Document · PDF

Collegebrief inzake Toezegging T22-13 en T22-14 (Goois Natuurreservaat)

GEMEENTERAAD 21 september 2022, gemeente HilversumBij agendapunt: Ingekomen stukken - Rubriek 016.628 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:

Aan de gemeenteraad cc college van B en W cc pers

RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL

7 juli 2022 ZAAKNUMM ER 1152913 BEHA NDELD DOOR Myrte Mijnders TELEFOON (035) 629 2553 UW KENMERK 1152913 BIJLAGEN 2 BETREFT Toezegging T22/13 en T22/14 DATUM

Geachte raads- en commissieleden, In deze collegebrief gaan we in op toezeggingen T22/13 en T22/14 die gedaan zijn bij de commissie behandeling van de zienswijze van het Goois Natuurreservaat (GNR) op 18 mei 2022. De portefeuille houder Natuur en Groen heeft toegezegd de beschikbare gegevens over de monitoring van het beheer van de natuurgebieden toe te sturen naar de raadsleden; en om de gewijzigde statuten en de educatievisie van het GNR te delen. De monitoring van het beheer wordt op pagina 9 van het jaarverslag 2021 besproken. In de bijlage vindt u de toelichting van Bosgroep Nederland die in 2021 in samenwerking met het GNR het beheer gemonitord heeft. Op de GNR bestuursvergadering van 23 juni lagen de ontwerpstatuten ter definitieve besluitvorming voor. Deze zijn door notaris Steendijk opgesteld (Hengstum&Stolp uit Hilversum) aan de hand van de conceptstatuten waarover op 31 maart jl. in het bestuur een principebesluit is genomen. Na het verlijden van de akte bij de notaris zullen de vastgestelde statuten openbaar worden gemaakt op de website van GNR. De Educatievisie kunt u vinden in de bijlage. Op de webpagina publicaties van het Goois Natuurreservaat kunnen raadsleden alle beleidsdocumenten en andere publicaties terugvinden van het GNR waaronder de huidige statuten.

Met deze brief beschouwen we de toezeggingen T22/13 en T22/14 als afgedaan. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat Bosgroep Midden Nederland

Colofon Opdrachtgever:

Stichting Gooisch Natuurreservaat

Titel:

Toelichting SNL monitoring 2021, Goois Natuurreservaat

Status:

Definitief

Datum:

Maart 2022

Auteur(s):

Ing. P. van Wijhe, M. Immerzeel, Bsc. & Ir. T. Termaat

Kaartmateriaal:

Projectnummer:

21.45.10564.01

Inhoudsopgave 1

Overzicht inventarisatie 2021

Gegevens

Uitvoering

Methode

Weersomstandigheden

Cluster 1 Naarder Eng

Flora

Overige soorten

Cluster 5 Noordkant Laren Flora

Gebieden en soortgroepen

Cluster 6 Wester- en Bussumerheide

10 10

Vegetatie en flora

Vegetatie

Flora

Overige soorten

Cluster 11 Monnikenberg

Insecten

188

Cluster 12 De Zuid

Insecten

Overige soorten

Cluster 13 Hoorneboeg

Flora

Insecten

Overige soorten

Literatuur en websites

Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4

Kaart geïnventariseerde gebieden 2021 Vegetatiekaarten Lokale vegetatietypologie Vegetatietabellen

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Overzicht inventarisatie 2021 Gebieden en soortgroepen

In 2021 is monitoring uitgevoerd volgens het meerjarenplan voor de SNL monitoring voor de terreinen van het Goois Natuurreservaat (versie 2019). Voor 2021 betreft dit de terreinen en soortgroepen zoals genoemd in tabel 1. Een overzichtskaart van de in 2021 geïnventariseerde terreinen is opgenomen in bijlage 1.

Structuur

Libellen

sprinkhanen

Vlinders en

Flora

Beheertype

Vegetatie

Rapportagegebied

Broedvogels

Tabel 1. Overzicht van de geïnventariseerde gebieden in 2021.

1 Cluster Naarder Eng Naarder Eng

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Oostdijk

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

3 Cluster Bikbergen Bikbergen

N07.01 Droge heide

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Crailoo

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

De Beek

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

N17.03 Park- en Stinzenbos

IJzeren Veld

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Kommerrust

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Oud Bussum

N17.03 Park- en Stinzenbos

Reigerseiland

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Sijsjesberg

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

5 Cluster Noordkant Laren Bosje van Six

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Laarder Eng

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Mauvezand

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Postiljon

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Verspreide Laarder Engen

N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

6 Cluster Wester- en Bussumerheide Bussumerheide

N07.01 Droge heide

11 Cluster Monnikenberg N07.01 Droge heide

N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland

De Zuid

N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland

Hilversums Wasmeer

N06.04 Vochtige heide

12 Cluster de Zuid

N06.06 Zuur ven of hoogveenven Laapersheide

N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland

N07.01 Droge heide

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Structuur

Libellen

sprinkhanen

Vlinders en

Broedvogels

Flora

Beheertype

Vegetatie

Rapportagegebied

12 Cluster de Zuid (vervolg) Laapersveld

N07.01 Droge heide

13 Cluster Hoorneboeg Hoorneboegse Heide

N07.01 Droge heide

Raabos

N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland

Gegevens Deze toelichting hoort bij de oplevering van onderstaande gegevens: • SNLm2021_GNR_Bosgroepen.gdb: databasebestand met de inventarisatiegegevens van 2021; • Turbovegbestanden met vegetatieopnamen. De soortgegevens zijn tevens opgenomen in de NDFF.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Uitvoering Methode

De monitoring is uitgevoerd conform de landelijke afspraken voor SNL monitoring, vastgelegd in het document “Werkwijze Monitoring en Beoordeling Natuurnetwerk en Natura2000/PAS (BIJ12, 2018).” Voor de vegetatiekartering is een lokale typologie gemaakt en deze is waar mogelijk vertaald naar de typen volgens de indeling in vegetatietypen van de Vegetatie van Nederland (revisie 2017). De vegetatiekaarten zijn opgenomen in bijlage 2, de typologie in bijlage 3 en de vegetatietabellen in bijlage 4. Bij de florakartering zijn ten minste kwalificerende soorten voor in het gebied aanwezige en verwante SNL-beheertypen en Rode Lijstsoorten met de status “Bedreigd”, “Ernstig

bedreigd” en “Verdwenen uit Nederland” gekarteerd. Een aantal soorten is alleen gekarteerd in de beheertypen waarvoor deze soorten kwalificerend zijn. In andere beheertypen kunnen deze soorten zeer algemeen voorkomen en geven daar geen informatie over de kwaliteit van de vegetatie (tabel 2). De soorten zijn gekarteerd aan de hand van de FLORON-schaal (tabel 3). Tabel 2. Soorten die alleen gekarteerd zijn binnen het beheertype waarvoor ze kwalificerend zijn. Soort

Alleen gekarteerd in beheertype

Echte koekoeksbloem

N12.02

Gewone brunel

N12.02

Gewone dophei

N06.01

Gewone margriet

N12.02

Haagbeuk

N17.01, N17.06

Knoopkruid

N12.02

Kraaihei

N06.01

Moerasstruisgras

N12.02

Rode bosbes

N06.01

Struikhei

N06.01

Winterlinde

N14.03

Zwarte zegge

N12.02

Tabel 3. FLORON-schaal. Klasse

Aantal exemplaren

Wel gezocht, niet gevonden

2-5

6-25

26-50

51-500

501-5000

>5000

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

De broedvogelkartering is uitgevoerd door adviesbureau Maasarend volgens de BMP-B broedvogelinventarisatiemethode (Vergeer et al., 2016), in vijf rondes. Gegevens zijn ingevoerd via Avimap. Aan het einde van de inventarisatie is een autoclustering uitgevoerd van de waarnemingen voor het bepalen van de territoria. De resultaten van de uitbestede inventarisatie is opgenomen in een separate rapportage: Broedvogelmonitoring SNL Goois Natuurreservaat 2021 (Maas, 2021). Bij de insectenkartering zijn afhankelijk van het beheertype de dagvlinders, sprinkhanen of libellen gekarteerd. Van de soortgroepen sprinkhanen en libellen zijn minimaal de kwalificerende soorten voor in het gebied aanwezige en verwante SNL-beheertypen en Rode Lijstsoorten met de status “Bedreigd”, “Ernstig bedreigd” en “Verdwenen uit Nederland” gekarteerd. Het gebied is twee tot drie keer bezocht onder goede weersomstandigheden. De structuurkartering van de korte vegetatie is vlakdekkend uitgevoerd en is gecombineerd met de vegetatie- en florakarteringen.

