Collegebrief inzake Regiodeal Gezonde mensen in een Groene en Gezonde leefomgeving
Tekst van het document
GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:
Aan de gemeenteraad cc college van B en W cc pers
RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL
1 december 2022 ZAAKNUMM ER 1221106 BEHA NDELD DOOR Gaston Crolla TELEFOON (035) 629 2188 UW KENMERK 1221106 BIJLAGEN 1 BETREFT Regiodeal DATUM
Geachte raads- en commissieleden, Begin juli 2022 heeft het Rijk de regeling voor de Regio Deals voor een vierde keer opengesteld. Regio Utrecht heeft een aanvraag ingediend. Regio Deal: de regeling. Het Rijk wil graag in partnerschap met de regio’s gezamenlijke opgaven oppakken om zo de brede welvaart te versterken. Hiervoor heeft men het instrument Regiodeal in het leven geroepen. In de Regio Deals werken regio en Rijk samen aan meervoudige opgaven die bijdragen aan de brede welvaart. Het kabinet stelt hiervoor € 900 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2025 ter beschikking. Hiervan is voor de vierde tranche, die medio november is opengesteld, € 284,2 miljoen beschikbaar. https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/regio-deals/vierde-tranche Regio Deal Regio Utrecht: Gezonde mensen in een Groene en Gezonde Leefomgeving In de aanvraag voor deze Regio Deal werken gemeenten, regio’s, provincie samen met kennisinstellingen, natuur- en milieuorganisaties en ondernemers aan versterking van de brede welvaart in de Regio Utrecht. Hierbij gaat het primair om het grondgebied van de provincie Utrecht en de regio’s Utrecht en Amersfoort met verbindingen naar de regio Gooi en Vechtstreek en de regio Food Valley.
Hilversum en Gooi en Vechtstreek werken op onderdelen samen met het Utrechtse netwerk; de Regio Utrecht, aansluitend op de samenwerking die er bestaat via onder meer de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) Regio Utrecht en de Economic Board Utrecht (EBU). De Regio Deal beoogt gezondheidsverschillen in de regio terug te dringen en gezond leven te bevorderen. Ook ondersteunt de deal bij het op peil houden en verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit, met als doel een gezonde leefomgeving voor iedereen.
De gemeente Hilversum streeft naar een groene gezonde leefomgeving. Eén van de onderdelen hierin is het versneld verduurzamen van de woningvoorraad op een natuurvriendelijke manier. Dat levert in de praktijk spanning op tussen de randvoorwaarden gesteld vanuit natuurwetgeving en het versnellen van het tempo van verduurzamen van woningen, waarbij isoleren één van de maatregelen is. De onderzoeksverplichtingen en daarmee gepaard gaande hoge kosten vertragen het tempo van verduurzamen. Hilversum wil graag een pilot starten om met betrokken inwoners en organisaties alternatieve werkwijzen te ontwikkelen om uit dit dilemma te komen. Dit draagt bij aan de versnelling van de verduurzamingsopgave, natuurbehoud en groene leefomgeving en het voorkomen van energiearmoede. Vanuit de Regio Gooi Vecht is opschaling van het traject Digitale Zorg Thuis meegenomen. Hiermee wordt aangehaakt aan het samenwerkingsverband Health Hub Utrecht, ook partner in de regiodeal aanvraag. Centraal staat de aanpak van het probleem van de dubbele vergrijzing (ouder wordende bevolking en minder handen in de zorg). Inzet is de uitrol van het traject Zorg thuis, een initiatief van o.a. Ter Gooi en het samenwerkingsverband van zorginstellingen (De Leidende coalitie).
Regio Deal: financiële impuls en cofinanciering Het Rijk draagt via een Regio Deal financieel bij en kan hulp bieden (kennis en expertise) bij specifieke onderwerpen of bij het omgaan met beperkende wet- en regelgeving. Het Rijk verwacht minimaal 50% cofinanciering van de regionale overheden. Met de indiening van deze aanvraag committeert de Utrechtse regio zich gezamenlijk aan de 50% cofinanciering van de uiteindelijke deal. Dat betekent in deze fase geen onvoorwaardelijk en gedetailleerde cofinanciering, maar een intentieverklaring. De specifieke financiële bijdrage wordt in de volgende fase van dealmaking, op basis van concrete projecten, vastgelegd. In deze fase is uitgegaan van cofinanciering middels inzet van bestaande middelen en capaciteit. Regio Deal: vervolgstappen Het indienen van de aanvraag is een eerste stap richting een Regio Deal. Het Rijk maakt uit alle ingediende aanvragen eind 2022 een keuze. Vervolgens krijgen de gekozen regio’s een uitnodiging om de Regio Deals verder uit te werken met het Rijk naar een concreet uitvoeringsprogramma en samen voor de zomer van 2023 daarover een definitieve Regio Deal te sluiten. Hiervan wordt u op de hoogte gehouden. De eerste stap is een uitnodiging ontvangen van BZK voor het vervolmaken van de Regio Deal. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
mr. C.P. Torres Barrera
dr. ir. G.M. van den Top
<
Regio Deal propositie
Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving
>
>
Regio Deal ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
2
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
<
Inhoudsopgave 1.
Introductie
04
2. Brede welvaart Regio Utrecht
3. Opgavegerichte aanpak/aanpakken met impact
2.1 Beeld van de regio 2.2 Streefbeeld en opgaven 2.3 Doelgroepen
3.1 Inleiding 3.2 Spoor 1: Gezonde mensen 3.3 Spoor 2: Groene en gezonde leefomgeving 3.4 Module: Leren van en voortbouwen op aanpak Vitale Wijken 3.5 Verbindende thema’s: participatie/data en kennis/monitoring/ human capital
05 4. Organisatie en samen werking (incl. governance)
5. Financiën
45 3
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
14
6. Bijlagen Betrokken partijen regio Utrecht
5.1 Vragen aan het Rijk 5.2 Aanbod vanuit de regio 5.3 Structurele effecten Regio Deal
47
>
50
<
1.
Introductie
Regio Utrecht* wil uitgroeien tot de meest gezonde
Om hier goed op te kunnen sturen, richten we onze
We werken vanuit deze Deal samen met partijen uit de
het motto ‘Utrecht: Beating Heart of a Healthy Society’
hun leefomgeving. Een gezonde leefomgeving is een
Ten opzichte van die Deal ligt het accent nu op de hele
stedelijke regio van Europa. Maar dat niet alleen: onder wil Utrecht het kloppend hart van een gezonde samenleving zijn, met gezonde mensen in een gezonde leefomgeving, ook voor toekomstige generaties. Daarbij
kijken we breder dan economische groei en materiële welvaart en verder dan het hier en nu: ons streven is kwaliteit van leven, ofwel Brede Welvaart, Welzijn & Welbevinden voor iedereen. Deze Regio Deal stelt ons in staat daar verder aan te bouwen. Streefbeeld:
aandacht op de gezondheid van inwoners in relatie tot duurzaam leefbare, toegankelijke, groene leefomgeving. Goed toegankelijke, groene gebieden zijn noodzakelijk
in de Regio Utrecht het aantal vierkante meters groen
minste een gelijke bijdrage tegenover.
sociale cohesie. Uit de monitor Brede Welvaart blijkt dat per inwoner ondermaats is en de trend is dalende. We streven met deze propositie dan ook naar meer groen
en een betere verbinding tussen stad en buitengebied.
Hiervoor liggen bij uitstek veel kansen en mogelijkheden in de Regio Utrecht.
Als metropoolregio met anderhalf miljoen inwoners
schap met het Rijk concreet en op korte termijn tot
gezondheid en kwaliteit van leven van onze inwoners
staan onder druk. Deze urgentie op de korte en lange termijn vraagt nú om aandacht en actie!
De Regio Utrecht scoort op veel indicatoren weliswaar goed op de monitor Brede Welvaart van het CBS; de
Gezondheidsatlas van het RIVM laat echter zien dat er nog te veel en te grote verschillen in gezondheid zijn tussen inwoners. De kwaliteit van leven in onze regio is broos en niet voor iedereen gelijk.
