Collegebrief inzake Monitor Economie
Tekst van het document
GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES: RAADHUIS
Aan de gemeenteraad cc commissieleden cc pers
DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL
6 december 2023 ZAAKNUMM ER 1375545 BEHA NDELD DOOR Caroline Rindertsma TELEFOON (035) 629 2143 DATUM
UW KENMERK
1 BETREFT monitor Economie 2023
BIJLAGEN
Geachte raadsleden, Met deze brief informeren wij u over onze monitor Economie 2023. De Monitor Economie geeft één keer per jaar inzicht in een aantal economische kerngegevens. Samen geven die een beeld van de stand van de economie in Hilversum. In deze monitor kijken we naar de ontwikkelingen van het aantal banen en vestigingen, de beschikbaarheid van ruimte voor werken en het arbeidsaanbod. Ook geven we inzicht in de gemeentelijke inspanningen om bij te dragen aan de economische vitaliteit. De cijfers laten zien dat het de afgelopen jaren goed is gegaan met Hilversum. Het aantal banen stijgt sinds vijf jaar, de werkloosheid is gedaald, er staan minder kantoren en winkels leeg, op werklocaties zijn positieve ontwikkelingen gaande en het actief stimuleren van werkgelegenheid en bedrijvigheid in de stad werpt zijn vruchten af. Tegelijkertijd heeft Hilversum ook te maken met uitdagingen. Een daarvan is de schaarse ruimte. We blijven werken aan de aantrekkelijkheid van Hilversum als vestigingslocatie, en het binnenhalen én behouden van bedrijven. Dat doen we samen met ondernemers, platform Economie en andere stakeholders, zoals ROM Utrecht Region. Highlights Enkele highlights uit de monitor zijn: 1. Sterke banengroei met 3,1% in afgelopen jaar. Landelijk zien we het afgelopen jaar een historisch sterke banengroei.
Hilversum maakt dezelfde ontwikkeling mee; sinds 2018 ligt de banengroei hier zelfs iets hoger dan het landelijke en regionale gemiddelde. 2. Het werkloosheidspercentage in Hilversum is de afgelopen jaren gedaald en ligt op 3,4%. Deze positieve trend strookt met de landelijke lijn. We werken eraan om de arbeidsmarkt, het onderwijs en de beroepsbevolking beter op elkaar te laten aansluiten. 3. Werken aan werkgelegenheid in Hilversum is hard nodig, want slechts 35% van de werkende inwoners heeft een baan in de eigen gemeente. Dit cijfer ligt ver onder het gemiddelde van 46% voor centrumgemeenten en wijst op een mismatch op de arbeidsmarkt. Het woon-werkverkeer is al jaren in disbalans: de uitgaande pendel stijgt en de inkomende pendel daalt. Met Hilversumse bedrijven werken we aan mobiliteitsmanagement. Dat doen we onder meer door alternatief vervoer en hybride werken te stimuleren.
4. Het aantal vestigingen in Hilversum is gegroeid. Die groei is grotendeels te danken aan zzp’ers. In 2022 stond 68% van de Hilversumse bedrijven als zzp’er geregistreerd. Deze ontwikkeling is ook landelijk te zien. 5. Van alle banen in de stad bevindt twee derde zich op gemengde werklocaties. De behoefte aan kantoor- en bedrijfslocaties is groot, terwijl de ruimte hiervoor zeer beperkt beschikbaar is. De kantorenleegstand is de afgelopen jaren dan ook gedaald. De courante kantorenleegstand ligt met 4% ruim onder de norm voor courante frictieleegstand van 8%. In 2022 is er weer een substantieel deel van het kantorenaanbod verdwenen vanwege omzetting naar andere functies, zoals wonen. Tussen de 3% en 6% van de kantorenvoorraad is onttrokken en dat is substantieel meer dan in 2021. Dit is vooral in deze krappe markt een zorgelijke ontwikkeling die een remmende ontwikkeling op de economische groei kan veroorzaken. De sleutel zit aan de fysieke kant: de beschikbaarheid van passende ruimte voor werkgelegenheid op zowel bedrijventerreinen, kantoorlocaties en gemengde werklocaties. 6. We zetten in op behoud, uitbreiding en ontwikkeling van aantrekkelijke werklocaties. Concreet gaan we hiervoor aan de slag met gebiedsagenda’s voor de werklocaties in Zuidwest, het centrum en het Media Park inclusief campusontwikkeling. Verduurzaming is daarbij een belangrijk aandachtspunt.
De gebiedsontwikkeling van het Arenapark is in volle gang. Dit is straks dé internationaal aantrekkelijke kantoorlocatie, waar ook ruimte is voor wonen en sport. Ontwikkelingen zijn ook gaande in het Stationsgebied. Hier is in de toekomst meer plek voor kantoren en creatieve bedrijven. Het centrum, Crailo en de wijken bieden ook kansen voor werken, functiemenging blijven we stimuleren. Zorgsector De monitor zoomt ieder jaar in op een thema, dit keer is dat de zorgsector. Deze derde sector van Hilversum heeft een maatschappelijke impact en is belangrijk voor de lokale werkgelegenheid. De zorgsector groeide bovendien sterk met 8% in 2022, waarmee sprake is van een inhaalslag ten opzichte van het landelijk gemiddelde en de afgelopen jaren. De zorgsector is maatschappelijk van belang. We willen allemaal zeker zijn van passende en betaalbare zorg. In combinatie met de toenemende vraag naar zorg en het personeelstekort is de geringe banengroei in Hilversum over de afgelopen jaren een slecht teken. Om dit tij te keren, werken we samen met verschillende partijen. Met elkaar zetten we ons onder meer in voor preventie en gezondheid, nog meer verbinding en samenwerking, een betere aansluiting van het onderwijs en de arbeidsmarkt, ruimte voor zorg, gezondheid en sport, en innovatie.
Het beeld van onze lokale economie, die onder andere uit deze monitor Economie naar voren komt, geeft voldoende aanleiding om aan de slag te gaan met een integrale economische visie en beleid. Hierin vragen we meer aandacht voor circulaire economie. Deze economische visie is een uitwerking van het Economisch Perspectief 2040 die als bouwsteen voor de Omgevingsvisie op 21 april 2021 door uw gemeenteraad is vastgesteld. In het eerste kwartaal van 2024 komen we met een startnotitie hiervoor. We wensen u veel leesplezier met de monitor Economie 2023.
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
mr. C.P. Torres Barrera
dr. ir. G.M. van den Top
MONITOR ECONOMIE 2023
Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Werkgelegenheid . . . . . . . . . . . . . . . 7 Werkgelegenheid per sector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Zelfstandigen zonder personeel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Banen t.o.v. beroepsbevolking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Werkloosheidspercentage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 WW-uitkering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Pendelstromen (woon-werkverkeer) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
INHOUD
Bedrijvendynamiek . . . . . . . . . . . . . . 15 Groei van aantal bedrijven, vooral zzp’ers en mkb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Groei per sector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Nieuwe en vertrekkende bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
Werklocaties . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Aanbod bedrijventerreinen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Kantorenmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Dalende trend kantorenleegstand . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Winkelmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
Zorgsector . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Trends en ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Sectoranalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Samenwerking in de regio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Innovatie in de zorg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Onze inzet voor de zorgsector samengevat . . . . . . . . . . . . . . 39
Bijlage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Begrippenlijst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
<
Minder werkloosheid Het werkloosheidspercentage in Hilversum is de afgelopen jaren gedaald en ligt nu op 3,4%. Dat is een positieve trend, die strookt met de landelijke lijn. Om deze gunstige daling vast te houden, zetten we ons in om de arbeidsmarkt, het onderwijs en de beroepsbevolking beter op elkaar te laten aansluiten.
<
SAMENVATTING Hilversum is een fijne stad om in te werken. Dat moet zo blijven. De afgelopen jaren hebben we daar dan ook in geïnvesteerd. Het aantal banen stijgt de afgelopen vijf jaar, de werkloosheid is gedaald, er staan minder kantoren en winkels leeg, op werklocaties zijn positieve ontwikkelingen gaande en het actief stimuleren van werkgelegenheid en bedrijvigheid in de stad werpt zijn vruchten af.