Weersomstandigheden Voor insecten is het erg belangrijk dat er onder juiste weersomstandigheden wordt geïnventariseerd. In tabel 4 staan de bezoekdata van 2021 per terrein met bijbehorende weersomstandigheden. Tabel 4. Weersomstandigheden veldbezoeken insecten. In de tabel zijn alle data opgenomen waarop insecten zijn gekarteerd. Datum

Terrein

Temp in ℃

Bewolking

Wind (Bft)

Half bewolkt

Onbewolkt

Half bewolkt

Zwaar bewolkt

Monnikenberg 28 mei en De Zuid Hoorneboegse 3 jun heide Monnikenberg 9 jul en De Zuid Hoorneboegse 22 jul heide Hoorneboegse 26 aug heide Monnikenberg 14 sep en De Zuid

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 1 Naarder Eng

Cluster 1 bestaat uit de deelgebieden Naarder Eng en Oostdijk. De terreinen liggen tussen Naarden en Huizen in, net ten zuiden van het Gooimeer.

Bosflora Voor de bossen met beheertype N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos is een florakartering uitgevoerd. De bossen bestaan voornamelijk uit loofbos. In deze bossen zijn verschillende voorjaarsbloeiers aanwezig, zoals muskuskruid, maarts viooltje, bosanemoon en voorjaarshelmkruid. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in het zuidwestelijk deel van de Naarder Eng. Er zijn in totaal 16 SNL meetsoorten waargenomen, waarvan 15 soorten vaatplanten en één mossoort (tabel 5). Drie van de waargenomen soorten zijn kwalificerend voor het aangewezen beheertype. Er zijn geen Rode Lijstsoorten aangetroffen. Tabel 5. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Vaatplanten Bosanemoon

N15.01, N15.02, N17.01, N17.06

Daslook

N14.01, N14.03

Gele anemoon

N14.03

Gevlekte aronskelk

N17.01, N17.06

Gewone / brede eikvaren

N07.01

Gewone salomonszegel

N15.02

Hangende zegge

N14.01

Klein vogelpootje

N12.02

Kruisbes

N14.03

Lelietje-van-Dalen

N15.01, N15.02

Lievevrouwebedstro

N14.03

Maarts viooltje

N14.01

Muskuskruid

N14.01, N14.03

Voorjaarshelmkruid

N15.01

Wilde hyacint

N15.01

Mossen Kussentjesmos

N07.01

Behalve de SNL meetsoorten zijn onder andere bosgierstgras en vingerhelmbloem aanwezig. Een aantal van de gekarteerde soorten, zoals lelietje-van-dalen en lievevrouwebedstro, is mogelijk afkomstig uit tuinen van naast de bossen gelegen bebouwing. Dat geldt ook voor een aantal invasieve exoten die zijn aangetroffen in het gebied. Het betreft Japanse duizendknoop, reuzenberenklauw en bonte gele dovenetel. Het verdient aanbeveling deze soorten ten minste onder controle te houden en zo mogelijk geheel te verwijderen.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Figuur 1. Twee bijzondere soorten die in deelgebied Oostdijk zijn aangetroffen zijn gele anemoon (l) en voorjaarshelmkruid (r).

Overige soorten In terrein Oostdijk is een eekhoorn waargenomen.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 5 Noordkant Laren

Cluster 5 bestaat uit de deelgebieden Bosje van Six, Laarder Eng, Mauvezand, Postiljon en Verspreide Laarder Engen. De gebieden liggen ten noorden maar ook ten zuiden van de plaats Laren.

Bosflora Voor de percelen met beheertype N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos is een florakartering uitgevoerd. In totaal zijn er tien SNL-meetsoorten waargenomen, waarvan vier soorten kwalificerend zijn voor het aangewezen beheertype (tabel 6). Tabel 6. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Gevoelig

N07.01

Vaatplanten Borstelgras Bosanemoon

N15.01, N15.02, N17.01, N17.06

Bosbies

N10.02

Buntgras

N07.01, N08.02

Daslook

N14.01, N14.03

Gewone salomonszegel

N15.02

Grote veldbies

N15.02

Lelietje-van-dalen

N15.01, N15.02

Muizenoor

N12.02

Wilde hyacint

N15.01

De bossen van het Mauvezand liggen dicht bij de bebouwing van Laren en kennen mede hierdoor een rijke stinzenflora. Soorten die zoal voorkomen zijn bosanemoon, grote veldbies, overblijvende ossentong, wilde hyacint en vingerhelmbloem. Ook de Verspreide Laarder Engen liggen dicht tegen de bebouwing van Laren, echter is hier het aandeel stinzenflora een stuk lager. Het bosje van Six ligt ten oosten van het Mauvezand. Op een paar locaties is de SNL-meetsoort lelietje-van-dalen aangetroffen. In de bosranden langs het Postiljon zijn meerdere kensoorten van N07.01 Droge heide aangetroffen. Daarnaast komt op meerdere plekken in de bosrand de invasieve exoot mahonie voor. Recent is er ook een deel van het bos gekapt in kader van uitbreiding van de heide. De Laarder Eng ligt ten noorden van Postiljon en is op een paar locaties sterk verruigd door de invasieve exoten reuzenberenklauw, bamboe en Japanse duizendknoop.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Figuur 2. Links: de vrij zeldzame grote veldbies. Rechts: bosanemoon.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 6 Wester- en Bussumerheide

Cluster 6 bestaat uit de deelgebieden Bussumerheide, Natuurbrug Laarderhoogt, Westerheide en Westerveld. Dit jaar is het deelgebied Bussumerheide gekarteerd.

Vegetatie en flora Voor beheertype N07.01 Droge heide is een vegetatie- en florakartering uitgevoerd. De vegetatiekaarten zijn opgenomen in bijlage 2, de lokale vegetatietypologie in bijlage 3 en de vegetatietabellen in bijlage 4. Vegetatie In totaal zijn er 27 vegetatieopnames gemaakt die vertaald zijn naar tien lokale vegetatietypen.

Pioniervegetaties: • Open zand (Po) is op een plek in het noordoosten aangetroffen en betreft een vegetatie met een bedekking beneden de vijf procent. Plaatselijk kunnen er kleine plukjes voorkomen van pijpenstrootje, bochtige smele en gewoon struisgras. Er is geen landelijk vegetatietype te koppelen aan deze vegetatie.

Graslanden: • Droog grasland met gewoon struisgras en heischrale soorten (Gd1.1) komt veelal voor langs de paden. Dit type lijkt op Hd1.2 en heeft vaak een grote overlap in soorten. Bij Gd1.1 bedekken grassen echter meer dan dwergstruiken. De heischrale soorten tandjesgras en/of borstelgras bedekken ten minste tien procent, vaak meer. Andere heischrale soorten die vaak voorkomen zijn liggend walstro, fijn schapengras, gewoon biggenkruid en schapenzuring. De vegetatie laat zich vertalen naar r19Aa01a Associatie van Liggend walstro en Schapengras; typische

subassociatie. • Droog grasland met gewoon struisgras (Gd1.2) komt met name in het noordelijk deel van het gebied voor, buiten het omrasterde deel. De vegetatie is relatief soortenarm, waarbij gewoon struisgras domineert. Schrale kruiden als gewoon biggenkruid en schapenzuring hebben wel een hoge presentie. Gewoon haakmos is vaak in hoge bedekking aanwezig. De vegetatie laat zich vertalen naar r14RG05

Rompgemeenschap Gewoon struisgras en Gewoon biggenkruid. • Droog grasland met gewoon struisgras en hazenpootje (Gd1.3) is alleen in het noorden en noordwestelijk deel van het terrein aangetroffen, buiten het omrasterde deel. Ten opzichte van graslandtype Gd1.1 ontbreken tandjesgras en borstelgras. Hazenpootje is de differentiërende soort ten opzichte van de andere graslandtypen met gewoon struisgras, soms samen met viltganzerik. Gewoon haakmos en smalle weegbree zijn constante soorten (vaak in hoge bedekking). De vegetatie laat zich vertalen naar r14B Struisgras-orde.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Figuur 3. Droog grasland met gewoon struisgras en heischrale soorten (Gd1.1). Op de foto zijn onder andere de kenmerkende grassen tandjesgras en borstelgras te zien.

Figuur 4. Droog grasland met gewoon struisgras (Gd1.2). Sterke dominantie van gewoon struisgras is typisch voor dit vegetatietype.

Figuur 5. Droog grasland met gewoon struisgras (Gd1.2). Detailfoto met tussen het gewoon struisgras de gele bloemen van kleine leeuwentand.

Figuur 6. Droog grasland met gewoon struisgras en hazenpootje (Gd1.3). Kruidenrijke vorm met onder andere veel hazenpootje en duizendblad.

