Collegebrief inzake Regiodeal Gezonde mensen in een Groene en Gezonde leefomgeving
Tekst van het document
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< B5.Groeiprogramma voor gezondheids gerelateerde ondernemers
graag faciliteren. Door slimme combinaties van
startende en doorgroeiende ondernemers in de
ontwikkelruimte kunnen bieden.
Doel van dit project is betere ondersteuning voor
gezondheidssector. Dit is een belangrijke en sterk
draagkrachtige ondernemingen uit de health science
Knelpunt vormt het gebrek aan middelen om te
Onderwijs- en kennispartijen en (startende) onder
waar de kleine werkgevers (kostbare) faciliteiten kunnen
de regio. Met name op locaties in de nabijheid van opleidings- en kennisinstellingen, zoals Utrecht Science Park, het grootste en snelst groeiende Science Park van Nederland. Private partners,
opleiders en overheden werken hier samen aan versterking van het ecosysteem op gezondheid.
Uit deze ontmoetingen ontstaan mooie initiatieven
en hierdoor groeit het aantal sociale ondernemers. Dit geldt ook voor andere locaties in de regio, zoals
Bunnik, De Bilt en Zeist, met uitlopers naar Amersfoort
investeren in groeiprogramma’s en proeftuinen: plekken delen. Dit remt de groei van deze nieuwe waardevolle economie, gericht op gezondheid in de volle breedte. We willen de Regio Deal gebruiken om deze sociale innovatie te bevorderen. Zo creëren we een enorm
vliegwiel voor de overige faciliteiten, waarbij de regio zelf primair aan de lat staat.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Groeiprogramma’s voor kleine werkgevers en sociale
ondernemers op het gebied van gezonde mensen en gezonde leefomgeving.
en Gooi en Vechtstreek. Richting Amersfoort gaat het
• Regionale faciliteiten en voorzieningen, gekoppeld
een gezonde leefomgeving en gezonde voeding en
• Toename aantal sociale ondernemingen en
om een concentratie van partijen gericht op
bij Gooi en Vechtstreek onder meer om gezondheid en serious gaming.
Deze groei gaat zo voorspoedig dat er tekort aan ruimte is. Wij vinden deze ontwikkeling dusdanig
maatschappelijk gewenst dat we deze ondernemers
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
voorzieningen en faciliteiten willen we ook minder
groeiende groep in onze regio.
nemers treffen elkaar op verschillende plekken in
28
>
aan proeftuinen binnen gebiedsontwikkelingen.
innovaties rondom gezondheid, gekoppeld aan
bovenstaande activiteiten in shared facility centers.
3.
Opgavegerichte aanpak
< 3.3 Spoor 2: Groene en gezonde leefomgeving Binnen spoor 2 onderscheiden we drie clusters van projecten:
C: Gebiedsgerichte projecten met focus op het
buitengebied en de verbinding met de stedelijke omgeving. Hierin staat het programma en pact Groen Groeit Mee centraal.
D: Projecten gericht op vergroening van de stedelijke omgeving.
Gebied Y
E: Circulaire economie, primair gericht op het
voorkomen van problemen in verband met de bouw- en groeiopgave van de regio.
Gebied X
Overkoepelend doel van de projecten in spoor 2: groene en gezonde leefomgeving
Gebied Z
• Betere toegankelijkheid en beleving van natuur
en bossen in het buitengebied en van groen in de stedelijke omgeving.
• Hogere waardering voor de woonomgeving door
de groeiopgave rondom wonen, werken en mobiliteit te combineren met toekomstbestendige bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit en klimaat(adaptatie), inclusief circulaire economie.
• Versterken samenwerking op het gebied van de kwaliteit van de leefomgeving.
29
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
De aangegeven locaties op de kaart zijn bedoeld ter illustratie. Concretisering van de locaties volgt in de volgende fase.
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< Welke projecten gaan we doen?
Waar gaan we dat doen?
Welke partijen zijn hierbij betrokken?
1. Kromme Rijn Linielandschap
in spoor 2. We maken deze lijst in de volgende fase
• De Oostbroekorganisaties
Cluster C: Gebiedsgericht projecten
2. Parklandschap Maarschalkerweerd 3. Hollandse IJssel Oost
concreet, samen met de betrokken partijen.
4. Groene recreatie voor iedereen dichtbij
• Kromme Rijn Linielandschap (GGM-voorbeeldgebied)
5. De Groene Fix Brigade
• Roode Haan (GGM-voorbeeldgebied)
(rondom Amersfoort)
6. De Roode Haan
7. Langs Eem en Spoor en Soesterkwartier Cluster D: Projecten in stedelijk gebied 1. Groen in en rond de stad
2. Gezond en natuurinclusief verduurzamen 3. Binnenstedelijke inbreiding (verdichting) en aanjagen brede welvaart
Cluster E: Circulaire economie en duurzame werklocaties
1. Circulaire Innovatie Utrechtse (Maak)Bedrijven
2. Toekomstbestendige Utrechtse Bedrijventerreinen 3. Circulaire Ambachtscentra provincie Utrecht
30
Onderstaand onze longlist van mogelijke gebieden
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
• Parklandschap Maarschalkerweerd
• Zuidelijke Eemvallei (GGM-voorbeeldgebied)
• Hollandse IJssel Oost (GGM-voorbeeldgebied) • Langs Eem en Spoor en Soesterkwartier
• En diverse andere locaties in verschillende plaatsen in de regio
• Partners in ‘Groen Groeit Mee’ • Earth Valley
• Alliantie Cirkelregio Utrecht
• ROM Utrecht Region, Cirkelstad, NMU en HDSR. • Diverse individuele kleinere gemeenten
• Per project zeer uiteenlopende stakeholders, inwoners en gebruikers
>
<
3.3.1 Cluster C. Cluster C.
Gebiedsgericht aanpakken en projecten
31
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< C1. Kromme Rijn Linielandschap
In het gebied tussen Zeist, Odijk, Houten, Utrecht,
De Bilt en Bunnik werken we de komende jaren aan uiteenlopende projecten voor recreatie, natuur,
cultuurhistorie, klimaatadaptatie en nieuwe landbouw.
verdienmodellen binnen de landbouw, zoals voedselbossen en agroforestry.
Werktitel van dit project is Kromme Rijn Linielandschap.
C2. Parklandschap Maarschalkerweerd
gezondheid van omwonenden en is daarom belangrijk
tot parklandschap: een groen gebied voor recreatie en
Dit groene gebied draagt bij aan de fysieke en mentale bij de verstedelijking van onze regio
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Een nieuwe gebiedssamenwerking tussen overheden, organisaties die het terrein beheren, grondeigenaren, landbouwondernemers en -organisaties en bewonersverenigingen.
• Laaghangend fruit, zoals:
- Een wandelverbinding langs de voormalige
tankgracht en nieuwe wandelmogelijkheden tussen nieuwe verstedelijkingskernen en het buitengebied.
- Nieuwe mogelijkheden om barrières in het gebied te kruisen (A12, A27, A28 spoor, N225)
- Nieuwe recreatiemogelijkheden in het gebied rondom Fort Vechten en het Castellum, het
kruispunt van de twee Unesco werelderfgoederen
de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Limes en de Kromme Rijn.
• Waterberging in multifunctionele plassen en groengebieden.
