Collegebrief inzake Evaluatie verkiezingsproces gemeenteraadsverkiezingen

Bezoekadres: Churchilllaan 11 (melden bij Ieder(in)), 1e verdieping) 3527 GV Utrecht Postadres: Postbus 2420 3500 GK Utrecht T: 030 - 291 66 33 I: www.pbtconsult.nl E: info@pbtconsult.nl

Inhoudsopgave Inleiding4 Checklist Medewerkers Gemeente

7

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 3

Inleiding Achtergrond

Voor u ligt het document “Checklist toegankelijke stemlocaties – gemeente medewerkers”. Dit document bevat een checklist om te kunnen vaststellen in hoeverre beoogde stemlocaties inclusief de inrichtingselementen voldoen aan de in de “Criteria toegankelijke stemlocaties” vastgelegde toegankelijkheidseisen. Naast deze checklist zijn er ook checklisten opgezet voor; locatiebeheerders, uitvoering en stembureauleden. Deze checklisten vormen samen met het document “Criteria toegankelijke stemlocaties” een onmisbare set aan gegevens om de beoogde stemlocaties in uw gemeente toegankelijk te maken voor mensen met een fysieke beperking. Checklist voor de uitvoering: Een overzicht van alle voorkomende relevante (tijdelijke) toegankelijkheids-voorzieningen, in en rond een beoogde stemlocatie. Met deze informatie moet de uitvoering van aanpassingen en/of tijdelijke voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Checklist voor locatiebeheerders: Een vragenlijst m.b.t. de aanwezige toegankelijkheidsvoorzieningen van een beoogde stemlocatie. Actielijst voor stembureauleden: Een korte vragenlijst waarmee de leden van het stembureau kunnen controleren in hoeverre de aangebrachte toegankelijkheidsvoorzieningen in en rond het stembureau ook daadwerkelijk aanwezig zijn, niet kunnen verschuiven, geen struikelgevaar opleveren etc.

Criteria toegankelijke stembureaus: Dit document bevat behalve alle achterliggende informatie ook overzicht van alle voorkomende relevante (tijdelijke) toegankelijkheidsvoorzieningen in en rond een beoogde stemlocatie. Met deze informatie moet de uitvoering van aanpassingen en/of tijdelijke voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Op verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties is door PBTconsult BV een set aan toegankelijkheidscriteria, specifiek voor de toegankelijkheid van stemlocaties, opgesteld. Het uitgangspunt voor deze checklist is de zgn. Integrale Toegankelijkheidsstandaard 2020 zoals deze gepubliceerd staat op de website www.pbtconsult.nl. De ITstandaard is op het gebied van “fysieke” toegankelijkheid al jaren de de-facto standaard in Nederland en wordt erkend door o.a. Ieder(in) als koepelorganisatie van ca. 2,5miljoen mensen met een beperking. De specifieke toegankelijkheidseisen voor digitale communicatievormen zijn terug te vinden in de criteria voor het gebruiksvriendelijk maken van een website, van de stichting drempelvrij.nl. Zie ook www.drempelvrij.nl.

4 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

Kieswet

De Kieswet bepaalt dat burgemeester en wethouders zorg moeten dragen dat alle in de gemeente aangewezen stemlokalen zodanig zijn gelegen en zo zijn ingericht dat kiezers met lichamelijke beperkingen zoveel mogelijk hun stem zelfstandig kunnen uitbrengen. Wanneer, om welke reden dan ook, een stemlocatie niet toegankelijk is of gemaakt kan worden, moeten burgemeester en wethouders de raad hierover informeren (“pas toe of leg uit principe”). In de praktijk komt het vaak voor dat stemlocaties niet aan alle toegan­ kelijk­heidscriteria voldoen. Een gemeente heeft dan de volgende keuzes: • met tijdelijke maatregelen (alleen op de verkiezingsdag) een locatie toegankelijk maken; • m.b.v. definitieve maatregelen een locatie toegankelijk maken; • m.b.v. een combinatie van tijdelijke en definitieve maatregelen een locatie toegankelijk maken; • een andere locatie zoeken; • geen of beperkte maatregelen treffen (in dat geval treedt het “pas toe of leg uit principe” in werking). Het is vaak lastig om te bepalen in hoeverre een locatie aan de criteria voldoet. Ook de manier waarop een toegankelijkheidsprobleem afdoende kan worden opgelost is niet altijd helder. Hoewel een stemlocatie vaak (semi)openbare gebouwen betreft, waarbij toegankelijkheid het gehele jaar van belang is, wordt voor de verkiezingen over het algemeen alleen naar een oplossing gezocht voor de verkiezingsdag.