• Matig voedselrijk grasland met Engels raaigras (Gm1.1) is alleen in het noordwesten nabij de parkeerplaats aangetroffen. In dit vegetatietype zijn de (matig) voedselrijke grassen zoals Engels raaigras, kropaar en gestreepte witbol dominant. Er zijn slechts enkele kruiden aanwezig waaronder rode klaver, vlasbekje en smalle weegbree. De vegetatie laat zich vertalen naar r16RG23 Rompgemeenschap

Gestreepte witbol en Engels raaigras. Droge heides: • Soortenarme droge heide (Hd1.1) beslaat de grootste oppervlakte van het terrein. Naast struikhei en gewone dophei komen vaak alleen algemene soorten voor zoals pilzegge, pijpenstrootje, heideklauwtjesmos en gewoon gaffeltandmos. Plaatselijk kunnen lage aantallen cladonia's (open rendiermos, bruin bekermos) aanwezig zijn. Lokaal, op recent bewerkte delen in de heide, zijn er vrij hoge bedekkingen grijs kronkelsteeltje. Meestal is struikhei de dominante dwergstruik. Op sommige plekken kan het aandeel gewone dophei hoger zijn dan het aandeel struikhei. De vegetatie laat zich vertalen naar r20Aa1b Associatie van Struikhei en Stekelbrem;

typische subassociatie.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

• Droge heide met heischrale soorten (Hd1.2) komt plaatselijk in het gebied voor met het zwaartepunt in het westelijk deel. De vegetatie onderscheidt zich van type (Hd1.1) door het voorkomen van heischrale soorten als tandjes- en borstelgras en stekel- en kruipbrem. Ook soorten als pilzegge, liggend walstro en gewoon biggenkruid hebben in dit type een hogere presentie en bedekking dan in Hd1.1. De vegetatie laat zich vertalen naar r20Aa1c Associatie van Struikhei en Stekelbrem;

subassociatie met Tandjesgras. • Rompgemeenschap van pijpenstrootje (Hd9.1) is op één plek in het noordwesten van het terrein aangetroffen. De soort pijpenstrootje domineert in deze vegetatie met een bedekking van minimaal 75%. Verder is de vegetatie relatief soortenarm met af en toe een pol struikhei, gewone dophei en tormentil. De vegetatie laat zich vertalen naar r20RG01 Rompgemeenschap Pijpenstrootje en Bochtige smele.

Figuur 7. Soortenarme droge heide (Hd1.1). Typisch soortenarm beeld van dit type met struikhei, gewone dophei en wat pijpenstrootje.

Figuur 8. Soortenarme droge heide (Hd1.1). Grijs kronkelsteeltje, zoals dat plaatselijk over kleine oppervlaktes een hoge bedekking kan bereiken.

Figuur 9. Soortenarme droge heide (Hd1.1). Plaatselijk kan gewone dophei meer bedekken dan struikhei.

Figuur 10. Droge heide met heischrale soorten (Hd1.2). Op de foto zijn onder andere tandjesgras en de gele bloemen van kruipbrem te zien.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Bossen: • Eiken-dennenbos (Bg1.1) komt alleen langs de randen van het terrein voor. De vegetatie bestaat uit een gemengd bos van zomereik en grove den. Veelal is er een struik- en kruidlaag aanwezig met soorten als beuk, ruwe berk en wilde kamperfoelie. De vegetatie laat zich vertalen naar r45Aa Zomereik-verbond. • Dennenbos (Bn1.1) komt vooral langs de randen en plaatselijk binnen de heide voor. De boomlaag wordt gedomineerd door grove den met hier en daar een enkele zomereik. In een aantal opstanden is een struik- en/of kruidlaag aanwezig met soorten als wilde lijsterbes, braam en bochtige smele. De vegetatie laat zich vertalen naar r44Aa Orde van de naaldbossen. Flora In totaal zijn er 24 SNL-meetsoorten aangetroffen, waarvan negen soorten kwalificerend zijn voor beheertype N07.01 Droge heide (tabel 7). Ten opzichte van de vorige florakartering uit 2017 zijn er geen noemenswaardige verschillen te zien. Tabel 7. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Beemdkroon

Kwetsbaar

N11.01, N12.01, N12.03

Borstelgras

Gevoelig

N07.01

Soort Vaatplanten

Buntgras

N07.01, N08.02

Duits viltkruid

N08.02, N11.01, N12.05

Dwergviltkruid

N07.01, N07.02, N08.04, N11.01, N12.05

Gewone margriet

N12.02

Grasklokje

N07.02, N12.03

Hazenpootje

N08.02

Hengel Jeneverbes

N15.01, N15.02

Gevoelig

Klein tasjeskruid

N07.02, N12.05

Klein vogelpootje Klein warkruid

N12.02

Kwetsbaar

Knoopkruid

N06.01

Kwetsbaar

Muizenoor Stekelbrem

N07.01, N08.04 N12.02

Kraaihei Kruipbrem

N07.01, N07.02

N06.04, N07.01, N08.04, N11.01 N12.02

Gevoelig

N01.02, N06.04, N07.01, N08.04

Tandjesgras

N07.02

Vroege haver

N07.02

Wilde marjolein

N12.01, N12.03, N17.01, N17.06

Zandblauwtje

N07.01, N07.02, N11.01

Zwarte zegge

N12.02

Mossen Kussentjesmos

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

N07.01

Op één plek is de invasieve exoot rimpelroos aangetroffen. Van deze soort is bekend dat hij sterk kan gaan domineren en daarmee de lokale typische soorten kan verdringen. Het verdient sterk aanbeveling de planten op de Bussumerheide te verwijderen nu het aantal planten nog laag is.

Figuur 11. Langs de noordrand van het gebied staan wat verrassende kruiden, waaronder deze beemdkroon.

Figuur 12. Groeiplaats van de invasieve exoot rimpelroos in het noorden van het gebied.

Overige soorten Tijdens de inventarisatierondes zijn meerdere heivlinders, blauwvleugelsprinkhanen en reeën gezien. Daarnaast zijn er ook waarnemingen gedaan van bruine winterjuffer en haas.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 11 Monnikenberg

Cluster 11 bestaat uit de deelgebieden Faunatunnel A27 en Landgoed Monnikenberg. Dit jaar is alleen deelgebied Landgoed Monnikenberg gekarteerd. Landgoed Monnikenberg bestaat behalve uit bos uit de beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk kruidenrijk grasland en daarnaast is N07.01 Droge heide aangewezen. Het grasland is van een matig voedselrijk type waarin gewoon struisgras en gestreepte witbol domineren en waarin veel algemene graslandkruiden groeien. In juli was het grasland bloemrijk, met vooral veel biggenkruid en duizendblad. Centraal in het grote grasland ligt een poel met eutrofe moerasvegetatie en wilgenstruweel eromheen.

Figuur 13: Struisgrasland met bloeiend biggenkruid (links); Poel met voedselrijke verlandingsvegetatie en wilgenstruweel (rechts)

Aan de westzijde ligt het perceel dat is aangewezen als beheertype N07.01 Droge heide. Maar dit betreft een ruig grasland dat is ingezaaid met een bijzonder bont mengsel van ‘akkeronkruiden’. Hiervoor is een zaadmengsel gebruikt dat bestaat uit allerlei cultuurvariëteiten van korenbloemen en klaprozen in verschillende (onnatuurlijke) kleuren, boekweit, gele ganzenbloem, cosmea, kaasjeskruid, phacelia, etc. Dit is eigenlijk geen natuur en zeker geen heide.

Figuur 14: Ingezaaid ruig grasland met bloemenmengsel van allerlei cultivars.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Insecten Er zijn in totaal vier SNL-meetsoorten waargenomen (tabel 8). Hiervan zijn bruin zandoogje en kleine vuurvlinder kwalificerend voor het aangewezen beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland. Binnen beheertype N07.01 Droge heide zijn geen kwalificerende soorten voor dat type waargenomen, wat niet vreemd is gezien de huidige vegetatie. Tabel 8. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Dagvlinders Bruin zandoogje

N12.01, N12.02

Kleine vuurvlinder

N12.01, N12.02

Sprinkhanen Moerassprinkhaan

N06.04, N10.01, N10.02

Libellen Vroege glazenmaker

N05.01, N05.02, N06.05

Bruin zandoogje is vrij algemeen in het grasland. Moerassprinkhaan is in de moerasvegetatie rondom de poel aangetroffen. Vroege glazenmaker plant zich waarschijnlijk voort in de poel.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 12 De Zuid

Cluster 12 bestaat uit de deelgebieden Dassenveld, De Zuid, Hilversums Wasmeer, Huydecopersbos, Laapersbos, Laapersheide, Laapersveld en Natuurbrug Zwaluwenberg. Dit jaar zijn de deelgebieden De Zuid, Hilversums Wasmeer, Laapersheide en Laapersveld gekarteerd, op insecten. Hilversums Wasmeer betreft een groot, zuur heideven (N06.06), met daaromheen de beheertypen N06.04 Vochtige heide en N07.01 Droge heide. Aan de zuidwestkant ligt droog grasland van beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland. De oevers van het ven bestaan voornamelijk uit pijpenstootje en pitrus. Ook een groot dele van het als vochtige heide aangegeven deel direct ten noordoosten van het ven bestaat uit pitrusvegetatie. Verder overheersen struik- en dopheide.

Figuur 15: Pitrus en pijpenstrootje op de oever van het Hilversums Wasmeer en vers uitgeslopen mannetje sierlijke witsnuitlibel.

De Laapersheide en het Laapersveld zijn beide droge heideterreinen met overgangen naar grove dennenbos. Struikheide en bochtige smele domineren in de vegetatie en er zijn ook veel zandige en grazige plekken.