• Projecten die de relatie tussen bewoners en boeren versterken.
32
• Ondersteuning van nieuwe concepten en
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Het gebied Maarschalkerweerd gaan we herinrichten
bewegen. Hiermee versterken we eveneens de groene
verbinding met landgoederen. We doen dat onder meer door nieuw groen aan te leggen. Ook versterken we het wandel- en fietsnetwerk met nieuwe bruggen over
>
C3. Hollandse IJssel Oost
In dit gebied streven we naar een groenblauwe buffer,
om balans te brengen in de stedelijke ontwikkeling in de
omgeving. Er liggen verschillende opgaven in dit gebied: denk aan water-, bos-, natuur- en energie-opgaven.
Door deze integraal en gezamenlijk aan te pakken, laten we in één verhaal zien hoe groen mee kan groeien met verstedelijking.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Een langetermijn ontwikkelperspectief, gericht op het realiseren van onderdelen op de korte termijn.
de Kromme Rijn en we slechten andere barrières.
• Een groen, recreatief toegankelijk, toekomstbestendig
Werelderfgoed de Nieuwe Hollandse Waterlinie
woon- en leefklimaat voor bewoners; duurzame en
Hiernaast willen we de vier Lunetten van Unesco
opknappen, de cultuurhistorische structuur toegankelijk maken en we starten met projecten die bewoners verleiden om te gaan sport en bewegen. Samen met sportorganisaties werken we aan een open
sportcampus en het ‘doorwaadbaar’ maken van de sportparken.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Groene uitlopers die de verbinding tussen stad en regio verbeteren.
• Toename van sportdeelname en bewegen, toename van gezondheid.
• Gerichte samenwerking met sportorganisaties, onderwijs en maatschappelijke functies.
en kwalitatief hoogwaardig landschap; een gezond rendabele landbouw.
• Een duurzame, klimaatrobuuste, ecologische en
recreatieve Hollandse IJssel; een uitloopgebied voor toekomstige bewoners van de in- en uitbreidings opgaven in IJsselstein, Nieuwegein en eventueel Rijnenburg.
3.
Opgavegerichte aanpak
< C4. Groene recreatie voor iedereen dichtbij (rondom Amersfoort)
C6. De Roode Haan
Onderzoek laat zien: groen maakt mensen
C5. De Groene Fix Brigade als versneller van concrete gebiedsgerichte opgaven binnen Groen Groeit Mee
concentratievermogen en stimuleert beweging en
gericht op het uitvoeren van concrete ‘Groen-Groeit-
valt ook het vergroten van de manier waarop inwoners
gezond. Groen vermindert stress, verbetert het
sociale interactie. We willen zoveel mogelijk mensen
laten profiteren van deze positieve effecten. Daarom zetten we in Amersfoort stevig in op meer en beter groen in wijken en het buitengebied. We besteden hierbij extra aandacht aan kwetsbare groepen en
aan mensen met een lagere sociaal-economische status. Deze inwoners hebben gemiddeld een
lagere actieradius, terwijl er juist voor hen grotere
gezondheidswinst is te behalen. Voor deze Regio Deal leggen we de focus op het buitengebied ten westen van de stad.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Bredere welvaart: meer en kwalitatief beter groen, dat ten goede komt aan het fysiek, mentaal en sociaal welzijn van inwoners.
• Groen Groeit Mee: verbeterde toegankelijkheid
en kwaliteit van het groenblauwe netwerk in ons landelijke gebied.
De Groene Fix Brigade combineert kennis en kunde
Mee’-projecten. Het gaat daarbij onder meer om kennis en kunde op onderwerpen als grondaankoop, groene
baten, ecologie, landelijke en Europese subsidies, kennisuitwisseling en een optimale inzet van middelen.
Primair gericht op de ondersteuning bij uitvoering, en dus niet op de planvorming en conceptontwikkeling. De Groene Fix Brigade werkt op regionaal niveau en
bestaat uit experts uit de eigen regio. Overheden die
werken aan deelprojecten, veelal gemeenten en waterschappen, kunnen de Brigade inschakelen om kansrijke opgaven verder te brengen.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
teren van recreatieve mogelijkheden en aan de land-
schappelijke kwaliteit in het algemeen. Onder dit project de cultuurhistorie van de Grebbelinie kunnen beleven. De Roode Haan biedt een mooie kans om het groen rond Veenendaal te verbinden. De ontwikkeling van dit gebied werkt als katalysator en versnelt andere processen op het gebied van groen, waterberging
en biodiversiteit, in samenhang met stedelijke ont
wikkelingen. Groen groeit mee met de stedelijke groei! Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Goed ontsloten en aantrekkelijk groen gebied waar wandelaars en fietsers kunnen recreëren.
• Verbonden gebieden die de biodiversiteit, klimaatadaptatie en waterberging kunnen verrijken.
• Meer verbindingen tussen natuur en cultuur in de
schrikken voor de eventuele complexiteit. Dit speelt
• Betere gezondheid van inwoners door de positieve
aan om groene initiatieven te nemen en niet terug te met name bij kleinere gemeenten.
• Specialistische kennis komt breed beschikbaar;
initiatiefnemers op het gebied van ‘Groen-GroeitMee’-projecten leren van ervaringen elders in de
• We kunnen bewoners, bedrijven, boeren en organi
saties al direct tijdens de planvorming en conceptontwikkeling betrekken.
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
In gebied de Roode Haan werken we aan het verbe-
• Expertise op regionaal niveau: dit moedigt gemeenten
regio.
33
>
nabijheid van bestaande en nieuwe verstedelijking. invloeden van de natuur op het welzijn van mensen en meer mogelijkheden om in de directe omgeving te bewegen.
3.
Opgavegerichte aanpak
< C7. Langs Eem en Spoor/ Soesterkwartier Langs Eem en Spoor (LEeS) is een uniek gebied met een rijk verleden. Het is ook een gebied met braakliggende terreinen, versleten bedrijfsbebouwing en hinderlijke
barrières. De Amersfoortse woonwijk Soesterkwartier
ligt in het midden hiervan. We willen deze gebieden in samenhang met elkaar ontwikkelen en daarmee iets buitengewoons toevoegen aan de stad. In LEeS com
goed samengaan met wonen. Denk aan werk dat kleinschalig, kennisintensief en/of ambachtelijk is,
met een beperkte logistiek en werkgebouwen met voldoende ruimtelijke kwaliteit.
• Een gezonde leefomgeving waarin voetgangers en
fietsers het belangrijkste zijn, wie kiezen voor ‘actieve mobiliteit’.
bineren we hoog- en laagbouw, wonen en werken, win-
• Goede verbindingen en samenhang met omliggende
aantrekkelijk is om doorheen te slenteren, om te ontdek-
• Een Digital Twin voor bewonersparticipatie en voor
kelen en recreëren. Zo creëren we een stadsgebied dat
ken en om in te wonen en te werken. We stellen hiervoor een integraal ruimtelijk plan op met aandacht voor
behoud van de eigen identiteit van de deelgebieden
binnen dit project. Zo verbeteren we de leefomgeving van mensen en maken we tegelijkertijd snelheid met
het realiseren van nieuwe woningen en voorzieningen. Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Woonruimte voor een grote verscheidenheid aan
doelgroepen: starters, jongeren, ouderen en gezinnen met een voorkeur voor een stedelijk, levendig woonmilieu.