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Regio Utrecht en op andere opgaven en doelgroepen. Voor deze Regio Deal vragen we een bijdrage van
Belang van de Regio Deal
De druk op onze leefomgeving en natuur én de
lopende Regio Deal Vitale Wijken om van elkaar te leren.
voor de gezondheid van individuele inwoners én voor
Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving! staan we voor een gigantische groei- en bouwopgave.
4
>
Met een Regio Deal kunnen we als regionale partners onze krachten bundelen om oplossingen in partner-
uitvoering te laten komen. Deze deal helpt ons de brug te slaan tussen onze ambities voor gezonde inwoners en een gezonde leefomgeving. Door deze opgaven
overstijgende samenwerking en financiële bijdrage
werken we intensief en structureel als één overheid. Binnen de Regio Utrecht werken triple-helix-partijen
nauw samen met ngo’s en inwoners. In de voorbereiding trekken we al samen op en merken we dat deze
vorm van co-creatie nieuwe energie en inspiratie geeft.
€ 30 miljoen van het Rijk. Als regio stellen we hier ten
* De Regio Utrecht bestaat uit de Metropoolregio Utrecht (provincie Utrecht en de regio’s U10 en Amersfoort), Gooi en Vechtstreek en het Utrechtse deel van de regio Foodvalley. U vindt in de bijlage een overzicht van alle partijen in de Regio Utrecht en een toelichting op onze partners.
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
<
>
2.1 Beeld van de regio Met deze Regio Deal leggen we de nadruk op de
ruimtelijke kwaliteit van de stedelijke regio’s en de
gezondheid van haar bewoners - gezonde mensen
in een gezonde leefomgeving - in nauwe verbinding met het buitengebied dat zo kenmerkend is voor deze regio in het midden van het land.
Regio Utrecht herbergt twee grote, snel groeiende
steden - Utrecht en Amersfoort - en tal van omliggende steden en (groei)kernen, zoals Hilversum en Veenendaal. Naast dit stedelijk gebied beschikt de regio
over veel landelijke gebied, nationale parken en cultuur landschappen. Zo vind je hier onder meer de Hollandse Waterlinies en Limes (Unesco Werelderfgoed), de
Utrechtse Heuvelrug, Kromme Rijn, Hollandse IJssel en de Roode Haan met de welbekende Grebbeberg.
Regio Utrecht, het kloppend hart van een gezonde samenleving
Utrecht wil een regio zijn waarin de gezondheid van
Gezonde mensen: Utrecht ambieert de meest
De Regio Utrecht is het epicentrum van het ontwikkelen,
gezonde, leefbare, omgeving wonen, werken en
waar het gezondheid en gezond leven centraal staat;
die ons leven beter, langer en veiliger kunnen maken.
haar inwoners voorop staat. Waar mensen in een
recreëren en waar bedrijven, instellingen en overheden samenwerken aan kennis, ideeën, oplossingen
en toepassingen voor een duurzaam gezondere samenleving voor iedereen.
5
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
gezonde stedelijke regio van Europa te zijn. Een plek het kloppende hart van een gezonde samenleving.
Bij toekomstige ontwikkelingen hanteren we daarom
vanuit een economische en wetenschappelijke focus het begrip gezondheid steeds vaker als belangrijkste uitgangspunt.
testen en uitrollen van gezonde en slimme innovaties Landelijke onderzoek en de ontwikkeling van de
medische wetenschap vindt voor 50 procent plaats in onze regio. Van alle Nederlandse onderzoekers op het gebied van gezondheid en biotechnologie werkt 20
procent in de Regio Utrecht en de gezondheidssector
<
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
>
levert - met meer dan tweeduizend bedrijven en
honderd startups - bijna eenvijfde van alle banen in onze regio.
Utrecht Science Park, het grootste science park van Nederland, is het hart van de Nederlandse gezond-
heidseconomie en vormt een sterke basis voor onze
ambities, zoals ook benoemd door de Economic Board Utrecht.
De brede welvaart in onze regio is aanzienlijk, met een goede infrastructuur en gemiddeld hoogopgeleide
bevolking, maar broos wat betreft de toekomst. Actie
is nodig! De (aankomende) vergrijzing doet de vraag naar zorg toenemen én drukt op de arbeidsmarkt en het arbeidspotentieel in de zorg. Daarnaast zijn de
verschillen in gezondheid tussen onze inwoners hardnekkig, waardoor de gemiddelde levensverwachting
en ervaren gezondheid in de ene wijk vele jaren lager
ligt dan in andere wijken in onze regio. Twee gebieden
maken onderdeel uit van het programma Leefbaarheid en Veiligheid: de Centrale As in Nieuwegein en Overvecht in Utrecht.
Groene en gezonde leefomgeving: De ruimte in Utrecht
Naast de we ‘Monitor Welvaart’ het CBSAmersfoort hebben we voor deze Deal ook gebruik In 2040 hebben - om deBrede groei op te vangenvan - 160.000 Centraal (2021) Regio opgesteld. Hiermee kunnen
betreft grondgebruik en staan voor een grote verdich-
Utrecht (Rabobank/begin 2021). nodig. Hoe kunnen we deze forse groei opvangen en
is schaars. We moeten scherpe keuzes maken wat
tingsopgave. Aandacht voor de groene leefomgeving in de stad en het buitengebied is hierbij cruciaal om de kwaliteit van leven te blijven waarborgen.
gemaakt van kwalitatieve informatie uit de Regiodialoog van de Rabobank in in deeen Regio nieuwe woningen en locaties voor ruim 100.000 banen we ambitie en motto ‘Gezond leven stedelijke de regio tegelijkertijd bereikbaar en leefbaar maken?
Conclusies uit deze dialoog: regio liggen vooral op het vlak van we vanuit Om daarop antwoord te geven, zijn de de visieopgaven ‘Utrecht van deOok als zogenoemd NOVEX-gebied werken
Nabij’huisvesting, (2020, door Rijkgezondheid, en regio), het Integraal Ruimtelijk en beleving milieu, inkomen van aan welzijn (inclusief deze ambitie de vraag hoe wemaatschappelijke de groeiopgave Perspectief U10 (2021) en De het Ontwikkelbeeld regio betrokkenheid). uitdagingen zijn:
●
6
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
regio voor iedereen’ blijvend waarmaken.
rondom wonen, werken en mobiliteit optimaal kunnen
Meer betaalbare huizen, zowel koopwoningen als particuliere en sociale huurwoningen. Vooral voor starters, en daarnaast voor andere doelgroepen, om de doorstroming te bevorderen.
<
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
combineren met toekomstbestendige bijdragen aan
Conclusies uit deze dialoog: de opgaven van de regio
vormt hierbij het leidende principe, waarbij het van groot
milieu, inkomen en beleving van welzijn (inclusief
de ruimtelijke kwaliteit en klimaat(adaptatie). Nabijheid belang is dat kwantitatieve groei samen gaat met een kwaliteit van de leefomgeving.
Deze Regio Deal beoogt de maatschappelijke
transitie te versnellen, door in te zetten op de formule: 1 (gezonde mensen) + 1 (gezonde omgeving) =
3 (gezonde samenleving). Waarin we gezondheidsverschillen verkleinen of overbruggen, regio en Rijk
in co-creatie werken aan de toekomst, met ‘health
is wealth’ als leidend principe in beleid en uitvoering. Samenwerking is hierbij de echte innovatie, zowel binnen de Regio Utrecht als interdepartementaal in Den Haag.
Naast de ‘Monitor Brede Welvaart’ van het CBS hebben we voor deze Regio Deal ook gebruik gemaakt van kwalitatieve informatie uit de
Regiodialoog van de Rabobank in de Regio Utrecht (Rabobank/begin 2021).
7
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
liggen vooral op het vlak van huisvesting, gezondheid, maatschappelijke betrokkenheid). De uitdagingen zijn:
• Meer betaalbare huizen, zowel koopwoningen als
particuliere en sociale huurwoningen. Vooral voor starters, en daarnaast voor andere doelgroepen, om de doorstroming te bevorderen.
• Hand in hand laten gaan van economische
ontwikkelingen, grootschalige woningbouw en
natuurbehoud, zodat natuur - een grote kracht van de regio - niet het kind van de rekening wordt.
• Een economie die in brede zin duurzaam is, die
inclusief is en rekening houdt met de impact op de omgeving.