Insecten In totaal zijn 12 SNL-meetsoorten gekarteerd, die evenredig verdeeld zijn over de verschillende soortgroepen (tabel 9). Tabel 9. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Gevoelig

N08.02, N08.04, N11.01, N12.01, N12.02

Dagvlinders Bruin blauwtje Groot dikkopje

N06.04, N12.02

Hooibeestje

N07.01, N11.01, N12.01, N12.02, N12.03

Kleine vuurvlinder

N12.01, N12.02

Sprinkhanen Heidesabelsprinkhaan

N06.04

Moerassprinkhaan

N06.04, N10.01, N10.02

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Schavertje Veldkrekel

N07.01

Kwetsbaar

N07.01

Libellen Bruine winterjuffer

N06.05

Koraaljuffer Sierlijke witsnuitibel

N06.03, N06.05, N06.06*

Verdwenen

N05.01, N05.02, N06.05

uit Nederland Venwitsnuitibel

Kwetsbaar

N06.03, N06.06*

* Koraaljuffer en venwitsnuitlibel zijn direct rondom het ven met beheertype N06.06 waargenomen.

Hilversums Wasmeer Behalve verschillende algemene soorten als gewone pantserjuffer, azuurwaterjuffer, watersnuffel en viervlek, werden ook de veel minder algemene venwitsnuitlibel en koraaljuffer waargenomen. Spectaculair was de vondst van een pas uitgeslopen mannetje sierlijke witsnuitlibel, hangend in de pitrus boven zijn larvenhuidje. Deze voorheen zeer zeldzame soort heeft zich in opnieuw gevestigd in Nederland en breidt zich sterk uit. De soort komt voor in laagveengebieden en gebufferde vennen met een rijke ondergedoken vegetatie. Het Hilversums Wasmeer voldoet niet aan die beschrijving. Daarom moet worden aangenomen dat dit individu een nakomeling is van een zwervend vrouwtje uit bijvoorbeeld het Vechtplassengebied. Rondom het ven is moerassprinkhaan algemeen. In de natte heide aan de noordoostkant van het gebied komt heidesprinkhaan voor. Het droge grasland aan de zuidwestkant is droog en zandig, met veel schapenzuring. Kleine vuurvlinder en hooibeestje zijn hier algemeen en er zit een kleine populatie veldkrekels. Deze resultaten komen voor een groot deel overeen met die van de SNL monitoring in 2016. In 2016 werd opgemerkt dat het opvallend is dat de minder algemene venwitsnuitlibel hier algemeen voorkomt, terwijl de vrij algemene kenmerkende soorten koraaljuffer, noordse witsnuitlibel en tengere pantserjuffer ontbreken. In 2021 is wel koraaljuffer aangetroffen.

Daarnaast is het aantal venwitsnuitlibellen afgenomen, er zijn slecht drie individuen waargenomen. Verder was in 2016 groentje aanwezig, terwijl deze in 2021 niet is aangetroffen. Mogelijk is deze door het vroege voorjaar in 2021 gemist bij de monitoring.

Laapersheide en Laapersveld Op de Laapersheide komen typische insecten van droge heide en droog schraal grasland voor. Meest bijzonder is het voorkomen van schavertje, heidesabelsprinkhaan en er werd één zingende veldkrekel gehoord. Langs het wandelpad dat de heide van oost naar west doorkruist groeit een mooi bremstruweel waar veel foeragerende vlinders, wilde bijen en zweefvliegen op te vinden waren. Het Laapersveld lijkt qua heidefauna veel op de Laapersheide. Kleine vuurvlinder en hooibeestje zijn de voornaamste dagvlinders. Opmerkelijk was de waarneming van een bruin blauwtje. Schavertje is op veel grazige plekken tussen de struikhei aanwezig. Deze resultaten komen overeen met die van de SNL monitoring in 2016.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Overige soorten In de natte heide aan de noordoostkant van het Hilversums Wasmeer groeien klokjesgentianen. Twee soorten reptielen werden waargenomen: levendbarende hagedis op de takkenhopen die in de bosrand zijn gelegd en ringslang in de westelijke oever van het ven. Opvallend waren meerdere exemplaren blauw vliegend hert, hangend in pijpenstrootjepollen. In het pitrusveld was een vos aanwezig. Op het Laapersveld werden levendbarende hagedis en zandhagedis waargenomen. In de bosranden van de Laapersheide groeit plaatselijk vrij veel hengel.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Cluster 13 Hoorneboeg

Cluster 13 bestaat uit de deelgebieden Hoogt van ’t Kruis, Hoorneboegse Heide, Natuurbrug Hoorneboeg, Raabos, Zonneheide en Zwarte Berg. In 2021 zijn deelgebieden Hoorneboegse Heide en Raabos gekarteerd. De gebieden liggen onder de rook van Hilversum en ten noordoosten van Nieuw-Loosdrecht.

Flora Voor de percelen met beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland en N07.01 Droge heide is een florakartering uitgevoerd. Er zijn tijdens de kartering in totaal 21 SNLmeetsoorten aangetroffen, waarvan één soort kwalificerend is voor het beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland en acht soorten voor beheertype N07.01 Droge heide (tabel 10). In vergelijking met de vorige kartering uit 2016 zijn er in 2021 grotere aantallen kruipbrem en stekelbrem aangetroffen. Het aandeel korstmossen lijkt wat te zijn afgenomen. Tabel 10. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

gevoelig

N07.01

Vaatplanten Borstelgras Buntgras

N07.01, N08.02

Duits viltkruid

N08.02, N11.01, N12.05

Dwergviltkruid

N07.01, N07.02, N08.04, N11.01, N12.05

Gele morgenster

N12.01, N12.03

Gewone margriet

N12.02

Grasklokje

N07.02, N12.03

Grondster

kwetsbaar

N06.04, N07.01, N10.01

Hazenpootje

N08.02

Heidespurrie

N07.02

Hengel

N15.01, N15.02

Klein vogelpootje

N12.02

Klein warkruid

kwetsbaar

Knoopkruid Kruipbrem

N12.02

kwetsbaar

Muizenoor Stekelbrem

N07.01, N08.04 N06.04, N07.01, N08.04, N11.01 N12.02

gevoelig

N01.02, N06.04, N07.01, N08.04

Tandjesgras

N07.02

Vroege haver

N07.02

Zandblauwtje

N07.01, N07.02, N11.01

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

De graslanden van het Raabos zijn allen nabij bebouwing gelegen en bestaan uit een matig voedselrijke tot schrale graslandvegetatie met soorten als klein vogelpootje, hazenpootje en zandblauwtje. Nabij de ingang van het meest noordelijke grasland is een grote groeiplaats van de invasieve exoot Japanse duizendknoop aangetroffen. Het grootste gedeelte van de Hoorneboegse Heide bestaat uit een droge struikheidevegetatie met plaatselijk kleine eiken- en dennenbosjes en delen met stuifzand. Daarnaast zijn op een aantal locaties de invasieve exoten Japanse duizendknoop, late guldenroede, sneeuwbes en rimpelroos aangetroffen.

Figuur 16. Gewoon kraakloof.

Figuur 137. Bloeiende kruipbrem.

Figuur 18. Zandblauwtje bovenop een van de grafheuvels op de Hoorneboegse Heide.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Insecten Voor de percelen met beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland en N07.01 Droge heide is dit jaar naast de florakartering ook een insectenkartering uitgevoerd. Dit is een herhaling van de kartering uit 2016. In totaal zijn er acht SNL-meetsoorten waargenomen, waarvan drie soorten kwalificerend zijn voor het beheertype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland en vier soorten voor N07.01 Droge heide (tabel 11). Opmerkelijk is dat de landelijk kwetsbare veldkrekel in dit gebied zeer algemeen is. In vergelijking met 2016 zijn blauwvleugelsprinkhaan en bruine vuurvlinder nieuw waargenomen soorten. Schavertje is dit keer niet waargenomen, terwijl deze hier in 2016 algemeen voorkwam. Tabel 11. Waargenomen SNL-meetsoorten. SNL-beheertype vet gedrukt betekent dat de soort in het betreffende beheertype is waargenomen. Soort

Rode Lijst

SNL-beheertype waarvoor kwalificerend

Gevoelig

N08.02, N08.04, N11.01, N12.01, N12.02

Dagvlinders Bruin blauwtje Bruin zandoogje Bruine vuurvlinder

N12.01, N12.02

Kwetsbaar

N07.01, N10.01, N10.02, N11.01, N12.01, N12.02

Hooibeestje

N07.01, N11.01, N12.01, N12.02, N12.03

Kleine vuurvlinder

N12.01, N12.02

Sprinkhanen Blauwvleugelsprinkhaan

N07.01, N07.02, N08.02

Heidesabelsprinkhaan Veldkrekel

N06.04

Kwetsbaar

Figuur 19. Blauwvleugelsprinkhaan.

N07.01

Figuur 20. Vrouwtje veldkrekel bij haar holletje.