• Groen - waaronder de Groengordel - groeit mee bij de ontwikkeling van de deelgebieden; groene inrichting van de pleinen.
• Betere maatschappelijke voorzieningen om het
gebied van ontmoeten, activiteiten, winkelen, kunst en cultuur.
34
• Ruimte voor stedelijke vormen van werken die
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
wijken op het gebied van winkelen en onderwijs. de integrale benadering van de thema’s.
>
<
3.3.2 Cluster D. Cluster D.
Projecten in stedelijk gebied
35
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< D1. Groen in en rond de stad
Daarnaast ontwikkelen we nieuwe activiteiten die
stedelijke omgeving te vergroenen. Wat vaak nog
bijvoorbeeld aan betere afwatering, hergebruik van
In de Regio Utrecht zijn al veel initiatieven om de
ontbreekt is aandacht voor de verbinding tussen al
deze initiatieven. Met ‘Groen in en rond de stad’ brengen we hier verandering in. We doen dit aan de hand
van een vernieuwende manier van samenwerking
regenwater via de regenton en een onderzoek naar de mogelijke verbetering van de mentale gezondheid van de inwoners door deze projecten.
en kruisbestuiving: we zorgen voor een krachtige
Concrete resultaten 2023-2025 en later
en kennisprofessionals participeren.
van dit spoor en elkaar versterken zijn:
community van inwonersgroepen waarin ook beleids-
Bij deze manier van werken streven we naar (blijvende)
Projecten en initiatiefnemers die onderdeel uitmaken • Heuvelrugtuinen (en andere tuinen elders in de provincie), NMU.
betrokkenheid van verschillende stakeholders,
• Duurzame Daken, NMU.
Bij ruimtelijke ingrepen nemen we ook sociale en
• Gezond Groen bij de voordeur, Staatsbosbeheer.
bewonersgroepen, bedrijven en onderzoeksinstellingen. psychologische aspecten mee, waarbij bewustwording, kennisoverdracht en experimenten cruciaal zijn om te leren en om een gezond (lokaal) ecosysteem te
• Pientere Tuinen, provincie Utrecht, WeCity.
• Groen aan de buurt, IVN, LEU, NMU, provincie Utrecht. • Gezondheid en leefomgeving (programma GezondIn), Pharos en platform 31.
ontwikkelen. Dit doen we datagedreven: hoe krijgen
• Klimaatklaar: hét online platform voor samenwerken
Bijvoorbeeld door slimme monitoring met sensoren,
• Wijkaanpak met inwoners in Bunnik, Netwerk Water
over veranderend gedrag en lifestyle.
• Fort Ruigenhoek als klimaatfort (Netwerk Water &
we beter inzicht in de huidige situatie en trends?
een boswachter in de wijk en door onderzoek en kennis
Meer groen in de stad en een betere verbinding tussen stedelijk groen en het groen in de omgeving bieden
concrete mogelijkheden voor een gezonder (stedelijk) leven. We werken aan drempelloze overgangen: zo
verkleinen we de mentale en fysieke afstand tot groen die bewoners ervaren. 36
voor alle projecten van meerwaarde zijn. We werken
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
aan klimaatadaptatie, Netwerk Water & Klimaat. & Klimaat. Klimaat).
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< D2. Gezond en natuurinclusief verduurzamen
Deze pilot is gericht op het ontwikkelen van praktische, innovatieve werkwijzen en richtlijnen om bestaande
woningen sneller en natuurinclusief te kunnen isoleren/ verduurzamen. We doen dit samen met verschillende partijen, onder wie bewoners zelf.
Deze pilot levert ervaringen op die nationaal ingezet
kunnen worden, aangezien knelpunten bij het sneller en
natuurinclusief verduurzamen van woningen in elke wijk en in elke gemeente in Nederland spelen.
Belangrijke randvoorwaarden: de maatregelen moeten
kunnen rekenen op draagvlak bij bewoners, uitvoerbaar (haalbaar en betaalbaar) zijn, tot meetbare resultaten leiden en in andere wijken herhaalbaar zijn. Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Overzicht van nieuwe en bestaande werkwijzen om patstellingen in energietransitie/verduurzaming en natuurbescherming op te lossen.
37
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
• Praktische uitwerkingen voor gebiedsgerichte
ontheffingen (op de Wnb) gekoppeld aan plannen voor soortenmanagement bij uitvoering van isolatiemaatregelen.
• Koppeling met het nationale isolatieplan versterken. • Praktische werkwijzen en richtlijnen waarmee we
isolatiemaatregelen in de bestaande bouw op een
gezonde en natuurinclusieve manier kunnen uitvoeren. Onderdeel hiervan is voorzien in vervangende verblijfplaatsen voor soorten die door de isolatiemaatregelen verjaagd worden (vleermuizen,
huismussen, gierzwaluwen) en het verbeteren van openbaar en particulier groen.
>
D3. Binnenstedelijke inbreiding (verdichten) en aanjagen brede welvaart
Met binnenstedelijke inbreiding vergroten we onze
woningvoorraad zonder dat dit ten koste gaat van
groene buitengebieden. We verbeteren tegelijkertijd de brede welvaart van bewoners door hierbij te focussen op een gezonde, vitale en groene leefomgeving waar sociale cohesie, sociale veiligheid, voorzieningen,
bereikbaarheid en inclusiviteit de uitgangspunten zijn. Andere aspecten die we bij deze aanpak meenemen zijn klimaatadaptatie, versterken van de biodiversiteit en product- en procesinnovatie.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Inventarisatie (scan) van oplossingsrichtingen voor binnenstedelijke inbreiding.
• Woningcorporaties kunnen het aantal woningen in
naoorlogse wijken laten toenemen met gemiddeld 25%.
<
3.3.3 Cluster E. Cluster E.
Circulaire economie en duurzame werklocaties
38
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< E1. Circulaire Innovatie Utrechtse (Maak)Bedrijven
E2. Toekomstbestendige Utrechtse Bedrijventerreinen
Concrete resultaten 2023-2025 en later
trale, afvalvrije en duurzame economie en leveren
bedrijventerreinen. Terreinen die een belangrijke
• Op twee bedrijventerreinen is een start gemaakt
het gebied van energie, klimaat en circulaire transities.
• Op minimaal vijf bedrijventerreinen hebben onder-
Met dit programma werken we aan een energieneu we een substantiële bijdrage aan een meer circulaire
(maak)industrie in de Regio Utrecht. We ondersteunen met dit programma regionale (maak)bedrijven bij het behalen van hun circulaire ambities.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Inventarisatie van de meest impactvolle circulaire bedrijfsprocessen binnen de regionale (maak) industrie.
• We activeren 50 regionale (maak)bedrijven, helpen 30 tot 40 bedrijven verder op weg en begeleiden
20 impactvolle (maak)bedrijven bij het doorontwikkelen van circulaire plannen. Het Stimuleringsfonds biedt 8 tot 10 bedrijven additionele financiering.
Met dit project werken we aan toekomstbestendige bijdrage leveren aan het behalen van onze ambities op Hiermee vergroten we de aantrekkelijkheid van onze regio voor bedrijven en verankeren we bestaande
bedrijvigheid, halen we nieuwe bedrijvigheid naar deze regio en versterken we onze exportpositie.