>
De Regio Utrecht is populair, mede dankzij de aan-
wezigheid van veel zogenoemde welvaartsbronnen
als voorzieningen. Dit heeft grote impact op de vraag naar ruimte, zet onze leefomgeving onder druk en
maakt de natuur kwetsbaar. Hier komt bij dat mensen die werken in de zorg, onderwijs en techniek –
de middengroepen die hard nodig zijn om groei en
gezondheid in goede banen te leiden – vaak kampen met minder aantrekkelijke woonsituaties (hoge lasten en milieudruk). Als deze groep vanwege de woningmarkt voor andere regio’s gaat kiezen, ontstaan in Regio Utrecht knelpunten in de zorg en andere sectoren, die tot een negatieve spiraal leiden.
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
< 2.2 Streefbeeld en opgaven Streefbeeld:
Gezonde inwoners in een groene en gezonde leefomgeving Doelen
Met de Regio Deal zetten we in op:
• Mentale en fysieke gezondheid van inwoners
vergroten, met nadruk op preventie en terugdringen van verschillen in gezondheid.
• Digitalisering en innovatie in zorg en welzijn versnellen, voor professionals en inwoners.
• Natuur- en bosgebied per inwoner vergroten,
diverser maken en beter verbinden. Deze gebieden
enerzijds toegankelijker maken en anderzijds zorgen voor behoud van rust- en stiltegebieden, middels aanbrengen van verschillende zones.
• Hogere waardering van de woonomgeving en meer groen in de stad.
• Ervaringen in Utrecht met gezonde leefomgeving
en gezondheid zijn toepasbaar in andere regio’s in Nederland en daarbuiten.
8
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Dat doen we thematisch vanuit:
• Actieve betrokkenheid en participatie inwoners en stakeholders, met gebruik van interactieve
middelen als integrale 4D en digital twin technieken.
• Een aanpak die integraal en wijk- en gebiedsgericht is. Hiermee creëren we fieldlabs in afgebakende gebieden die we kunnen monitoren en waarbij
we naast feiten en cijfers ook de beleving van de inwoners kunnen meten.
• Initiatieven die leiden tot een circulaire samenleving: groei van de regio zonder extra milieudruk en/of grondstoffengebruik.
• Delen van kennis en leren door monitoring en
doorontwikkeling van methoden en instrumenten via de DKH-GSL en HHU;
• Versnelde besluitvorming en uitvoering bij integrale projecten.
De KPI’s willen we in de fase van dealmaking samen met het Rijk concreet maken.
>
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
Probleem: Gezondheid en Leefomgeving staan door groei regio onder druk Grote verschillen in gezondheid tussen wijken + broze gezondheid op termijn ivm demografische ontwikkelingen Kwaliteit van de leefomgeving onder druk, mede door groei van de regio Toenemende zorgbehoefte Tekort aan zorgpersoneel
< Oplossing: Inspanningen uit Regio Deal, te weten Meer aandacht voor preventie, betrokkenheid van inwoners hierbij en data en digitalisering • Kennis HHU en DKH GSL benutten en organisaties doorontwikkelen. • Inwoners betrekken via wijkgerichte aanpakken. • Verbinding tussen groen en gezondheid versterken. • Vervolg op Vitale Wijken aanpak.
Hoeveelheid natuur en bossen per inwoner gering door groei van de regio neemt druk op leefomgeving toe
Gebiedsgerichte en wijkgerichte aanpakken voor betere verbindingen tussen stad en buitengebied.
Veel partijen in triple helix en op verschillende schaalniveaus / wie neemt de regie?
• Uitvoering x gebiedsgerichte projecten • Meer aandacht voor groen in de stad • Betrekken inwoners / stakeholders
Disbalans middelen voor ‘gebouwde omgeving’ en middelen voor natuur, biodiversiteit, klimaat en recreatie
Werelden van gezonde mensen en gezonde leefomgeving nog onvoldoende verbonden Gezondheid vraagt inzicht in verklarende en te beïnvloeden (externe) factoren (sociaal domein, fysieke omgeving, zorg) Gezondheid vraagt beleidsintegratie en ‘meekoppelkansen’
• Uitvoering projecten op gebied van Circulaire Economie
Samenwerking tussen HHU, DKH-GSL, Earth Valley, GGM en Cirkelstad versterkt door: • Gezamenlijke agenda’s • Samenwerking in concrete projecten • Monitoring van effecten + delen van kennis • Digital twinning en VR technieken bij participatie benutten
Samenwerkings- en slagkracht in de Regio nog te gering
• In de governance en uitvoering betrekken van multi-helix partners • Samenwerking met het Rijk verbindt regionale en nationale opgaven
---
---
Beoogde output van de Regio Deal / KPI’s in volgende fase Digitalisering en Innovaties in de zorg gekoppeld aan preventie en leefomgeving d.m.v. X projecten + X wijkgerichte fieldlabs
In 4 GGM voorbeeldgebieden + X wijken zijn samenwerkingsverbanden ontstaan en worden gezamenlijke projecten uitgevoerd
Lessen en ervaringen uit de aanpak Vitale Wijken worden breed gedeeld en het programma krijgt op korte termijn een vervolg in 4 wijken en nieuwe projecten
Inwoners worden met vvernieuwende middelen betrokken bij de projecten uit de RD / Effecten worden gemonitord en kennis gedeeld
X bijeenkomsten voor regionale kennisdeling + deelname aan landelijke netwerken
---
Externe omgeving (conjunctuur, geopolitiek, pandemieën) + trends -> meesurfen waar mogelijk
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Brede Welvaart in de hele Regio Utrecht versterkt met Regio Deal als vliegwiel
Verschillen in gezondheid tussen wijken sterk verminderd
Minder zorgbehoefte door meer aandacht voor preventie
Meer, diverse en beter verbonden groen in de leefomgeving
Hogere waardering voor de woonomgeving
Bijdrage Regio Utrecht aan innovatiekracht van Nederland versterkt
---
Flankerend overheidsbeleid -> meekoppelen waar mogelijk
9
Beoogde outcome en impact van de Regio Deal
>
<
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
Opgaven
Gezondheidsverschillen terugdringen en gezond
Deze problematiek vraagt om preventie: een gezonde
nationale parken, een hoogopgeleide bevolking, hoge
De monitor Brede Welvaart van het CBS geeft in de
versterken van de mentale weerbaarheid van jongeren
Op het eerste gezicht heeft de Regio Utrecht alles mee: materiële welvaart en een hoog gezondheidsniveau. Wie beter kijkt, ziet dat de kwaliteit van leven in deze regio broos en niet voor iedereen gelijk is. Zo zijn er wijken waar de levensverwachting tot wel zeven
jaar lager is dan in andere wijken binnen diezelfde
gemeente en waar het aantal gezond ervaren jaren
nog lager is. Bovendien staat de leefbaarheid van de regio onder druk, mede door de verdichtingsopgave.
Om hier goed op te kunnen bijsturen, richten we onze
aandacht op de gezondheid van inwoners in relatie tot hun leefomgeving en streven we naar meer groen en een betere verbinding tussen stad en buitengebied.
Dit laat zich samenvatten in twee belangrijke opgaven:
1. Gezondheidsverschillen terugdringen en gezond leven bevorderen.
2. Ruimtelijke kwaliteit op peil houden en waar mogelijk verbeteren.
leven bevorderen
Regio Utrecht gemiddeld goede scores aan. Dit hangt
samen met het gemiddeld hoge opleidingsniveau van onze inwoners, hetgeen doorwerkt in inkomensniveau,
werkgelegenheid, koopkracht en de ‘gezondheidsgeletterdheid’. Deze gemiddelden verhullen echter de grote gezondheidsverschillen tussen wijken in de provincie Utrecht en de regio Gooi en Vechtstreek, verschillen
die wel naar voren komen in de Gezondheidsatlas van
het RIVM. Onze regionale partners vinden deze gezondheidsverschillen uit het oogpunt van sociaal-maat-
schappelijke samenhang en individueel welzijn onge wenst. De Health Hub Utrecht heeft een regiobeeld
opgesteld dat de urgentie op een aantal punten heel zichtbaar maakt:
• De bevolking van de regio vergrijst, waardoor onder
Daarbij willen we bevorderen dat ouderen en mensen met een onderliggende aandoening of chronische ziekte zo lang en zelfstandig mogelijk thuis kunnen blijven wonen.