Overige soorten Tijdens een van de inventarisatierondes is op het fietspad langs de Kolhornseweg een doodgereden hazelworm aangetroffen.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Literatuur en websites Aptroot, A., Herk, K. van & L. Sparrius. (2011). Veldgids Korstmossen van duin, heide

en stuifzand. Bryologische en Lichenologische Werkgroep van de KNNV. Bellmann, H., Roetschmann, F., Roesti, C. & A. Hochkirch. (2020). Veldgids

Sprinkhanen en Krekels van Europa. KNNV Uitgeverij, Zeist. BIJ12. (2018). Werkwijze Monitoring en Beoordeling Natuurnetwerken en Natura

2000/PAS. Bij12, Utrecht. Bos, F., Wasscher, M. & W. Reinboud. (2016). Veldgids Libellen. KNNV Uitgeverij, Zeist. Dort, K. van, Buter, C. & B. Horvers. (2010). Fotogids Mossen. KNNV Uitgeverij, Zeist. Dort, K. van, Buter, C. & P. van Wielink. (1998). Veldgids Mossen. KNNV Uitgeverij, Zeist. Duistermaat, L. (2020). Heukels’ Fora van Nederland. Noordhoff Uitgevers bv, Groningen/Utrecht. Nationale Database Flora en Fauna. Website. Geraadpleegd via https://ndffecogrid.nl/uitvoerportaal/secure/index.zul NDFF Verspreidingsatlas. Website. Geraadpleegd via verspreidingsatlas.nl Waarneming.nl. Website. Geraadpleegd via https://waarneming.nl Wynhoff, I., Swaay, C. van, Veling, K. & A. Vliegenthart. (2016). Veldgids Dagvlinders. De Vlinderstichting, KNNV Uitgeverij, Zeist.

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Bijlage 1

Kaart geïnventariseerde gebieden 2021

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Goois Natuurreservaat Bijlage 1: geïnventariseerde gebieden SNL-monitoring 2021 Legenda N06.04 - Vochtige heide N06.06 - Zuur ven of hoogveenven N07.01 - Droge heide N12.02 - Kruiden- & faunarijk grasland

N15.02 - Dennen-, eiken- & beukenbos

N17.03 - Park- & stinzenbos

Datum:

0,5

2 Kilometers

14-1-2022

Auteur:

J. Thielemans

Lidnr.:

10564

Schaal (A4):

1:70.000

Bijlage 2

Vegetatiekaarten

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Bussumerheide

Gd1.2

Hd1.2 Hd1.1 Hd1.2

Gd1.3

Gd1.2 Hd1.1 Gd1.3 Bg1.1 Gd1.2 Bg1.1 Bg1.1 Hd1.1

Hd1.1

Hd1.2 Hd1.1 Hd1.2 Gd1.2/Hd1.2 Hd1.2 Hd1.2 Hd1.2 Hd1.2 Hd1.2 Gd1.1 Gd1.2 Hd1.2 Gd1.1 Hd1.2

SNL-monitoring 2021 Vegetatiekartering Droge heide

Hd1.2 Gd1.1

Legenda

Hd1.2 Bg1.1 Gd1.2 Hd1.2 Gd1.1 Bg1.1

Eiken-dennenbos Dennenbos Droog grasland met gewoon

struisgras en heischrale soorten

Hd1.2 Gd1.1

Bg1.1 Parkeerplaats Gd1.2 Bg1.1 Gm1.1 Hd1.2

Gd1.1

Droog grasland met gewoon struisgras

Hd1.1 Hd1.2/Gd1.1

Hd1.1

struisgras/ Droge heide met

Bn1.1

Hd1.2

heischrale soorten

Hd9.1 Bn1.1

Droog grasland met gewoon

Gd1.1

Hd1.2

Gd1.1

Hd1.2

Hd1.1

Droog grasland met gewoon

Bn1.1

Gd1.1

struisgras en hazenpootje

Hd1.2

Matig voedselrijk grasland met

Hd1.1

Engels raaigras

Gd1.1 Hd1.2

Hd1.2

Soortenarme droge heide

Bg1.1

Bn1.1 Gd1.1 Hd1.2 Hd1.2

Bg1.1

Droge heide met heischrale

Gd1.1

soorten Gd1.1

Hd1.2

Droge heide met heischrale

Hd1.2

soorten/ Droog grasland met gewoon struisgras en

Hd1.2

heischrale soorten

Hd1.2

Rompgemeenschap van pijpenstrootje

Bg1.1

Kapvlakte Hd1.2

Parkeerplaats Open zand

Bg1.1 Gd1.1 Bn1.1 Hd1.1 Kapvlakte Bg1.1

Hd1.2 Eigenaar:

Stichting Goois Natuurreservaat

Lidnummer: 10564

Gd1.2 Bn1.1 0

250

500

1.000 Meters

Provincie:

Noord-Holland

Datum:

21-10-2021

Auteur:

J. Thielemans

Schaal (A3):

1:7.500

Bussumerheide

r14RG05 r14RG05 r20Aa01b

r14RG05

r20Aa01b r14RG05/r20Aa01c r20Aa01c r20Aa01c r20Aa01c

r20Aa01b

r20Aa01c

Droge heide Legenda

Droge heide Eiken- & Beukenbos (voedselarm)

r19Aa01a r20Aa01c

Heischraal grasland r20Aa01c

r19Aa01a r20Aa01c/r19Aa01a r20Aa01b

r14RG05

Vegetatiekartering

r45Aa

r20Aa01c r14RG05 r45Aa r20Aa01c r19Aa01a r45Aa

r19Aa01a

r20Aa01c

r20Aa01b

SNL-monitoring 2021

r20Aa01c r19Aa01a

r20Aa01c

r14RG05 r20Aa01c

r20Aa01c

r45Aa

r14B

r20Aa01c

r14RG05 r14B r45Aa

Matig voedselrijk grasland

r19Aa01a

Naaldbossen

r16RG23 r45Aa

Stuifzand & Droog grasland

r20Aa01c

r20Aa01c r20Aa01b

r44Aa

r20Aa01c

r45Aa

r19Aa01a

Overig

r20Aa01b

r20RG01

Gearceerde percelen is een combinatie

r44Aa

r19Aa01a

van meerdere ecotopen

r19Aa01a r20Aa01c r20Aa01b r44Aa

r19Aa01a r20Aa01c

r20Aa01c

r19Aa01a

r45Aa

r44Aa r19Aa01a r20Aa01c r20Aa01c r20Aa01c

r19Aa01a r20Aa01c

r45Aa r20Aa01c

r20Aa01c

r45Aa r20Aa01c

r45Aa

r19Aa01a r44Aa

r20Aa01b

r20Aa01c r45Aa Eigenaar:

Stichting Goois Natuurreservaat

Lidnummer: 10564

250

500

r14RG05 r44Aa

1.000 Meters

Provincie:

Noord-Holland

Datum:

21-10-2021

Auteur:

J. Thielemans

Schaal (A3):

1:7.500

Bijlage 3

Lokale vegetatietypologie

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Bussumerheide 2021 Lokaal type code Lokaal type naam Bg Gemengde bossen

Bg1.1 Bn

Bn1.1 Hd

Hd1.1

Hd1.2 Hd9.1 Gd

Gd1.1

Gd1.2

Eiken-dennenbos Naaldbossen

Dennenbos Droge heides

Soortenarme droge heide

VVN code

Omschrijving

Soorten

Gemengd bos met zomereik en grove den. T.o.v. Bn1.1 is grove den niet dominant.

Zomereik, grove den, ruwe berk, Amerikaanse vogelkers, beuk, sporkehout, wilde lijsterbes, Amerikaans krentenboompje, Amerikaanse eik, klimop, hulst, wilde kamperfoelie, taxus, pilzegge, bochtige smele, pijpenstrootje, braam, gewoon dikkopmos, gewoon gaffeltandmos, gesnaveld klauwtjesmos, heideklauwtjesmos, fijn MI007, laddermos, fraai haarmos PvW005

r44Aa

Naaldbos met grove den als dominante boomsoort.