Betere aansluiting Het bieden van voldoende werkgelegenheid voor inwoners blijft een belangrijk aandachtspunt. Ook werken we er in alle sectoren aan om het bestaande aanbod van praktijkgeschoold werk beter te laten aansluiten op onze beroepsbevolking. Werken aan werkgelegenheid in Hilversum is hard nodig, want slechts 35% van de werkende inwoners heeft een baan in de eigen gemeente. Dit cijfer ligt ver onder het gemiddelde van 46% voor centrumgemeenten en wijst op een mismatch op de arbeidsmarkt. Het woon-werkverkeer is al jaren in disbalans, waarbij de uitgaande pendel de laatste jaren zelfs stijgt en de inkomende pendel na jarenlange groei daalt. Daarnaast werken we met Hilversumse bedrijven aan mobiliteitsmanagement. Zo is het mogelijk om het woon-werkverkeer in de stad te verminderen door alternatief vervoer en hybride werken te stimuleren.
Banengroei Het gaat goed met de banengroei in Hilversum. Het groeitempo van Hilversum ligt sinds 2021 net iets boven het landelijk gemiddelde, dat eveneens een stijgende lijn laat zien. Nederland kende vorig jaar zelfs een historisch sterke banengroei. In 2022 telde Hilversum 49.900 banen; een stijging van 3,1% ten opzichte van 2021. Vooral de zorgsector groeide met 8% flink. De totale banengroei is goed nieuws, want als we naar de afgelopen 10 jaar kijken, dan loopt het groeitempo van Hilversum nog steeds achter bij Nederland en Gooi en Vechtstreek. In combinatie met de druk op de beschikbare ruimte is het noodzaak om te blijven inzetten op een gunstig economisch vestigingsklimaat.
< inhoud
3
<
Daling kantorenleegstand Het aantal vestigingen in Hilversum is gegroeid. Die groei is grotendeels te danken aan zzp’ers. In 2022 stond 68% van de Hilversumse bedrijven als zzp’er geregistreerd. Deze ontwikkeling is ook landelijk te zien. Van alle banen in de stad bevindt twee derde zich op gemengde werklocaties. De behoefte aan kantooren bedrijfslocaties is groot, terwijl de ruimte hiervoor zeer beperkt beschikbaar is. De kantorenleegstand is de afgelopen jaren dan ook gedaald. De courante kantorenleegstand ligt met 4% ruim onder de norm voor courante frictieleegstand van 8%. In 2022 is er weer een substantieel deel van het kantorenaanbod verdwenen vanwege omzetting naar andere functies, zoals wonen. Tussen de 3% en 6% van de kantorenvoorraad is onttrokken en dat is substantieel meer dan in 2021. Dit is vooral in deze markt een zorgelijke ontwikkeling die een remmende ontwikkeling op de economische groei kan veroorzaken. De sleutel zit aan de fysieke kant: de beschikbaarheid van passende ruimte voor werkgelegenheid op zowel bedrijventerreinen, kantoorlocaties en gemengde werklocaties.
<
Werken aan werklocaties Om de ontwikkeling van de economie in Hilversum voort te zetten, gaan we werklocaties herstructureren/intensiveren en voegen we werkfuncties toe aan gemengde locaties. Dit is noodzakelijk in deze krappe markt. Daarbij dient de basis op orde te zijn: toekomstbestendige werklocaties zijn groen, goed bereikbaar, duurzaam, veilig en aantrekkelijk voor werknemers en bedrijven. Concreet gaan we hiervoor aan de slag met gebiedsagenda’s voor de werklocaties in Zuidwest, het centrum en het Media Park inclusief campusontwikkeling. Verduurzaming is daarbij een belangrijk aandachtspunt. De gebiedsontwikkeling van het Arenapark is in volle gang. Dit is straks dé internationaal aantrekkelijke kantoorlocatie, met ruimte voor wonen en sport. Ontwikkelingen zijn ook gaande in het Stationsgebied. Hier is in de toekomst meer plek voor kantoren en creatieve bedrijven. Het centrum, Crailo en de wijken bieden ook kansen voor werken, functiemenging blijven we stimuleren.
< inhoud
Toekomstbestendig centrum In Hilversum staan steeds minder winkels leeg, ook in het centrum. In de andere winkelgebieden is sprake van lage tot geen leegstand. Dit is goed nieuws, al blijft het centrum in de komende jaren kwetsbaar vanwege het hoge risico op oplopende leegstand. Met de gebiedsagenda Centrum werken we aan een compact en toekomstbestendig centrum. De ontwikkeling van de Kerkbrink – met de komst van de bibliotheek – is daarbij een mooie impuls. Ook gaan we aan de slag met winkelstraat de Gijsbrecht. Voetgangers krijgen hier de ruimte, er komt extra groen, en we creëren meer plekken om te verblijven en te ontmoeten. Zorgsector groeit Hilversum heeft een duidelijke diensteneconomie. De drie grootste sectoren zijn media & ICT, zorg en groot- en detailhandel. Gezondheids- en welzijnszorg is met ruim 7.000 banen de derde sector in Hilversum. De zorgsector groeide bovendien sterk met 8% in 2022, waarmee sprake is van een inhaalslag ten opzichte van het landelijk gemiddelde en de afgelopen jaren. De zorgsector is maatschappelijk van belang. Iedereen wil zeker zijn van passende en betaalbare zorg. De geringe groei in Hilversum de afgelopen jaren is een slecht teken, zeker in combinatie met de toenemende vraag naar zorg en het personeelstekort. Dit tij willen we keren en dat doen we op de volgende manier: •
Gezamenlijk samen met zorgpartijen en stakeholders voorkomen van zwaardere zorg door preventie en gezondheid in de wijk.
•
Verschillende partijen in de zorgsector met elkaar blijven verbinden en bestaande samenwerkingen versterken.
•
Inzet op betere aansluiting arbeidsmarkt en onderwijs, talentontwikkeling en projecten om personeelstekorten tegen te gaan via diverse samenwerkingen in de regio.
•
Meer ruimte voor zorg, gezondheid en sport op Arenapark/Sportpark, Zonnestraal en Monnikenberg.
•
Innovatie stimuleren via ROM Utrecht Region, EBU, MRA, AEB en Gezond Gooi en regionale projecten zoals Health Innovation School Utrecht.
4
<
INLEIDING <
De Monitor Economie geeft één keer per jaar inzicht in een aantal economische kerngegevens. Samen geven die een beeld van de stand van de economie in Hilversum. In deze monitor kijken we naar de ontwikkelingen van het aantal banen en vestigingen, de beschikbaarheid van ruimte voor werken en het arbeidsaanbod. Zo vraagt een gezonde en vitale economie om dynamiek; er moet ruimte zijn voor de verplaatsing en groei van bedrijven in en naar Hilversum. Ook is het aanbod van arbeidskrachten met de juiste vaardigheden belangrijk. De monitor zoomt ieder jaar in op een thema, dit keer is dat de zorgsector. Zorg is de derde sector van Hilversum. De sector heeft een maatschappelijke impact en is belangrijk voor de lokale werkgelegenheid. Deze analyse geeft een beeld van de zorgsector met daarbij de uitdagingen, samenwerkingen en onze inzet voor de zorg. Het tekort aan personeel geldt als een van de grotere uitdagingen voor de zorg en de samenleving. Een aantrekkelijke stad ontstaat door een goede balans tussen wonen, werken en voorzieningen. Lokale bedrijven en organisaties vervullen daarin een cruciale rol. Bovendien dragen zij bij aan het bruisende karakter van de stad. Ook zijn ze betrokken bij belangrijke maatschappelijke vraagstukken zoals de energietransitie, duurzame mobiliteit en het bevorderen van een inclusieve arbeidsmarkt.
In deze monitor presenteren we ook de inzet van gemeente Hilversum. Voor de leesbaarheid geven we dit in blauwe tekstkaders aan.
< inhoud
5
<
De Monitor Economie laat zien dat het de afgelopen jaren goed is gegaan met Hilversum. Tegelijkertijd heeft Hilversum ook te maken met uitdagingen. Een daarvan is de schaarse ruimte. Dit heeft effect op de werkgelegenheid en op functies als wonen. Daarnaast krijgt de stad de komende jaren te maken met vergrijzing en een afnemende beroepsbevolking. Hierdoor ontstaat een nog groter tekort aan arbeidskrachten. Tegelijkertijd zien we dat Hilversum de afgelopen jaren een aantrekkelijke locatie is voor bedrijven. Samen met ondernemers en andere stakeholders zoals de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en ROM Utrecht Region werken we aan het versterken van deze propositie, en het aantrekken én behouden van bedrijven. Onze inzet: weerbaarheid en flexibiliteit van onze economie, met ruimte voor werken en talentontwikkeling
<
< inhoud
Het weerbaar en flexibel houden van onze economie vraagt om ruimte voor werken, weerbaarheid voor bedrijven en werknemers, en talentontwikkeling. We nemen regie op het versterken van de weerbaarheid en robuustheid van onze lokale economie, zodat deze minder vatbaar is voor toekomstige schokken.