Wet- en regelgeving in de bouwwereld m.b.t. toegankelijkheid is beperkt. De toegankelijkheidsartikelen in het bouwbesluit zijn zeer beperkt en stammen nog uit de tijd van voor de ratificatie van het VN-verdrag voor mensen met een beperking. Bovendien is het bouwbesluit alleen maar bij nieuwbouw van toepassing. De checklisten en de criteria zijn vooral bedoeld om een gemeente in staat te stellen om tot praktische oplossingen te komen. Zodat zij zoveel mogelijk stemlokalen toegankelijk kunnen maken.

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 5

Uitgangspunten

• Zelfstandig en gelijkwaardig vormt voor toegankelijkheid de basis om in de stemruimte een stem te kunnen uitbrengen. Dit betekent dat men zonder hulp en via dezelfde route (alleen uitzonderlijke situaties, bijv. bij monumenten kan voor de route hiervan worden afgeweken) de stemruimte moet kunnen bereiken. Wanneer dit niet kan, bijv. door te hoge drempels of te smalle gangen, kan men dus de stemruimte niet zelfstandig bereiken en is er geen sprake van gelijkwaardigheid. • Een aanduiding van de stemlocatie die niet volledig aan de criteria voldoet en een beperkte parkeervoorziening leidt niet automatisch tot een ontoegankelijke situatie, hooguit tot een minder goed toegankelijke situatie. Het is, ondanks het feit dat er over het over het algemeen geen toezicht is op de buitensituatie tijdens de verkiezingsdag, wel een belangrijk onderdeel. In de meeste gevallen echter niet onoverkomelijk. Daardoor is de beoordeling van deze onderdelen minder zwaar dan de beoordeling van de route die afgelegd moet worden naar en in de stemlocatie. • Wanneer de voorzieningen in de stemruimte niet volledig aan de criteria voldoen leidt dit niet automatisch tot een niet toegankelijke situatie. Leden van het stembureau kunnen in de meeste situaties ingrijpen en/of helpen, zodat en er toch gestemd kan worden.

Bij zelfstandigheid en gelijkwaardigheid is dit natuurlijk niet de bedoeling, maar ook hiervoor geldt dat de beoordeling van de tekortkomingen in de stemruimte minder zwaar worden aangerekend dan de tekortkomingen in de route.

6 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

Checklist

Medewerkers Gemeente Onderstaande checklist is bedoeld voor medewerkers van de gemeente om tijdens de voorbereiding op de verkiezingen, m.b.t. toegankelijkheid van de locatie, inzicht te krijgen in de geschiktheid van een beoogde stemlocatie. Een beoogde stemlocatie is op het moment van checken natuurlijk niet als stemlocatie in gebruik, vandaar dat de vragen zijn opgesplitst in locatie- en inrichtingsvragen. De locatievragen hebben betrekking op de vastgoed onderdelen. De inrichtingsvragen gaan over de aanpassingen m.b.t. het gebruik van de beoogde locatie. Tijdens de door BZK uitgevoerde steekproef van stembureaus (door gemeenten zelf aangegeven als toegankelijk) op de verkiezingsdag wordt een vergelijkbare checkist gebruikt.