Grove den, zomereik, Amerikaanse krentenboompje, wilde lijsterbes, sporkehout, klimop, hulst, Amerikaanse vogelkers, bochtige smele, MI010, gewone dophei, pijpenstrootje, braam, gewoon dikkopmos, gewoon PvW004, gaffeltandmos, heideklauwtjesmos PvW010

r20Aa01b

Negetief gekenmerkt. Vaak, naast struikhei en gewone dophei, alleen algemene soorten als pilzegge, pijpenstrootje, heideklauwtjesmos, gewoon gaffeltandmos, eventueel lage aantallen cladonia's (open rendiermos, bruin Struikhei, gewone dophei, pijpenstrootje, pilzegge, liggend walstro, bekermos). Soms lokaal, op recent bewerkte delen in de tandjesgras, gewoon struisgras, bochtige smele, grove den, heide, vrij hoge bedekkingen grijs kronkelsteeltje. Meestal is zomereik, braam, wilde lijsterbes, heideklauwtjesmos, gewoon struikhei dominant, plaatselijk kan gewone dophei dat zijn, gaffeltandmos, bruin heidestaartje, bruin bekermos, open maar dan ontbreken vochtindicerende soorten. rendiermos, grijs kronkelsteeltje, bronsmos

r45Aa

Droge heide met heischrale soorten r20Aa01c Rompgemeenschap van pijpenstrootje r20RG01 Droge graslanden

Droog grasland met gewoon struisgras en heischrale soorten

Droog grasland met gewoon struisgras

MI001, MI002, MI006, MI009, PvW011

Struikhei, gewone dophei, pijpenstrootje, pilzegge, stekelbrem, kruipbrem, tandjesgras, fijn schapengras, liggend walstro, muizenoor, gewoon biggenkruid, borstelgras, tormentil, schapenzuring, gewoon struisgras, klein vogelpootje, brem, bochtige smele, grove den, Amerikaanse vogelkers, braam, MI003, Als Hd1.1 met ten minste twee soorten occasional, waarvan heideklauwtjesmos, gewoon gaffeltandmos, bruine heidestaartje, MI004, één vetgedrukte, van de volgende soorten: tandjesgras, bruin bekermos, kopjes-bekermos, gevorkt heidestaartje, MI012, borstelgras, kruipbrem, stekelbrem, zandhaarmos, kronkelheidestaartje, grijs kronkelsteeltje, breekblaadje, gewoon PvW001, tormentil, pilzegge, liggend walstro, fijn schapengras, purpersteeltje, gewoon haakmos, gewoon dikkopmos, bronsmos, PvW002, muizenoor, gewoon biggenkruid, schapenzuring zandhaarmos PvW008 Pijpenstrootje bedekt meer dan 75%. Soortenarme rompgemeenschap. Pijpenstrootje, struikhei, gewone dophei, heideklauwtjesmos, tormentil, PvW009 brem

r19Aa01a

Grassen bedekken meer dan dwergstruiken. Tandjesgras en/of borstelgras bedekken ten minste 10%, vaak meer. Andere heischrale soorten zijn vaak aanwezig (liggend walstro, fijn schapengras, gewoon biggenkruid, schapenzuring).

Tandjesgras, borstelgras, fijn schapengras, muizenoor, gewoon biggenkruid, tormentil, schapenzuring, gewoon struisgras, grasklokje, gewone veldbies, smalle weegbree, gewoon duizendblad, klein MI011, vogelpootje, bochtige smele, pijpenstrootje, struikhei, kruipbrem, MI014, heideklauwtjesmos, gewoon gaffeltandmos, grijs kronkelsteeltje, PvW012, breekblaadje, gewoon purpersteeltje, zandhaarmos PvW013

r14RG05

Negatief gekenmerkt t.o.v. andere Gd. Soortenarme vegetatie met gewoon struisgras dominant (>50% bedekking). Schrale kruiden als gewoon biggenkruid en schapenzuring hebben wel een hoge presentie. Gewoon haakmos is vaak in hoge bedekking aanwezig,

Gewoon struisgras, struikhei, pilzegge, fijn schapengras, muizenoor, gewoon biggenkruid, schapenzuring, vroege haver, kleine leeuwentand, gewone veldbies, smalle weegbree, ruige zegge, gewone hoornbloem, brem, bochtige smele, Jakobskruisbruid, MI013, heideklauwtjesmos, gewoon gaffeltandmos, gewoon purpersteeltje, PvW003, gewon haakmos, gewoon dikkopmos, bronsmos PvW007

r14B

T.o.v. Gd1.1 ontbreken tandjesgras en borstelgras. T.o.v. andere Gd-typen is de aanwezigheid van hazenpootje onderscheidend, soms samen met viltganzerik. Gewoon haakmos en smalle weegbree zijn constante soorten (vaak in hoge bedekking).

Hazenpootje, viltganzerik, klein vogelpootje, gewoon struisgras, gewoon biggenkruid, schapenzuring, smalle weegbree, gewoon duizendblad, kropaar, gestreepte witbol, hoornbloem, braam, gewoon purpersteeltje, gewoon haakmos, bleek dikkopmos

MI005, MI008

Engels raaigras, kropaar, gestreepte witbol, straatgras, rode klaver, vlasbekje, braam, grote brandnetel, gewoon struisgras, smalle weegbree

PvW006

Droog grasland met gewoon struisgras en hazenpootje Matig voedselrijke graslanden

Gm1.1 P

Matig voedselrijk grasland met Engels raaigras Pioniervegetaties

r16RG23

(Matig) voedselrijke grassen zijn dominant. Daarnaast weinig tot geen kruiden.

Open zand

<5% vegetatie. Er kunnen plaatselijk kleine plukjes vegetatie aanwezig zijn. Pijpenstrootje, bochtige smele, gewoon struisgras

Gd1.3

Opnames

Bijlage 4

Vegetatietabellen

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Vegetatietabel - Bossen Opnamenummer Referentie opname Syntaxoncode Schaminée Syntaxoncode lokaal Wetenschappelijke naam Soorten van Droge bossen op zandgronden Quercus robur Pinus sylvestris Amelanchier lamarckii Betula pendula Prunus serotina Fagus sylvatica Rhamnus frangula Prunus serotina Sorbus aucuparia Amelanchier lamarckii Quercus rubra Sorbus aucuparia Fagus sylvatica Rhamnus frangula Hedera helix Ilex aquifolium Lonicera periclymenum Prunus serotina Quercus robur Taxus baccata Amelanchier lamarckii Quercus rubra Pinus sylvestris Overige soorten Betula pendula/pubescens Brachythecium rutabulum Calluna vulgaris Carex pilulifera Deschampsia flexuosa Dicranum scoparium Erica tetralix Hypnum cupressiforme (excl. H. andoi) Hypnum jutlandicum Kindbergia praelonga Molinia caerulea Polytrichum formosum Rubus species

7 MI007 r45Aa Bg1.1

19 PvW005 r45Aa Bg1.1

10 MI010 r44Aa Bn1.1

18 PvW006 r44Aa Bn1.1

24 PvW010 r44Aa Bn1.1 Nederlandse naam

b1 b1 b1 b1 b1 s1 s1 s1 s1 s1 s1 kl kl kl kl kl kl kl kl kl kl kl kl kl ml kl kl kl ml kl ml ml ml kl ml kl

4 2a

2b 4

5 +

+ r +

2a + + + 2b 2a 2a + 1 + + r 1 + 2b + + 1 +

1 +

1 + 1

+ + 1

r +

1 +

2a +

1 1

1 + 1 1

+ 1

Zomereik Grove den Amerikaans krentenboompje Ruwe berk Amerikaanse vogelkers Beuk Sporkehout Amerikaanse vogelkers Wilde lijsterbes Amerikaans krentenboompje Amerikaanse eik Wilde lijsterbes Beuk Sporkehout Klimop Hulst Wilde kamperfoelie Amerikaanse vogelkers Zomereik Taxus Amerikaans krentenboompje Amerikaanse eik Grove den Ruwe/Zachte berk Gewoon dikkopmos Struikhei Pilzegge Bochtige smele Gewoon gaffeltandmos Gewone dophei Gesnaveld klauwtjesmos Heideklauwtjesmos Fijn laddermos Pijpenstrootje Fraai haarmos Braam (G)

Vegetatietabel - Heide en grasland Opnamenummer 23 1 2 6 9 25 Referentie opname PvW009 MI001 MI002 MI006 MI009 PvW011 Syntaxoncode Schaminée r20RG01 r20Aa01b r20Aa01b r20Aa01b r20Aa01b r20Aa01b Syntaxoncode lokaal Hd9.1 Hd1.1 Hd1.1 Hd1.1 Hd1.1 Hd1.1 Wetenschappelijke naam Soorten van Droge heiden (Caluna-ulicetea ) Molinia caerulea kl 5 2a + 3 1 + Calluna vulgaris kl 1 4 3 3 3 2b Erica tetralix kl 2a 2a 2a + 3 2b Carex pilulifera kl 2a + + + 1 Hypnum jutlandicum ml 4 4 5 4 Dicranum scoparium ml 2a + + Cladonia glauca ml + + + Cladonia grayi ml 1 + + Cladonia fimbriata ml Cladonia furcata ml Cladonia subulata ml Cladonia portentosa ml + Campylopus introflexus ml 5 2a 4 Campylopus pyriformis ml Genista anglica kl r Genista pilosa kl Soorten van Droge graslanden (Koelerio-Corynephoretea) en Heischrale graslanden (Nardetea )