Het project bestaat uit twee werkpakketten. Werkpakket 1 is gericht op het realiseren van organisatiegraad, vergroening, duurzame mobiliteit en intensivering
(inbreiding gekoppeld aan de woningbouwopgave).
Een goede organisatiegraad op een lokaal terrein is een voorwaarde voor het realiseren van de brede opgave.
We werken aan veiligheid op de terreinen, vergroening en leefbaarheid en aan logistieke oplossingen die de bereikbaarheid van het terrein verbeteren. Een regionaal kennisprogramma draagt hieraan bij.
Met werkpakket 2 ondersteunen we bedrijventerreinen bij het versnellen van de energietransitie en het
toekomstbestendig maken, bijvoorbeeld door een
Smart Energy Hub en concrete inbreidingsprojecten te realiseren.
39
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
• Op zestien bedrijventerreinen in de regio wordt
gewerkt aan verbetering van de organisatiegraad. met circulair ondernemen.
zoeken plaatsgevonden naar opwek en transport van duurzame energie. De eerste stappen naar uitvoering voor opwek van nieuwe energie zijn gezet in de vorm van smart grids en zon-pv op bedrijfsdaken.
3.
Opgavegerichte aanpak
< E3. Circulaire Ambachtscentra provincie Utrecht
Een Circulair Ambachtscentrum (hierna CA) combineert de functies van een milieustraat, kringloopwinkel,
reparatiewerkplaats en onderwijs. Spullen en materialen blijven dankzij een CA langer in omloop en belanden niet onnodig op de stort. Binnen onze regio lopen al enkele initiatieven en projecten op dit gebied.
Het economische, sociale én ecologische karakter
van CA’s draagt in hoge mate bij aan de kwaliteit van
wonen, leven en werken in de regio. Bij de ontwikkeling
van een CA lopen gemeenten en initiatiefnemers echter tegen verschillende vraagstukken aan. Met dit project
willen we het concept Circulaire Ambachtscentra een flinke boost geven.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Uitgebreid regionaal strategisch ‘ketenonderzoek consumptiegoederen’ inclusief regionaal
haalbaarheidsonderzoek en adviesrapport voor een regionaal plan van aanpak.
• Lopende pilots en experimenten zijn breder inzetbaar (opschaling).
• Een regionale bijdrage aan lokale juridische
vraagstukken (flexibilisering bestemmingsplannen, einde-afvalstatus)
• En als vervolg: advies hoe we milieustraten regionaal
kunnen transformeren naar Circulaire Ambachtshubs en logistieke grondstoffenclusters.
40
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< 3.4 Module: Leren van en voortbouwen op aanpak Vitale Wijken Vitale Wijken zijn wijken waar een cumulatie van problematiek heeft geleid tot een structurele
achterstand van bewoners, met name op het gebied
van gezondheid en sociaal-economische kansen. Ook de fysieke leefomgeving, veiligheid en duurzaamheid zijn hier aandachtspunten. De urgentie om deze
achterstanden weg te werken is groot: in deze wijken
ligt de levensverwachting en goed ervaren gezondheid beduidend lager dan in andere wijken. Er is relatief
vaak sprake van een ongezonde levensstijl, alcoholen drugsgebruik, depressiviteit en eenzaamheid.
Voorbeelden: de gemiddelde levensverwachting in gezonde levensjaren in Overvecht is 60 jaar, in de aangrenzende wijk Noordoost 72 jaar.
Veel projecten binnen deze propositie richten zich op
en het Soesterkwartier (Amersfoort). We willen hier
regio. Deze module richt zich volledig op het hier en nu.
(Utrecht), Vollenhove (Zeist), Centrale As (Nieuwegein) werken aan een verbeterde gezondheid en een gezonde leefomgeving door onder andere:
• Versterken van de samenwerking tussen de 0e en de 1e lijn (bijvoorbeeld met gezondheidscafé’s).
• Sociaal renoveren in complexen waar dit erg nodig
is, gericht op gezond leven, met hulpverlening waar nodig.
• Samenwerking tussen diverse partijen met als
inzet ontmoetingen en meer mogelijkheden om
te bewegen en laagdrempelig te sporten. Hierbij ook vrijwilligers opleiden en betrekken.
• Inzet op een kansrijke start, onderwijs en
bestaanszekerheid en meedoen naar vermogen. Perspectief bieden aan de jeugd, ook op werk en bewoners mee laten doen naar vermogen.
Sinds (medio) 2020 loopt er al een Regio Deal Vitale
resulteert in de laagst gemiddeld ervaren gezondheid
is verankerd. Tegelijkertijd is nu al duidelijk dat de
van de U16. In Vollenhove voldoet 40% van de bewoners niet aan de norm van voldoende gezond bewegen.
Doel van deze module is een betere gezondheid - in
de brede zin van het woord - en het verbeteren van de leefomgeving van deze inwoners, zodat zij gezonder en gelukkiger oud kunnen worden en meer gelijke
sociaal-economische kansen krijgen. Centraal staat het 41
verkleinen van achterstanden in de wijken Overvecht
Groeikern Nieuwegein vergrijst snel en het aantal gezondheidsproblemen stijgt evenredig mee. Dit
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
Wijken (3e tranche) waarin deze integrale aanpak
gezamenlijke aanpak van het Rijk en de gemeenten
de termijn van de Regio Deal Vitale Wijken (tot en met 2025) overstijgt. De achterstanden zijn dermate groot
het voorkómen van problemen door de groei van de
De problemen in deze wijken zijn er nú en moeten we
nú aanpakken om te voorkomen dat de inwoners nog verder achterop raken.
De aanpak van de Vitale Wijken levert lessen en
ervaringen op die ook toepasbaar zijn in andere
gemeenten met wijken die vragen om een structurele,
integrale aanpak om de leefbaarheid en het toekomst perspectief van de bewoners te verbeteren, zowel
binnen als buiten de Regio Utrecht. We zoeken dan ook
nadrukkelijk de synergie en nemen het onderwerp Regio Deal Vitale Wijken daarom – als aparte module – op in deze Regio Deal.
Inhoudelijk draait het om de volgende aspecten:
• We willen proactief leren van de ervaringen en lessen
die vanuit Vitale Wijken in de genoemde wijken zijn en worden opgedaan.
• We breiden (op korte termijn) deze module – ook
richting het Rijk – graag uit met de wijk Soesterkwartier (Amersfoort). Hier loopt inmiddels een soortgelijke aanpak, met steun van de provincie Utrecht.
en complex dat deze niet in vijf jaar zijn weggewerkt.
• We starten binnen 2 jaar graag met enkele aanvul-
dan ook in op verdere ondersteuning, aanvullend op
de problemen met de huidige middelen nog niet
Dit vraagt een lange adem. We zetten in deze propositie de huidige Regio Deal.
lende projecten in de genoemde wijken. We hebben voldoende kunnen wegnemen. Tot die tijd zetten we
de uitvoering van de bestaande initiatieven centraal.
<
3.
Opgavegerichte aanpak
Gezien het specifieke karakter van de Vitale Wijken
binnen deze propositie is maatwerk op zijn plek. We
kunnen de komende jaren nog vooruit met de lopende Regio Deal Vitale Wijken, maar we zien ook kansen om de aanpak te verdiepen en te verlengen.
