazing • Het toegankelijk en aantrekkelijk inrichten van de terreinen, zodat bezoekers de natuur en het landschap kunnen beleven en van de schoonheid kunnen genieten Aardkunde en erfgoed (blz. 10) ‘Wij vinden dat aardkundige kenmerken en het Gooise erfgoed meer aandacht en meer status verdient. We willen de ‘leesbaarheid van het landschap’ versterken en kennis en onderzoeksresultaten samenbrengen en actief uitdragen. Daarom ondersteunen we ook het initiatief om voor het gebied Gooi en Vechtstreek de status van UNESCO-Geopark te verkrijgen.’ Profilering en draagvlak (blz.

20) Door middel van gerichte communicatie, natuur- en erfgoededucatie en door de inwoners van het Gooi actiever te betrekken bij ons werk, willen we de inwoners van het Gooi én het brede publiek bewuster maken van de schoonheid, de waarde en de kwetsbaarheid van het Goois Natuurreservaat. Ook willen we de betrokkenheid van de Gooise gemeenschap bij ‘hun’ GNR vergroten en inwoners, bedrijven en organisaties enthousiasmeren om ons financieel te ondersteunen. We gaan dit doen door in al onze communicatie de volgende kernboodschap uit te dragen: “De gebieden van het Goois Natuurreservaat maken van ’t Gooi een bijzondere leefomgeving. Die natuur koesteren we. We zijn er trots en zuinig op. Samen zorgen we dat die behouden én toegankelijk blijft.” Deze kernboodschap zal in al onze communicatie in verschillende vormen en op verschillende niveaus doorklinken en is concreet vertaald naar de slogan ‘Koester ons groene thuis’.

25

Natuur- en Erfgoededucatie (blz. 21) Door middel van educatie proberen we onze liefde voor de natuur en voor de bijzondere waarden in onze gebieden over te brengen aan jong en oud. Hiermee proberen we bewustzijn te creëren van de schoonheid, maar ook van de kwetsbaarheid van de natuur, het landschap en van cultuurhistorische elementen. Dit doen we door de jeugd ‘topervaringen’ in de natuur te bieden. Deze topervaringen kunnen zij met leeftijdsgenoten als schoolactiviteit of met hun ouders of andere naasten in onze gebieden beleven. Het groepsverblijf ’t Laer vervult hierbij een belangrijke functie als uitvalsbasis voor een meerdaagse natuurbeleving. Het huidige groepsverblijf ’t Laer is echter sterk verouderd en aan vernieuwing toe. We gaan het groepsverblijf vernieuwen en zorgen daarbij dat het multifunctioneel te gebruiken is voor educatie en voor de ontvangst en het verblijf van groepen. Dit is in het projectenprogramma opgenomen. Ook speelbossen hebben een belangrijke educatiefunctie. Kinderen kunnen hier met al hun zintuigen de natuur beleven en ervan leren. Onze ervaring leert dat door in de natuur te spelen kinderen ook een band op met de natuur opbouwen. We blijven ons speelbossen op peil houden en waar nodig voegen we voorzieningen toe om een bezoek aan onze speelbossen nog leuker te maken.

We zorgen steeds voor vernieuwing van ons educatieaanbod, zodat dit goed blijft aansluiten op het gebruik van nieuwe media en op de belevingswereld van de huidige generatie.” Huidige educatieve- en publieksactiviteiten in GNR gebieden (deels uit: leren van de Gooise natuur, 2014; geactualiseerd ) Schaapskooi Blaricum Op deze locatie vindt publieksvoorlichting en educatie plaats, uitgevoerd door een samen-werkingsverband van IVN en GNR. Vanuit de schaapskooi Blaricum is sinds 2019 weer een (vernieuwd) scholenprogramma beschikbaar, gecoördineerd door Stichting Omgevings-educatie, uitgevoerd door IVN-vrijwilligers met indien nodig ondersteuning door GNR. Op een aantal momenten in het jaar zijn er extra activiteiten, zoals Halloween, paaseieren zoeken, het schaapscheerdersfeest en kerstviering. ’t Laer, groepsverblijf voor veldwerk en natuureducatie De essentie van ’t Laer is de mogelijkheid tot meerdaagse natuurbeleving c.q. educatie. Voor dit gebouw wordt gewerkt aan een businesscase voor sloop/nieuwbouw.

26

IVN biedt educatieve wandelingen en activiteiten aan in het gebied rondom ’t Laer. Speelbos ‘t Laer Een begrenst bos waar kinderen in de basisschoolleeftijd actief in de natuur kunnen zijn. Onder meer een waterloop, vogelbosje met uitzichtpunt, een metallofoon en een boom-stammenpad zorgen voor (educatieve) uitdagingen en het gebruik c.q. prikkelen van verschillende zintuigen en vaardigheden. De beleving van natuur speelt hier een belangrijke rol. Infoschuur ‘t Gooi De Infoschuur ’t Gooi is een gezamenlijke ruimte voor (publieks)activiteiten van en voor zeven samenwerkende “groene” organisaties in het Gooi (Vogelwerkgroep Het Gooi en Omstreken (VWG), Vereniging voor natuureducatie en duurzaamheid (IVN), Archeologische werkgemeenschap Naerdincklant (AWN), Omgevingseducatie Gooi, Vecht- en Eemstreek (OGVE), KNNV Vereniging voor Veldbiologie , Goois Natuurreservaat (GNR) en Vereniging Vrienden van het Gooi (VVG). Er vinden lezingen plaats en er worden namens het GNR jaarlijks ca. 150 leerlingen ontvangen voor natuurbrugexcursies. Activiteiten op aanvraag Op aanvraag ondersteunen boswachters educatieve activiteiten, bijvoorbeeld een les op een school of beheerwerkzaamheden. Af en toe wordt aangesloten bij landelijke activiteiten, zoals de landelijke Geoweek.

Website GNR: https://gnr.nl/ga-de-natuur-in/voorscholen/ NME-wijzer Gooi en Vechtstreek Het educatieve aanbod voor het onderwijs is te vinden via https://www.omgevingseducatie.nl/aanbieder/15/ goois-natuurreservaat Onderwijsactiviteiten in gebieden van GNR NatuurWijs, natuurbeleving dicht bij school, vindt plaats in gebieden van GNR. https://www.omgevingseducatie.nl/aanbieder/1666/ natuurwijs

Colofon Stichting Goois Natuurreservaat Nieuwe Meentweg 2 1217 DZ Hilversum Postbus 1001 1200 BA Hilversum gooisnatuurreservaat@gnr.nl www.gnr.nl • +31 (0) 35 6214598 kvk nummer: 41223080 RSIN/fiscaal nummer: 001939270 Fotografie: Arie van den Hout, Bart Siebelink, Goois Natuurreservaat, UNIT 10 en Paul van Eerd Vormgeving: o-merel.nl Wij worden gesteund door:

@gooisnatuurreservaat

@mooigooi