Collegebrief inzake Financiële impactanalyse IV Covid-19 2021 (758803)
Tekst van het document
G EMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:
Aan de gemeenteraad cc. college van B&W cc. pers
RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELE FOONNUMMER: 14 0 35 WWW.HILVERSUM.NL
14 april 2021 758803 BEHANDELD DOOR M. Schellens TELEFOON (035) 629 2203 UW KENMERK 758803 BIJLAGEN 1 BETREFT Financiële impactanalyse IV Covid-19 2021 DATUM
ZAAKNUMMER
Geachte dames en heren, In navolging van de werkwijze in 2020 wordt ook dit jaar periodiek een actuele financiële impactanalyse Covid-19 (FIA) opgesteld. De FIA geeft een overzicht van de Covid-19 gerelateerde risico inschattingen en beschrijvingen van dat moment. Daarnaast wordt het weerstandsvermogen van de Covid-19 reserve getoetst. De reserve Covid-19 is de enige bestemmingsreserve die een eigen weerstandvermogen toets ondergaat. Concluderend beoordeelt de financiële impactanalyse Covid-19 of het op dat moment noodzakelijk is om de reserve uit eigen middelen (de algemene reserve) aan te vullen. De eerste financiële impactanalyse Covid-19 van dit jaar, FIA IV, is opgesteld met de peildatum van 12 maart 2021. Om zo snel mogelijk dit actuele eerste beeld van de financiële gevolgen van de coronacrisis voor 2021 ter kennisgeving met u te kunnen delen, wordt het rapport niet als bijlage bij de eerste tussenrapportage 2021 verzonden maar middels deze aparte collegebrief. Het coronadebat van 11 en 25 maart jl. viel in de tijd samen met het opstellen van deze financiële impactanalyse. De uitwerking van de suggesties uit het debat is om die reden nu nog niet beschikbaar. Ze zijn daarom ook nog niet als concrete risico’s kwantificeerbaar.
De huidige financiële impactanalyse geeft wel een actueel en compleet beeld van de geïdentificeerde risico’s die onvermijdelijk zijn (zoals inkomstenderving) en risico’s die samenhangen met reeds bekende beleidskeuzerichtingen omtrent steunmaatregelen. Hieronder vallen bijvoorbeeld maatregelen die in 2020 zijn genomen en zeer waarschijnlijk of zeker ook in 2021 worden doorgezet. Het huidige risicoprofiel geeft daardoor een goede prognose van de minimale middelen die er in 2021 nodig zijn om de financiële nadelen van de coronacrisis op te vangen. Aanvullende steunmaatregelen, bijvoorbeeld uit de suggesties van het coronadebat, kunnen daar financieel bovenop komen. Deze FIA ondersteunt daarmee de mogelijke afwegingen over het al dan niet inzetten van eigen middelen (de algemene reserve) om nieuwe of aanvullende steunmaatregelen te financieren. Het huidige risicoprofiel is de eerste die een inschatting maakt over het jaar 2021. Op dit moment is er sprake van een hoog risicoprofiel met een benodigde weerstandscapaciteit van € 5,781
miljoen. Deze is afgeleid van het 70% of groter risicoprofiel. Het hoge risicoprofiel wordt mede veroorzaakt door de timing van deze FIA: -
-
Met het nieuwe kalenderjaar is ook een nieuw begrotingsjaar ingegaan. De getroffen steunmaatregelen en gemelde nadelen uit 2020 lopen niet automatisch door in het nieuwe begrotingsjaar. Deze dienen zich dit jaar opnieuw (in volledigheid) aan. Het huidige basisuitgangspunt is dat het hele jaar 2021 directe gevolgen van de coronacrisis, in afwisselend meer en mindere mate, voelbaar zijn. FIA IV bevindt zich vroeg in het jaar waardoor het risicoprofiel inschattingen omvat van een periode van totaal 12 maanden. Deze FIA is opgesteld vóór de start van het samenstellen van de eerste verzamel raadsinformatiebrief financiële afwijkingen als gevolg van coronacrisis van 2021. Om die reden zijn ook (nagenoeg) zekere zaken toch opgenomen in de huidige kwantificering van de risico’s. Stelregel is namelijk dat wat nog niet formeel aan u is gemeld, tot die tijd wordt gekwantificeerd in een risico. Het huidige risicoprofiel geeft daardoor een zo compleet mogelijk beeld van te verwachten corona gerelateerde nadelen in 2021. Er is nog geen zicht op een eerste circulaire vanuit het Rijk met concrete informatie over de te ontvangen algemene coronacompensatie voor 2021. Het huidige risicoprofiel geeft daarom géén gebalanceerd beeld van de te verwachten financiële voor- en nadelen als gevolg van de coronacrisis voor dit jaar, maar bestaat bijna volledig uit financiële nadelen.
De reserve Covid-19 dient als beschikbare weerstandscapaciteit voor het Covid-19 risicoprofiel. Uitgaande van de huidige stand van de reserve van € 4,728 miljoen, berekend op basis van op de op 12 maart 2021 bekende feiten, komt het weerstandsvermogen nu met 0,82 uit in de categorie ‘matig’. De reserve komt nu € 1,053 miljoen tekort om de risico’s dit jaar af te kunnen dekken. Ondanks dat het op dit moment nog niet met een gefundeerde kwantificering als positief risico kan worden opgenomen, is het aannemelijk dat de Rijkscompensatie voor 2021 minimaal even hoog zal zijn als het huidige tekort voor het afdekken van het risicoprofiel (ruim € 1 miljoen over het hele jaar genomen). Tot aan de eerste circulaire zal de reserve naar verwachting toereikend zijn om de financiële nadelen van de coronacrisis op te vangen. Ondanks dat het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19 nu niet ‘voldoende’ (minimaal 1) is, is het op dit moment daarom nog niet nodig om de reserve uit eigen middelen aan te vullen. De derde verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v. coronacrisis, welke de eerste is van dit jaar en wordt meegenomen in de eerste tussenrapportage (Turap I) 2021, wordt gelijktijdig met deze Financiële impactanalyse Covid-19 2021 aangeboden aan de raad.1 Vooruitlopend op de meicirculaire is recentelijk een maartbrief van het ministerie van Binnenlandse Zaken d.d. 26 maart ontvangen.
Deze bevat informatie over het Compensatiepakket coronacrisis medeoverheden maart 2021: verdeling over gemeenten. De informatie uit deze brief kon nog niet worden verwerkt in deze financiële impactanalyse, maar zal op een later tijdstip met u worden gedeeld. Rond de zomer 2021 zal een volgende geactualiseerde financiële impactanalyse (FIA V) worden opgesteld. Daarin zal onder andere de informatie over de Rijkscompensatie 2021 uit de maartbrief en de meicirculaire worden verwerkt, alsook de onttrekkingen aan de reserve conform Turap I 2021 en de mogelijke financiële gevolgen van de uitwerkingen van de suggesties uit het coronadebat. Het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19 zal vervolgens opnieuw worden beoordeeld.
1 Financiële impactanalyse Covid-19: bevat risicoprofiel (onzekerheden) en weerstandsvermogen toets reserve Covid-
19. Verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v. coronacrisis: meldt verzameling reeds zekere financiële afwijkingen als gevolg van de coronacrisis aan de raad. Tussenrapportage: bevat een verzameling van verzonden raadsinformatiebrieven tot een bepaalde datum en vraagt de raad (in een raadsbehandeling) de begroting ten behoeve van die RIB’s te wijzigen.
Voor zowel een uitgewerkte analyse van het huidige risicoprofiel en stand van de reserve Covid19 als de onderbouwing van de uitgangspunten en conclusies verwijzen we u naar de als bijlage opgenomen “Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s”. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
D. Emmer
P.I. Broertjes
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
FINANCIËLE IMPACTANALYSE IV COVID-19 RISICO’S GEMEENTE HILVERSUM 12 MAART 2021
1
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
Inhoudsopgave 1 – Inleiding ................................................................................................................................... 3 2 – Situatieschets FIA IV – peildatum 12 maart 2021................................................................... 4 3 – Fundamenten opbouw risicoprofiel ........................................................................................ 5 a.
Algemeen ........................................................................................................................................ 5
b.
Uitgangspunten FIA IV..................................................................................................................... 6
4 – Risicoprofiel o.b.v. alle risico’s (compleet) .............................................................................. 8 a.