Bereikbaarheid 1

Buitenruimte

1.1

Aanduiding stemlocatie op de openbare weg

1.1.1

Is er een mogelijkheid om de aanduiding op de openbare weg zodanig te plaatsen dat deze op een afstand van ca. 50m goed zichtbaar is?

1.1

Conclusie

ja

nee

Het is goed mogelijk om de aanduiding op een correcte manier aan te brengen Het is met enkele eenvoudige aanpassingen mogelijk om de aanduiding op een correcte manier aan te brengen Het is alleen met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de aanduiding op een correcte manier aan te brengen

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 7

Bereikbaarheid 1.2

Parkeervoorziening

1.2.1

Er is een formele Gehandicaptenparkeerplaats (GPA) binnen 100m van de entree?

ja

nee

1.2.2

Indien 1.2.1 = Nee Er zijn op de verkiezingsdag naar verwachting 5 of meer vrije parkeerplaatsen binnen 100m van de entree?

ja

nee

1.2.3

Is er een hoogteverschil tussen de parkeerplaats(en) en het trottoir dat naar de entree van de stemlocatie voert?

ja

nee

1.2.3a

Indien 1.2.3 = Ja Er is een overbrugging (op- afrit) voor dit hoogteverschil binnen 50m van de parkeerplaats?

ja

nee

1.2.3b

De overbrugging is minimaal 90cm breed

ja

nee

1.2.3c

De helling van de overbrugging is gelijk of flauwer dan de voorgeschreven hoek (zie naslagwerk)

ja

nee

1.2.3d

Er is een afrijdbeveiliging aan weerzijden van de overbrugging

ja

nee

1.2.3e

Er is een hekwerk aan beide zijden van de helling indien hoogte­ verschil >50cm

ja

nee

1.2.3f

Indien 1.2.3 = Nee Er is een mogelijkheid om een (tijdelijke) overbrugging (op- afrit) voor dit hoogteverschil binnen 50m van de parkeerplaats te realiseren?

ja

nee

1.2

Conclusie De situatie voldoet aan de criteria Het is mogelijk om met een tijdelijke op- afrit de situatie te laten voldoen aan de criteria Het is met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de situatie te laten voldoen aan de criteria Het is in alle redelijkheid niet mogelijk om situatie (alleen voor de verkiezingen) te laten voldoen aan de criteria

8 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

Bereikbaarheid 1.3

Route tussen trottoir en entree stemlocatie

1.3.1

De obstakelvrije breedte van de gehele toegangsroute is ≥ 1,2m

ja

nee

1.3.2

De vrije hoogte van de gehele toegangsroute is ≥ 2,1m (takken, reclameborden etc.)

ja

nee

1.3.3

De afwerking van de toegangsroute is vlak en verhard (dus geen grind of zand e.d.)

ja

nee

1.3.4

Is er een hoogteverschil (steile helling, op- afstapje etc.) in de route aanwezig

ja

nee

1.3.4a

Indien 1.3.4 = Ja Er is een overbrugging (op- afrit) in de route voor dit hoogteverschil

ja

nee

1.3.4b

De overbrugging is minimaal 90cm breed

ja

nee

1.3.4c

De helling van de overbrugging is gelijk of flauwer dan de voorgeschreven hoek

ja

nee

1.3.4d

Er is een afrijdbeveiliging aan weerzijden van de overbrugging

ja

nee

1.3.4e

Er is een hekwerk aan beide zijden van de helling bij een hoogteverschil >50cm

ja

nee

1.3

Conclusie De situatie voldoet aan de criteria Het is mogelijk om op eenvoudige manier de situatie te laten voldoen aan de criteria Het is met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de situatie te laten voldoen aan de criteria Het is in alle redelijkheid niet mogelijk om situatie (alleen voor de verkiezingen) te laten voldoen aan de criteria