3 MI003 r20Aa01c Hd1.2

4 MI004 r20Aa01c Hd1.2

12 MI012 r20Aa01c Hd1.2

15 PvW001 r20Aa01c Hd1.2

16 PvW002 r20Aa01c Hd1.2

22 PvW008 r20Aa01c Hd1.2

2b 3

+ 2b

+ 2b +

+ 2b 1

3 + 1 + + 1

2a + +

kl kl kl kl kl ml kl ml ml kl kl kl r kl kl kl kl ml ml kl kl kl kl kl

14 MI014 r19Aa01a Gd1.1

26 PvW012 r19Aa01a Gd1.1

27 PvW013 r19Aa01a Gd1.1

13 MI013 r14RG05 Gd1.2

17 PvW003 r14RG05 Gd1.2

21 PvW007 r14RG05 Gd1.2

5 MI005 r14B Gd1.3

8 MI008 r14B Gd1.3

20 PvW006 r16RG23 Gm1.1 Nederlandse naam

+ 2a

+ 4 2a 1 4 +

2b 1 4 +

3 2b 1 1 4

+ 2a

2b +

Pijpenstrootje Struikhei Gewone dophei Pilzegge Heideklauwtjesmos Gewoon gaffeltandmos Bruin heidestaartje Bruin bekermos Kopjes-bekermos Gevorkt heidestaartje Kronkelheidestaartje Open rendiermos Grijs kronkelsteeltje Breekblaadje Stekelbrem Kruipbrem

+ 1 2a

2b + + +

+ + 2a +

Danthonia decumbens kl + 2a 2a 1 1 1 Festuca filiformis kl + 1 2a 2a 1 1 Galium saxatile kl r r 2a 2b Hieracium pilosella kl Hypochaeris radicata kl r 2a + + Nardus stricta kl 2b Potentilla erecta kl + 1 Rumex acetosella kl 1 + 1 + Agrostis capillaris kl + 2b + 3 Aira praecox kl Campanula rotundifolia kl Ceratodon purpureus ml + Leontodon saxatilis kl Luzula campestris kl Plantago lanceolata kl Achillea millefolium kl Ornithopus perpusillus kl r Potentilla argentea kl Trifolium arvense kl Soorten van Matig voedselrijke graslanden uit de Weegbree-klasse (Plantaginetea majoris ) en de Klasse van matig voedselrijke graslanden (Molinio-Arrhenenatheretea ) Carex hirta Dactylis glomerata Holcus lanatus Lolium perenne Poa annua Rhytidiadelphus squarrosus Trifolium pratense Overige soorten Brachythecium albicans Brachythecium rutabulum Cerastium fontanum s. vulgare Cerastium species Cytisus scoparius Deschampsia flexuosa Jacobaea vulgaris s. vulgaris Linaria vulgaris Pinus sylvestris Pleurozium schreberi Polytrichum juniperinum Prunus serotina Quercus robur Rubus species Sorbus aucuparia Urtica dioica

11 MI011 r19Aa01a Gd1.1

3 2a

3 1

2a + 2a

+ 3

1 4

4 1

1 + 3

+ 5

+ 1

1 4 1

2a 4

1 5

1 4

1 +

2a + 1 2a +

2b 1 + 1

+ 1

1 + + +

2b 2a

1 + + + +

+ 2b 4 1

5 + +

1 1

+ 3

1 +

r 1

2b + 1

+ 4

2a 3

1 3 r

r + +

+ 2a

Tandjesgras Fijn schapengras Liggend walstro Muizenoor Gewoon biggenkruid Borstelgras Tormentil Schapenzuring Gewoon struisgras Vroege haver Grasklokje Gewoon purpersteeltje Kleine leeuwentand Gewone veldbies Smalle weegbree Gewoon duizendblad Klein vogelpootje Viltganzerik Hazenpootje Ruige zegge Kropaar Gestreepte witbol Engels raaigras Straatgras Gewoon haakmos Rode klaver Bleek dikkopmos Gewoon dikkopmos Gewone hoornbloem Hoornbloem (G) Brem Bochtige smele Jakobskruiskruid Vlasbekje Grove den Bronsmos Zandhaarmos Amerikaanse vogelkers Zomereik Braam (G) Wilde lijsterbes Grote brandnetel

www.bosgroepen.nl

Toelichting SNL monitoring 2021 Goois Natuurreservaat

Leren in én over het Goois Natuurreservaat Een visie op de uitvoering van natuureducatie, -voorlichting en beleving Vastgesteld op 16 december 2021

Koester ons groene thuis 1

Goois Natuurreservaat

Inhoudsopgave Samenvatting 4

Waarom is een educatievisie nodig? 6 1.1

Aanleiding 6

1.2

Doel van de educatievisie 7

1.3

Context 7

De educatievisie voor het Goois Natuurreservaat

2.1

Rol van het Goois Natuurreservaat 8

2.2

Centrale doelstelling 8

2.3

De vijf pijlers van de educatievisie

Pijler 1: Het verhaal van het Goois Natuurreservaat vertellen

Pijler 2: Aanbod voor jong en oud

Pijler 3: Kinderen en jongeren betrekken via onderwijs

Pijler 4: Het Goois Natuurreservaat als regisseur

Pijler 5: Educatieve infrastructuur

Kaders voor het Uitvoeringsprogramma Natuureducatie

3.1

Opzet van het uitvoeringsprogramma

3.2

Producten 13

3.3

Uitvoeringsprogramma in hoofdlijnen

3.4

Benodigde inzet van mensen en middelen

3.5

Mogelijke dekking van kosten

BIJLAGE: Verkenning naar kansen en mogelijkheden voor educatie

Beleidsplan GNR

Eerdere publicaties en notities

Overzicht bestaande initiatieven

Kansen en aanbevelingen bij de bestaande initiatieven

Intern onderzoek

Geraadpleegde bronnen

Samenvatting Natuureducatie is van belang om mensen kennis te laten maken met natuur en draagt bij aan de bewustwording van de waarde en kwetsbaarheid ervan. De basis hiervoor ligt bij de jeugd omdat de kinderen van nu de natuurbeschermers van de toekomst zijn. Natuurbeschermers en liefhebbers hebben, vrijwel zonder uitzondering, in hun jonge jaren ervaringen opgedaan in de natuur die maakten dat zij zich met hart en ziel sterk maken voor natuurbehoud. Het Goois Natuurreservaat wil daarom naast alle andere doelgroepen vooral ook kinderen welkom heten in haar gebieden om hen de natuur te laten ervaren en beleven. Deze educatievisie beschrijft wat het Goois Natuurreservaat wil bereiken met natuureducatie en wat daarvoor nodig is. Het is een toekomstbeeld waarmee kaders worden gegeven voor de ontwikkeling van educatieve activiteiten. Voorafgaand aan het opstellen van deze visie is een verkenning uitgevoerd naar kansen en mogelijkheden voor educatie binnen het Goois Natuurreservaat, gekoppeld aan werksessies met medewerkers. De resultaten van deze verkenning zijn in de bijlage opgenomen. De educatieve visie is vervolgens uitgewerkt in een ‘Uitvoeringsprogramma Natuureducatie Goois Natuurreservaat’ dat bestaat uit een samenhangend pakket van activiteiten waar we als organisatie mee aan de slag kunnen gaan. Dit uitvoeringsprogramma is als apart document bijgevoegd.

Als centrale doelstelling heeft het Goois Natuurreservaat voor ogen dat alle jeugd in het Gooi tussen 4 en 18 jaar via een educatieprogramma unieke natuurervaringen opdoet in de gebieden van het Goois Natuurreservaat. Daarnaast wil het GNR ook voor volwassen bezoekers een aantal specifieke activiteiten aanbieden, met name in aansluiting op actuele ontwikkelingen. Door deze ervaringen en activiteiten wil het GNR bereiken dat deze doelgroepen het verhaal van de Gooise natuur leren kennen, een band opbouwen met de natuur in hun eigen omgeving en het belang inzien van natuurbescherming. De centrale doelstelling is vertaald naar 5 pijlers die er voor zorgen dat we bewuste keuzes maken en het uitvoeringsprogramma zo organiseren dat het effect maximaal is met een relatief geringe inzet van onze medewerkers. De beschikbare capaciteit van mensen die binnen de organisatie tijd hebben om zich met educatie bezig te houden is namelijk een belangrijke beperkende factor. Dit vraagt om het efficiënt en effectief inzetten van beschikbare mensen en gerichte samenwerking met andere partijen.

Pijler 1

Pijler 1 betreft het eigen verhaal van het Goois Natuurreservaat, waarbij we specifieke thema’s onderscheiden die de waarde van het Goois Natuurreservaat benadrukken.

Pijler 2

Pijler 2 legt de nadruk op onze gastheerfunctie door het aanbieden en faciliteren van een evenwichtig aanbod.

Pijler3

Pijler 3 stelt kinderen en jongeren centraal via het onderwijs. In samenwerking met de scholen uit het basis- en voortgezet onderwijs wordt een doorgaande leerlijn opgezet voor de leeftijdsgroepen van 4 tot en met 18 jaar zodat een natuurervaring niet op zich staat, en docenten hiermee verder kunnen gaan in de klas.

Pijler 4

Pijler 4 richt zich op het inzetten op de rol van regisseur voor alle activiteiten die in en over onze natuur verzorgd worden door anderen, met name voor de doelgroep volwassenen. Hier liggen kansen om deze activiteiten meer zichtbaar te maken en beter op elkaar aan te laten sluiten.