Uitkomsten ...................................................................................................................................... 8
b.
Vergelijking t.o.v. FIA III Covid-19 (09-10-2020) ............................................................................. 8
5 – Risicoprofiel o.b.v. risico’s ³ 70% .......................................................................................... 13 a.
Uitkomsten .................................................................................................................................... 13
b.
Vergelijking risico’s ³ 70% t.o.v. FIA III Covid-19 (09-10-2020) ................................................... 14
6 – Reserve Covid-19 ................................................................................................................... 15 7 – Samenvattende conclusies en kanttekeningen ..................................................................... 17 8 – Vervolgproces ........................................................................................................................ 17 Bijlage I – CPB Novemberraming 2020 ....................................................................................... 19 Bijlage II – specificatie risico’s ..................................................................................................... 21
2
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
1 – Inleiding Deze financiële impactanalyse Covid-19 (FIA IV) is de eerste van het jaar 2021. De uitvraag van de risico’s (de risicogesprekken) heeft plaatsgevonden in februari 2021 en de uitgangspunten zijn half januari opgesteld. Met het nieuwe kalenderjaar is ook een nieuw begrotingsjaar ingegaan. In die zin is er sprake van een schone lei. Maatregelen waar voor het jaar 2020 toe was besloten, lopen niet automatisch door in het nieuwe begrotingsjaar. Wat betreft coronabeleid, financiële afwijkingen en risico inschattingen wordt er daarom weer van voren af aan begonnen voor 2021. Het grote verschil met vorig jaar is dat er nu geen sprake meer is van in sneltreinvaart het wiel uit moeten vinden zoals bij de start van de coronacrisis het geval was. De timing van elke financiële impactanalyse is bepalend voor de inhoud van het stuk. Omdat deze FIA onder andere vóór de start van de eerste verzamel RIB financiële afwijkingen als gevolg van coronacrisis van dit jaar is opgesteld, zijn ook (nagenoeg) zekere zaken toch opgenomen in de huidige kwantificering van de risico’s. Stelregel is dat wat nog niet aan de raad is gemeld, tot die tijd wordt gekwantificeerd in een risico. Daarnaast is er ook nog geen zicht op een eerste circulaire vanuit het Rijk met informatie over de te ontvangen en nog te verwachten algemene coronacompensatie voor dit jaar.
Aan het begin van dit nieuwe begrotingsjaar, vóór de eerste verzamel RIB 2021 en de eerste circulaire vanuit het Rijk is er daarom sprake van een hoog risicoprofiel. Deze is aanzienlijk gestegen in vergelijking met de vorige FIA (III). Dat komt doordat FIA III zich beperkte tot inschattingen tot en met einde jaar 2020. Het huidige risicoprofiel is de eerste die een inschatting maakt over het jaar 2021. Omdat er nog geen informatie is over de hoogte van algemene compensatiepakketten voor dit jaar, is er nog geen positief risico over deze geschatte inkomsten opgenomen. Het huidige risicoprofiel bestaat daardoor vooral uit financiële nadelen, zonder dat die in dat profiel al ten dele uitbalanceren tegen geschatte voordelen uit de compensatiegelden. Ook in deze analyse zijn risico-inschattingen gemaakt van gebeurtenissen die een financiële impact hebben op de inkomsten van de gemeente, op de bedrijfsvoering of die leiden tot extra uitgaven. Risico’s uit de eerdere impactanalyses zijn opnieuw door middel van risicogesprekken beoordeeld en er is geïnventariseerd of er in de tussentijd nog andere, nieuwe, risico’s aan het licht zijn gekomen. Ook risico’s die eerder in 2020 zijn gearchiveerd (al dan niet na optreden ervan), zijn opnieuw voor 2021 tegen het licht gehouden.
Alle data, grafieken en analyses in dit huidige rapport zijn gebaseerd op de gegevens zoals deze op 12 maart 2021 bekend en beschikbaar waren. Wijzigingen in opzet ten opzichte van 2020 In 2020 hebben de verschillende FIA’s elk een korte termijn karakter gehad. De onderliggende aannames stonden telkens in het teken van de verwachting relatief snel uit de crisis te zullen zijn. Een dergelijke kort-cyclische aanpak is erg afhankelijk van de omstandigheden op één bepaald moment. Zoals gezien bij FIA III kan een wijziging in die omstandigheden direct grote gevolgen hebben voor de opgehaalde informatie. Het contextualiseren ervan is vervolgens erg tijdrovend. Voor dit nieuwe jaar worden de FIA’s direct jaar overkoepelend ingestoken: het basisuitgangspunt is dat dit hele jaar directe gevolgen van de coronacrisis voelbaar zullen zijn. De FIA’s in 2020 bevatten een veelheid aan figuren die ondersteunend waren aan deze destijds nieuwe vorm van diepteanalyse van een risicoprofiel. Nu er gezamenlijk ervaring is opgedaan met deze geïntensiveerde vorm van risicomanagement en de informatie die daaruit komt, is de diversiteit aan figuren teruggebracht. De figuren in de FIA’s zullen dit jaar in visuele en inhoudelijke lijn worden gebracht met de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van jaarstukken en begroting.
3
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
Zo ontstaat er een eenduidigere manier van zowel het lezen als het presenteren van de informatie vanuit risicomanagement tussen de verschillende rapportages.
2 – Situatieschets FIA IV – peildatum 12 maart 2021 Voor 2021 wordt de financiële impactanalyse jaar overkoepelend en algemener ingestoken dan in 2020. Vorig jaar waren de FIA’s erg afhankelijk van de precieze ontwikkelingen van het virus op een bepaald moment en het anticiperen op daaraan gekoppelde mogelijke (landelijke) maatregelen. Het had telkens een kort-cyclisch uitgangspunt. Een precieze situatieschets was daardoor nodig om zowel de uitgangspunten als de risico inschattingen goed in de context te kunnen zetten. De risico inschattingen zelf waren als gevolg daarvan echter kwetsbaar. Een enkele wijziging in de omstandigheden kon direct grote invloed hebben op de waarde van de informatie in de analyses. In de huidige jaar overkoepelende insteek voor 2021 zijn de details omtrent bijvoorbeeld R-waarde ontwikkelingen en aantal besmettingen op één bepaald moment minder belangrijk. Ook de situatieschets is daarom algemener van karakter. De precieze uitgangspunten voor dit jaar, te beginnen met deze FIA, worden verderop toegelicht. Sinds half december 2020 is er een landelijke lockdown van kracht die zwaarder is dan tot die tijd meegemaakt. Daarin zijn alle niet-essentiële winkels lange tijd volledig gesloten geweest, zijn scholen en kinderopvangorganisaties opnieuw zo’n 8 weken dicht geweest en mag thuis maximaal één bezoeker per dag worden ontvangen.
Daarbovenop is op 23 januari 2021 een avondklok ingegaan welke tussen 21.00 uur ‘s avonds en 04.30 uur ‘s morgens van kracht is. Te stellen dat het een uiterst bewogen periode is geweest, is slechts een zwakke uitdrukking. Half maart zijn er vanuit het Rijk ‘correcties’ op de maatregelen doorgevoerd. Zo is het bijvoorbeeld in zeer beperkte mate mogelijk niet-essentiële winkels te bezoeken, scholen (basis- en voortgezet onderwijs) en kinderdagopvang zijn weer (ten dele) open, de meeste contactberoepen (met uitzondering van de sekswerkers) zijn weer toegestaan en de regels omtrent sporten in teamverband zijn wat verruimd. Het Rijk spreekt in dit stadium van correcties in plaats van versoepelingen. Omdat de tweede golf, waarin de strenge lockdown van kracht werd, naadloos lijkt te zijn overgegaan in de opmars van een derde golf1 kan er in de ogen van het Rijk nog geen sprake zijn van versoepelingen. Op de persconferentie van 8 maart 2021 zijn een aantal vooruitzichten gegeven over mogelijke versoepelingen, maar enkel op voorwaarde van bepaalde meetpunten.2 Wat als een paal boven water staat, is dat het een enorm zware tol eist van ons als mens en onze samenleving. Naarmate deze crisis voortduurt, wordt het voor iedereen steeds moeilijker vol te houden om aan alle regels te voldoen. Op woensdag 6 januari 2021 was de eerste corona-vaccinatie een feit.
Het vaccin wordt gezien als het begin van het einde van de directe corona gezondheidscrisis. De vaccinatiestrategie van het Rijk is onderhevig aan regelmatige bijstellingen. Onder andere de levering van de verschillende vaccins en de beoordeling welk vaccin het beste voor welke groep kan worden ingezet vragen om regelmatig bijstellen van de strategie en bijbehorende tijdlijnen. Eind februari gaf demissionair minister Hugo de Jonge aan dat alle volwassenen die dat willen begin juli (van dit jaar) minstens één keer geprikt zullen zijn. Wel maakte hij een voorbehoud over het halen van de leveringsafspraken door de verschillende farmaceuten. De vaccinatie tijdlijn in zijn geheel is sinds januari echter meermaals aangepast en het is moeilijk in te schatten of deze ambitieuze tijdlijn nu inderdaad haalbaar is. Zeker gezien de wisselvallige vaccin leveringen van de afgelopen tijd, is juist dat voorbehoud een hele onzekere. Voor deze FIA wordt 1 RIVM 23 februari 2021 in diverse media, zie bijvoorbeeld:
https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5216194/rivm-19-procent-meer-coronabesmettingen-afgelopen-week 2 Voor de details over de inhoud van de coronamaatregelen en mogelijk toekomstige versoepelingen welke het onderwerp waren van de persconferentie van 8 maart 2021: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/03/08/coronamaatregelen-8-maart-2021
4
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
er voorzichtigheidshalve van uitgegaan dat de grootschalige vaccinatie van niet-risicogroepen na de zomer van start zal gaan. Coronadebat (11 en 25 maart 2021) In de raadsvergadering van 3 maart 2021 is de behoefte uitgesproken om een breed coronadebat te organiseren. Het eerste deel van dit debat heeft in de extra commissie van 11 maart 2021 plaatsgevonden, het tweede deel staat gepland voor 25 maart. Het college heeft diverse suggesties die in deze sessies naar boven zijn gekomen, meegenomen om nader te onderzoeken. Omdat het debat en het opstellen van deze financiële impactanalyse gelijk vallen in de tijd is de uitwerking van de suggesties nog niet beschikbaar. Ze zijn daarom ook nog niet als concrete risico’s kwantificeerbaar. Deze financiële impactanalyse geeft wel een actueel en compleet beeld van de geïdentificeerde risico’s die onvermijdelijk zijn (zoals inkomstenderving) en risico’s die samenhangen met reeds bekende beleidskeuzerichtingen omtrent steunmaatregelen. Hieronder vallen bijvoorbeeld maatregelen die in 2020 zijn genomen en zeer waarschijnlijk of zeker ook in 2021 worden doorgezet. Het huidige risicoprofiel geeft daardoor een goede prognose van de minimale middelen die er in 2021 nodig zijn om de financiële nadelen van de coronacrisis op te vangen.
Aanvullende steunmaatregelen, bijvoorbeeld uit de suggesties van het coronadebat, kunnen daar financieel dus bovenop komen. Deze FIA ondersteunt daarmee ook de mogelijke afwegingen over het al dan niet inzetten van eigen middelen (de algemene reserve) om nieuwe of aanvullende steunmaatregelen te financieren. Nieuwe of aanvullende steunmaatregelen als gevolg van het coronadebat zullen in de volgende financiële impactanalyse (FIA V) worden opgenomen als (rest)risico, mochten ze op dat moment nog onzeker, maar wel concreet in zicht zijn. Het is uiteraard ook mogelijk dat er in de tijd tussen deze en de volgende FIA al tot nieuwe of aanvullende steunmaatregelen wordt besloten.
3 – Fundamenten opbouw risicoprofiel a. Algemeen De risico’s die de coronacrisis met zich meebrengt, zijn grofweg in te delen in drie varianten, namelijk: 1) Onvermijdbare kosten o Bijvoorbeeld inkomstenderving en zekere extra uitgaven als gevolg van reeds besloten extra steunmaatregelen. 2) Beleidskeuze à steunmaatregelen o Nog niet besloten maar wel concrete nieuwe en/of aanvullende steunmaatregelen afhankelijk van beleidskeuze. 3) Extra kosten in bedrijfsvoering o Deze kunnen zowel onvermijdbaar zijn (bijv. verbonden aan het borgen van de uitvoering van een wettelijke taak), als het gevolg van een beleidskeuze (bijv. de uitvoeringskosten van nieuw beleid). Per risico is uitgegaan van een netto risico-inschatting of restrisico. Hierbij is waar mogelijk een inschatting gegeven van de minimale en maximale omvang van het (rest)risicogevolg. Zaken (en kosten) die reeds aan de raad zijn gemeld, maken geen onderdeel uit van het risicoprofiel. Die extra uitgaven of gederfde inkomsten zijn dan al zeker en zodoende niet meer gekwantificeerd als risico. Wel kan er sprake zijn van een restrisico ten opzichte van de reeds zekere en aangemelde kosten. Een risicoprofiel is te allen tijde een momentopname omdat deze afhankelijk is van onder andere de context van en reeds bekende zekerheden op het moment van opstellen.
5
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
Risicodefinities en -kwantificering zijn gebaseerd op ‘bekende’ informatie. Er wordt niet gespeculeerd over of vooruitgelopen op mogelijk nieuw beleid vanuit het Rijk (landelijk) of de gemeente (lokaal), wat zou kunnen leiden tot extra compensatiegelden, lasten of gederfde inkomsten. Het risicoprofiel ‘beperkt’ zich tot zaken die voortkomen uit wettelijke regelgeving en/of reeds bestaand of aangekondigd beleid. Er wordt geen rekening gehouden met mogelijk nieuwe besluitvorming, tenzij er concrete informatie over dergelijk nieuw beleid bekend is en er een grote mate van waarschijnlijkheid is dat er ook toe zal worden besloten. Na inschatting van de risico’s wordt aan de hand van een Monte Carlo analyse gewogen hoe groot de financiële impact is op basis van die inschattingen. Een Monte Carlo analyse is een simulatietechniek waarbij voor een risico verschillende scenario’s worden doorgerekend; de risicoprofielen van gemeente Hilversum zijn gebaseerd op 100.000 scenario’s per risico. Het doorrekenen van alle risico’s resulteert in een grafiek die laat zien wat de benodigde weerstandscapaciteit is, tegen verschillende zekerheidspercentages, om de risico’s af te kunnen dekken. In Nederland is het gebruikelijk het bedrag aan te houden waarmee 90% van de mogelijke scenario’s uit een dergelijke analyse afgedekt kan worden.
De overige 10% van de scenario’s, doorgaans de ‘staart’ van de grafiek, wordt beschouwd als zeer extreem en daarmee onwaarschijnlijk. Door uit te gaan van 90% is er sprake van een hoog zekerheidspercentage, zonder de extreme scenario’s mee te nemen.
b. Uitgangspunten FIA IV Het basisuitgangspunt is dat het hele jaar 2021 directe gevolgen van de coronacrisis voelbaar zullen zijn. Dit uitgangspunt is ook op Rijksniveau zichtbaar, bijvoorbeeld in het besluit de afspraken uit 2020 over continuïteit van zorg en meerkosten als gevolg van de coronacrisis in het sociaal domein te verlengen voor heel 2021.3 De korte termijn onzekerheid is heel groot en daar goede voorspellingen over doen is daardoor erg moeilijk en tijdrovend. Door nu het jaar 2021 als geheel te overwegen, wordt overkoepelend over de verschillende mogelijke periodes van aanscherpingen, lockdowns en versoepelingen heen gekeken. De ervaringen en kennis die in 2020 over de gevolgen van de coronacrisis zijn opgedaan, spelen nu een grote rol in de gemiddelde inschattingen over de Covid-19 risico’s voor het jaar 2021. De uitgangspunten van FIA IV op een rij: -
-
-
Novemberraming CPB4: “In de basisraming, die ervan uitgaat dat Nederland en andere Europese landen het coronavirus in de eerste helft van volgend jaar onder controle hebben, groeit de economie in 2021 met bijna 3%, na een krimp van ruim 4% in 2020. De werkloosheid loopt op tot boven de 6% in 2021. Vooral jongeren, werknemers met een flexibel arbeidscontract en zzp’ers worden geraakt.” o De exacte definitie van “het coronavirus in de eerste helft van volgend jaar onder controle hebben” is niet gegeven. Het is dus niet een concreet, meet- en toetsbaar, gegeven. Directe gevolgen van de coronacrisis zullen heel 2021 afwisselend in meer en mindere mate optreden. Afhankelijk van de ontwikkeling van het virus zullen de (landelijke, regionale en/of lokale) maatregelen periodiek herzien worden. Het maatregelenpakket kan zodoende periodes strenger of losser zijn. In periodes van aanscherping kunnen er maatregelen worden toegevoegd, die nieuw zijn ten opzichte van de aanpak in 2020 (bijvoorbeeld het instellen van een avondklok) Het maatregelenpakket zal totdat de grootschalige landelijke vaccinatie start slechts beperkt versoepelen.
3 https://vng.nl/artikelen/continuiteit-financiering-meerkosten-en-compensatie-sociaal-domein 4 https://www.cpb.nl/raming-november-2020-vooruitzicht-2021
6
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
1-12-2020: prognose start grootschalige landelijke vaccinatie niet-risicogroepen = augustus 2021.5 o Vóór augustus 2021 zullen eventuele versoepelingen van het maatregelenpakket zodoende minimaal zijn. Basismaatregelen als 1,5 meter afstand en beperkingen van de groepsgrootte zullen ook het grootste deel van 2021 de norm blijven. Het Rijk zal ook in 2021 Rijkscompensatiepakketten vormgeven om tegemoet te komen aan de financiële gevolgen van de coronacrisis, al zal er gaandeweg mogelijk een versobering plaatsvinden. Er is sprake van een landelijke lockdown die half december 2020 is ingegaan en minimaal tot 30 maart 2021 aanhoudt. Vanaf half januari 2021 wordt er gewaarschuwd voor de komende derde golf als gevolg van verschillende mutatievarianten van het coronavirus. Er is geen prognose over wanneer die golf voorbij zou (kunnen) zijn. Het collegevoorstel “Afwegingskader behandeling aanvragen reserve "Covid-19" (als onderdeel van Turap II 2020 in de raadsvergadering van 9-12-2020 ter informatie gedeeld) ligt ten grondslag aan het eenduidig beoordelen van verzoeken tot financiële ondersteuning als gevolg van de coronacrisis. Daarbij worden eerst de overige mogelijke alternatieven aan ondersteuning en dekking afgewogen. Dit kader is ook van toepassing op het inventariseren en kwantificeren van mogelijke Covid-19 gerelateerde risico’s.
Zolang de directe coronacrisis voortduurt, kunnen er geen concrete voorspellingen worden gedaan over hoe het ‘nieuwe normaal’ (de stand van o.a. onze maatschappij en economie) er uit zal zien. Mogelijke risico’s als gevolg van dit ‘nieuwe normaal’, die onderdeel moeten worden van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van begroting en jaarstukken, zijn niet in te schatten totdat er zicht is op het einde van de coronacrisis. In lijn met de huidige voorspelling van de start van de grootschalige landelijke vaccinatie nietrisicogroepen, zal hier op zijn vroegst in de loop van de tweede helft 2021 meer zicht op komen. De hoofdlijnen van de aandachtspunten en toelichting hoe om te gaan met Rijkscompensatiegelden in FIA III zijn ook in deze FIA van toepassing. o
-
-
-
5 https://nos.nl/collectie/13850/artikel/2358997-ggd-rekent-in-huidig-scenario-op-inenting-niet-risicogroepen-vanaf-
augustus
7
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
4 – Risicoprofiel o.b.v. alle risico’s (compleet) a. Uitkomsten De onderstaande figuren geven de opbouw van de uitkomsten van het huidige risicoprofiel weer. In ‘Bijlage II – specificatie risico’s’ van deze financiële impactanalyse is tevens de actuele detailuitwerking van de individuele risico’s in te zien. Op basis van het complete risicoprofiel zou er zo’n € 6,5 miljoen nodig zijn om de risico’s op te vangen: FIGUUR 4.1 – TABEL SIMULATIE RESULTAAT COVID-19 RISICO’S O.B.V. ALLE GEKWANTIFICEERDE COVID-19 RISICO’S
Zekerheidspercentage 10% 25% 50% 75% 80% 90% 95% 99%
Bedrag € 4.249.436 € 4.877.506 € 5.481.501 € 6.007.812 € 6.128.466 € 6.433.906 € 6.679.850 € 7.118.438
Statistieken Minimum Maximum Gemiddeld Standaarddeviatie Absolute maximum Trekkingen
Waarde € 843.703 € 8.288.139 € 5.401.248 € 863.843 € 10.590.500 100.000
FIGUUR 4.2 – GRAFIEK SIMULATIE RESULTAAT COVID-19 RISICO’S O.B.V. ALLE GEKWANTIFICEERDE COVID-19 RISICO’S
b. Vergelijking t.o.v. FIA III Covid-19 (09-10-2020) Ten opzichte van de vorige financiële impactanalyse (FIA III) is de benodigde weerstandscapaciteit aanzienlijk gestegen. De voornaamste oorzaken van de stijging zijn: - FIA III besloeg hoofdzakelijk inschattingen tot en met einde jaar 2020, in lijn met de uitgangspunten destijds. In de kanttekeningen op het risicoprofiel is in FIA III ook aangegeven dat het echter niet representatief was op basis van de stand van zaken na de peildatum. De huidige financiële impactanalyse is de eerste waarin een prognose voor 2021 wordt gemaakt. Een vergelijking tussen de uitkomst van FIA III en deze nieuwe FIA is daarom niet één op één te maken. - Met ingang van het nieuwe jaar 2021 is ook een nieuw begrotingsjaar ingegaan. Reeds genomen maatregelen en aangemelde nadelen in 2020 lopen niet automatisch door in 2021. Aan het begin van 2021 komen er daardoor een aantal grote nadelen, waaronder gederfde inkomsten parkeren, (opnieuw) naar voren.
8
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum -
12-03-2021
Het centrale uitgangspunt voor deze financiële impactanalyse is dat de effecten van de coronacrisis dit hele jaar nog in meer of mindere mate merkbaar zullen zijn. Eerdere FIA’s besloegen elk kortere periodes. Nu de coronacrisis al een jaar aanhoudt, neemt de druk op de organisatie toe. De crisis heeft niet alleen extra werkzaamheden tot gevolg, maar dwingt vanwege de thuiswerksituatie ook een andere manier van werken af. Voor diverse taken leidt dit tot productieverlies. Ook het feit dat scholen en kinderopvang nu een tweetal lange periodes gesloten zijn geweest heeft bijgedragen aan dat productieverlies. Het hele ambtenarenapparaat heeft zich ingezet om desondanks het werk (inclusief de nieuwe werkzaamheden) zo goed mogelijk met dezelfde nauwkeurigheid en binnen planning te doen. Deze aanhoudende extra inspanning begint inmiddels echter een tol te eisen en is niet langer vol te houden. Zowel vanuit het borgen van de wettelijke taken van de gemeente als de verantwoordelijkheid vanuit goed werkgeverschap naar de medewerkers zal een toename in de risico’s (en kosten) voor de bedrijfsvoering in 2021 onvermijdelijk zijn. Deze financiële impactanalyse beslaat de stand van zaken vóór het opstellen van de eerste verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v. coronacrisis van 2021.
Zaken die op moment van opstellen van de FIA wel zeker zijn, maar nog niet aan de raad zijn gemeld, zijn daarom toch opgenomen in de kwantificering van de huidige risico’s. Ook dit draagt bij aan een stijging van het risicoprofiel. Door deze zekerheden in dit stadium toch op te nemen in de kwantificering, ontstaat er een zo compleet mogelijk beeld van de benodigde weerstandscapaciteit. Aan de hand van dat beeld kan de stand van de reserve zo nauwkeurig mogelijk worden getoetst.
-
-
Onderstaande figuren geven een overzicht van de respectievelijke stijgers, nieuwe risico’s, dalers en vervallen risico’s ten opzichte van de vorige financiële impactanalyse (FIA III d.d. 9 oktober 2020). Stijgers
FIGUUR 4.3 – STIJGERS T.O.V. FINANCIËLE IMPACTANALYSE III COVID-19
Risico Risicogebeurtenis Nr.
Kans FIA III
Financieel FIA III
Kans FIA IV
Financieel FIA IV
R57
Minder inkomsten parkeren
0%
€0
90% € 1.732.000
R73
Werkvoorzieningsschap Tomingroep - dividendopbrengst 2020 wordt niet gerealiseerd en aanspraak op compensatieregeling Rijk
90%
€ 150.000
80%
€ 620.000
R42
Verwerken verhoogde instroom aanvragen (o.a. BUIG/BBZ/debiteurenbeheer etc.)
50%
€ 300.000
70%
€ 750.000
R189
Extra inhuur vanwege extra werkzaamheden in bezwaar en beroep en werkzaamheden inzake (horeca) verordeningen
90%
€ 30.000
90%
€ 480.000
R56
Minder inkomsten precario
0%
€0
90%
€ 228.000
R88
Faillissement/surseance culturele instellingen (o.a. matchingsregelingen)
90%
€ 250.000
90%
€ 500.000
R220
Tweede Kamerverkiezing maart 2021 - meerkosten als gevolg van het coronaproof organiseren van de verkiezingen
90%
€ 150.000
90%
€ 300.000
R87
Heffen en innen - extra inhuur t.b.v. tijdig opleggen aanslagen en afhandelen bezwaar en beroep binnen wettelijke termijn
70%
€ 35.000
80%
€ 160.000
R61
Meer beroep op openbare orde en handhaving (o.a. horeca, sportvelden, openbare gebouwen)
20%
€ 240.000
70%
€ 250.000
R108
Uitvallen cruciale rollen team Functioneel Beheerders
50%
€ 120.000
70%
€ 120.000
R90
Afname opbrengsten buitenreclame
0%
€0
80%
€ 85.000
R76
Markten met minder marktstands en aanvullende voorziening (toiletwagen)
0%
€0
80%
€ 81.000
R207
Gederfde inkomsten leges paspoorten, NID, Rijbewijzen, VOG's, etc.
0%
€0
70%
€ 73.000
R109
Minder inkomsten leges evenementen (incl. evenementen precario)
0%
€0
90%
€ 40.000
9
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum Risico Risicogebeurtenis Nr.
12-03-2021 Kans FIA III
Financieel FIA III
Kans FIA IV
Financieel FIA IV
R68
Extra voorzieningen tijdelijk thuiswerken - Licentiekosten (o.a. Windows)
50%
€ 80.000
50%
€ 140.000
R48
Minder ontvangen huurinkomsten van sportorganisaties
50%
€ 57.000
50%
€ 110.000
R216
KCC - meer inhuur nodig om uitval als gevolg van Covid-19 (symptomen) op te vangen
90%
€ 40.500
90%
€ 43.000
Een aantal risico’s dat in de vorige FIA was vervallen omdat ze al volledig waren opgetreden in 2020, heeft een groot aandeel in de stijging van het huidige risicoprofiel. Deze risico’s zijn voor dit nieuwe begrotingsjaar 2021 namelijk opnieuw aan de orde. Ze zijn te herkennen aan de 0% waarde in de “Kans FIA III” kolom. Met name het risico op inkomstenderving parkeren in 2021 springt hier in het oog. In deze rij stijgers is ook een zestal risico’s met betrekking tot de aanhoudende druk op de organisatie zichtbaar (R42, R189, R87, R61, R108, R216). Bij de maximumbandbreedtes moet de kanttekening worden gemaakt dat die veelal zijn gebaseerd op een in-het-slechtste-geval scenario met doorzetting tot en met einde jaar. De ontwikkeling van de totaalomvang van de mogelijke meerkosten wordt continue gemonitord. Naast die twee groepen stijgers valt ook het individuele risico R73 Tomingroep nog op. In de Najaarsrapportage 2020 van de Tomingroep6 werd duidelijk dat de compensatieregeling van de overheid voor sociale werkbedrijven al in de prognose is verwerkt. De gemeente heeft deze compensatiemiddelen met een hoogte van € 520.000 (septembercirculaire 2020) ontvangen en in de reserve Covid-19 gestort. In de kwantificering van dit risico is nu opgenomen dat het genoemde bedrag van € 520.000 ten gunste van de Tomingroep aan de reserve zal moeten worden onttrokken. Nieuwe risico’s
FIGUUR 4.4 – NIEUWE RISICO’S T.O.V. FINANCIËLE IMPACTANALYSE III COVID-19
Risico Risicogebeurtenis Nr.
Kans FIA III
Financieel FIA III
Kans FIA IV
Financieel FIA IV
R249
Subsidieregeling lokaal MKB
85% € 1.250.000
R236
TONK - meerkosten als gevolg van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (per 2021)
70%
€ 510.000
R238
Beveiliger publieke ruimte stadskantoor
90%
€ 80.000
R230
Minder opbrengsten OZB - waardeverlaging objecten
80%
€ 80.000
R245
Tegemoetkoming buurthuizen inkomstenderving
50%
€ 75.000
R248
Risicomanagement Covid-19 - inhuur specialisme
50%
€ 61.000
R244
Compensatie eigen bijdrage kinderopvang en leerlingenvervoer
10%
€ 125.000
R237
Overbelasting ICT-systemen - meer mensen loggen tegelijkertijd in dan het systeem aankan
25%
€ 30.000
Risico’s R245 Buurthuizen, R244 Eigen bijdrage kinderopvang en leerlingenvervoer en R238 Beveiliger waren in 2020 niet als risico opgenomen, maar hebben wel plaatsgevonden. Omdat deze binnen de begroting konden worden opgevangen, was er echter geen sprake van een risico op budgetoverschrijding. Voor dit jaar is onzeker of deze wederom binnen de begroting kunnen worden opgevangen. Om die reden zijn ze nu wel als risico benoemd.
6 Zie collegebrief "Stand van zaken Corona en verbetermaatregelen bij Tomin groep" van 19 november 2020
10
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
De kosten die in 2020 zijn voortgekomen uit de intensivering van het risicomanagement, onder andere om snel door middel van financiële impactanalyses een risicoprognose te kunnen opstellen, zijn destijds abusievelijk niet als risico opgenomen. Voor 2021 is het risico nu wel benoemd (R248). Ten opzichte van vorig jaar is een drietal nieuwe risico’s geïdentificeerd welke nieuwe (mogelijke) beleidskeuzes betreffen: - Zoals in de raadsinformatiebrief 2021-18 “Coronasteun voor inwoners en ondernemers/organisaties in acute financiële nood” aangegeven, wordt een subsidieregeling onderzocht voor het lokale MKB (R249). - Het college heeft het advies van de VNG en Waarderingskamer inzake de waardeverlaging objecten overgenomen om daarmee bepaalde OZB lasten in de gemeente te dempen. Dit zou kunnen leiden tot minder opbrengsten OZB voor de gemeente (R230). - De beleidsregels voor de nieuwe TONK regeling zijn vastgesteld zoals middels RIB 2021-17 inzake Beleidsregels Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten aan de raad gemeld. De geschatte kosten van die regeling, op basis van de beschreven beleidsregels, zijn opgenomen in die RIB. In de eerste tussenrapportage (Turap I) 2021 zal de raad worden voorgesteld die kosten (€ 1.590 miljoen) uit de Reserve Covid-19 te dekken.
Omdat deze dus al aan de raad zijn gemeld, zijn de geschatte kosten van de regeling zelf niet opgenomen in het risico. Wat betreft deze TONK regeling is wel een risico opgenomen (R236) over de mogelijke meerkosten ten opzichte van de geschatte kosten van de regeling zoals gemeld in RIB 2021-17. Het nieuwe risico R237 Overbelasting ICT systemen kwam begin 2021 naar voren, maar lijkt vooralsnog door verschillende getroffen beheersmaatregelen onder controle. Dalers
FIGUUR 4.5 – DALERS T.O.V. FINANCIËLE IMPACTANALYSE III COVID-19
Risico Risicogebeurtenis Nr.
Kans FIA III
Financieel FIA III
Kans FIA IV
Financieel FIA IV
R159
Garantstelling OZB Stadsfonds
70%
€ 200.000
70%
€ 87.500
R52
Faillissement/surseance maatschappelijke instellingen (sociaal domein)
30%
€ 400.000
15%
€ 150.000
R221
Rijkscompensatie - nog te ontvangen compensatiegelden (na decembercirculaire 2020)
90%
€ -300.000
90%
€ -400.000
R72
TOZO - uitvoering, debiteuren, rente
30%
€ 250.000
30%
€ 150.000
R156
Sterkte instroom bijstandsgerechtigden Minimaregelingen (o.a. BUIG)* * het minimum bereik is verlaagd naar € 0 waardoor de kwantificering als geheel gedaald is ten opzichte van de vorige FIA
50%
€ 650.000
50%
€ 650.000
R199
Faillissement/surseance kleine culturele instellingen (uitgaande subsidies)
70%
€ 40.000
70%
€ 30.000
R193
IT-ondersteuning door groei bijstand en schuldhulpverlening in 2e half jaar 2020
30%
€ 10.000
0%
€0
De opvallendste ‘dalers’ op dit moment zijn R159 Garantstelling OZB Standsfonds en R221 Rijkscompensatie. De garantstelling aan het stadsfonds heeft in 2020 niet tot meerkosten geleid. Voor 2021 wordt, nu de garantstelling ook voor 2021 is afgegeven, concreet ingeschat dat tussen de 5 à 10% van de geraamde OZB opslag in 2021 (totaal € 873.000) mogelijk niet zal worden opgehaald. Op basis daarvan is het maximum bereik van het risico ten opzichte van de kwantificering in 2020 naar beneden bijgesteld. Wat betreft het positieve risico inzake nog te ontvangen Rijkscompensatie R221 moet de (grote) kanttekening worden gemaakt dat deze geen inschatting over te ontvangen gelden over 2021 bevat. De huidige kwantificering beperkt zich tot een inschatting over aanvullende inkomstenderving over
11
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
2020. Deze komt wel positiever uit dan de inschatting ten tijde van FIA III en staat om die reden in dit rijtje ‘dalers’, het risico staat er immers positiever voor bij dan het vorige meetmoment. Er is vanuit het Rijk nog te weinig bekend over de algemene coronacompensatie voor 2021 om daar een gefundeerde inschatting van te kunnen maken. Op dit moment is het ook nog onzeker of de compensatie voor 2021 in lijn zal liggen met 2020. Op basis van het landelijke beeld aan gemeentelijke jaarstukken 2020 wordt namelijk beter zichtbaar welke (incidentele) financiële voordelen (minderkosten) de gemeenten hebben als gevolg van de coronacrisis. Ook de corona-gerelateerde meevallers voor onze gemeente zullen in de jaarstukken 2020 naar voren komen. Aan de hand van dat landelijke inzicht zou de coronacompensatie vanuit het Rijk aan de gemeenten in 2021 versoberd kunnen worden. Vooruitlopend op de eerste circulaire van 2021 kan hier simpelweg niets met enige zekerheid, of in de vorm van een gefundeerde inschatting, over worden gezegd. Het risicoprofiel ten tijde van deze analyse, FIA IV, geeft daardoor géén gebalanceerd beeld van het totaal aan nadelen en verwachtte compensatiegelden voor 2021. Dat er compensatiegelden zullen komen, is zeker, maar hoeveel is nu niet in te schatten.
De eerste circulaire (maartcirculaire of meicirculaire, nog niet bekend op moment van schrijven) van 2021 zal hier meer duidelijkheid in moeten geven. Vervallen risico’s
FIGUUR 4.6 – VERVALLEN RISICO’S T.O.V. FINANCIËLE IMPACTANALYSE III COVID-19
Risico Risicogebeurtenis Nr.
Kans FIA III
Financieel FIA III
R82
Cybercrime, meer ruimte voor ondermijnende criminaliteit (vanaf 2021 omgezet in regulier risico R209 “Datalekken en informatieveiligheid”)
10%
€ 100.000
R188
Faillissement/ surseance/ financiële tegenvallers bij contractpartijen (leveranciers, afnemers) (fysiek domein) (vanaf 2021 omgezet naar regulier risico)
10%
€ 60.000
R192
Uitval ICT-systemen gemeentebreed (vanaf 2021 omgezet naar regulier risico)
1%
€ 500.000
R85
Aanpassen werkplekken i.v.m. 1,5 meter afstand en faciliteiten tijdelijk thuiswerken
0%
€0
R157
Digitale informatieveiligheid (vanaf 2021 omgezet in regulier risico R209 “Datalekken en informatieveiligheid”)
0%
€0
R44
Wegvallen vitale activiteiten omgeving automatisering door uitvallen toeleveranciers
0%
€0
R66
Uitval ICT door grote afhankelijkheid van cruciale Applicatiebeheerders (sociaal domein)
0%
€0
Kans FIA IV
Financieel FIA IV
12
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
5 – Risicoprofiel o.b.v. risico’s ³ 70% a. Uitkomsten De berekening van het weerstandsvermogen van de Covid-19 reserve wordt afgezet tegen de risico’s uit het risicoprofiel met een kans van optreden van 70% of groter. Het uitgangspunt is namelijk dat niet alle risico’s ook daadwerkelijk zullen optreden en de Covid-19 reserve zodoende niet álle risico’s, oftewel het complete risicoprofiel, af moet kunnen vangen. Van risico’s met een kans percentage van 70% of groter is de waarschijnlijkheid dat ze zullen optreden zeer groot, maar is de omvang van de gevolgen nog enigszins onzeker. Zoals gesteld moeten minimaal deze ‘grote kans’ risico’s vanuit de bestemmingsreserve gedekt kunnen worden. In de vorige financiële impactanalyse (FIA III) was het risicoprofiel op basis van risico’s met een kans van 70% of groter om meerdere redenen niet representatief.7 Om dat te compenseren is er op dat moment uitgegaan van de benodigde weerstandscapaciteit van het volledige risicoprofiel. De omstandigheden die op dat moment aan de basis lagen van dat besluit, zijn op dit moment echter niet meer aanwezig. Voor deze huidige financiële impactanalyse wordt daarom weer uitgegaan van het risicoprofiel van 70% of groter.
De simulatie van het risicoprofiel op basis van risico’s met een kans van 70% of groter ten tijde van FIA IV ziet er als volgt uit: FIGUUR 5.1 – TABEL SIMULATIE RESULTAAT COVID-19 RISICO’S O.B.V. RISICO’S MET KANS PERCENTAGE VANAF 70%
Zekerheidspercentage 10% 25% 50% 75% 80% 90% 95% 99%
Bedrag € 3.717.014 € 4.340.051 € 4.916.642 € 5.398.868 € 5.510.388 € 5.780.683 € 5.987.715 € 6.357.933
Statistieken Minimum Maximum Gemiddeld Standaarddeviatie Absolute maximum Trekkingen
Waarde € 733.138 € 7.296.382 € 4.821.431 € 815.190 € 7.949.500 100.000
FIGUUR 5.2 – GRAFIEK SIMULATIE RESULTAAT COVID-19 RISICO’S O.B.V. RISICO’S MET KANS PERCENTAGE VANAF 70%
7 Zie Financiële impactanalyse III Covid-19 risico’s gemeente Hilversum 9 oktober 2020. De omstandigheden op moment van
opstellen en publicatie van FIA III was significant veranderd t.o.v. de uitvraag en de daaraan onderliggende uitgangspunten.
13
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
De uitkomst van de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de huidige risico’s met een kans van 70% of groter bedraagt € 5,781 miljoen.
b. Vergelijking risico’s ³ 70% t.o.v. FIA III Covid-19 (09-10-2020) Zoals het complete risicoprofiel aanzienlijk is gestegen, is het 70% of groter profiel ook gestegen. De algemene punten die de stijging van het complete profiel hebben veroorzaakt, zijn uiteraard ook van invloed op de hoogte van het 70% of groter risicoprofiel. Wat daarnaast echter specifiek opvalt, is dat er nu veel risico’s met 70% of groter wordt ingeschat: 24 in totaal. Dit heeft te maken met het feit dat daar waar al zekerheid is over het (gedeeltelijk) optreden van een risico, deze als 70% of groter is ingeschat omdat de eerste verzamel RIB van 2021 pas na deze impactanalyse is opgesteld. Aan de hand van het risicoprofiel van 70% of groter wordt getoetst in hoeverre de reserve Covid-19 toereikend is om de voorziene risico’s op te kunnen vangen. Die toets bestaat uit het totaal van reeds bekende stortingen (op basis van circulaires van het Rijk) en onttrekkingen (op basis van raadsinformatiebrieven) aan de reserve plus het risicoprofiel. In de volgende financiële impactanalyse zal naar verwachting een groot deel van de nu 70% of groter risico’s zijn veranderd in verlaagde rest risico’s aanvullend op wat er tussentijds in een (verzamel) RIB als zekerheid is gemeld aan de raad.
14
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
6 – Reserve Covid-19 Vooruitlopend op de jaarstukken 2020, de resultaatbestemming bij de behandeling van de jaarstukken 2020 en de eerste tussenrapportage (Turap I) 2021, ziet de actuele stand van de reserve Covid-19 er als volgt uit: TABEL 6.1 – STAND RESERVE COVID-19 INCL. REEDS GEMELDE MUTATIES D.D. 12-03-2021
Reserve Covid-19 – incl. reeds gemelde mutaties d.d. 12-03-2020 Stand per 1 januari 2020 Toevoegingen 2020 Onttrekkingen 2020 Eindstand jaarstukken 2020 Behandeling jaarstukken 2020 Storting decembercirculaire Onttrekking invoer risicomanagement Stand na behandeling jaarstukken 2020 Turap I 2021 – tot zover bekend RIB 2020-67 Septembercirculaire Gemeentefonds RIB 2020-70 Aanvullende financiële afwijkingen als gevolg van coronacrisis RIB 2021-12 inzake Decembercirculaire 2020 Gemeentefonds RIB 2021-17 Beleidsregels TONK en beroep op de Covid-reserve Stand ten tijde van opstellen FIA IV
bedragen x € 1.000 bedrag 6.045 -2.382 3.663 412 -61 4.014 805 -65 1.564 -1.590 4.728 - = onttrekking/+ = storting
Op moment van opstellen van FIA IV is er zo’n € 4,7 miljoen beschikbaar in de reserve Covid-19. De eindstand van de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserve in 2020 zal worden toegelicht in de jaarstukken 2020. In algemeenheid kan nu wel al worden opgemerkt dat er in 2020 op basis van de werkelijke financiële afwijkingen (de realisatie) uiteindelijk minder aan de reserve is onttrokken dan aanvankelijk geraamd. Daarnaast moet een kanttekening wat betreft de toevoegingen worden gemaakt. De eerste € 2,7 miljoen die aan de reserve is toegevoegd, is uit de eigen algemene reserve onttrokken. Er zit dus nog steeds € 2,7 miljoen aan eigen middelen van de gemeente in de reserve Covid-19. In RIB 2021-18 Coronasteun voor inwoners en ondernemers/organisaties in acute financiële nood zijn twee zaken benoemd als ‘in voorbereiding’ die tot een financieel nadeel zouden leiden. De aanpassingen precariogelden 2021 is een raadsbesluit en wordt daarom pas na behandeling in de raad definitief. De genoemde subsidieregeling voor het lokale MKB bevindt zich in onderzoeksfase. Beide onderdelen zijn daarom nog niet ‘zeker’ en nog niet opgenomen in deze tabel met reserve mutaties. Wel zijn ze opgenomen als risico (respectievelijk R56 en R249) en daardoor onderdeel van het risicoprofiel (en de benodigde weerstandscapaciteit). De derde verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v.
coronacrisis, welke de eerste is van dit jaar, wordt gelijktijdig met deze financiële impactanalyse aangeboden aan de raad. Deze zal onderdeel zijn van de eerste tussenrapportage 2021 welke in de raadsvergadering van 9 juni zal worden behandeld. Wat betreft de hoogte van de algemene Rijkscompensatie voor de gevolgen van corona is het wachten op de eerste circulaire gemeentefonds van dit jaar. Afhankelijk van of de eerste circulaire dit jaar een maart- of meicirculaire is, zal er respectievelijk in mei of juli meer duidelijk zijn over de te ontvangen coronacompensatie. Weerstandsvermogen reserve Covid-19 De reserve Covid-19 dient als de beschikbare weerstandscapaciteit tegenover de benodigde weerstandscapaciteit die voortkomt uit het 70% of groter risicoprofiel Covid-19. Door deze tegen elkaar af te zetten, kan het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19 worden bepaald:
15
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
FIGUUR 6.2 – WEERSTANDSRATIO COVID-19 RESERVE O.B.V. RISICOPROFIEL 70% OF GROTER
Beschikbare weerstandscapaciteit (stand reserve Covid-19) Benodigde weerstandscapaciteit (risicoprofiel Covid-19 70% of groter)
Weerstandsvermogen is
is
4.728 5.781
is
0,82
Volgens de door Smorenberg voorgestelde beoordelingstabel voor het weerstandsvermogen8, welke landelijk als leidraad wordt aangehouden, bevindt het weerstandsvermogen zich daarmee nu aan de ondergrens van ‘Matig’. FIGUUR 6.3 – BEOORDELINGSTABEL VOOR HET WEERSTANDSVERMOGEN SMORENBERG
Categorie
Weerstandsvermogen
Beoordeling
A
>2
Uitstekend
B
1,4< x <2,0
Ruim voldoende
C
1,0< x <1,4
Voldoende
D
0,8< x <1,0
Matig
E
0,6< x <0,8
Onvoldoende
F
<0,6
Ruim onvoldoende
Heel direct gesteld is de reserve Covid-19 (€ 4,728 miljoen) nu niet toereikend om het risicoprofiel van de 70% of groter Covid-19 risico’s (€ 5,781 miljoen) af te dekken. De reserve komt daar nu € 1,053 miljoen voor tekort. Zoals eerder toegelicht geeft het risicoprofiel op dit moment echter geen gebalanceerd beeld van het totaal van de financiële nadelen aan de ene en de voordelen (de Rijkscompensatie) aan de andere kant. Het risicoprofiel bestaat op dit moment bijna volledig uit nadelen. In de eerste circulaire van 2021 zal meer duidelijk moeten worden over de algemene compensatiemiddelen die dit jaar via de algemene uitkering zullen worden ontvangen. Zonder de € 2,7 miljoen die uit eigen algemene reserve in de reserve Covid-19 is gestort, is er in 2020 zo’n € 3,3 miljoen aan algemene Rijkscompensatie toegevoegd aan de reserve. Ondanks dat het op dit moment nog niet met een gefundeerde kwantificering als positief risico kan worden opgenomen, is het op basis van dat gegeven wel aannemelijk dat de Rijkscompensatie voor 2021 minimaal het huidig voorspelde tekort in de reserve (ruim € 1 miljoen over het hele jaar bezien) op zal vangen. Tot aan de eerste circulaire zal de reserve naar verwachting toereikend zijn om de financiële nadelen van de coronacrisis op te vangen.
Ondanks dat het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19 nu niet ‘voldoende’ (minimaal 1) is om het risicoprofiel ten tijde van FIA IV op te vangen, is het in afwachting van de Rijkscompensatie op dit moment nog niet nodig om de reserve uit eigen middelen aan te vullen. Weerstandsvermogen Gemeente Hilversum De benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit voor de gevolgen van de coronacrisis worden buiten de berekening van het gemeentebrede weerstandsvermogen gehouden.9 In de financiële impactanalyses Covid-19 vindt namelijk periodiek een weerstandsvermogen toets van de reserve Covid-19 plaats. De reserve Covid-19 is de enige bestemmingsreserve die aan een eigen weerstandsvermogen toets wordt onderworpen. De onttrekkingen aan en stortingen in de reserve Covid-19 hebben daardoor geen invloed op het gemeentebrede weerstandsvermogen. Pas op het moment dat de stortingen of onttrekkingen betrekking hebben op de eigen middelen van de gemeente, beïnvloedt de reserve Covid-19 het gemeentebrede weerstandsvermogen. Als er 8 Zie het artikel ‘Een norm voor het weerstandsvermogen’ (B&G, oktober 2006)
9 Dit wordt verder toegelicht in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de jaarstukken 2020.
16
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
bijvoorbeeld bijgestort zou moeten worden vanuit de algemene reserve, daalt de algemene reserve en daardoor de gemeentebrede beschikbare weerstandscapaciteit. Ten tijde van deze financiële impactanalyse wordt gesteld dat het niet nodig is de reserve aan te vullen vanuit de algemene reserve. Om die reden hebben de financiële gevolgen van de coronacrisis op dit moment geen gevolgen voor het weerstandsvermogen van de gemeente. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de jaarstukken 2020 wordt het eerstvolgende actuele beeld van het gemeentebrede weerstandsvermogen gepresenteerd.
7 – Samenvattende conclusies en kanttekeningen De voornaamste conclusies en kanttekeningen ten tijde van FIA IV zijn als gemeld: - Aan het begin van dit nieuwe begrotingsjaar, vóór opstelling van de eerste verzamel RIB van 2021 en de eerste circulaire vanuit het Rijk is er sprake van een hoog risicoprofiel. - Het risicoprofiel is aanzienlijk gestegen in vergelijking met de vorige FIA (III). Dat komt doordat FIA III zich beperkte tot inschattingen tot en met einde jaar 2020. - Het huidige basisuitgangspunt is dat het hele jaar 2021 directe gevolgen van de coronacrisis, in afwisselend meer en mindere mate, voelbaar zijn. - De uitwerking van de suggesties uit het coronadebat zijn nog niet beschikbaar, waardoor daaruit vloeiende mogelijke risico’s nog niet in het huidige risicoprofiel zijn opgenomen. - Het huidige risicoprofiel geeft géén gebalanceerd beeld van de financiële voor- en nadelen, omdat er nog geen concrete informatie beschikbaar is over de te ontvangen (algemene) coronacompensatie vanuit het Rijk. - Het risicoprofiel van de 70% of groter risico’s is weer leidend voor het toetsen van het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19. - De benodigde weerstandscapaciteit op basis van het 70% of groter risicoprofiel = € 5,781 miljoen. - De beschikbare weerstandscapaciteit op basis van de huidige stand van de reserve Covid-19 = € 4,728 miljoen.
- Het weerstandsvermogen Covid-19 komt daarmee uit op 0,82 (‘matig’) - De reserve Covid-19 komt nu € 1,053 miljoen tekort om het 70% of groter risicoprofiel af te kunnen dekken. - Het is aannemelijk dat de te ontvangen Rijkscompensatie voor 2021 minimaal het huidig voorspelde tekort in de reserve om het risicoprofiel af te dekken (ruim € 1 miljoen over het hele jaar bezien), op zal vangen. - Ondanks dat het weerstandsvermogen van de reserve Covid-19 nu niet ‘voldoende’ (minimaal 1) is om het risicoprofiel ten tijde van FIA IV op te vangen, is het in afwachting van de Rijkscompensatie op dit moment nog niet nodig om de reserve uit eigen middelen aan te vullen.
8 – Vervolgproces -
De derde verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v. coronacrisis, welke de eerste is van 2021, wordt gelijktijdig met deze financiële impactanalyse aangeboden aan de raad. Deze zal onderdeel zijn van de eerste tussenrapportage (Turap I) 2021. Rond de zomer 2021 zal een volgende geactualiseerde financiële impactanalyse (FIA V) worden opgesteld. In FIA V zal worden verwerkt: de eerste informatie over de Rijkscompensatie 2021, de onttrekkingen aan de reserve conform Turap I 2021 en de mogelijke financiële gevolgen van de uitwerkingen van de suggesties uit het coronadebat. 17
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum -
12-03-2021
De organisatie zal financiële afwijkingen als gevolg van de coronacrisis conform het afwegingskader blijven melden wanneer er zekerheden optreden. Naar verwachting zal er later dit jaar een vierde verzamel RIB financiële afwijkingen a.g.v. coronacrisis volgen.
18
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
Bijlage I – CPB Novemberraming 2020 FIGUUR BIJLAGE I.1 – CPB NOVEMBERRAMING 2020 - PERSBERICHT
19
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
FIGUUR BIJLAGE I.2 – CPB NOVEMBERRAMING 2020
20
Financiële impactanalyse IV Covid-19 risico’s Gemeente Hilversum
12-03-2021
Bijlage II – specificatie risico’s Risico Invloed Risicogebeurtenis Nr. (%)
Financieel Minimum
Financieel Maximum
R57
€ 1.287.000
€ 1.732.000 90%
23,8%
Minder inkomsten parkeren
Kans
Toelichting In 2020 is er uiteindelijk een totaal van € 945.000 uit de reserve Covid-19 onttrokken ter dekking van minder inkomsten parkeren als gevolg van de coronacrisis. Deze is daardoor minder nadelig uitgevallen dan de inschatting ten tijde van FIA III. Toen werd verwacht dat het totaal over heel 2020 op zo’n € 1,287 miljoen (22,5% van de totale parkeerinkomsten) uit zou komen. Ten tijde van FIA IV wordt over het geheel genomen verwacht dat het nadeel op parkeerinkomsten over heel 2021 groter zal uitvallen dan in 2020 het geval was. Het grootste verschil zit in de striktheid van de lockdown. Half december 2020 is er een verdergaande lockdown gestart dan tot dan toe aan de orde was, met het grootschalig sluiten van winkels en ondernemingen tot gevolg. Alleen essentiële winkels mogen nog open zijn. In (delen van) 2020 zijn wel diverse individuele sectoren gesloten, zoals horeca en kappers bijvoorbeeld, maar de winkelstraten zijn niet op laste van landelijke maatregelen dicht gegaan. Dat is in ieder geval voor een groot deel van het eerste kwartaal van 2021 wel het geval. Het bezoek aan het stadscentrum, en daarmee de parkeerinkomsten, loopt in tijden van een dergelijke lockdown ver terug. Verder ook dan in 2020 het geval is geweest.
Ook de ontmoedigende maatregelen qua individueel persoonsverkeer (naar werklocatie of voor sociaal contact bijvoorbeeld) hebben minder parkeerinkomsten te gevolg. Het eventueel vergaand versoepelen van de landelijke maatregelen zodra de grootschalige vaccinatie zou starten (na de zomer) zou deze inkomstenderving naar verwachting ook niet meer goed kunnen maken. Gelijk aan 2020 is de verwachting dat de inkomsten wat betreft parkeervergunningen wel stabiel zullen blijven. De avondklok als losse maatregel heeft vooralsnog geen noemenswaardig effect op de parkeerinkomsten behalve het nog verder ontmoedigen van individuele verplaatsingen. Mensen blijven onder de omstandigheden simpelweg veelal thuis, zoals het Rijksbeleid ook tot doel heeft. Zoals voor nagenoeg alle Covid-19 risico’s geldt, is ook de inschatting van dit risico afhankelijk van de algehele ontwikkeling van de coronacrisis in combinatie met de landelijke maatregelen in 2021. Naarmate het jaar verstrijkt zal er een steeds meer nauwkeurige inschatting te maken zijn. Op dit moment (februari 2021) wordt verwacht dat de minder inkomsten parkeren dit jaar tussen de € 1.287 miljoen en € 1.732 miljoen zal uitvallen (respectievelijk tussen de 22,5% en 30% van de begrote parkeerinkomsten in 2021). Dat er inkomstenderving zal zijn is zeker en om die reden wordt het kans percentage bij dit risico ingezet op 90%.
In de eerste verzamel RIB afwijkingen 2021 zal de verwachte ondergrens van de minder inkomsten (€ 1.287 miljoen) worden aangemeld voor de reserve Covid-19.
R249
13,8%
Subsidieregeling lokaal MKB
€ 600.000
€ 1.250.000 85%
Zoals in de raadsinformatiebrief 2021-18 “Coronasteun voor inwoners en ondernemers/organisaties in acute financiële nood” aangegeven, wordt een subsidieregeling onderzocht voor het lokale MKB. Doelgroepen zijn horeca, winkels, sportscholen en andere sectoren (met minstens één werknemer, dus geen ZZP’ers) die zwaar zijn getroffen door de landelijke Covid-maatregelen. Het zou gaan om een eenmalig subsidiebedrag in de ordegrootte van € 1.500 – € 2.500 (nog onderwerp onderzoek). Met deze maatregel zouden circa 400 – 500 MKB-bedrijven ondersteund kunnen worden waarvan we weten dat deze financiële problemen door de coronacrisis hebben. In Amstelveen is een vergelijkbare regeling goed ontvangen, maar met name de gevolgen voor de uitvoeringskant moeten nader worden onderzocht. De organisatorische- en rechtmatigheid aspecten van een dergelijke regeling moeten worden uitgewerkt om onder andere