We geven in deze propositie daarom nog geen
concrete uitwerking van de mogelijke invulling van de projecten. Dit willen we graag in de komende
jaren uitwerken met het Rijk en partners in de wijken,
in de fase van co-creatie van de nieuwe Regio Deal. Vanuit de regio zijn er aanvullend op de Regio Deal
Vitale Wijken middelen beschikbaar voor intensivering en verlenging van de inzet in de Vitale Wijken door cofinanciering.
42
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< 3.5 Verbindende thema’s: participatie/ data en kennis/monitoring/human capital Naast de projecten die aan een van de twee sporen
3.5.1 Gereedschapskist Groene Gezonde Gebiedsontwikkeling (4G) Doel van dit project is een betere verankering, weging
en monitoring van gezondheid, welzijn en vergroening in toekomstige gebiedsontwikkelingen.
zijn gekoppeld, hebben we ook projectvoorstellen in
We ontwikkelen hiervoor een ‘Gereedschapskist Groene
naast zijn er voorstellen in voorbereiding die thema’s
instrumenten:
voorbereiding die deze twee sporen verbinden. Daarconcretiseren, zoals monitoring en participatie, met
behulp van innovatieve methoden als digital twinning
en VR-technieken. Deze projecten dragen als leercases
bij aan het voorspelbaar verbeteren van de gezondheid en de gezonde leefomgeving.
De Regio Utrecht kent een groot spanningsveld tussen enerzijds het verbeteren van de gezondheid en het
terugdringen van gezondheidsverschillen tussen wijken en anderzijds de ambities op het gebied van nieuw-
bouw, de woningbouwopgave en de energietransitie.
Een gezonde groene omgeving, ruimte voor verdichting in stedelijk gebied en data (digital twin) spelen hierbij een belangrijke rol.
De uitdaging zit met name in de (complexe)
hoe je de verwachte (kosten)effecten op gezondheid
en welzijn inzichtelijk maakt en hoe je eenvoudig meet of je de ambities realiseert.
• Planner: (door)ontwikkeling van rekeninstrumenten
een belangrijke rol bij het omgaan met de complexe
gebieden te ontwikkelen.
om de effecten van scenario’s door te rekenen, zoals de Groene Batenplanner, om de maatschappelijke
baten van groen op gezondheid door te rekenen en
de toepassing van gedragsmodellen in digital twins.
• Evaluator: (door)ontwikkeling van methodieken die
het mogelijk maken geïmplementeerde interventies eenvoudig te monitoren en evalueren.
• Versneller: scheppen van randvoorwaarden om
de opschaling van verkenner, planner en evaluator mogelijk maken en deze producten structureel te verankeren.
We ontwikkelen de gereedschapskist in twee à drie
een koppeling tussen gezondheid en een gezonde
relevante stakeholders zoals bouwers, kennisdragers,
leefomgeving.
• We leren samen welke interventies voorhanden zijn,
• Verkenner: overzicht van interventies om gezonde
samenhang en de beperkte ruimte. Met de Dataen KennisHub Gezond Stedelijk Leven maken we
Concrete resultaten 2023-2025 en later
3.5.2 Participatie met inzet van digitalisering en innovatie d.m.v. digital twinning
Gezonde Gebiedsontwikkeling’ (4G) die bestaat uit vier
living labs (wijken waar (her)ontwerp plaatsvindt) met overheden en inwoners.
Op geodata gebaseerde producten en diensten spelen stedenbouwkundige vraagstukken waar we in de Regio
Utrecht voor staan. Gedetailleerde data over de bovenen ondergrond dragen bij aan het identificeren van
kansen en bedreigingen. Met dit project vertalen we fysieke leefomgeving naar een digitaal model, een
zogeheten digital twin. In deze digital twin verwerken we de data over de boven- en ondergrond om een
realistische 3D-weergave van de fysieke leefomgeving te kunnen creëren.
De kracht van deze 3D-omgeving is dat we projecten en thema’s integraal en in samenhang met elkaar in beeld kunnen brengen. Waar we thema’s nu nog vaak indivi-
dueel en los van elkaar onderzoeken, maakt een digital
twin integraal analyseren mogelijk. Daarmee draagt het bij aan het oplossen van complexe stedenbouwkundi-
ge opgaven, die vragen om integrale analyse en keuzes die integraal onderzocht en gemaakt worden.
43
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
<
3.
Opgavegerichte aanpak
Realistische 3D visualisaties maken bovendien parti-
cipatie met belanghebbenden efficiënter en effectie-
ver. Een beeld zegt immers meer dan duizend woorden, spreekt tot de verbeelding en is herkenbaar.
mogelijk projecten binnen deze Regio Deal toepassen en doorontwikkelen.
verschillende belanghebbenden, zoals stedenbouwers,
3.5.3 Learning communities groene gezonde leefomgeving
in staat effectievere keuzes te maken en het effect van
‘learning communities groene en gezonde leefomge-
Digital twinning levert waardevolle informatie op voor projectontwikkelaars en adviesbureaus. Het stelt hen
deze keuzes beter en datagedreven te onderbouwen.
Op deze wijze wordt gezamenlijk gewerkt aan opgaven
op het gebied van leefbaarheid, duurzaamheid, klimaat adaptatie en vergroening, waarbij alles samenkomt in de digital twin
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Geselecteerde projecten dragen als voorbeeldcases bij aan het voorspelbaar verbeteren van de gezondheid en de gezonde duurzame leefomgeving van
burgers. Bij elk project testen of implementeren we de meest passende innovaties en digital-twinonderdelen. De beste resultaten zijn bruikbaar
voor elke wijk- of gebiedsontwikkeling in Nederland.
• Een 3D-visualisatie/digital twin die maatschappelijke opgaven integraal en in samenhang met elkaar
inzichtelijk maakt. Aanvullend ontwikkelen we met de nieuwe VR- en AR-technieken innovatieve
participatietrajecten die de betrokkenheid van inwoners vergroot.
44
• Bij de uitrol zullen we deze nieuwe technieken in zoveel
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
In gebieden die we (her)ontwikkelen zetten we in op
ving’. We ontwikkelen die communities vanuit de pu-
bliek-private samenwerking DKH-GSL en in verbinding met het bredere Earth-Valley-netwerk en de HHU. Dit project kunnen we Regio-Deal-breed inzetten.
>
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• We organiseren bewustwordingscampagnes,
netwerksessies, werkbezoeken, trainingen en testbijeenkomsten in twee à drie (her)ontwikkelings gebieden, oftewel ‘living labs’.
• Publieke en private partijen, kennisinstellingen en
inwoners leren meer van en met elkaar in een multi-
ple-helix-benadering, waardoor we gebieden uiteindelijk sneller en hoogwaardiger groen én gezond kunnen inrichten.
• Inzichten, formats en praktijken verspreiden we actief in het Regio-Deal-netwerk. Dit versterkt de onderlinge samenwerking in de Regio Deal. Gaandeweg kunnen we
ook krachtige en duurzame learning communities ontwikkelen in gebieden buiten de scope van dit voorstel.
<
4.