Pijler 5

Pijler 5 richt zich op de infrastructuur waar het uitvoeringsprogramma gebruik van maakt. We hebben tal van goede educatieve hotspots waarvandaan educatieve programma’s kunnen starten. Voor het opzetten, ontwikkelen en implementeren van het voorgestelde uitvoeringsprogramma wordt een projectbudget vrijgemaakt om tijdelijk extra expertise, materialen en middelen in te kunnen zetten op het gebied van educatie en ontwikkeling voor de duur van 3 jaar. Het uitvoeringsprogramma wordt vanaf 2022 gefaseerd opgezet zodat we tussendoor kunnen evalueren en bijstellen als dit nodig is. Het streven is om het uitvoeringsprogramma eind 2024 gereed en geïmplementeerd te hebben.

1. Waarom is een educatievisie nodig? 1.1 Aanleiding

Natuureducatie is van belang om mensen kennis te laten maken met natuur en zich bewust te worden van de waarde en kwetsbaarheid ervan. Draagvlak voor behoud en bescherming van de natuur in het Gooi kan door educatieve activiteiten worden vergroot. De basis hiervoor ligt bij de jeugd. Helaas blijkt dat kinderen steeds minder buiten komen en zich hierdoor minder interesseren voor natuur (zie bijlage, § 6 ‘Geraadpleegde bronnen’). Dat is een ontwikkeling die ook de toekomstige bescherming van natuur in gevaar kan brengen omdat de kinderen van nu de natuurbeschermers van de toekomst zijn.

Onderzoek toont aan dat indringende natuurervaringen op jonge leeftijd leiden tot een sterkere verbinding met de natuur op latere leeftijd en duurzaam gedrag stimuleren. Kinderen die veel buitenspelen in de natuur zijn gezonder en gelukkiger. Kinderen die zonder toezicht in de natuur spelen, zijn creatiever, zelfstandiger en ze durven meer dan andere leeftijdsgenootjes. Maar de natuur is voor veel kinderen ver weg, letterlijk en figuurlijk. Het Goois Natuurreservaat wil daarom naast alle andere doelgroepen vooral ook kinderen en jongeren welkom heten in haar gebieden zodat zij de natuur dichtbij huis kunnen beleven. Dat is op zichzelf niet nieuw. Het Goois Natuurreservaat heeft al tientallen jaren aandacht voor educatie. Alleen is dit onvoldoende gestructureerd en georganiseerd om alle doelgroepen goed te kunnen bereiken. Er ontbreekt een visie op hoe we de educatie willen vormgeven in een concreet uitvoeringsprogramma waarmee we de educatieve activiteiten ook voor de lange termijn kunnen borgen. Daarbij willen we meer samenhang aanbrengen in de verschillende activiteiten zodat de natuureducatie beter aansluit bij de verschillende doelgroepen, waaronder het veranderende onderwijsveld.

Daarin willen we vernieuwend zijn door een doorgaande leerlijn aan te bieden voor alle leeftijdsgroepen van 4 tot en met 18 jaar zodat de natuuractiviteiten niet op zich staan, maar voortbouwen op eerdere natuurervaringen in het Goois Natuurreservaat. Ook vinden we het van belang dat deelname aan de activiteiten laagdrempelig is.

1.2 Doel van de educatievisie

Het doel van de educatievisie is om te beschrijven wat het Goois Natuurreservaat wil bereiken met natuureducatie en wat daarvoor nodig is. Het is een toekomstbeeld waarmee een koers wordt bepaald waarop kan worden teruggegrepen bij de ontwikkeling van educatieve activiteiten. De educatievisie geeft inzicht in de voor het Goois Natuurreservaat relevante onderwerpen, doelgroepen en de wijze waarop educatie wordt ingevuld. De educatievisie schetst de contouren voor een uitvoeringsprogramma waarin alle relevante educatieve activiteiten in en over het Goois Natuurreservaat aan bod komen (zowel door het Goois Natuurreservaat zelf georganiseerd als door andere partijen). Hierbij wordt ook inzichtelijk welke rol het Goois Natuurreservaat wil nemen en waarbij hulp en inzet van derden, waaronder vrijwilligers, noodzakelijk is. Tot slot geeft de educatievisie inzicht in de kosten en benodigde personele inzet om de ontwikkeling en uitvoering van het gehele programma mogelijk te maken.

1.3 Context

Er is door het Goois Natuurreservaat een verkenning gedaan naar kansen en mogelijkheden voor educatie. Daarnaast is ook een vragenlijst afgenomen onder de medewerkers en zijn er een aantal werksessies met hen gehouden. Deze documenten en de werksessies vormen de context voor deze educatievisie. De verkenning van deze documenten en werksessies is als bijlage bij deze visie opgenomen (BIJLAGE: ‘Verkenning naar kansen en mogelijkheden voor educatie’). Het Beleidsplan 2020-2023 beschrijft waarom natuureducatie belangrijk is en benoemt kernthema’s die bij natuurervaringen en buitenactiviteiten centraal zouden moeten staan.In het onderdeel profilering en draagvlak wordt aangegeven: • Door middel van gerichte natuur- en erfgoededucatie willen we de inwoners van het Gooi actiever betrekken bij ons werk en bewuster maken van de schoonheid, waarde en kwetsbaarheid van het Goois Natuurreservaat. • Door middel van educatie willen we interesse voor de natuur aanwakkeren en de bijzondere waarden van onze gebieden op het gebied van natuur, landschap en cultuurhistorie over brengen aan jong en oud. Ons beheer is gericht op het samenspel van natuur, landschap met de archeologische en cultuurhistorische elementen die daarin aanwezig zijn. Het GNR wil dit op een goede manier uitvoeren, zichtbaar en ‘beleefbaar’ maken.

Relevante thema’s en inhouden uit het beleidsplan voor natuureducatie zijn: • Behoud en bevordering biodiversiteit • Behoud en ontwikkeling van het karakteristieke Gooise landschap • Ecologische verbindingen • Illusielandschap • Aardkundige waarden • Archeologische en cultuurhistorische elementen en patronen • Het voor bezoekers toegankelijk en aantrekkelijk inrichten van de terreinen De notitie Leren van de Gooise Natuur uit 2014 analyseert de educatieve aanpak van Goois Natuurreservaat. Geadviseerd wordt om het Goois Natuurreservaat vertrekpunt te laten zijn bij alle educatie en om de bestaande locaties zoals de schaapskooi, ’t Laer en de Infoschuur ’t Gooi beter te benutten. Voor de toekomst worden kansen gezien in samenwerking met andere organisaties (bv. op gebied van kunst, erfgoed en media) en allianties met scholen die zich exclusief natuurgericht willen profileren (zie bijlage, § 2 ‘Eerdere publicaties en notities’). Het educatieprogramma De toekomst van de Gooise Natuur gaat vooral in op groepsverblijf ’t Laer als belangrijke basislocatie. De opzet is gebaseerd op behoeftenonderzoek bij scholen in de regio en gesprekken met externe partijen. Centraal staat het beleven van topervaringen in de Gooise natuur, voor kinderen in school- of gezinsverband (zie bijlage, § 2 ‘Eerdere publicaties en notities’).

Bovenstaande rapportages hebben mede vanwege de herbouwplannen van het groepsverblijf nog niet geleid tot een concreet vervolg. Met deze educatievisie en het daarbij behorende ‘Uitvoeringsprogramma Natuureducatie Goois Natuurreservaat’ wordt hieraan invulling gegeven.

2. De educatievisie voor het Goois Natuurreservaat 2.1 Rol van het Goois Natuurreservaat

Het Goois Natuurreservaat kan en wil als de natuurbeschermer in ’t Gooi een rol van betekenis spelen bij educatie over de Gooise natuur. De verbondenheid van mensen met natuur, landschap en erfgoed in hun omgeving bepaalt in grote mate de waardering ervoor en de bereidheid om het te behouden, te steunen en te koesteren. Door het verhaal van de Gooise natuur te vertellen, mensen de natuur te laten beleven en te laten zien wat we doen, wil het GNR bijdragen aan de betrokkenheid bij en draagvlak voor het beschermen en beheren van onze kwetsbare natuur. Naast toezicht en handhaving, moet je als natuurbeheerder juist inzetten op educatie omdat je dan “aan de voorkant” mensen bij de natuur betrekt. De basis hiervoor ligt bij de jeugd, als natuurbeschermers van de toekomst. De kracht van het Goois Natuurreservaat ligt in de voor inwoners altijd nabije natuurgebieden en het unieke en gevarieerde landschap met onze educatieve locaties zoals speelbos, schaapskooi, groepsverblijf ‘t Laer en Infoschuur ‘t Gooi. De boswachters, vele vrijwilligers, en samenwerking met groene organisaties en (educatieve) partners maken het Goois Natuurreservaat tot een hoofdrolspeler bij het aanbieden, coördineren en faciliteren van educatieve activiteiten.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hilversum&id=2e89a2bc-9b29-4fe8-90a5-b46e06f590c7