<
Dit is in grote lijnen de inzet van gemeente Hilversum voor economie. In deze monitor Economie presenteren we de nadere invulling van deze grote lijn en de specifieke inzet per onderwerp.
6
<
<
WERKGELEGENHEID Sterkste banengroei in afgelopen jaar Het gaat goed met de werkgelegenheid in Hilversum. Sinds 2018 is Hilversum in staat om een groeitempo te realiseren dat boven het landelijk gemiddelde ligt. Landelijk zien we het afgelopen jaar een historisch sterke banengroei. Hilversum maakt dezelfde ontwikkeling mee; de banengroei ligt hier zelfs iets hoger dan het landelijke en regionale gemiddelde. In 2022 telde Hilversum 49.900 banen, 3,1% meer dan in het voorgaande jaar1.
1
< inhoud
Hierbij moet worden opgemerkt dat de cijfers van vorig jaar zijn gecorrigeerd na de vorige editie van de monitor Economie.
7
Ontwikkeling banen jaar op jaar 4%
4%
4%
4%
3%
3%
3%
3%
2%
2%
2%
2%
1%
1%
1%
1%
0% -1%
0% 2012 -1%
-1%
-1%
-2%
-2%
-2%
-2%
-3%
-3%
Vestigingsklimaat: structureel ruimtegebrek voor bedrijven zorgt voor gemiste kansen voor banengroei In de Economische monitor regio Utrecht (2022) vergeleek adviesbureau Ecorys de drijvende krachten achter de banengroei van Gooi en Vechtstreek met Utrechtse regio’s op basis van een zogeheten shift-and-share-analyse. Hieruit blijkt dat het structurele tekort aan ruimte voor bedrijvigheid in Hilversum een remmende werking heeft op de economische vitaliteit. Daardoor kunnen bedrijven zich niet vestigen in Hilversum en hebben bestaande bedrijven geen ruimte om uit te breiden. Ecorys schatte eerder in dat Hilversum hierdoor in de afgelopen tien jaar ongeveer 4.600 tot 9.700 nieuwe banen is misgelopen (bron: Economisch perspectief 2040, Ecorys, 2021).
2012 2013
2013 2014
2014 2015
2015 2016
2016 2017
2017 2018
2018 2019
2019 2020
2020 2021
2021 2022
2022
HilversumHilversum Gooi- en Vechtstreek Gooi- en Vechtstreek Nederland Nederland
<
<
Bron: LISA, 2023
Hoewel de banengroei in Hilversum de afgelopen vijf jaar relatief sterk stijgt, ligt deze groei over de afgelopen tien jaar nog onder het landelijke gemiddelde. Een gebrek aan ruimte is hiervoor een verklaring. De afgelopen jaren is veel in de Hilversumse werkgelegenheid geïnvesteerd en met succes. Werken aan een gunstig economisch vestigingsklimaat blijft noodzakelijk, vanwege de lage groei over een langere periode en de druk op de ruimte. Urgentie is er ook omdat het UWV verwacht dat het aantal banen in de regio Gooi en Vechtstreek in 2023 stagneert en in 2024 zal krimpen2. Uit deze analyse blijkt dat daling vooral wordt verwacht in de bouw, industrie en financiële dienstverlening, terwijl het aantal banen in de ICT en zorg & welzijn nog wel groeit.
2
< inhoud
Bron: Regio in Beeld Gooi en Vechtstreek, UWV, 31 oktober 2023
8
Werkgelegenheid per sector De grootste drie sectoren in de Hilversumse economie zijn al jaren media & ICT (bestaande uit de bedrijfsklassen Informatie en Communicatie, en een deel Specialistische Zakelijke diensten), groot- en detailhandel en gezondheids- en welzijnszorg. Hilversum heeft daarmee duidelijk een profiel als diensteneconomie. De sector gezondheid- en welzijnszorg kende in 2022 een opvallende groei van 8% (+541 banen). Daarnaast groeiden de bouwsector met 9 % (+156 banen) en de overige specialistische dienstverlening met 5% (+208 banen) flink. Banen per sector in 2022
Banen 2022 t.o.v. 2021
12.000
10.698
10.000 8.000
7.021
6.000 4.346 4.000
<
2.000 14
45
56
801
924
944
1.529 1.706 1.872
1.973 2.216
4.735
2.511
En er gie La nd bo W at uw er Ve en rv af oe r e va l no Ov ps la er g ige Va Fin st di g an en o e cië st d ve le r di en leni ng stv er Cu le ltu nin ur g ,s O po ve rt rh e en id re cre Ov a t er ie ige Ho za re ke c lijk a e di Bo en uw Sp s tv ec er ia le lis nin tis g ch In e du za st ke Ge lij On rie ke zo de d nd rw he iens i js id tv ser le en ni Gr w n o g elz In fo ot- e ij rm n d nsz o at e r ie g ta en ilh an co de m m l un ica tie
-
760
7.789
Bron: LISA, 2023
< inhoud
Informatie en communicatie Groot- en detailhandel Gezondheids- en welzijnszorg Specialistis che zakelijke diens tverlening Onderwi js Industrie Overige zakelijke dienstverlening Bouw Horeca Cultuur, sport en recreatie Overheid Financiële dienstv erlening Overige diens tverlening Vas tgoed Vervoer en opslag Water en afval Landbouw Energie -100
< 1.900
3.900 Banen 2022
5.900
7.900
9.900
Verschil
Bron: LISA, 2023
9
Zelfstandigen zonder personeel
Zzp'ers per sector in 2022
De groei van het aantal vestigingen in Hilversum komt vooral door een stijging in het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Deze ontwikkeling zien we ook landelijk. In 2022 was 68% van de Hilversumse bedrijven een zzp’er, in 2021 was dit 63%. Deze zzp’ers zijn vooral dominant in de bouw. Ook in de specialistische zakelijke dienstverlening, de overige dienstverlening en de cultuursector zijn veel zzp’ers werkzaam. Hoewel het percentage zzp’ers in de zorg nog relatief laag ligt, nam dit aantal in absolute zin (+43) wel flink toe in vergelijking met de groei van zzp’ers in andere sectoren.
Overheid Overheid Water Wateren en afval afval Energie Energie Landbouw Landbouw Financiële Financiële dienstv dienstverlening erlening Vastgoed Vastgoed Vervoer Vervoeren enopslag opslag Horeca Horeca Industrie Industrie Overige Overigedienstverlening dienstverlening Onderwi Onderwijsjs Overige Overigezakelijke zakelijke dienstverlening dienstverlening Cultuur, Cultuur,sport sport en en recreatie recreatie GezondheidsGezondheids- en enwelzijnszorg welzijnszorg GrootGroot- en endetailhandel detailhandel Informatie Informatie en en communicatie communicatie Bouw Bouw Specialistische zakelijke zakelijkedienstverlening dienstverlening Specialistische
Kijken we naar het aantal zzp’ers in relatie tot het aantal banen in Hilversum, dan springt de bouw eruit met 60%. Ook zakelijke dienstverlening, energie (een kleine sector), overige dienstverlening en cultuur, sport en recreatie zijn sectoren met relatief veel zzp’ers. Overigens wil dit niet zeggen dat deze zzp’ers (alleen maar) in Hilversum werkzaam zijn.
<
0%
500 500 ZZP ZZP
Aandeel zzp’ers van totaal aantal banen Overheid Financiële dienstv erlening Industrie Informatie en communicatie Vas tgoed Groot- en detailhandel Horeca Gezondheids- en welzijnszorg Onderwi js Water en afval Vervoer en opslag Overige zakelijke dienstverlening Landbouw Cultuur, sport en recreatie Overige diens tverlening Energie Specialistis che zakelijke diens tverlening Bouw
00
1.000 1.000
1.500 1.500
2.000 2.000
groeiZZP-ers ZZP-ers in 2022 2022 groei ' in
<
Bron: LISA, 2023
5% 7% 8% 8% 9% 9% 9% 10% 11% 22% 24% 29%
38%
41% 43% 44% 60%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Bron: LISA, 2023
< inhoud
10
<
ARBEIDSMARKT
<
Banen t.o.v. beroepsbevolking De beroepsbevolking – het aantal werkenden en werkzoekenden zonder baan tussen 15 en 75 jaar – bestaat in Hilversum uit 52.000 inwoners. In 2022 was de verhouding tussen banen en beroepsbevolking in Hilversum 0,76. Dit betekent dat er in Hilversum per 1.000 inwoners die tot de beroepsbevolking horen (inwoners tussen de 15 en 75 jaar) 762 banen zijn. Deze verhouding laat sinds 2017 een stijgende trend zien en is inmiddels bijna gelijk aan het niveau van de provincie Noord-Holland. In zowel het provinciale als het nationale gemiddelde worden echter ook rurale gebieden meegeteld. Voor een centrumgemeente binnen de Randstad is een verhouding tussen de 0,9 en 1,0 een meer wenselijke balans. Dit past ook bij de ambitie van de regio Gooi en Vechtstreek om zowel een woon- als een werkregio te zijn. Door vergrijzing wordt de beroepsbevolking relatief kleiner ten opzichte van de niet-beroepsbevolking. Dit betekent dat een hogere balans tussen banen en beroepsbevolking lastiger wordt en er extra aan-dacht voor banengroei moet zijn. We zetten daarbij in op een mix van zowel banen voor praktijkgeschoolden als theoretisch geschoolden.