Onderzoeken en adviezen van onder meer de Raad
voor de Leefomgeving en Infrastructuur (2022) en de
Raad voor de Volksgezondheid & Samenleving (2022) onderstrepen de noodzaak om beter toegankelij-
ke groene (ontmoetings)gebieden te realiseren in en
rondom stedelijke agglomeraties, om zowel de gezondheid van individuele inwoners als de sociale cohesie te bevorderen. In de Regio Utrecht liggen hier bij uitstek veel kansen en mogelijkheden.
staat onder druk.
door middel van e-health en AI (Artificial Intelligence/
• De arbeidsmarkt op het gebied van zorg en welzijn
realiseren van deze opgaven, die we integraal willen
• Er zijn grote sociaal-economische
domein betrokken zijn.
• De organisatie van zorg en welzijn is versnipperd en
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
en een gezond, zelfstandig leven mogelijk maken.
We willen inzetten op ‘een leven lang leren en
• Mentale problemen komen vaker voor en de
aanpakken en waarbij zowel het sociale als het fysieke
start voor kinderen, een gezonde, groene leefomgeving,
meer de zorgvraag toeneemt.
Participatie van inwoners is van groot belang en ondersteuning van het Rijk is essentieel voor het
10
>
wachttijden voor behandeling zijn lang.
gezondheidsverschillen tussen én binnen gemeenten. te weinig verbonden.
ontwikkelen’, en zoeken daarnaast naar oplossingen
ICT). Als we nú investeren in de Utrechtse regio waar
de vergrijzing bovengemiddeld hoog is, komt dat ten
goede aan alle regio’s in Nederland die in de toekomst met vergrijzing te maken krijgen, door hier lessen uit te leren en goed voorbereid te zijn.
<
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
Ruimtelijke kwaliteit op peil houden en waar mogelijk
mate voor mensen met cruciale beroepen in publieke
Op verschillende plekken in de regio vinden nu pilots
Utrecht staat op de 10e plaats van alle 12 provincies
naar personeel in deze sectoren zal ook nog eens
verbetering van de gezondheid van inwoners vertalen
verbeteren
waar het gaat om het aantal hectare natuurgebied
per inwoner en de trend is dalend. Het aantal inwoners en het areaal bebouwd gebied neemt structureel toe, terwijl het areaal natuurgebied niet groeit. Hierdoor is
sprake van een groeiende disbalans tussen bebouwd gebied en natuurgebied, terwijl Utrecht hier al laag
diensten zoals zorg, onderwijs en veiligheid. De vraag stijgen door het groeiend aantal inwoners enerzijds en toename van de vergrijzing in vooral de kleinere
gemeenten anderzijds. De actuele bevolkingsprognoses van CBS/PBL (2022) voorzien een verdubbeling tot
een verviervoudiging van het aantal 80-plussers in
plaats waarbij we een gezondere leefomgeving ter naar stedenbouwkundige en landschappelijke
principes. Data-gedreven, innovatieve systemen en participatietrajecten (digital twins, DKH-GSL) ondersteunen de pilots.
gemeenten buiten stad Utrecht.
Het Rijk heeft de urgentie om de woningbouwopgaven
dit extra zichtbaar door de forse druk op (populaire)
Gezien deze ontwikkelingen is het noodzakelijk dat er in
Mede gezien de bestaande druk op de woningmarkt en
tevredenheid over de eigen woonomgeving daalt in
leefomgeving. Met brede welvaart als uitgangspunt, is
op scoort. Tijdens de lockdowns in coronatijd was natuurgebieden dichtbij stedelijk gebied. Ook de de regio Utrecht al jaren gestaag.
Met de voorziene groei van de regio als gegeven,
dreigt de verhouding tussen bebouwd gebied en groen nog verder uit balans te raken. Deze groei
brengt immers extra ruimtebeslag met zich mee voor
mobiliteit, werklocaties, energieproductie en daarnaast hebben we de opgave om een groot aantal nieuwe
woningen te bouwen, met name in het goedkope en
middensegment: het aantal woningen met een waarde tot € 300.000 in de regio daalde van circa 350.000
in 2018 naar circa 130.000 in 2021. De toegankelijkheid van de woningmarkt in de regio is steeds verder
onder druk komen te staan. Dit geldt in versterkte
11
>
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
de Utrechtse Regio geïnvesteerd wordt in een gezonde er eveneens de politiek en maatschappelijk gevoelde urgentie om via een gezonde leefomgeving te
te realiseren bij decentrale overheden neergelegd.
de leefomgeving vraagt dit om een versnelling van de
beschreven integrale aanpak: ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’.
investeren in een betere gezondheid van mensen. Onze
We sorteren hier als regio op dit moment al op
dankzij:
financiële ondersteuning vanuit het Rijk voor nodig.
regio heeft daarvoor uitstekende kaarten in handen
• Een regionale economische agenda gericht op het aanpakken van maatschappelijke opgaven in de
regio en daarbuiten: gezonde mensen - gezonde leefomgeving - gezonde samenleving.
• Samenwerkingsverbanden op deze drie thema’s
tussen kennis- en onderwijsinstellingen, bedrijven en overheden.
• Beleidskaders op zowel gemeentelijk als provinciaal niveau waarin deze ambities zijn vastgelegd.
voor, maar hiervoor is ook samenwerking met en
We kunnen dan eveneens concrete stappen zetten in de NOVEX-aanpak voor ons NOVEX-gebied. Als regio gaan we voor het maken van slimme combinaties,
waarbij groei samengaat met toename van groen,
klimaatbestendigheid en betere gezondheid en met duurzaam, circulair gebruik van grondstoffen, het gebruik van duurzame energie, etcetera.
<
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
Bronnen:
• https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart/thema • https://www.rli.nl/publicaties/2022/advies/natuurinclusief-nederland
• https://adviezen.raadrvs.nl/advies-ruimte-maken-voor-ontmoeting/ • https://monitorwonen.provincie-utrecht.nl/pages/woningwaarde
• https://www.rivm.nl/media/smap/ervarengezondheid.html?detail=wijk • https://themasites.pbl.nl/o/regionale-bevolkingsprognose/#h3
12
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
2.
Brede welvaart Regio Utrecht
< 2.3 Doelgroepen Met deze Regio Deal bereiken we ‘brede welvaarts- en welzijnseffecten’ voor een brede doelgroep:
• De inwoners van de regio, want iedereen heeft baat
bij een groene en gezonde leefomgeving. De aanpak
van de Regio Deal zal daarnaast specifieke doelgroepen bereiken, maar de uitkomsten zullen op iedereen in de regio een positief effect hebben.
• Inwoners van de regio wiens gezondheid onder druk staat. Er zijn nog te veel en te grote verschillen in gezondheid.
• Overige regio’s in Nederland die van de effecten van de deelprojecten in deze propositie kunnen leren.
Vanuit de projecten richten we ons op enkele specifieke doelgroepen:
• Via wijk- en gebiedsgerichte projecten betrekken we
nadrukkelijk die mensen die nodig zijn om gezamen-
lijk plannen te kunnen ontwikkelen. We zetten daarom in op het activeren van inwoners om mee te denken,
waarbij we gebruik maken van innovatieve middelen
die dat aantrekkelijk maken. Verder bieden we maatwerk per gebied: bij projecten in het buitengebied
gaat het soms om boeren in combinatie met inwo-
ners en natuur- en milieupartijen. Op andere plekken
om mkb’ers met belangstelling voor sociaal ondernemen, onderwijs, inwoners en overheden. En in de zorg zitten alle ketenpartijen gezamenlijk aan tafel.
13
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
• Verzorgend, onderwijzend en technisch/praktisch geschoold personeel, de zogenoemde ‘gouden
handjes’: hoe zorgen we ervoor dat starters op de
arbeidsmarkt kiezen voor deze regio en/of hier blijven wonen, gezien de hoge woonlasten in onze regio en het aanbod elders? Het bieden van wonen in een
gezonde omgeving kan bijdragen aan het behoud van deze groep ‘gouden handjes’ of de keuze voor de regio Utrecht.
• Ondernemers, vooral uit het mkb en de landbouw, die openstaan voor nieuwe verdienmodellen en sociaal en maatschappelijke verantwoord ondernemen.
• Mensen die uit zichzelf niet vaak in beweging of in de natuur (kunnen) komen, zoals ouderen en chronisch of langdurig zieken, door de stedelijke omgeving te verbinden met het buitengebied, met aandacht voor toegankelijkheid.
• Jongeren: zij hebben vaak goede en verfrissende ideeën en het gaat om hun toekomst.
Waarom deze groepen?
• Zij hebben het meest te kampen met de genoemde problemen.
• Door het betrekken van juist deze doelgroepen, zal het gevoel toenemen dat de overheid er ook voor
hen is en verkleinen we ook de kloof tussen stad en ommeland.
>
Hoe bereiken we deze doelgroepen?
Voor de projecten is het initiatief en projectleiderschap belegd bij verschillende partijen die in direct contact
met de doelgroepen staan: partijen uit het onderwijs,
onderzoek, natuur- en milieubeweging en gezondheidszorg, ondernemers (via onder andere de Economic
Board en de ROM) en overheden. Vanuit een stuurgroep
en coördinatie-groepen zorgen we voor onderlinge verbindingen tussen de projecten en de betrokken doel-
groepen. Verder zullen we raads-, AB- en statenleden
actief informeren en waar nodig en zinvol betrekken bij deze vorm van regionale samenwerking.
3.
Opgavegerichte aanpak
< 3.1 Inleiding Integrale aanpak om doelen te bereiken
gebiedsgericht aanpakken. Zo brengen we praktijk en
leefomgeving. Dat is waar de Regio Utrecht voor staat.
mix van bestaande en nieuwe gebieden. In bestaande
Gezonde mensen in een groene en gezonde
We willen zoals gezegd de gezondste stedelijke regio van Europa, en zelfs van de hele wereld zijn. De regio heeft alle kaarten in huis om het ‘Beating Heart of a
Healthy Society’, het kloppend hart van een gezonde
gebieden werken we achterstanden en grote verschillen in gezondheid weg en bij nieuwe gebieden staat pre-
Binnen de Regio Utrecht hebben we al diverse kennis-
Voor een gezonde bevolking en een gezonde leefom-
de mensen in een groene en gezonde leefomgeving’.
geving is een gezonde leefomgeving, en een gezonde
leefomgeving bevordert de gezondheid van inwoners.
Als regio hebben we daarom het programma en pact
Groen Groeit Mee opgesteld: bij alle ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen nemen we de groenontwik-
GROENE EN GEZONDE LEEFOMGEVING
ventie, oftewel het voorkomen van problemen, voorop.
samenleving te zijn.
geving is groen steeds belangrijker. Een groene leefom-
REGIO DEAL
en expertise-clusters waarmee we werken aan ‘gezonHet gaat om Health Hub Utrecht (HHU)/Life Sciences
& Health, Earth Valley/GGM/Oostbroekorganisaties en
GEZONDE MENSEN
DKH-GSL. Deze samenwerkingsverbanden hebben nati-
onaal aanzien. We willen hierop voortbouwen en dragen daarmee bij aan oplossingen op nationaal niveau.
keling evenwichtig en volwaardig mee. Zo creëren we
In voorbeeldprojecten focussen we steeds op een deel
ker bereikbaar, zichtbaar en beleefbaar voor iedereen.
infrastructuur. Participatie, een leven lang ontwikkelen,
Deze manier van werken levert energie en
De effecten hiervan zijn:
krachtig vliegwiel om ook de grotere opgaven in
meer groen en maken we groenvoorzieningen makkelij-
We kunnen het idee van ‘Gezonde mensen in een
groene en gezonde leefomgeving’ en ‘Groen Groeit
Mee’ echter niet zomaar op grote schaal toepassen.
Dit vraagt om creativiteit en innovaties, en om gebieden en wijken waar we kunnen experimenteren. Uit deze
experimenten kunnen we lessen leren, die we vervol-
gens in de hele regio kunnen toepassen. We willen dit in samenwerking met inwoners integraal en wijk- en 14
kennisontwikkeling samen. We richten ons hierbij op een
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
van de opgaven en op een sterke learning community kennis delen en monitoren staan centraal.
• Meer wederzijds begrip tussen betrokken partijen individueel.
• Hoger kennisniveau bij betrokken partijen individueel. • Behalen van individuele en gezamenlijke doelstellingen.
• Successen kunnen we daadwerkelijk breed herhalen en opschalen.
enthousiasme op. Daarmee creëren we een
een versnelling te brengen. Aanpakken met impact. Commitment van partijen is daarbij belangrijk. We
hebben daarom nu al afspraken gemaakt omtrent
uitvoeringskracht en cofinanciering, in de vorm van inspanningsverplichtingen.
>
<
3.
Opgavegerichte aanpak
De Regio Deal zien we als instrument om de verschil
Aansluiting op Rijksbeleid en landelijke opgaven
Opzet en samenhang van de Regio Deal:
en andere stakeholders de eerste stappen te zetten.
de Regio Deal samen met het Rijk verder uit. Ook sluiten
Het programma van onze propositie bestaat uit
lende opgaven te versnellen en samen met inwoners Het belang van de Regio Deal is daarmee groter dan
alleen de financiële bijdrage. We kunnen hiermee ook de gewenste samenwerkingsstructuur, governance en daarmee de bestuurskracht versterken. Door de
triple helix te verbreden met ngo’s hebben we in de voorbereiding op de Regio Deal al mooie stappen
gezet. Verder kunnen we vanuit onze gemeenten en in afstemming met het Rijk ook de krachten van publieke partijen bundelen.
Om aan landelijke opgaven bij te dragen, werken we
we aan bij de NOVI/NOVEX en de daaraan verbonden opgaven op het gebied van natuur, wonen, slim
ruimtegebruik, klimaat, energie, circulaire economie
en digitalisering. Verder dragen we bij aan opgaven
uit het programma ‘Mooi Nederland’ en het Integraal
Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en het programma Leefbaarheid & Veiligheid. Op deze manier snijdt het mes aan meerdere kanten.
1 programma, 2 sporen, 20 projecten
twee sporen: gezonde mensen en gezonde, groene
leefomgevingen. Deze twee sporen samen leiden tot verbetering van de brede welvaart in onze regio. Op
de longlist voor de Regio Deal staan ruim 20 projecten die onder één van de twee sporen vallen. Ook zijn er projecten die de sporen verbinden, doordat ze een
bijdrage leveren aan zowel de gezondheid van mensen als aan een gezonde en groene leefomgeving.
Eerdere Regio Deals laten zien dat onze aanpak partijen bij elkaar brengt. Door ‘bottom up’ gezamenlijke stap-
pen te zetten op integrale opgaven, ontstaat positieve energie en versterken we samenwerking op inhoud. Dat hebben we al gezien bij de voorbereiding van
deze aanvraag, er zijn al mooie samenwerkingen tot stand gekomen. Partnerschap met het Rijk is een
randvoorwaarde voor het succes van onze regionale
programma’s. We vragen het Rijk ook om inbreng van
specialistische kennis en best practices, een leeromgeving met monitoring en soms om experimenteerruimte.
Prioriteit 1 Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie
Figuur 1: Prioriteiten uit de NOVI
15
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Prioriteit 2 Duurzaam economisch groeipotentieel
>
Prioriteit 3 Sterke en gezonde steden en regio’s
Prioriteit 4 Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied
<
3.
Opgavegerichte aanpak
REGIO DEAL: Gezonde mensen in een groene en gezonde Leefomgeving
Sporen
Verbindende thema’s en module
SPOOR 1: Gezonde mensen
Leerervaringen en vervolg op Regio Deal Vitale Wijken
Arbeidsmarkt
Projecten
16
SPOOR 2: Groene en gezonde leefomgeving
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Monitoring
Belevingswaarde
Data en kennisdeling
Gebiedsgerichte aanpak / Fieldlab
Participatie mbv digital twins en VR
>
<
3.
Opgavegerichte aanpak
NB In onderstaande opzet hebben we de gebieds-
gerichte en wijkgerichte projecten naar zwaartepunt toebedeeld aan de sporen. In werkelijkheid komen
acties uit beide sporen veelal samen in de gebieds-
Wijk Z
gerichte aanpak.
3.2 Spoor 1: Gezonde mensen Wijk Y
Overkoepelende doelen van projecten binnen spoor 1:
• Verkleinen van gezondheidsverschillen, met focus op
preventie, waardoor we gelijke kansen op gezondheid vergroten.
Wijk X
• Versterken van de infrastructuur van samenwerkingsverbanden op het gebied van gezondheid, waardoor de Regio Utrecht laat zien hoe je gezondheid in een groeiende regio op peil houdt en verbetert.
Binnen dit spoor onderscheiden we twee clusters van projecten:
Cluster A: Generieke projecten gericht op samenwerking en digitalisering binnen het thema gezondheid.
Cluster B: Gebiedsgerichte projecten in diverse wijken met focus op gezondheid en preventie.
De aangegeven locaties op de kaart zijn bedoeld ter illustratie. Concretisering van de locaties volgt in de volgende fase.
17
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< Welke projecten gaan we doen?
Waar gaan we dat doen?
1. Health Hub Utrecht Netwerkorganisatie
wijken die we willen betrekken bij spoor 1. De definitieve
Cluster A:
2. Fieldlab positieve gezondheid
3. Duurzame digitale gegevensuitwisseling 4. Persoonlijke gezondheidsomgeving 5. Doorontwikkeling Denkles
6. Utrechts Levend Lab ClubVital@2040 7. U-Cloud koppeling DKH-GSL
lijst stellen we in de volgende fase op, samen met de betrokken partijen:
• Nieuwegein: Centrale As, Rijnhuizen
• Utrecht: Cartesius en Overvecht, Lunetten/ Hoograven-Zuid, in verbinding met Maarschalkerweerd
8. Een vitale arbeidsmarkt voor zorg en welzijn
• Amersfoort: Hoefkwartier/Liendert
Cluster B:
• Veenendaal
1. Wijklabs Samen Gezond
2. Hoefkwartier en Campus SOMT
3. Ontwikkeling ‘Utrechtse Sportharten’ 4. Digitale Zorg Thuis
5. Groeiprogramma voor gezondheidsgerelateerde ondernemers
18
Hieronder een voorlopige lijst van gemeenten en
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
• Hilversum
• Wijk bij Duurstede
• Diverse andere wijken in verschillende plaatsen in de regio
>
Welke partijen zijn hierbij betrokken?
• HHU, een samenwerkingsverband van veertig
organisaties rondom gezondheid. Denk hierbij onder meer aan zorgorganisaties uit de eerste, tweede en derde lijn, welzijnsorganisaties/buurtteams, kennisen onderwijsinstellingen, de Creatieve Coalitie voor gezondheid (mkb), professionele partners die al
betrokken zijn bij GROZUtrecht, zoals Hogeschool
Utrecht en Raedelijn, gemeenten en de provincie Utrecht.
• DKH-GSL, een samenwerkingsverband op het gebied van digitalisering en kennisontwikkeling van onder andere ROM, RIVM, UU, HU, provincie, gemeente Amersfoort, UMCU, WeCity en private partijen.
• Diverse lokale partners, zoals Werk & Inkomen, welzijnswerk, gezondheidscentra, ziekenhuis, jeugdhulp en politie.
<
3.2.1 Cluster A. Cluster A.
Generieke projecten gericht op samenwerking en digitalisering binnen het thema gezondheid
19
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< A1. Health Hub Utrecht Netwerkorganisatie
• Organiseren publiek-private samenwerking op
iedereen. De netwerkorganisatie helpt inwoners in een
• Monitoring van gezondheid en geluk in de regio
De missie van de HHU is meer geluk en gezondheid voor ‘living lab van alledag’ om dagelijks gezond te leven in een gezonde (leef)omgeving op elk moment van de dag, in elke levensfase.
HHU richt zich op innovatie in de gezondheidszorg en
het sociaal domein en focust daarbij op het ‘zorgsys-
teem van morgen’, via nieuwe concepten zoals regio-
Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht Region (ROM UR). (regiobeeld) en evaluatie netwerk en programma-activiteiten.
• Landelijke en Europese samenwerking voor verdere ontwikkeling van kennis en interventies.
naal werkgeverschap en de regionale digitalisering- en
A2. Fieldlab positieve gezondheid
transformatie in gezondheid en welzijn door een stevige
stand te brengen die positieve gezondheid bevordert.
data-agenda. HHU geeft uitvoering aan de gewenste
regionale programmaorganisatie te ontwikkelen in de multiple helix.
Concrete resultaten 2023-2025 en daarna
• Centrale programmaorganisatie met uitvoerings-
kracht. We versterken met innovaties de ketenaanpak gericht op wijkgerichte preventie, digitale transfor
matie en een vitale arbeidsmarkt in zorg en welzijn.
• Nieuwe of bewezen interventies op bovengenoemde onderwerpen kunnen we sneller implementeren, opschalen en/of monitoren.
• Betrokkenheid van inwoners is gewaarborgd, onder meer door inzet van participatie-ateliers.
• Kennis en kunde ontwikkelen met betrekking tot
samenwerking op medisch, sociaal, economisch en ruimtelijk vlak en implementeren/opschalen/ monitoren in netwerk.
20
genoemde thema’s in samenwerking met Regionale
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Dit project zet jongeren aan om zelf een beweging tot We doen dit samen met diverse partners van het
lokale preventie-akkoord. Focus ligt op gezonde voeding en beweging. We begeleiden de jongeren op proces en
inhoud en maken gebruik van (digitale) communicatiemiddelen die de betrokkenheid stimuleren.
Concrete resultaten 2023-2025 en daarna
• Jongeren zijn gemotiveerd om stappen te zetten in een beweging naar een positieve gezondheid.
• Meerdere stakeholders zijn betrokken bij het voeren
van actief preventiebeleid, te beginnen met jongeren.
• We monitoren datagedreven resultaten op het
gebied van betrokkenheid, preventie- en gezondheidsbeleid.
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< A3. Duurzame digitale gegevens uitwisseling
A4. Persoonlijke gezondheidsomgeving
• Vergroten van digitale gezondheidsvaardigheden
doorontwikkelen van digitale gegevensuitwisseling voor
heidsomgeving die inwoners de regie over hun zorg
en gezondheid geeft. Inwoners hebben daarbij met één
artsassistenten (waarvan er nu 50 per jaar geen
We investeren in het realiseren en duurzaam
de hele geboorte-zorgketen in de regio. Hoofddoel van dit project: duurzame digitale gegevensuitwisseling
tussen medische en sociale ketenpartners, op basis
van internationale standaarden. Dit vormt de basis voor netwerkzorg en de beste en meest efficiënte zorg aan
het jonge kind in de regio. Hiermee vergroten we gelijke kansen op gezondheid.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Leer- en implementatiezone als duurzame basis voor
de digitale gegevensuitwisseling en de implementatie bij netwerkpartners faciliteert.
• door actieve co-creatie met het rijk ontstaat
doorontwikkeling van landelijke voorzieningen en
standaarden, in meerdere zorgdomeinen, waarmee
We zien de noodzaak van een persoonlijke gezond-
inlog via DigID toegang tot al hun relevante gegevens. Een dergelijke gezondheidsomgeving biedt gebruikers inzicht in hun huidige gezondheid en wat zij kunnen doen om deze te verbeteren. Bijvoorbeeld door in
samenspraak met huisarts, praktijkondersteuner of
andere zorgverlener specifieke preventie-modules in te schakelen.
pilot in De Bilt.
Concrete resultaten 2023-2025 en daarna
• In een aantal wijken in de Regio Utrecht rollen we dit concept versneld uit.
• Bewoners zijn vaardiger op het gebied van digitale
huisartsen en gemeenten.
of mogelijkheden die de toegankelijk verbeteren.
gezondheid. Hierbij is een rol weggelegd voor huis
voor toestemming voor het delen van gegevens,
waardoor uiteindelijk de kwaliteit van zorg toeneemt.
Denkles vergroot de mentale veerkracht van ouders met verschillende partners in de regio verder ontwikkelen. Denkles geeft ouders controle over bezorgde
gedachten. Dit helpt hen minder in hun hoofd te zitten en geeft mentaal meer ruimte. Ouders zijn daardoor minder snel geneigd hulp te vragen bij (relatief)
onschuldige zorgen over de ontwikkeling van hun
kind en het ouderschap. Denkles verlaagt zo de druk op de (specialistische) jeugdhulp.
Concrete resultaten 2023 - 2025 en later:
van digitale vaardigheden. Onderwijsinstellingen
• Op basis van inzichten en lessen de pilots dooront
huisartsenpraktijk ondersteunen bij het ontwikkelen
kunnen ook actief zorgdragen voor toestemming
voor het delen van gegevens, waardoor uiteindelijk de kwaliteit van zorg toeneemt. Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
Tegelijkertijd kunnen zij daarbij actief zorgdragen
artsassistenten. Zij kunnen inwoners vanuit de
kunnen assistenten hiervoor opleiden. Assistenten
21
de huisartspraktijk, inwoners hierover kunnen leren.
jonge kinderen. We willen dit digitale programma met
regionaal gedeeld platform) waardoor koppelingen steund worden. Beoogde dekking: geboortezorg, JGZ,
instellingen in de regio op te leiden zodat zij, vanuit
kunnen doorontwikkelen en starten in 2023 met een
• We verrijken het concept met functies rond preventie
tussen zorgdomeinen/systemen in de regio onder
stageplek kunnen vinden) door met de onderwijs
A5. Doorontwikkeling Denkles
alle regio’s verder kunnen.
• het realiseren van een technische basis (o.a. een
van inwoners. We doen dit door stagiaires huis
Het Zorg4 concept is in een beperkte vorm inmiddels bewezen effectief. We bekijken hoe we dit concept
>
• Ontwikkelen en testen van pilots (MPV’s) in 3 wijken. wikkelen en opschalen naar de hele regio met de
ambitie om Denkles landelijk beschikbaar te maken.
3.
Opgavegerichte aanpak
< A6. Utrechts Levend Lab ClubVital@2040
A7. U-Cloud koppeling DKH-GSL
geestelijke gezondheid van kinderen. Uit onderzoek
het gebied van zorg, gemeente en omgeving op indivi
Sporten bij een club draagt bij aan de lichamelijke en blijkt echter dat kinderen (10 - 12 jaar) in Utrecht met
een lagere gezinswelvaart minder vaak en minder lang
sporten vergeleken met kinderen met een hoge gezinswelvaart. Een soortgelijke kloof speelt ook in de rest van Nederland en internationaal.
Dit jaar is met diverse Utrechtse partijen in dit domein (bijvoorbeeld SportUtrecht, DOCK, en Stichting Leer-
geld) een zogeheten Living Lab - Levend Laboratorium gestart. Een Living Lab biedt experimenteerruimte voor partijen als burgers, professionals, kennisinstellingen
en overheden. Hier werken zij samen met elkaar, leren zij van elkaar, doen zij samen onderzoek naar maat-
Met U-Cloud creëren we een ecosysteem dat data op dueel niveau toegankelijk maakt. Hiermee kunnen we
antwoord geven op specifieke vragen bij het monitoren van gezondheid en welzijn in de regio, en zien welke impact interventies hebben.
We werken hierbij samen met verschillende partners die zijn betrokken bij HHU, DKH-GSL en het Utrecht-
se knooppunt van de Health Research Infrastructuur
(Health-RI). In gezamenlijkheid willen wij de data in de regio ontsluiten, beschikbaar en koppelbaar maken.
Zo kunnen we met U-Cloud onderzoek en implemen tatie van verschillende activiteiten beter faciliteren.
schappelijke vraagstukken en werken zij gezamenlijk
De kennis kan direct worden ingezet voor de creatie
Concrete resultaten 2023-2025 en later
Concrete resultaten 2023-2025 en later
aan oplossingen.
• Uitbreiden van het Levend Laboratorium met
aanvullende thema’s, oplossingen en onderzoeken die eraan bijdragen dat ieder kind dat wíl sporten, ook kán sporten.
• Leren en delen van de opgedane kennis.
van synthetische data die nodig zijn voor de living labs.
Dit project levert instrumenten die relevant zijn voor
alle stakeholders in de Regio Deal. Deze instrumenten geven inzicht in:
• De staat van gezondheid.
• Gebruik van gezondheidszorg per gebied.
• Impact van interventies op de staat van de gezondheid.
• Basis voor synthetische data.
22
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
3.
Opgavegerichte aanpak
< A8. Een vitale arbeidsmarkt voor zorg en welzijn
Een groot deel van de beroepsbevolking in de Regio Utrecht werkt in de zorg- en welzijnssector. Op dit
moment verlaten nog te veel van deze professionals voortijdig het werkveld. Een vitale arbeidsmarkt voor zorg en welzijn is echter essentieel om de stijgende zorgvraag te beantwoorden én om voldoende
interessante en uitdagende banen te realiseren. Universiteit, UMC, Hogescholen en MBO’s bundelen
daarom de krachten met werkgevers in de zorg- en welzijnssector en lokale overheden. Alleen samen
kunnen we werken aan duurzame inzetbaarheid van zorg- en welzijnsprofessionals en aan een optimale
aansluiting tussen opleiding en praktijk. We gaan de uitdaging aan om te sturen op behoud van onze zorg- en welzijnsprofessionals, in plaats van in te zetten op werving.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Regionaal en modulair opleiden: Universiteit, UMC
Utrecht, Hogescholen, MBO’s en Utrechtzorg (werk
Op basis daarvan zetten we concrete stappen en
verhouden, vraagt om innovaties. We geven vorm
bij alle hierboven genoemde initiatieven voor een
waarop verschillende professionals zich tot elkaar
aan innovaties in beroepsprofielen om meer ruimte te bieden voor taakdelegatie en differentiatie
en voor uitwisseling tussen beroepsgroepen als omstandigheden daarom vragen.
• Regionaal werkgeverschap in zorg en welzijn: Werkgevers in zorg en welzijn geven invulling
aan regionaal werkgeverschap, dit vergroot de
arbeidsmobiliteit tussen verschillende werkgevers. Er komt een kopgroep van instellingen die willen
experimenteren met nieuwe manieren om stagiaires te begeleiden.
• Ogen en oren open: ‘Niets over ons zonder ons’. Dit motto laten we ook gelden voor de zorg- en
welzijnsprofessionals in onze regio. We versterken
de zeggenschap en invloed van de zorg- en welzijns professionals op de agenda voor een vitale arbeidsmarkt, door ze een stem te geven. We brengen
betrokken professionals bij elkaar, die we in panels raadplegen over belangrijke beleidsvragen en beslissingen, om zo hun visie te kennen.
gevers in de zorg) maken concrete afspraken over
• Gemeenten en werkgevers versterken elkaar: Niet
• Effectieve digitalisering: We zetten in op een grotere
een vitale arbeidsmarkt. Ook gemeenten hebben
een betere aansluiting tussen opleiding en praktijk. rol van digitalisering in zorg en welzijn (eHealth,
robotica, sensoren en AI). Een goede organisatie
hiervan vergt extra competenties en vaardigheden van zorgprofessionals en -organisaties. 23
• Innoveren van de beroepenstructuur: De manier
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
alleen werkgevers bepalen de randvoorwaarden voor instrumenten die hieraan bij kunnen dragen. Denk
aan huisvesting, beschikbaarheid van kinderopvang en mobiliteit. Gemeenten zijn gecommitteerd om
bij te dragen aan een gedeelde probleemanalyse.
betrekken we vertegenwoordigers van gemeenten vitale arbeidsmarkt.
>
<
3.2.2 Cluster B. Cluster B.
Gebiedsgerichte projecten in diverse wijken met focus op gezondheid en preventie
24
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
>
<
3.
Opgavegerichte aanpak
>
Ook creëert de gemeente een alliantie van actieve bewoners en professionals die de besluiten neemt. Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Gezamenlijk doen we kennis op: hoe we innovaties verder kunnen ontwikkelen en inzetten om gezond gedrag te stimuleren en zaken als onveiligheid en
armoede aan te pakken. Onderzoekers, innovatieve
mkb’ers en overig bedrijfsleven krijgen op uitnodiging van bewoners de mogelijkheid om hun interventies (door) te ontwikkelen in verschillende woonomge vingen - waar relevant in aansluiting bij projecten van spoor 2.
• We bouwen voort op wat we met GROZUtrecht
(Kennis en Innovatie Agenda Health Holland) en
Regio Deal Vitale Wijken hebben geleerd en ontwik-
B1. Wijklabs Samen Gezond
Vertrekpunt voor de wijklabs is hetgeen bewoners zelf
laag, door toenemende verschillen in gezondheid. Daar
ongezond of zelfs onveilig, is er veel stress door een
In sommige buurten en wijken is de brede welvaart
gaan we mee aan de slag. We nodigen bewoners uit de regie op hun leven en gezondheid (weer) op te pakken,
door actief met hen samen te werken - ook met bewoners die in publicaties verschijnen als ‘afgehaakt
Nederland’. We werken aan veerkracht, bredere wel-
vaart en herstel van vertrouwen. Dit heeft direct effect
op sociale relaties, leefomgeving en gezondheid en op hoe bewoners veiligheid ervaren en opgroeien. Meer indirect leidt dit tot minder beroep op voorzieningen en langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. 25
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
als grootste problemen ervaren. Is de leefomgeving
keld, zoeken aansluiting bij landelijke programma’s
zoals Leefbaarheid & Veiligheid en maken uitrol naar andere gebieden en regio’s mogelijk.
te laag inkomen en/of te hoge kosten/ schulden?
Beoogde wijken/gebieden zijn in ieder geval: de
blemen en moeten we als eerste aanpakken. Andere
wijken Lunetten en Hoograven. Als een ‘physical twin’
Dit soort situaties leiden vaak tot gezondheidspro
problemen die we in de wijklabs kunnen onderzoeken zijn bijvoorbeeld personeelstekorten in de zorg, zorg die niet (meer) beschikbaar is, hulpverleners die
onvoldoende samenwerken. Wat kan en moet anders? Welke oplossingen of (digitale) interventies zijn
beschikbaar, moeten we aanpassen of ontwikkelen? De gemeente vervult per wijklab een trekkende rol.
Centrale As in Nieuwegein en delen van de Utrechtse willen we wat we in deze bestaande buurten leren ook inzetten in transformatiegebieden zoals de
Cartesiusdriehoek in Utrecht, Rijnhuizen in Nieuwegein en nieuwbouwgebieden zoals de A12-zone (Utrecht, Nieuwegein) en De Geer III in Wijk bij Duurstede.
3.
Opgavegerichte aanpak
< B2. Hoefkwartier en Campus SOMT
In de Amersfoortse wijk Hoefkwartier is ruimte om te wonen, werken en recreëren. Hier ontstaan nieuwe, duurzame en circulaire concepten op het gebied
van wonen en bewegen. De economische en sociale waarde hiervan is optimaal voor ondernemers én
bewoners en bevordert groei en ontwikkeling voor iedereen. Het Hoefkwartier biedt sportfaciliteiten,
Change methodiek. Hiermee kunnen zij de kritische
van inwoners, een inclusievere samenleving en
van de Sportharten waar mogelijk vergroten. Doel is
nemers. Betere gezondheid en grotere zelfstandigheid minder werkverzuim.
• Het vergroten van werkgelegenheid en innovatie door de mix van start-ups, scale-ups en het gevestigde bedrijfsleven en onderwijsinstellingen (waaronder SOMT University)
restaurants, hogescholen, wellness, life labs,
• SOMT University heeft internationale aantrekkings
rond het thema bewegen en gezondheid. Deze
• Betere bereikbaarheid door het stimuleren van ov,
gezondheidsgebouwen en werk- en atelierruimtes wijk kent volop bewegingsmogelijkheden en de
groenvoorzieningen zijn speciaal ontworpen voor sociale beweging en recreatie.
kracht op studenten en bedrijven.
fietsen en wandelen en het verminderen van auto gebruik.
De SOMT Campus ontwikkelt zich tot een internationaal
B3. Ontwikkeling ‘Utrechtse Sportharten’
van naam. Als spin-off van de campus ontwikkelen we
samen aan de ontwikkeling van Sportharten in de
gerenommeerd instituut met meerdere faculteiten
een hoogwaardig bedrijventerrein, waar ruimte is voor bedrijven op het gebied van gezondheid, beweging,
AI, e-health en gezonde voeding. De samenwerking met Utrecht Science Park levert een goede wisselwerking
op tussen de wetenschap en de toepassing daarvan. Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Het Hoefkwartier is een ontwerp voor een bruisende, inclusieve samenleving en een groene en gezonde leefomgeving.
26
• Grotere bewegingsvrijheid voor inwoners en werk
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
succes- en faalfactoren bepalen en de effectiviteit
de ontwikkeling van een model-aanpak die bijdraagt
aan het verkleinen van participatie- en gezondheidskloof tussen ‘rijkere’ en ‘armere’ wijken.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Uitgewerkte model-aanpak voor de ontwikkeling van
Sportharten, gericht op community building in wijken.
• Wetenschappelijke analyse van de effectiviteit van de model-aanpak.
• Wetenschappelijk inzicht in de condities waaronder de model-aanpak effectief is.
• Een dashboard dat inzicht geeft in de belangrijkste
parameters van community building in Sportharten.
FC Utrecht, Universiteit Utrecht en UMCU werken
• Een digitaal handboek met actuele vakkennis om
Regio Utrecht. Sportharten zijn gericht op community
• Richtlijnen voor het inrichten van een passende
building. Bij het creëren hiervan zijn bewoners en
maatschappelijke organisaties betrokken. Een Sporthart doet recht aan de meervoudige problematiek van wijken (zie ook module Vitale Wijken).
FC Utrecht wil in dit verband investeren in de ontwikkeling van Sporthart De Dreef in Overvecht. Dit Sporthart moet uitgroeien tot een model-aanpak voor Sport
harten elders in stad en regio. De Universiteit Utrecht
en UMCU willen de ontwikkeling van deze Sportharten
begeleiden en evalueren, met behulp van de Theory of
>
de model-aanpak te implementeren.
governance en organisatie van Sportharten.
3.
Opgavegerichte aanpak
< B4. Digitale Zorg Thuis
Zorgorganisaties in de regio werken aan het terug
brengen van intramurale zorg (zorg in het ziekenhuis). Dit kan alleen als mensen vaker zorg aan huis krijgen
en als chronisch of langdurig zieken langer thuis blijven wonen. In onze regio is dit des te noodzakelijker gelet
op de dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt
toe, en zij hebben vaak een of meerdere ziektebeelden. Tegelijkertijd neemt de arbeidspopulatie af. Hierdoor moeten zorgorganisaties meer zorg met minder
mensen leveren. Digitale Zorg Thuis kan hierbij een belangrijke rol spelen.
In de regio Gooi en Vechtstreek werken Ziekenhuis
Tergooi en de GGD in dit kader al aan het programma Zorg Dichterbij. Een belangrijke pilot, aangezien veel andere regio’s in de nabije toekomst met dezelfde problematiek te maken krijgen.
Concrete resultaten 2023-2025 en later
• Een groter aantal inwoners maakt gebruik van digitale middelen voor preventie en/of zorg (streefgetal:
200 inwoners per jaar volgen een opleiding op het gebied van digitale vaardigheden in relatie tot zorg-mogelijkheden).
• Medewerkers in de (wijk)zorg krijgen een opleiding om digitale middelen beter in te kunnen zetten.
Deze opleiding richt zich naast digitale vaardigheden ook op het voorlichten en overtuigen van cliënten om gebruik te maken van digitale middelen.
27
Regio Deal - ‘Gezonde mensen in een groene en gezonde leefomgeving’ Regio Utrecht
• Cliënten krijgen ondersteuning door middel van
voorlichtingsbijeenkomsten en voorlichting over digitale mogelijkheden.
• Jaarlijks vindt een enquête plaats onder cliënten en medewerkers om de tevredenheid over de digitale zorg thuis te monitoren.