Organisatie en samenwerking (incl. governance)
Gevolgde aanpak tijdens voorbereidingsfase
Organisatie en aansturing voor de volgende fase
Programmaorganisatie
zijn vele personen en organisaties uit de hele regio
en daarna in de uitvoering zoveel mogelijk voort op
bestaat uit een programmamanager, twee inhoudelijk
Vanuit een klein en slagvaardig programmateam
betrokken. Gezamenlijk hebben zij de focus en hoofd lijnen van het programma verder vormgegeven en geconcretiseerd met feitelijke projectvoorstellen.
Daarbij is nauw samengewerkt met de in de regio
actieve samenwerkingsorganisaties, zoals de HHU, de DKH-GSL, Earth Valley en de programmaorganisatie voor Groen Groeit Mee.
Voor de fase van voorbereiding van deze propositie is een stuurgroep ingesteld onder voorzitterschap
van de provincie Utrecht en met deelname vanuit
de betrokken regio’s. Verder is een adviesgroep met
vertegenwoordigers vanuit maatschappelijke partners,
We bouwen voor de volgende fase van ‘dealmaking’ de aanpak die we tijdens de voorbereiding hebben gevolgd: we benutten bestaande samenwerkings-
verbanden en leggen verbindingen tussen domeinen. Daarbij wordt de projectorganisatie en de stuurgroep doorontwikkeld, zoals hieronder toegelicht.
We hebben gemerkt dat partijen die elkaar normaliter niet vaak ontmoeten, interessante dwarsverbanden
hebben gelegd. Dat geeft energie en zorgt voor synergie. Uitgangspunten
• Voor de uitwerking van de governancestructuur
maken we gebruik van de lessen vanuit het Regio Deal Lab Governance.
onderwijs en kennisinstellingen, zorg, ondernemers,
• We verankeren de publiek-private samenwerking in
geweest bij de voorbereiding op de Regio Deal.
• We benutten én versterken bestaande governances-
ROM Utrecht en natuur- en milieuorganisaties betrokken
Zoals uit het overzicht van betrokken partijen (en de
de wijze van organiseren en besturen.
tructuren en arrangementen (zoals de HHU, DKH-GSL, GGM, et cetera).
Letters of Support) blijkt, wordt de Regio-Deal-aan-
• De wijze van organiseren stimuleert versnelling in
en samenwerkingsverbanden uit de verschillende O’s
• We werken gefaseerd en gestructureerd toe naar
werkende natuur- en milieuorganisatie, ofwel de Oost-
Dealmaker en departementale contactpersonen
vraag dan ook breed gesteund door diverse partijen
(onderwijs, ondernemers, overheden en ngo’s (samenbroekorganisaties)).
uitvoering en delen van kennis.
de uitvoeringsfase en betrekken het Rijk via de
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
De programmaorganisatie voor de volgende fase
coördinatoren (voor elk spoor één) en één coördinator voor de thema’s (participatie, data en kennis, monitoring en communicatie). De coördinatoren zijn daarbij de ‘linking pins’ die zorgen voor verbinding met de bestaande samenwerkingsverbanden. Daarnaast
bestaat het team uit een programmasecretaris en een contactpersoon voor financiën en control.
Personen van de deelnemende organisaties en samen werkingsverbanden zullen veel taken in deeltijd uit-
voeren. In praktische zin hebben we afgesproken dat de coördinatie van de uitvoering – inclusief het pen-
voerderschap en de kassiersfunctie – bij de provincie Utrecht ligt.
Integraliteit bevorderen we vanuit een programmatische, grotendeels gebiedsgerichte aanpak. We leren en
experimenteren in concrete toepassingsgerichte pro-
jecten. Daarbij werken we toe naar doorontwikkeling en opschaling. Het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen de twee sporen ‘gezondheid’ en ‘groene en gezonde leefomgeving’ zorgt voor synergie.
actief bij het vervolg.
Ambtelijk opdrachtgeversoverleg
vindt grotendeels plaats via gebiedsgerichte en
en het team werken we met een coördinerende amb-
• Participatie van inwoners en andere stakeholders wijkgerichte projecten.
45
>
Als direct aanspreekpunt voor de programmamanager telijke opdrachtgever, de directeur/concernmanager
<
4.
Organisatie en samenwerking (incl. governance)
Stedelijke Leefomgeving (Martie Meijer) van de provincie
Regio-Deal-aanvraag groot is, werken we met ‘linking
met vertegenwoordigers op directieniveau vanuit de
clusters.
Utrecht. Verder starten we een tweemaandelijks overleg betrokken regio’s en de directeur van de ROM Utrecht. Stuurgroep met maatschappelijke partners
De huidige stuurgroep vormen we om naar een
stuurgroep op bestuurlijk niveau met partners uit het onderwijs en onderzoek, ondernemers en natuur- en milieuorganisaties. Daarmee hebben we een multi-
helix-stuurgroep die past bij de brede opgaven waar we - in het kader van het versterken van de brede
welvaart - met zijn allen aan werken. De taken en be-
voegdheden werken we in de volgende fase verder uit.
Bestuurlijke drukte beperken we door slimme verbindingen te leggen tussen deelnemers aan deze stuurgroep en bestaande overlegstructuren en samenwerkings verbanden
Samenstelling stuurgroep
De samenstelling van de stuurgroep passen we aan
na een ‘go’ van het Rijk op de Regio Deals. Voornemen is om de huidige stuurgroep op bestuurlijk niveau te vormen en aan te vullen met vertegenwoordigers
vanuit de triple helix en ngo’s, zodat we komen tot een ‘multi-helix’-samenstelling. Omdat het geografische gebied en daarmee de bestuurlijke partners in deze
46
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
pins’ naar regio’s en samenwerkende organisaties en
We denken op dit moment aan de volgende samenstelling:
• Voorzitter: gedeputeerde van de provincie Utrecht Vanuit de overheden (naast de provincie/zie voorzitter):
• Een wethouder namens elk van de betrokken regio’s en een bestuurder namens de waterschappen (maximaal 5 vertegenwoordigers)
Vanuit onderwijs en onderzoek (kennisinstellingen):
• Bestuurder UMCU
• Bestuurder Hogeschool Utrecht of Universiteit Utrecht
Vanuit de ondernemers:
• Vertegenwoordiger vanuit de Economic Board Utrecht (EBU)
Vanuit de samenwerkende natuur- en milieuorganisaties:
• Directeur NMU, namens de Oostbroekorganisaties
>
5.
Financiën
< 5.1 Vragen aan het Rijk Naast het verzoek om cofinanciering van de benodigde investeringen vraagt de regio om meedenkkracht,
het delen van kennis en experimenteerruimte bij het
5.2 Aanbod vanuit de regio
Daarbij zal de provincie, gekoppeld aan verschillende projecten, relatief gezien een forse bijdrage leveren.
Gemeenten verwachten de cofinanciering te kunnen
Om de ambitie te kunnen realiseren is een
samenhangend pakket van investeringen nodig.
wegnemen van optredende belemmeringen.
Als samenwerkende overheden geven wij hierbij de
Voor deze Regio Deal vragen we een bijdrage van
bedrag vanuit de regio als cofinanciering. Deze bijdrage
€ 30 miljoen van het Rijk.