< inhoud
11
Ontwikkeling aantal banen per 1.000 potentiële beroepsbevolking 800
Werkloosheidspercentage De werkloosheid daalt. In 2022 was 3,4% van de Hilversumse beroepsbevolking werkloos. Het werkloosheidspercentage kent al meerdere jaren een dalende trend. Dit is in lijn met de regionale (3,4%) en landelijke (3,5%) tendens, uitgezonderd een kleine stijging in het coronajaar 2020.
750
Werkloosheidspercentage
700
0,09 650
0,08 0,07
600
0,06 0,05
<
550
2013
2014
2015 Hilversum
2016
2017
2018
2019
Noord-Holland
Bron: CBS Bevolkingsstatistiek, LISA – bewerking ABF Research
2020 Nederland
2021
2022
<
0,04 0,03
2013
2014
2015 Nederland
2016
2017
2018
Gooi- en Vechtstreek
2019
2020
2021
2022
Hilversum
Bron: UWV, 2023
< inhoud
12
WW-uitkering
Pendelstromen (woon-werkverkeer)
Een deel van de werkloze inwoners ontvangt een WW-uitkering. Het aandeel WW-uitkeringen liet in 2022 een licht dalende trend zien, dit is mede veroorzaakt door de krapte op de arbeidsmarkt. In het afgelopen jaar lijkt dit percentage gestabiliseerd.
Het woon-werkverkeer is een uitdaging voor Hilversum. In 2021 vond slechts 35% van de werkende inwoners een baan in de eigen gemeente. Hoewel hier sinds 2018 een stijgende lijn in zit, ligt dit flink onder het landelijk gemiddelde voor centrumgemeenten van 46%. Dit wijst op een mismatch op de Hilversumse arbeidsmarkt. Het woon-werkverkeer veroorzaakt mobiliteitsdruk. Daarnaast werken 26.200 Hilversummers in een andere gemeente. Deze uitgaande pendel laat, op een kleine dip tijdens het coronajaar na, een stijgende trend zien. De grootste groepen uitgaande arbeidskrachten werken in Amsterdam, Utrecht en de omliggende gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek.
Aandeel WW-uitkeringen van beroepsbevolking 2,0% 1 ,9% 1 ,8% 1 ,7% 1 ,6%
Nederland
Gooi- en Vechtstreek
juli 2023
juni 2023
mei 2023
april 2023
maart 2023
februari 2023
januari 2023
december 2022
november 2022
oktober 2022
september 2022
<
augustus 2022
1 ,4%
juli 2022
1 ,5%
Tegelijkertijd telt Hilversum 32.800 personen die hier werken, maar in een andere gemeente wonen. De grootste groepen zijn hierbij afkomstig uit Amsterdam, Utrecht, Almere en de omliggende gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek. Deze inkomende pendel is na een jarenlange groei sinds 2019 aan het dalen.
<
Ontwikkeling pendelstromen 36.000
Hilversum
50% 45%
34.000
Bron: Arbeidsmarkt in zicht, 2023
40%
32.000
35%
Onze inzet: verbetering van de aansluiting arbeidsmarkt, onderwijs en beroepsbevolking. We werken eraan om de arbeidsmarkt, het onderwijs en de beroepsbevolking beter op elkaar te laten aansluiten. Het opleiden van talent, waarbij een leven lang ontwikkelen centraal staat, is hierbij belangrijk. Wij zetten hierbij in op de gezamenlijke aanpak die het Rijk voor ogen heeft. Dit doen we samen met onderwijsinstellingen, werkgeversvertegenwoordigers en het UWV.
aantal
30.000
30%
28.000
25% 20%
26.000
15%
24.000
10%
22.000 20.000
5% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
0%
jaartallen % Werkend in ei gen gemeente
Uitgaande pendel
Inkomende pendel
Bron: Arbeidsmarkt in zicht, 2023
< inhoud
13
Inkomende pendel
Uitgaande pendel
<
<
Bron: Arbeidsmarkt in zicht 2023
Onze inzet: samen met bedrijven verkleinen van de pendel Mede via de inspanning van onze relatiemanagers werken we aan voldoende passende werkgelegenheid voor onze inwoners. Het gaat daarbij ook om het aantrekkelijk houden van de eigen stad als vestigingslocatie voor bedrijven. We zetten in op mobiliteitsmanagement door en voor bedrijven. We voeren hierover gesprekken met bedrijven, dit is een actie vanuit het mobiliteitsplan 2024. Door het stimuleren van alternatief vervoer en hybride werken wordt het aantal verkeersbewegingen door woon-werkverkeer in de stad verminderd. We gaan hierbij ook gebiedsgericht te werk, bijvoorbeeld voor het Arenapark en Media Park.
< inhoud
14
<
<
BEDRIJVENDYNAMIEK Groei van aantal bedrijven, vooral zzp’ers en mkb In 2022 telde Hilversum 11.738 bedrijven, dat is een toename van 10% (1.039 bedrijven) ten opzichte van het voorgaande jaar3. Deze stijging komt vooral door een toename van het aantal vestigingen met minder dan tien werknemers (werkzame personen, WZP). De categorie grotere bedrijven bestaan met name uit mediabedrijven, Nike, zorg- en onderwijsinstellingen en zakelijke dienstverleners. 3
< inhoud
Hierbij moet vermeld worden dat de data over het aantal bedrijven in de gemeente in 2021 is gecorrigeerd van 10.710 naar 10.699.
15
Groei per sector
Aantal bedrijven naar grootteklasse
In alle sectoren was er sprake van groei van het aantal vestigingen, met uitzondering van de toch al kleine landbouwsector. De sector met het grootste aantal vestigingen in Hilversum is de specialistische zakelijke dienstverlening, en deze groeit ook sterk (+193 in 2022). De mediasector valt deels onder deze noemer. De specialistische zakelijke dienstverlening bestaat vooral uit kleine en middelgrote bedrijven. Daarnaast zijn de bouw (+132), detailhandel (+35), ICT (+91) en zorg (+177) grote sectoren in Hilversum, met meer dan 1.000 vestigingen. Kleinere sectoren die over 2022 een aanzienlijke groei in het aantal vestigingen kenden, zijn de overige zakelijke dienstverlening (+91) en cultuur, sport en recreatie (+76).
12.000
10.000
aantal
8.000
6.000
Aantal vestigingen in 2022 4.000
3.000
2.824
2.500
2.000 aantal
1.000
2016
2017
2 t/m 9 wzp
2018
2019
10 t/m 99 wzp
2020
2021
2022
100 of meer wzp
500 6
0
10
12
21
87
122
232
269
367
765
<
1.229 1.282 1.311
W
Bron: LISA, 2023
<2 wzp
2015
716
1.108
gi e af v Ov al Fin er an he ci ë id La le di nd b en ou s tv w er le nin g Va Ve s rv oe t go ed re no ps lag In du Ov Ov st er er rie ige ig Ho za e di en ke re li jk ca st e d ver ien len stv i ng Cu er len ltu u in Ge r, O g zo sp n de o nd rw he r t e ijs n In id r fo s r m - en ec re a at we t ie lzi i e en jn co sz Gr Sp or m oo ec g m tial en un i i st c a de isc t i e ta he ilh za an ke de li jk l ed Bo ien stv uw er len in g
Totaal
2014
En er
2013
518
859
at er
0
1.500
en
<
2.000
Bron: LISA, 2023
< inhoud
16
Aantal bedrijven 2022 t.o.v. 2021
Nieuwe en vertrekkende bedrijven
Specialistis che zakelijke diens tverlening
Hilversum is een aantrekkelijke stad voor bedrijven, met veel groen, een centrale ligging, mooie architectuur, de aanwezigheid van de media en veel bedrijvigheid. Het afgelopen jaar hebben we weer een aantal nieuwkomers verwelkomd, zowel op het Media Park als elders in de stad. Hieronder staat een selectie van de vele bedrijven die Hilversum rijk is:
Bouw Groot- en detailhandel Informatie en communicatie Gezondheids- en welzijnszorg Cultuur, sport en recreatie
Mediabedrijven Het Hilversumse Media Park blijft groeien als het centrum van Nederlandse mediabedrijven. Een van de nieuwkomers dit jaar is WeKnow, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het ontwerpen, bouwen en beheren van digitale producten, platformen en diensten voor merken, mediabureaus en content producenten. Ook het mediabedrijf Audiokinetic is in Hilversum geland. Dit is een leverancier van een cross-platform met audio-oplossingen voor interactieve media en gaming. Audiokinetic heeft een belangrijke rol in audioproductie voor entertainment op locatie voor onder meer de auto-industrie, consumentenelektronica en simulatie.