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 9

Bereikbaarheid 1.4 1.4.1

Entree Wat heeft de entree voor type deur

dd

sd

Staat de entreedeur normaliter open op de verkiezingsdag

ja

nee

Wat is de bedieningsvorm van de deur

hb

ak

tr

dd = draaideur sd = schuifdeur tr = tournique

1.4.2 1.4.3

hb = Handbediende deur ak = Automatische deur met drukknopbediening as = Automatische deur met sensor

1.4.3a

Indien 1.4.3 = ‘hb’ (handbediend) Er is voldoende opstelruimte (voor een rolstoel) voor het openen en sluiten van de deur (zie “naslagwerk” hoofdstuk deur, blz. 47 en 48)

1.4.3b

Indien 1.4.3 = ‘ak’ (automatisch met drukknop bediening) Er is voldoende opstelruimte (voor een rolstoel) bij de drukknop voor de deurbediening

1.4.4

De vrije doorgangsbreedte is ≥ 85cm (bij een dubbele deur meten bij 1 geopende vleugel)

ja

nee

1.4.4a

Indien 1.4.4: Nee Is het mogelijk om de vrije doorgang te verbreden, door een 2e deurvleugel te openen

ja

nee

1.4.5

Wordt de deur gesloten door een deurdranger

ja

nee

1.4.5a

Indien 1.4.5 = Ja Kan de deurdranger worden losgekoppeld

ja

nee

1.4.6

Ligt er een schoonlooprooster voor de deur

ja

nee

1.4.6a

Indien 1.4.6 = Ja De maaswijdte van het rooster is ≤ 2cm

ja

nee

1.4.7

Is er een hoogteverschil tussen buiten / binnen en de bovenkant van de onderdorpel van meer dan 2cm

ja

nee

1.4.7a

Indien 1.4.7 = Ja Er is een dorpeloverbrugging / hellingbaantje aanwezig

ja

nee

1.4.7b

De overbrugging is minimaal net zo breed als de deuren

ja

nee

1.4.7c

De helling van de overbrugging is gelijk of flauwer dan de voor­ geschreven hoek

ja

nee

1.4.7d

De breedte van de overbrugging is tenminste net zo breed als de deur

ja

nee

10 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

as

Bereikbaarheid 1.4.7e

De overbrugging is verankerd, zodat deze niet kan gaan schuiven

ja

nee

1.4.7f

De aansluiting aan de onder en bovenkant sluit goed aan bij de bestrating/vloer/dorpel (er is geen kans op struikelgevaar)

ja

nee

1.4.8

Is er assistentie gedurende de gehele verkiezingsdag

ja

nee

1.4

Conclusie De entree voldoet aan de criteria Het is mogelijk om op eenvoudige manier de entree te laten voldoen aan de criteria Het is met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de entree te laten voldoen aan de criteria Het is in alle redelijkheid niet mogelijk om de entree (alleen voor de verkiezingen) te laten voldoen aan de criteria

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 11

Betreedbaarheid 2

Verkeersruimte tussen hoofdentree en stemruimte Wanneer de entreedeur van het gebouw rechtstreeks toegang geeft tot de stemruimte, wanneer er dus geen sprake is van een route tussen entree en stemruimte, kan dit onderdeel worden overgeslagen.

2.1

Route tussen de hoofdentree en stemruimte

2.1.1

De obstakelvrije breedte van de gehele route is ≥ 1,2m

ja

nee

2.1.2

De vrije hoogte van de gehele route is ≥ 2,1m (bijv. een vrije hoogte onder een trap)

ja

nee

2.1.3

De afwerking van de toegangsroute is vlak, verhard en niet glimmend

ja

nee

2.1.4

Is er een hoogteverschil (hellingbaan, op- afstap, trap etc.) in de route aanwezig

ja

nee

2.1.4a

Indien 2.1.4 = Ja Wordt dit hoogteverschil met een helingbaan (H) of lift (L) overbrugd

H

L

2.1.4b

Indien 2.1.4a = H (hellingbaan) De overbrugging is minimaal 90cm breed

ja

nee

2.1.4c

De helling van de overbrugging is gelijk of flauwer dan de voorgeschreven hoek

ja

nee

2.1.4d

Er is een afrijdbeveiliging aan weerzijden van de overbrugging

ja

nee

2.1.4e

Er is een hekwerk aan beide zijden van de helling bij een hoogte­ verschil >50cm

ja

nee

2.1.4f

Indien 2.1.4 = L (lift) De afmeting van de vloer van de liftkooi is min. 105 x 150cm

ja

nee

2.1.4g

De bedieningsknoppen bevinden zich op een hoogte van 70 – 135cm boven de vloer en min. 50cm uit een inwendige hoek

ja

nee

2.1

Conclusie De route voldoet aan de criteria Het is mogelijk om op eenvoudige manier de route te laten voldoen aan de criteria Het is met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de route te laten voldoen aan de criteria Het is in alle redelijkheid niet mogelijk om de route (alleen voor de verkiezingen) te laten voldoen aan de criteria

12 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

Betreedbaarheid 2.2 2.2.1

Tussendeuren Zijn er tussendeuren in de route opgenomen

dd

sd

Staan deze normaliter open op de verkiezingsdag

ja

nee

Wat is de bedieningsvorm van deze deuren

hb

ak

tr

dd = draaideur sd = schuifdeur tr = tournique

2.2.2 2.2.3

as

hb = Handbediende deur ak = Automatische deur met drukknopbediening as = Automatische deur met sensor

2.2.3a

Indien 2.2.3 = ‘hb’ (handbediend) Er is voldoende opstelruimte voor het openen en sluiten van de deur

2.2.3b

Indien 2.2.3 = ‘ak’ (automatisch met drukknop bediening) Er is voldoende opstelruimte bij de drukknop voor de deurbediening

2.2.4

De vrije doorgangsbreedte is ≥ 85cm (bij een dubbele deur meten bij 1 geopende vleugel)

ja

nee

2.2.4a

Indien 2.2.4: Nee Is het mogelijk om de vrije doorgang te verbreden, door een 2e deurvleugel te openen

ja

nee

2.2.5

Wordt de deur gesloten door een deurdranger

ja

nee

2.2.5a

Indien 2.2.5 = Ja Kan de deurdranger worden losgekoppeld

ja

nee

2.2.6

Is er assistentie gedurende de gehele verkiezingsdag

ja

nee

2.2

Conclusie De tussendeuren voldoet aan de criteria Het is mogelijk om op eenvoudige manier de tussendeuren te laten voldoen aan de criteria Het is met ingrijpende aanpassingen mogelijk om de tussendeuren te laten voldoen aan de criteria Het is in alle redelijkheid niet mogelijk om de tussendeuren (alleen voor de verkiezingen) te laten voldoen aan de criteria

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 13

Bruikbaarheid 3

Stemruimte

3.1

Verkeersruimte

3.1.1

Er kan een obstakelvrije verkeersruimte van min. 1,2m van de gehele route (t.b.v. entree stemruimte, ev. kandidatenlijst, stem­tafel, stemhokje, stembus, uitgang stemruimte) worden gerealiseerd

ja

nee

3.1.2

De vrije hoogte van de gehele route is ≥ 2,1m (bijv. een vrije hoogte onder een trap)

ja

nee

3.1.3

De vloerafwerking van de toegangsroute is vlak, verhard en niet glimmend

ja

nee

3.1.4

Op de plaatsen waar een rolstoel zou moeten kunnen draaien en keren is een vrije draaicirkel van 1,5m aanwezig

ja

nee

3.1

Conclusie Met een goede opstelling van de inrichtingselementen kan de stemruimte (verkeersruimte) voldoen aan de criteria De beoogde stemruimte is te klein of kan niet correct worden ingedeeld

3.2

Zitplaatsen

3.2.1

Zijn er, of kunnen er door de kiezers te gebruiken, zitplaatsen in de stemruimte aanwezig zijn

ja

nee

3.2.1a

Indien 3.2.1 = Ja Er wordt voor gezorgd dat er tenminste 1 zitplaats met 2 armsteunen beschikbaar is.

ja

nee

3.2

Conclusie Er zijn correcte zitplaatsen beschikbaar Er zijn geen correcte zitplaatsen beschikbaar

14 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

Bruikbaarheid 3.3

Kandidatenlijst

3.3.1

Er is in de stemruimte ruimte om een kandidatenlijst (op een goede hoogte) op te hangen

ja

nee

3.3.2

Er kan een obstakelvrije route van en naar de kandidatenlijst gevormd worden

ja

nee

3.3.3

Er kan voldoende opstelruimte voor een rolstoel voor de kandidatenlijst aanwezig zijn

ja

nee

3.3

Conclusie De kandidatenlist kan goed bereikbaar en leesbaar gemaakt worden Er is geen plek om de kandidatenlijst op een bereikbare en goed leesbare plaats op te hangen

3.4

Vloerafdekking (tijdelijke voorziening, op de verkiezingsdag, ter bescherming van de ondervloer)

3.4.1

Moet er op de verkiezingsdag een tijdelijke vloerafdekking in de stemruimte aangebracht zijn

3.4

Conclusie

ja

nee

Er is geen tijdelijke vloerafdekking noodzakelijk Er is een tijdelijke vloerafdekking noodzakelijk

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 15

Algemeen 4

Tijdelijke voorzieningen

4.1

Aanduiding stembureau

4.1.1

De stembureau aanduiding die op de openbare weg geplaatst moet worden is herkenbaar op ca. 50m afstand

ja

nee

4.1.2

De teksten van de aanduiding zijn conform de criteria (hoogte, contrast etc.)

ja

nee

4.1.3

De teksten op eventuele aanvullende “bordjes” zijn conform de criteria (hoogte, contrast etc.)

ja

nee

4.1

Conclusie De aanduidingen die gebruikt gaan worden voldoen aan de criteria De beoogde aanduidingen voldoen niet en moeten worden vervangen of aangepast worden

4.2

Aanduiding route in de stemlocatie

4.2.1

De teksten van de aanduidingen zijn conform de criteria (hoogte, contrast etc.)

4.2

Conclusie

ja

nee

De aanduidingen die gebruikt gaan worden voldoen aan de criteria De beoogde aanduidingen voldoen niet en moeten worden vervangen of aangepast worden

4.3

Stemhokjes

4.3.1

De schrijfplank van de stemhokjes zijn in hoogte verstelbaar en kunnen daarmee voldoen aan de criteria

4.3.2

De schrijfplank is onderrijdbaar voor een rolstoel

4.3.3

Indien verlichting in het stemhokje noodzakelijk, is deze beschikbaar

4.3

Conclusie De stemhokjes voldoen aan de criteria Er is verlichting voor de stemhokjes aanwezig indien noodzakelijk

16 | Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers

ja

nee

Algemeen 4.4

Leesloep

4.4.1

De leesloepen voor de stembureaus zijn conform de specificaties van BZK

4.4

Conclusie

ja

nee

ja

nee

De leesloepen kunnen worden gebruikt Er moeten correcte leesloepen worden aangekocht

4.5

Op- en afritjes

4.5.1

Er zijn voor alle betreffende locaties correcte op- en afritten, hellingbanen etc. aanwezig

4.5

Conclusie Er is in voldoende geschikte op- en afritten, hellingbanen etc. voorzien Er moeten nog geschikte op- en afritten, hellingbanen etc. worden ingemeten, worden gemaakt, worden aangekocht etc.

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus | gemeente medewerkers | 17

September 2020