Aansluiting op Rijksbeleid/landelijke opgaven
We vragen het Rijk om in co-creatie met de regio
aan deze Regio Deal te werken, zodat het bijdraagt
intentie af dat wij zorgdragen voor minimaal eenzelfde
is grotendeels gekoppeld aan de projecten die we met
Zorgakkoord. Op deze manier snijdt het mes aan twee kanten.
per spoor, module en thema tot concretere afspraken financiering. Uitgaande van een bijdrage van het Rijk van € 30 mln. en minimaal een gelijk bedrag aan
regionale financiering zetten we hierbij in op de vol
middelen met een herkenbare financiële waarde.
met het Rijk en de verschillende betrokken departe
aan de projecten. Indien het Rijk een lager taakstellend budget beschikbaar stelt in de volgende fase van cocreatie, dan zijn de genoemde percentages voor de
regio een uitgangspunt bij de nadere uitwerking van de afspraken. Met deze verdeling borgen we dat de
grootste regionale opgaven integraal worden opgepakt. In de volgende fase zullen we de colleges en raden
kosten een vast percentage uit de Regio Deal
nader betrekken bij de concrete toezeggingen. Dat is
(waarbij we ervan uitgaan dat er voor organisatie
• Gezonde mensen 30 tot 35% • Groene en Gezonde Leefomgeving
30 tot 35%
• Leren van en voortbouwen op Vitale Wijken 20 tot 25% • Verbindende thema’s ca. 10%
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
in elk geval ‘in kind’ maar vaak ook in geld of andere
gende verdeling over de sporen, module en thema’s
beschikbaar komt):
47
veelal bereid om ook een eigen bijdrage te leveren,
menten welke middelen er gekoppeld kunnen worden
komen over de projecten, Rijksbijdrage en regionale
uit het programma Mooi Nederland en het Integraal
de andere partijen uit de multi helix op projectbasis
verbonden van cofinanciering.
elk van die projecten hebben we zelf de voorwaarde
bijvoorbeeld op het gebied van natuur, wonen, slim
en digitalisering. Verder dragen we bij aan opgaven
niveau die spelen binnen die gemeente. Daarnaast zijn
Om tot een ‘echte deal’ te komen, bespreken we graag
In de volgende fase willen we gezamenlijk met het Rijk
ruimtegebruik, klimaat, energie, circulaire economie
leveren gekoppeld aan projecten op wijk- en gebieds
de middelen uit de Regio Deal willen uitvoeren. Aan
aan regionale en landelijke opgaven. We sluiten aan bij de NOVI/NOVEX en daaraan verbonden opgaven,
>
en staten en AB-leden vanuit hun budgetrecht nog
nu nog niet mogelijk in verband met de onzekerheden over welke projecten waar concreet tot uitvoering
komen. Wel hebben we de raads-, staten- en AB-leden geïnformeerd over deze aanvraag.
<
5.
Financiën
Een doelmatige en rechtmatige besteding van de
bijdrage te leveren. Daarmee hebben we eigenaar-
coördinatiegroep laten adviseren over de toekenning
> Sommige projecten kunnen worden afgerond in deze
middelen is geborgd doordat we een multi-helixvan middelen uit de projecten, ter voorbereiding op besluitvorming door de stuurgroep vanuit de
overheden. Verder zal in elk geval twee keer per jaar overleg met (Rijks)partners plaatsvinden. In deze
overleggen bespreken we de voortgang en kunnen we - waar nodig - afspraken bijstellen als de uitvoering
achterblijft op schema of ingrijpende veranderingen in de omgeving hebben plaatsgevonden.
De ‘kassiersfunctie’ beleggen we bij de provincie
Utrecht die zal toetsen op doel- en rechtmatigheid en op staatssteun aspecten. Via de zogenoemde SiSa-
systematiek waarborgen we een effectieve en efficiënte uitvoering van deze Regio Deal. Hierbij zullen we in de
P&C-cyclus van de betrokken overheden herkenbaar
voor raads-, staten- en AB-leden verantwoorden hoe de middelen worden en zijn besteed.
5.3 Structurele effecten Regio Deal Met de eenmalige investeringen vanuit de Regio
Deal voor uitvoering van de projecten in de periode
2023-2026 willen we impact met structurele effecten
bereiken. Daarvoor hanteren we de volgende werkwijze: > We tonen aan de voorkant commitment door naast een Rijksbijdrage ook een soortgelijke regionale
48
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
schap aan de voorkant georganiseerd.
periode en leiden tot blijvende effecten, zoals bepaal-
waar de opgedane kennis doorontwikkeld en verspreid wordt, zowel in de regio als nationaal. De Regio Utrecht is bij uitstek het gebied waar op de terreinen
gezondheid en leefomgeving instellingen gevestigd
de projecten in de fysieke omgeving of doordat er
zijn die landelijk werken en landelijk leidend zijn op
er nog aanvullend beheer, onderhoud of exploitatie-
‘aardwetenschappen’).
nieuwe (data)systemen zijn ontwikkeld. Voor het geval kosten uit die projecten voortvloeien, spreken we af dat deze gedragen worden door partij(en) uit de regio.
> Bij sommige projecten zal met de eenmalige bijdrage iets in gang gezet worden dat navolging verdient.
Mocht het bijvoorbeeld gaan om een project waarmee we vooruit lopen op structurele bekostiging, zoals soms het geval is met zogenoemde ‘t-2-regels’ op de
begroting, dan maken we op voorhand afspraken
over de criteria op basis waarvan besloten wordt of
iets succesvol is en onder welke voorwaarden het project in aanmerking komt voor een reguliere bijdrage.
> Leerervaringen op relatief kleine schaal met voorbeeldprojecten borgen we door kennis actief en
breed te delen. We weten uit ervaring met de lopende Regio Deal dat dit gerichte inspanningen vraagt. De
samenstelling van onze coördinatiegroep is al breed en hierin zijn ook onderwijs en kennispartijen verte-
genwoordigd die hier mede zorg voor kunnen dragen. Ook via het monitor- en leerprogramma delen we actief nieuwe kennis en leerervaringen in de regio
en met andere regio’s (bijvoorbeeld via het netwerk
vanuit BZK met de verschillende Regio-Deal-partners).
> De HHU heeft een agenda richting 2030 en is de plek
>
dit vakgebied (zowel qua gezondheid als qua
> We bouwen voort op de bevindingen uit het Rli rapport Natuurinclusief Nederland over de koppeling tussen
natuur en gezondheid en geven hier verdieping aan. Verder dragen we met de Regio Deal met concrete voorbeeldprojecten bij aan grote opgaven op het
gebied van biodiversiteit en klimaat.
> Waar kleinschalige innovaties via bijvoorbeeld
Europese subsidies tot opschaling en implementatie kunnen komen, zullen we die projecten voor beoor deling daar voorleggen.
> We vragen vanuit de Regio Deal geen middelen
aan voor zaken die thuishoren in andere investeringsprogramma’s, zoals het MIRT en programma’s voor
de Leefomgeving. Wel kan de Regio Deal zorgen voor versnelling qua organisatie en voorbeeldprojecten
en input leveren voor de zogenoemde RIA (de Regionale Investerings Agenda, zoals genoemd in de NOVEX-brief).
> Vanuit onze governance sturen we actief op kennis
delen en communiceren naar de achterbannen en naar de regio. Daarbij stellen we als onderdeel van de Regio Deal ook een communicatieplan op en vragen we aan alle projectleiders hieraan actief
mee te werken.