Onderwi js Overige zakelijke dienstverlening Overige diens tverlening Horeca Industrie Vervoer en opslag Vas tgoed Financiële dienstv erlening Landbouw
<
Overheid Water en afval Energie
aantal:
0
500
1.000
1.500
2.000
2.500
2022
verschil met 2021
3.000
Bron: LISA, 2023
Onze inzet: innovatie en samenwerking binnen en tussen media en ICT en onderwijs De mediasector is al jarenlang een belangrijk cluster voor Hilversum. Ook het ICT cluster is een grote sector in Hilversum. De mediasector is sterk aan veranderingen onderhevig. Nieuwe subsectoren als ed-tech, e-sports en gaming komen op. We zetten in op het versterken van het mediacluster door aansluiting te zoeken bij deze nieuwe ontwikkelingen. Dit doen we onder meer door het stimuleren van samenwerkingsverbanden binnen deze clusters en met relevante kennisinstellingen. Naast de inzet op de sterke sectoren media en ICT, willen we ons economische profiel robuuster, diverser en wendbaarder krijgen. Daarom zetten we naast media ook in op de sector zorg en op praktijkgeschoold werk in alle sectoren.
< inhoud
Arenapark In 2023 heeft CPI (Connecting People with Impact) zich op het Arenapark gevestigd. Dit bedrijf – gespecialiseerd in transformatieadvies – biedt klanten expertise op gebieden als risicobeheer, financiën, governance en compliance. Ook DPA, een bedrijf actief in detachering, is sinds dit jaar op het Arenapark te vinden. Centrum Enkele nieuwkomers zijn kledingwinkel CottonClub en fastfoodrestaurant Fat Phill’s. IIn het centrum van Hilversum komen in 2023 diverse nieuwe (food)ketens. Recent is restaurant Loetje geopend. Bedrijventerreinen Zuidwest De bedrijventerreinen (Kerkelanden, Zeverijnstraat en Havenkwartier) in Hilversum Zuidwest blijven ook in beweging. Een aantal sportscholen en sportvoorzieningen heeft zich nieuw gevestigd, waaronder Boulderhal Monk, Fitness de-
17
<
livery en Feel Good Fitness Factory. Daarnaast vestigde gamebedrijf Yellowspot, maker van de onlangs wereldwijd gelanceerde Game Bomb Rush Cyberfunk, zich in Zuidwest. Eveneens nieuw in Zuidwest zijn twee groothandels in farmaceutische producten: Hygienix BioAntimicrobials bv en Eurocept bv Hygienix BioAntimicrobials bv. Vertrek van enkele bedrijven Helaas zijn er ook bedrijven uit Hilversum vertrokken. Het distributiecentrum van Hunkemöller heeft de stad verlaten. En platenlabel Spinnin’ Records, dat muziek heeft uitgegeven van wereldberoemde artiesten zoals Afrojack, Martin Garrix en Tiësto, besloot om de Mediastad te verruilen voor Amsterdam. Spinnin’ Records was maar liefst 21 jaar in Hilversum gevestigd en heeft bijgedragen aan de muzikale erfenis van de stad. Onze inzet: hulp aan ondernemers en samenwerking voor een beter vestigingsklimaat
<
< inhoud
<
Onze relatiemanagers fungeren als vraagbaak en eerste aanspreekpunt voor bedrijven. Zij ondersteunen ondernemers bij bijvoorbeeld vragen over vestigingslocaties , het aanvragen van vergunningen en het aantrekken van talent. Ook werken we meer en meer samen aan het verbeteren van het vestigingsklimaat. Dit doen we onder meer via het platform economie en door regionale samenwerking, bijvoorbeeld binnen de ROM Region Utrecht, regio Gooi en Vechtstreek en de Metropool Regio Amsterdam (MRA).
18
<
WERKLOCATIES
<
Naastgelegen heatmap geeft de ruimtelijke verdeling van het aantal banen in Hilversum weer. De meeste banen zijn – zoals verwacht – te vinden op de formele werklocaties, zoals het Media Park en het Arenapark. Formele werklocaties zijn bedrijventerreinen en kantorenlocaties. Op locaties als bedrijventerreinen Kerkelanden, Zeverijnstraat en het Havenkwartier zitten meer arbeidsextensieve bedrijven, waardoor deze locaties minder rood kleuren op de kaart. Naast de formele werklocaties onderscheiden we ook gemengde werklocaties. Gemengde werklocaties zijn milieus die zich kenmerken door een mix van wonen, werken, recreatie en voorzieningen. Voorbeelden hiervan zijn het centrum en de Gijsbrecht. Ook in de wijken Boomberg en het Raadhuiskwartier zijn veel bedrijven te vinden. Definities van deze onderverdeling zijn te vinden in de bijlage.
< inhoud
Bron: LISA 2023, bewerking gemeente Hilversum
19
Sinds 2010 concentreren steeds meer banen zich op de formele werklocaties, maar ook het centrum (gemengde werklocatie) biedt plaats aan een aanzienlijk aantal arbeidsplaatsen.
Banen per type werklocatie
kantoorlocatie
Type werklocatie
2010
2022
Verschil 2010-2022
Gemengd
37.400
32.900
-12%
Bedrijventerrein
8.200
11.500
40%
Kantoorlocatie
3.700
5.600
52%
bedrijventerrein
gemengde werklocatie
0
Bron: LISA, 2023, bewerking gemeente Hilversum
<
Twee derde van de werkgelegenheid in Hilversum bevindt zich op gemengde werklocaties. Dit zijn met name de sectoren groot- en detailhandel in de winkelgebieden (waaronder het centrum) en – meer verspreid over de hele bebouwde kom – gezondheids- en welzijnszorg, ICT en specialistische zakelijke dienstverlening. Op de bedrijventerreinen (23%) zoals het Media Park en Zuidwest zijn vooral clusters van bedrijven in de ICT-sector en industrie te vinden. Op kantoorlocaties (11%) zijn naast kantoren vooral bedrijven en organisaties in de grooten detailhandel en onderwijs gevestigd. Het gaat dan bijvoorbeeld om Nike Retail en het ROC op het Arenapark.
5.000
10.000
15.000
20.000
25.000
Gezondheids- en welzijnszorg
Groot- en detailhandel
Informatie en communicatie
Specialistis che zakelijke diens tverlening
Onderwi js
Horeca
Overige zakelijke dienstverlening
Bouw
Cultuur, sport en recreatie
Overheid
Industrie
Overige diens tverlening
Vas tgoed
Financiële dienstv erlening
Vervoer en opslag
Landbouw
Energie
Water en afval
30.000
35.000
<
Bron: LISA, 2023
Inzet op behoud en ontwikkeling van aantrekkelijke werklocaties en versterken mediasector Eerder zagen we al dat het gebrek aan ruimte voor werk ervoor zorgt dat de Hilversumse economie niet goed kan groeien. De sleutel zit aan de fysieke kant: de beschikbaarheid van passende ruimte voor werkgelegenheid op zowel bedrijventerreinen, kantoorlocaties als gemengde werklocaties. De bedrijventerreinen zijn daarbij beter geschikt voor bedrijven die zich vanwege geluid of geur niet te dicht bij woningen passen. Dit vraagt om een strategie met acties zoals herstructurering/intensivering op werklocaties, het toevoegen van werkfuncties op gemengde locaties en het creëren van schuifruimte op de werklocaties. Daarbij dient de basis op orde te zijn: toekomstbestendige werklocaties zijn groen, goed bereikbaar, duurzaam, veilig en aantrekkelijk voor werknemers en bedrijven. Concreet gaan we hiervoor aan de slag met (de uitvoering van) gebiedsagenda’s voor de werklocaties in Zuidwest, het centrum en het Media Park, waarbij verduurzaming een belangrijk aandachtspunt is. We faciliteren de verlevendiging van het Media Park tot een bruisende mediacampus. Met de gebiedsontwikkeling op het Arenapark, wordt deze locatie dé internationaal aantrekkelijke kantorenlocatie. We zetten in op intensivering van de kantoorfunctie en het toevoegen van woningen en sport.
Ook is er straks in het Stationsgebied meer plek voor niet-woonfuncties zoals kantoren en creatieve bedrijven. En een deel van Crailo wordt ontwikkeld als werklocatie. Naast de kantoorlocaties Arenapark, Stationsgebied en Laapersveld zijn veel kantoorfuncties nu al in de wijken en het centrum te vinden. Voor de toekomst ziet Hilversum aanvullende kansen voor werken in de wijken en in het centrum. Daarbij blijven we in Hilversum kritisch kijken naar het omzetten van kantoorvilla’s naar wonen.
< inhoud
20
mooi streven zou zijn om nieuwe of terugkerende banen te laten aansluiten bij de aanwezige (beroeps)bevolking in 1221. Dit past binnen het streven om meer praktijkgeschoold werk te creëren.
Bedrijventerreinen Bijna een kwart van de werkgelegenheid in Hilversum is te vinden op bedrijventerreinen. Dit zijn plekken waar relatief veel inwoners uit de eigen gemeente werken; zij hebben een korte reisafstand van woning tot werk. De bedrijven op deze locaties dragen bij aan maatschappelijke opgaven zoals de klimaattransitie, circulariteit en de woningbouwopgave (o.a. bouwbedrijven), en bieden bovenal banen en opleidingsfaciliteiten voor praktijkgeschoolden.
Aanbod bedrijventerreinen
<
Hilversum heeft in 2022 bijna 87 hectare bedrijventerrein in gebruik. Op dit moment heeft de gemeente geen nieuw uitgeefbaar aanbod beschikbaar. Wel beschikt Hilversum met Crailo en het Circusterrein over twee ontwikkellocaties die passend zijn voor bedrijfsruimten. De verwachting is dat de kavels in Crailo in 2025 beschikbaar komen. Op korte termijn komen er flexwoningen op een deel van het Circusterrein. De inzet van het college is om hier op een gemengd gebied te maken, waar zowel wonen, werken als maatschappelijke voorzieningen een plek kunnen krijgen. Er vinden wel transacties plaats op de bestaande bedrijventerreinen, maar dat gaat om locaties waar het ene bedrijf vertrekt en het andere bedrijf zich vestigt, en niet om nieuwe toevoegingen. Crailo zien we terug bij de harde plannen in Gooi en Vechtstreek vanwege de samenwerking tussen de gemeenten Hilversum, Gooise Meren en Laren. Het gaat om circa 5 hectare ruimte die beschikbaar komt, waarvan 3,5 ha aaneengesloten. Daarnaast zijn er plannen om de Korte Noorderweg, het terrein van Hunkemöller, Van Son en Venetapark te transformeren naar een woon-werkbestemming als onderdeel van de ontwikkelingen in het gebied 1221. Het aantal m² bedrijfsruimte neemt hier af. Daarbij is het de afspraak dat het aantal banen minimaal in stand blijft binnen het totale gebied van 1221.
Hierbij moet aandacht zijn voor het type banen dat naar deze gebieden terugkeert. Op dit moment komen er vooral veel ‘kantoorbanen’ terug, terwijl er veel handel- en reparatiebedrijven gevestigd waren. Een 4
< inhoud
Bedrijventerreinen (in hectare)
In gebruik
Nu beschikbaar
Zachte plannen
Harde plannen
Transformatie plannen
Hilversum
86,9
0
0
3,5
3
Gooi en Vechtstreek
310,1
2,2
0
5
11
Bron: Atlas Plabeka 4
Een gebrek aan geschikt aanbod remt de dynamiek op de markt Uit een recente rapport van NVM Business4 blijkt dat de bedrijfsruimtemarkt landelijk voor veel uitdagingen staat. Over de hele linie wordt de daling van de opname van bedrijfsruimtes veroorzaakt door een mismatch tussen vraag en aanbod. Vooral de beperkte beschikbaarheid van geschikte panden en beperkte ontwikkelingsmogelijkheden spelen hierbij een grote rol. Zo is er veel schaarste aan kwalitatief hoogwaardige en duurzame panden. Tegelijkertijd hebben nieuwbouwprojecten te kampen met een groot tekort aan bouwkavels, hoge grondprijzen en vaak beperkte ruimte op het stroomnetwerk. Desalniettemin is het fundament onder de vraag enigszins verzwakt door de terugvallende economische groei. Deze optelsom van factoren zet volgens NVM Business een rem op de dynamiek in de markt. Door het ontbreken van groeikansen worden zowel het regionale bedrijfsleven als de bredere nationale economie belemmerd. Opmerkelijk is dat kooppanden voor het eerst sneller van gebruiker wisselen dan huurpanden. Zo zijn kopers vaker dan huurders bereid flink te betalen voor beschikbare ruimtes, omdat andere opties simpelweg niet voorhanden zijn. Dat is ook zichtbaar in de koopprijzen (+12 procent), die veel forser zijn gestegen dan de huurprijzen (+4 procent).
Aan de andere kant is er aanbod dat juist moeilijk te verhuren of verkopen is, omdat objecten zijn verouderd of functioneel slecht aansluiten op de groeiende behoefte aan duurzame panden op gunstig gelegen locaties.
<
NVM Business Stand van Zaken Bedrijfsruimtemarkt, 4 oktober 2023
21
Kantorenmarkt De kantorenleegstand in heel Hilversum bedraagt volgens de monitor Plabeka circa 6%, maar is waarschijnlijk lager omdat de cijfers uit de database niet volledig zijn. Dit percentage ligt onder de gezonde norm voor frictieleegstand van 8%. Vanuit economisch oogpunt is dit zorgelijk, omdat dit een gezonde bedrijvendynamiek belemmert. De leegstaande kantoorpanden die in Hilversum korter dan drie jaar leegstaan – de courante leegstand – is 4%. Dit ligt eveneens ruim onder de norm voor gezonde courante frictieleegstand van 8%.
groot is, maar het aanbod afneemt. Bedrijfsmakelaars bevestigen dit beeld; zij zien dat de leegstand laag is gebleven en dat de huurprijzen van kantoren niet zijn gedaald (huurprijzen van winkelpanden zijn wel gedaald). Bedrijfsmakelaars signaleren een tekort aan kwalitatief goede kantoor- en bedrijfsruimten. In 2022 is er weer een substantieel deel van het kantorenaanbod verdwenen vanwege omzetting naar andere functies, zoals wonen. In de tabel is hiervoor ruim 36.000 m² weergegeven, dit is waarschijnlijk lager omdat de cijfers uit de database niet volledig betrouwbaar zijn. Dit zien wij als een zorgelijke ontwikkeling.
Kantorenmarkt (in m²)
Betrokken in 2022
Aandeel van de voorraad
Onttrekking 2022
Voorraad 1/1/2023
Leegstand 1/1/2023
Courante leegstand
Incourante leegstand
% leegstand 1/1/2023
Hilversum
43.200
7%
-36.200
623.100
38.700
4%
2%
6%
MRA
1.157.600
6%
-305.500
18.945.000
2.224.600
8%
4%
12%
<
<
Bron: Plabeka
Kantorenmarkt Hilversum in m²
Voorraad
Leegstand
Courante leegstand
Incourante leegstand
Leegstandpercentage
Kantoorlocaties (Arenapark, Laapersveld, Stationslocatie)
148.900
7.200
3%
2%
5%
Kantoren op gemengde locaties
474.200
31.500
5%
2%
7%
TOTAAL
623.100
38.700
4%
2%
6%
Bron: Plabeka
Vanwege bovenstaande correctie is de daadwerkelijke leegstand op de formele kantorenlocaties ook minder dan 5%. De kantorenleegstand op informele locaties ligt in verband met de correctie rond of onder de frictieleegstand. Helaas is het niet mogelijk om een exact percentage te presenteren. De lage leegstandscijfers en het gebrek aan uit te geven kavels wijzen erop dat de behoefte uit de markt
< inhoud
22
Dalende trend kantorenleegstand De leegstand op de formele kantorenlocaties Arenapark, Laapersveld en Stationslocatie is sinds 2016 sterk dalend. Overigens zijn de metrages in onderstaande tabel nog niet gecorrigeerd (zie hierboven). Voor de informele kantorenlocaties zien wij eenzelfde trend. Dit betekent dat er veel vraag is vanuit de markt om zich in Hilversum te vestigen en dat de schuifruimte voor bedrijven die willen uitbreiden of verhuizen steeds kleiner wordt. Aantal m2 (x1000) leegstaande oppervlakte op de huidige kantorenlocaties in Hilversum
Winkelmarkt De afgelopen tien jaar is het aantal winkelmeters en aantal verkooppunten per 1.000 inwoners in Hilversum gedaald. Dit is in lijn met de provinciale en landelijke ontwikkeling. Tussen 2022 en 2023 is het winkelvloeroppervlakte met 1% gedaald naar een kleine 160.000 m² winkelvloeroppervlak. De leegstand in de Hilversumse winkelmarkt is de afgelopen jaren enigszins gedaald. Tussen 2022 en 2023 is de leegstand in Hilversum gedaald van 7,8% naar 7,0% van het winkelvloeroppervlak. De leegstand is vergelijkbaar met die in andere steden in de grootteklasse 50.000-100.000 inwoners.
<
9% Leegstandsontwikkeling als aandeel winkelvloeroppervlak m² 2022-2023 8%
8% 7% 6%
7%
6% 5%
5%
6%
6%
5%
5%
4% 3% 2% 1%
Bron: Plabeka, Kantorenmonitor BV 2023, bewerking Kurtosis
0%
Nederland
Provincie NoordHolland 2022
Gooi en Vechtstreek
Hilversum
2023
Bron: Detailhandelsmonitor provincie Noord-Holland, 2023 op basis van Locatus. Bewerking gemeente Hilversum.
< inhoud
23
<
Centrum Het centrum van Hilversum heeft een belangrijke functie voor de Hilversummers en bezoekers uit met name de regio. Het totale winkelvloeroppervlakte is iets gestegen, maar het aantal meters dat daarvan in gebruik is als winkel is juist wat gedaald. De grootste stijging komt door de komst van een aantal sportscholen in het centrum en een aantal winkels in de branche ‘in en om het huis’ (o.a. dierenwinkels, fietsenwinkels).
<
De leegstand in het centrum ligt in 2023 rond de 12% van het winkelvloeroppervlakte. In 2022 was dit 13%. Het leegstandspercentage is in lijn met centrumgebieden van soortgelijke omvang5. Naast het leegstandspercentage is de Retail Risk Index een indicator van de toekomstbestendigheid van een winkelgebied. De Retail Risk Index (RRI) van Locatus voorspelt hoe groot de kans is dat een ondernemer over één jaar nog is gevestigd in een winkelgebied. Dat risicoprofiel van winkels wordt gebaseerd op vier indicatoren: pandindex, branche-index, straatindex en marktindex6. Het centrum van Hilversum kent een RRI van 24%. Dit betekent dat 24% van de panden in het centrum in een hoog of zeer hoog risicoprofiel valt. Dit is hoger dan het gemiddelde in Noord-Holland, waar 14% een hoog of zeer hoog risicoprofiel heeft. Voor heel Nederland is dit 17%. Onze inzet: een compact centrum met een herkenbaar mediaprofiel en ruimte voor culturele en andere functies In juli 2023 is de gebiedsagenda Centrum vastgesteld. Bij de uitvoering van de gebiedsagenda wordt gewerkt aan een compacter kernwinkelgebied, met meer ruimte voor andere functies in de entreegebieden. Met ruim dertig maatregelen werken we de komende vier jaar aan het robuuster en toekomstbestendiger maken van het centrum. Daarbij horen een herkenbaar mediaprofiel, en ruimte voor culturele en andere functies.
Ook is er een aantal grote ontwikkelingen, zoals het Stationsgebied, de realisatie van de nieuwe bibliotheek en de herinrichting van de Kerkbrink. 5 6
< inhoud
Bron: Koopstromenonderzoek 2021 Pandindex: De pandindex geeft het beeld van de kwaliteit van het pand: verhuisbewegingen van huurders, de leegstand door de jaren heen en de herkomst van de nieuwe huurder. Branche-index: De kwaliteit van de branche: het percentage van ondernemers in de branche dat het afgelopen jaar in een soortgelijk winkelgebied is gestopt. Straatindex: De kwaliteit van de straat of postcodegebied: de score van de panden in hetzelfde winkelgebied speelt een rol in het functioneren. Volgens Locatus kan een leegstaand pand een vlekwerking hebben in de winkelstraat. Marktindex: De verhouding van vraag (passanten, consumenten en koopkracht) en aanbod (WVO en aantal concurrerende winkels) in de markt.
24
<
Overige winkelgebieden De overige winkelgebieden in Hilversum presteren goed. De Gijsbrecht heeft met 3% leegstand een bovengemiddelde positie ten opzichte van vergelijkbare centra met een gemiddeld leegstandspercentage van 7%7. In 2024 wordt de winkelstraat heringericht, zodat de straat klaar is voor de toekomst. Het lage leegstandspercentage is een goede uitgangspositie. Winkelcentra Kerkelanden, Seinhorst en Larenseweg-Van der Heijdenstraat kennen geen leegstand en functioneren goed. Ook het detailhandelsgedeelte op het Havenkwartier (bouwmarkten en woonwinkels) kent geen leegstand. Terwijl in vergelijkbare zogeheten PDV-locaties (perifere detailhandelsvestigingen) gemiddeld 4% van de winkelmeters leeg staat. Onze inzet: herinrichting Gijsbrecht We verbeteren de buitenruimte van winkelstraat de Gijsbrecht van Amstelstraat, waarbij we de wensen van ondernemers, bezoekers en inwoners zo veel mogelijk meenemen. Stichting Ondernemersfonds Gijsbrecht heeft zich de afgelopen jaren sterk gemaakt voor deze herinrichting. De herinrichting geeft meer ruimte voor voetgangers, groen en plekken om te verblijven en ontmoeten.
<
2022 Leegstand per winkelgebied
<
2023
Aantal panden
m wvo
Aantal panden
m2 wvo
Bebouwde kom
3
250
2
150
Centrum Hilversum
70
14.372
61
13.042
De Gijsbrecht
4
588
6
375
Larenseweg
6
380
4
280
Meenterf
0
0
1
165
Riebeeck Galerij
3
125
3
125
Totaal
86
15.715
77
14.137
2
Bron: Locatus, WVO= winkelvloeroppervlakte 7
< inhoud
Bron: Locatus, 2023 en KSO,2021
25
<
ZORGSECTOR
<
Inleiding Gezondheids- en welzijnszorg is een belangrijke sector in de Hilversumse economie. Het is met ruim 7.000 banen de derde sector in Hilversum, na Media & ICT en Groot- en Detailhandel. Deze zorgsector groeide in 2022 bovendien met 8% (541 banen). Dat is ver boven het gemiddelde van 3,1% in alle sectoren in Hilversum. En daar komen in 2023 waarschijnlijk nog extra banen bovenop, vanwege de opening van het vernieuwde ziekenhuis Tergooi en het verhuizen van een deel van het personeel van Blaricum naar Hilversum. Door deze verandering in standplaats verplaatsen de banen uit Blaricum vanaf 2024 naar Hilversum. De zorgsector is maatschappelijk van belang. We willen allemaal zeker zijn van passende en betaalbare zorg: jong en oud, nu en in de toekomst. Daarnaast liggen er kansen voor innovatie en technologische oplossingen om onder andere het personeelstekort te compenseren. Dit hoofdstuk verkent daarom de zorgsector in Hilversum en zoomt daarbij onder meer in op de arbeidsmarkt en innovatie.
< inhoud
26
Trends en ontwikkelingen
<
De zorgsector in Nederland verandert, zo ook in Hilversum. De Hilversumse bevolking groeit en vergrijst. Prognoses geven aan dat Hilversum in 2040 zal uitgroeien tot een gemeente met zo’n 97.000 inwoners (2022: 92.000 inwoners). Er komen in aantallen en naar verhouding meer ouderen bij, vooral mensen boven de 75 jaar. Zo stijgt het aantal 75-plussers van 9,2% in 2022 naar 13,6% in 20508. Deze groep woont steeds langer thuis. Ook mensen die geestelijke gezondheidszorg (ggz) krijgen, wonen steeds vaker thuis in plaats van in een instelling. Op dit moment ervaart 22% van de Hilversummers psychische klachten9. De toename van mentale klachten en uitval door een stijging van (ervaren) druk zijn grote maatschappelijke problemen. Het aantal personen met een angst-, of depressieve stoornis neemt toe in het Gooi10. De wachttijden voor behandelingen in de ggz vanuit de zorgverzekeringswet zijn lang. De vraag naar zorg en ondersteuning gaat op alle terreinen stijgen11. Hierbij is de landelijke beweging van passende zorg op de juiste plek zichtbaar. De ingezette lijn van het Rijk leidt naar verwachting tot een grotere toestroom naar gemeentelijke ondersteuning. Gelijktijdig zijn er betere mogelijkheden om ziekten te diagnosticeren en te behandelen. Hilversum kent ook grote gezondheidsverschillen, net als de rest van Nederland. Tegelijkertijd zien we grote personeelstekorten in de zorg.
Landelijk werkt momenteel 1 op de 6 mensen in de zorg. Met de huidige manier van organiseren van de zorg wordt dit 1 op de 4 in 204012. Dit terwijl er nu al relatief veel moeilijk vervulbare vacatures in de sector zijn. Steeds meer wordt er gekeken naar ondersteuning door mantelzorgers. Al is ook hier sprake van een beperkt mantelzorgpotentieel. In 2018 was de verhouding nog vijf gevers van mantelzorgers op één ontvanger. In 2040 zal dit zijn gedaald zijn tot ongeveer drie gevers op één ontvanger13. Daarnaast is er een toenemende (jeugd)zorgvraag, meer kansenongelijkheid en een groeiende bestaansonzekerheid bij de jeugd. De mentale gezondheid van onze jeugd staat onder druk. De vraag naar jeugdhulp blijft stijgen evenals de kosten. Het percentage jeugdigen in Hilversum dat gebruikmaakt van jeugdhulp 8 9 10 11 12 13
< inhoud
was 12,8% in 2022, in Nederland was dit 13,2%. De oorzaken hiervan zijn divers, zoals individualisering, prestatiedruk, social media en complexe scheidingen. De jeugd heeft dus aandacht nodig, maar ook in de jeugdzorg is er een schaarste aan personeel en middelen. Inwoners met een hulpvraag moeten een beroep kunnen blijven doen op goede toegankelijke ondersteuning. Als we niets doen, krijgen niet alle inwoners meer de ondersteuning die ze nodig hebben. Onze inzet: gezamenlijk voorkomen van zwaardere zorg door preventie en gezondheid in de wijk In Hilversum en de regio zetten we samen met betrokken instellingen in op het voorkomen van zwaardere zorg. Dat doen we met aandacht voor preventie en gezondheid, zoveel mogelijk thuis in de wijk, met onder meer het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). In de jeugdzorg zetten we in op de beweging van Ziekte en Zorg naar Gezondheid en Gedrag en richten we ons op vroegsignalering, het verstevigen van de pedagogische basis en de toegang tot zorg. Verderop in dit hoofdstuk gaan we in op samenwerkingsverbanden in de zorgsector.
<
Bron: Gemeente Hilversum, 2023 Bron: GGD, CBS en RIVM, 2022 Bron: Regio Gooi en Vechtstreek, 2023 Bron: Regio Gooi en Vechtstreek, 2023 Bron: Regio Gooi en Vechtstreek, 2023 Bron: Regio Gooi en Vechtstreek, 2023
27
Sectoranalyse Een veelgemaakte indeling binnen de zorg is het onderscheid tussen ‘cure’ en ‘care’. De ‘klassieke’ zorg, zoals in ziekenhuizen, valt onder ‘cure’ en verzorgingscentra zijn onderdeel van ‘care’. Voor deze sectoranalyse maken we – vanwege vergelijkbaarheid – gebruik van de sectorindeling van het CBS, waar toeleverende bedrijven geen onderdeel van uitmaken. Het CBS verdeelt de hoofdsector ‘Gezondheids- en Welzijnszorg’ onder in de hieronder weergegeven negen deelsectoren. In deze monitor Economie noemen we de hoofdsector ‘Gezondheidsen Welzijnszorg’ kortweg ‘Zorg’. Een deel van deze sector is door het Rijk gereguleerd en gefinancierd en een ander deel zijn private, commerciële bedrijven.
Zorgsector Hilversum vergeleken De zorgsector is in Hilversum een belangrijke sector en qua banen de derde sector. Toch is het aantal banen in de zorg per 1.000 personen van de beroepsbevolking in Hilversum lager dan in Nederland en ongeveer gelijk aan provincie Noord-Holland. Het aantal zorgbanen ten opzichte van het totaal aantal banen geeft eenzelfde beeld: Hilversum scoort lager dan Nederland en ongeveer gelijk aan Noord-Holland. En tot slot: dit geldt ook voor het aantal vestigingen in de zorg ten opzichte van het totaal aantal vestigingen in Noord- Holland en Nederland. Ziekenhuizen en overige medische specialistische zorg Verpleging, verzorging en thuiszorg Sociaal werk Overige zorg en welzijn Kinderopvang
<
<
Jeugdzorg Huisartsen en gezondheidscentra Gehandicaptenzorg Geestelijke gezondheidszorg
< inhoud
28
Zorgbanen en -vestigingen vergeleken 155
152
18%
16%
150
14%
15%
13%
145 9% 140
12%
11% 138
9%
9%
137
135
6%
130
3%
125
aantal zorgbanen per 1.000 potentiële beroepsbevolking
zorgbanen t.o.v. totaal aantal banen Hilversum
provincie Noord-Holland
0%
zorgvestigingen van totaal Nederland
Bron: Hilversum in cijfers 2023
<
Aantal banen per zorgsector In Hilversum zijn de meeste zorgbanen te vinden in ziekenhuizen en overige medische specialistische zorg en verpleging, verzorging en thuiszorg. Hilversum heeft een regionaal ziekenhuis, 69 andere aanbieders van medische specialistische zorg en diverse accommodaties voor verpleging en verzorging.
Aantal organisaties per zorgsector De sector Overige zorg en welzijn is met ruim 400 organisaties de grootste sector, daarna volgt de kinderopvang met 130 organisaties. Onder de sector Overige zorg en welzijn vallen onder andere fysiotherapeuten, tandartsen, verloskundigen en preventieve gezondheidszorg.
Aantal banen per zorgsector 2022
Aantal organisaties per zorgsector 2022
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
Overige zorg en welzijn
Verpl eging, verzorging en thuiszorg
Kinderopvang
Overige zorg en welzijn
Geestelijke gezondheidszorg
Kinderopvang
Verpl eging, verzorging en thuiszorg
Sociaal werk
Sociaal werk
Geestelijke gezondheidszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Huisartsen en gezondheidscentra
Gehandicaptenzorg
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
Jeugdzorg
Jeugdzorg -
< inhoud
500
1.000
1.500
2.000
2.500
-
50
100
150
200
250
300
350
400
450
29
<
Ontwikkeling Banen De afgelopen 10 jaar is het aantal banen in de zorgsector met slechts 3% gegroeid (2% zonder holdings), waarbij er tussen 2013 en 2017 een daling zichtbaar was. In vergelijking met de provincie Noord-Holland (16%), Nederland (14%) en gemeenten die tussen de 80.000 tot 100.000 inwoners hebben (12%) is deze groei erg laag. Ook de regio Gooi en Vechtstreek had met 4% een erg lage banengroei in het afgelopen decennium. In combinatie met de eerder genoemde toenemende vraag naar zorg en het personeelstekort is deze geringe groei in Hilversum en het Gooi een slecht teken. In de volgende paragraaf gaan we in op onze inzet om dit tij te keren. Ontwikkeling aantal banen in de zorg in Hilversum 7.200
<
7.000
<
6.800 6.600 6.400 6.200 6.000 5.800 5.600 5.400 5.200 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: LISA, 2023
< inhoud
30
In zes van de negen subsectoren is het aantal banen de afgelopen 10 jaar gegroeid. Vooral de subsectoren Overige zorg en welzijn en Kinderopvang hebben meer banen. Het aantal banen in de subsectoren Sociaal werk, Jeugdzorg en Verpleging, verzorging en thuiszorg is afgenomen ten opzichte van 10 jaar geleden.
Organisaties Vooral binnen de sector Overige zorg en welzijn is het aantal organisaties flink toegenomen. In alle andere sectoren is het aantal organisaties de afgelopen jaren ook gegroeid; het aandeel zzp’ers in alle subsectoren is hier een groot onderdeel van. De volgende paragraaf gaat hier dieper op in.