<
5.
Financiën
Naast financiële aspecten speelt bij het borgen van het
De regionale overheden leveren met dit voorstel een
Vanuit het Rijk ligt de coördinatie voor de Regio
ecosysteem. De Regio Deal sluit aan op de ambities
• de uitdagingen op het gebied van gezondheid en
Koninkrijksrelaties (BZK), maar voor ons is ook de
structureel karakter ook de inbedding in het regionale vanuit de verschillende platforms en gremia, van
Economic Board tot overleg Groene partijen. Daarbij zal
de ambities uit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
in overleg met de overheden gezorgd kunnen worden
• de opgaven van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI/
Tot slot is structurele opvolging van kennis en
• ruimte voor klimaatadaptatie (de DPRA-werkregio’s)
naadloos aansluit bij de strategische agenda’s van
• duurzaam economisch groeipotentieel
Economic Board Utrecht: ‘Wij maken ons sterk voor
• toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk
voor stimulerend en ondersteunend flankerend beleid. ervaringen uit deze Regio Deal geborgd, doordat het de overheden in dit gebied en in de missie van de
het gezonde hart van Nederland door de regionale
Utrechtse economie toekomstgericht en duurzaam
NOVEX) en de provinciale omgevingsvisie en energietransitie
• sterke en gezonde steden en regio’s gebied.
te versterken.’
De Regio Deal zien we als een aanvullend instrument op
Vanuit concrete plannen van de regio
EU. We vragen vanuit deze Regio Deal geen middelen
In deze Regio Deal richten we ons primair op het bereiken van regionale ambities en daarvoor
benodigde projecten en middelen. Met de verwachte groei van onze regio wordt ruimte schaars en kan
gezondheid verder onder druk komen te staan. De
complexe vraagstukken vragen om het leggen van
verbindingen tussen de verschillende bestuurslagen en schaalniveaus en om samenwerking met multi-
helix-partners. Er moet veel gebeuren en er is weinig
ruimte. Daarom moeten we slim combineren en slim
samenwerken. Op deze manier kunnen de verschillende overheidslagen laten zien dat zij als één overheid opereren. 49
samenhangende en herkenbare bijdrage aan:
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
bestaande programma’s en regelingen bij het Rijk en de die uit programma’s zoals het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) of het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en
Klimaat (MIEK), die beschikbaar zijn voor onder andere infrastructuur, wonen, energie en klimaat. Wel willen we de Regio Deal benutten voor versnelling van de samenwerking en het zoeken naar koppelkansen.
Vanuit de ingezette trajecten willen we in de verdere
toekomst ook bezien in hoeverre we vanuit gezamenlijke voorstellen kunnen komen tot kansrijke Europese aanvragen.
Deals bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en support van andere departementen belangrijk, zoals Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS),
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO),
Economische Zaken en Klimaat (EZK), Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, inclusief de minister voor Natuur en Stikstof) en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W).
>
<
6.
Bijlagen Betrokken partijen Regio Utrecht
De Regio Utrecht (provincie Utrecht en de regio’s U10,
Bovenstaande partijen werken samen in diverse
deel van de regio Foodvalley) doet met actieve
• Directeuren Regio Utrecht (DRU): samenwerking op
Amersfoort, Gooi en Vechtstreek en het Utrechtse
betrokkenheid van de multi-helix-partijen uit de regio
een voorstel voor een Regio Deal Gezonde mensen in
een groene en gezonde leefomgeving (Regio Utrecht). De betrokken partijen in de Regio Utrecht zijn: Vanuit de overheden: • Provincie Utrecht
• U10 (regio met 16 Utrechtse gemeenten, waaronder de stad Utrecht)
• Regio Amersfoort (regio met 7 Utrechtse gemeenten) • 3 Utrechtse gemeenten die deel uitmaken van Regio Foodvalley
• Regio Gooi en Vechtstreek (onderdeel van de provincie Noord-Holland, met onder andere Hilversum)
• Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Vanuit de publiek-private en triple-helix-partijen: • ROM Utrecht Region
• Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) • Universiteit Utrecht (UU)
• Hogeschool Utrecht (HU)
• Namens de Oostbroekorganisaties: Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU)
• VNO-NCW Midden
• Economic Board Utrecht (EBU) 50
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
publiek-private samenwerkingsverbanden, zoals:
ruimtelijk-economisch gebied tussen onder andere provincie Utrecht, vertegenwoordiging
vanuit gemeenten, HU, UU, EBU, ROM, UMC.
• Health Hub Utrecht (HHU): samenwerkingsverband
rondom gezondheid van veertig organisaties, onder andere gemeenten en provincie Utrecht, zorgorga-
nisaties uit de derde, tweede en eerste lijn, welzijns
organisaties/buurtteams, kennis- en onderwijsinstel-
• Groen Groeit Mee: samenwerkingsverband op het
gebied van groene leefomgeving van de provincie Utrecht en de U10, regio Amersfoort, het Utrechtse deel van de Regio Foodvalley, de waterschappen en de Oostbroekorganisaties.
• Alliantie Cirkelregio Utrecht: netwerkorganisatie
op het gebied van circulaire economie van onder
andere provincie Utrecht, U10, gemeente Amersfoort, gemeente Utrecht, VNO-NCW Midden, ROM Utrecht Region, Cirkelstad, NMU en HDSR.
lingen en Creatieve Coalitie voor gezondheid (mkb).
De regio heeft de intentie om deze samenwerkings
samenwerkingsverband op gebied van digitalisering
Binnen de Regio Deal maken we zoveel mogelijk
• Data- en Kennishub Gezond Stedelijk Leven (DKH-GSL): en kennisontwikkeling van onder andere ROM, RIVM,
UU, HU, provincie, gemeente Amersfoort, UMCU, WeCity en private partijen zoals Heijmans, Mecanoo en Ballast Nedam.
• De Oostbroekorganisaties: samenwerkingsverband op het gebied van natuur en milieu van zes organisaties, te weten Natuur Milieufederatie Utrecht (NMU),
Natuurmonumenten (NM), Utrechts Landschap (UL), IVN Utrecht (IVN), Landschap Erfgoed Utrecht (LEU) en Staatsbosbeheer (SBB).
• Earth Valley: samenwerkingsverband op het gebied van geowetenschappen van onder andere de ROM Utrecht, gemeente Amersfoort, provincie Utrecht,
ingenieursbureaus, bedrijven in de bouwketen, (geo)
data en ICT-bedrijven en kennisinstellingen, zoals UU, TNO en Deltares.
>
verbanden verder te intensiveren en structureren.
gebruik van deze samenwerkingsverbanden en de daarbij horende governancestructuur. Zie hiervoor ook het hoofdstuk Organisatie en samenwerking.
6.
Bijlagen Betrokken partijen Regio Utrecht
51
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
<
>
<
Colofon
Deze Regio Deal is een samenwerking van bovengenoemde partijen. Deze uitgave is tot stand gekomen met: Inhoudelijke bijdragen:
Ambtelijk projectgroep (o.l.v. Martie Meijer)
Procesbegeleiding:
Koos de Groot en Anneke Oosterwoud (BMC)
Kaart en beeldmateriaal:
Enof creatieve communicatie
‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht