Collegebrief inzake Evaluatie verkiezingsproces gemeenteraadsverkiezingen

GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:

Aan de gemeenteraad cc commissieleden cc pers

RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL

25 januari 2023 ZAAKNUMM ER 1223923 BEHA NDELD DOOR Karima El Kaouini TELEFOON 0618869730 UW KENMERK 1223923 BIJLAGEN 5 BETREFT Evaluatie verkiezingsproces gemeenteraadsverkiezingen DATUM

Geachte raads- en commissieleden, Hierbij bieden wij u het evaluatierapport van de gemeenteraadsverkiezingen 2022 aan. Het rapport blikt terug op de voorbereidingen van de organisatie verkiezingen, de verkiezingsdag zelf en de nazorg. Daarnaast biedt het rapport nieuwe handvatten en aanbevelingen voor de aankomende Provinciale Staten en Waterschapsverkiezingen op 15 maart 2023. De evaluatie met de onderliggende rapporten treft u als bijlagen bij deze brief aan. Verkiezingen Vanwege de coronapandemie golden tijdens de gemeenteraadsverkiezingen nog een beperkt aantal maatregelen. De 1,5-meterafstandregel gold niet meer, in de stemlokalen werd zoveel mogelijk gefaciliteerd dat kiezers die afstand wilden, deze afstand konden houden. Ook was het op grond van de Tijdelijke Wet Verkiezingen Covid-19 mogelijk om eerder te stemmen op maandag 14 en dinsdag 15 maart. De gemeenteraadsverkiezingen zijn dankzij de inzet van enthousiaste stembureauleden en ambtelijke organisatie naar volle tevredenheid verlopen. Er hebben zich geen calamiteiten voorgedaan. Vervroegd stemmen Op 14 en 15 maart zijn 10 stembureaus open geweest voor het vervroegd stemmen. Vervroegd stemmen bevordert de spreiding van kiezers, waardoor zij beter in staat zijn om te gaan stemmen op een moment dat het rustiger is in het stemlokaal.

Communicatie De afdeling communicatie en de griffie hebben zich in gezamenlijkheid ingespannen om de raadsverkiezingen van 2022 breed onder de Hilversummers onder de aandacht te brengen.

Via reguliere communicatiekanalen als de website, social media en de gemeentepagina’s in de Gooi en Eembode (Raadhuis aan huis) is uitgebreid aandacht besteed aan de verkiezingen. Het doel was informatie te verschaffen over de verkiezingen, het belang van de raad en het uitbrengen van je stem, maar ook partijen de mogelijkheid te geven inhoudelijk hun programma over het voetlicht te brengen. Speciaal voor de verkiezingen zijn ook communicatiemiddelen gemaakt toegespitst op dit doel. Zo is een verkiezingskrant huis-aan-huis verspreid, heeft de burgemeester een videoboodschap voor social media opgenomen, is een Hilversums kieskompas gemaakt en hebben jongeren die voor de eerste keer mochten stemmen, een brief van de burgemeester ontvangen. De invloed op de opkomst van deze inspanningen moet realistisch bezien worden. Lage opkomst is een landelijke trend – en in onze ogen probleem, maar lokaal is een dergelijke beweging moeilijk te keren. Dit laat onverlet dat we het als plicht voelen bij verkiezingen ons in te spannen dit in de stad te laten leven en inwoners te voorzien van informatie over het belang van verkiezingen. Op 21 september 2022 is de motie verkiezingsopkomst aangenomen. Hiermee zal onderzocht worden hoe de betrokkenheid van de inwoners bij de politiek kan worden vergroot en daarmee de opkomst tijdens de verkiezingen verhogen.

Daarbij zal ook gekeken worden naar de mogelijke verbeterpunten vanuit de organisatie met betrekking tot o.a. de toegankelijkheid, informatie en communicatie naar de inwoners toe. Het valt toe te juichen dat de raad zich zal inzetten samen met de daarvoor samengestelde werkgroep, om de ontwikkeling in het kader van de opkomstbevordering te onderzoeken met de daar bijhorende factoren en aan de slag te gaan met de daaruit voortvloeiende actiepunten. Totale opkomst gemeenteraadsverkiezing 2022 De opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 valt lager uit vergeleken met de opkomst van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018. In 2022 is het opkomstpercentage 51,04% ten opzichte van 55,60% in 2018. Het landelijke opkomstpercentage in 2022 ligt op 50,99%. Opkomst(bevordering) De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 waren landelijk lager dan ooit. Slechts 51% van de kiesgerechtigden ging naar de stembus. Daar leven zorgen over. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties mevrouw Bruins Slot heeft onderzoek laten verrichten naar de opkomst gemeenteraadsverkiezingen 2022. Het eindrapport over het onderzoek naar de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen 2022 is inmiddels opgeleverd en terug te lezen op www.rijksoverheid.nl.

Met de door de raad aangenomen motie verkiezingsopkomst zal het onderzoek aandacht besteden aan de factoren die mogelijk invloed hebben op de opkomst. Tot slot De voorbereiding van de organisatie van de verkiezingen Provinciale Staten en Waterschapverkiezingen zijn gestart. Rest ons u te danken voor het vertrouwen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Evaluatie verkiezingen Evaluatie van de verkiezing van de gemeenteraad (GR-22) Hilversum (14,15-16 maart 2022)

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 1

Inhoudsopgave 1.

Inleiding.................................................

1.1 Aanleiding.................................................

1.2 Doel.......................................................... 2.1 Evaluatie van de samenwerking in praktijk

........ 4 ........ 5 ........ 5

Conclusie en aanbevelingen Projectteam

5 t/m 6

Stembureaus..........................................

6 6 6 7 7 7 7 7 8 8 8 8 9 9 .......... 9 9 t/m 10 ........ 10 ..10 ..11 ..11 ..11 ..11 ..11 132 ..12 ..12 13 13 13 13 14 14 14 14

Projectteam............................................

2. 2.2

3. 3.1 3.2 3.3 4. 4.1

Toegankelijkheid stembureaus................ Analyse.....................................................

Conclusie en aanbevelingen....................

Stembureauleden................................... Aantallen.................................................

4.1.1 Afmeldingen.............................

4.2

Werving en vergoeding.............

4.2.1 Werving....................................

4.2.2 Vergoeding...............................

4.3

Voorbereiding stembureauleden 4.3.1 Training stembureauleden.......

4.3.2 Kennis stembureauleden.........

4.4

Evaluatie stembureauleden......

4.4.1 Analyse............................................................

4.4.2 Conclusie en aanbevelingen............................

4.5

Samenwerking Rotary Club.............................. 4.5.1 Evaluatie..........................................................

4.5.2 Aanbevelingen.................................................

5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 6. 6.1 6.2 6.3 6.4 7. 7.1 7.2

4 4

Informeren politieke partijen verkiezingsproces

Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) Partijnamen registreren.................................... Ondersteuningsverklaringen .............................

Kandidaatstelling.............................................. Gemeenteborden (verkiezingsposters) .......... Kansen en verbeterpunten

............................

Stempassen en Kandidatenlijsten....................

Vervangende stempassen ............................... Briefstemmen.................................................... Analyse.............................................................

Conclusie en aanbevelingen ........................... Overige verkiezingsproces algemeen.............. Centraal Stembureau en hoofdstembureau.....

Openbare zittingen en bekendmakingen..........

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 2

7.3

Opkomst(bevordering)......... 7.3.1 Analyse...............................

7.3.2 Conclusie en aanbevelingen

7.4

Communicatie.............

7.4.1 Conclusie en aanbevelingen 7.5

Uitslagenavond...........

7.5.1 Analyse...............................

7.5.2 Conclusie en aanbevelingen 7.6

Slotwoord.....................

7.7

Bijlagen .....................

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 3

.......... 15 .......... 15 .......... 16 16t/m 17 .......... 17 .......... 17 .......... 17 .......... 18 .......... 18 .......... 18

1. Inleiding Op 14,15 en 16 maart 2022 vonden de gemeenteraadsverkiezingen voorde gemeenteraad van gemeente Hilversum plaats. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen was de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (Twv) van kracht. In die wet staan maatregelen om verkiezingen in coronatijd veilig te laten verlopen.

De rol van het projectteam Verkiezingen in het verkiezingsproces beperkt zich tot de juridische en praktische organisatie van de verkiezingen. Zo is het projectteam Verkiezingen verantwoordelijk voor de registratie van de kiesgerechtigdheid, het toesturen van stempassen, het aanwijzen van stemlokalen, het benoemen van stembureauleden, het laten drukken van de stembiljetten en na een verkiezing enige tijd bewaren van de stembescheiden en daarna vernietigen ervan. De organisatie van verkiezingen is onder normale omstandigheden al een grote klus die veel vraagt van de medewerkers van de gemeente Hilversum en vrijwilligers. Het geldt nog eens extra voorde gemeenteraadsverkiezingen waar naast de reguliere taken met betrekking tot de organisatie van de verkiezingen ook het Hoofdstembureau ingesteld moet worden. Het hoofdstembureau voorde gemeenteraadverkiezing is meteen ook centraal stembureau. Het gemeentelijk centraal stembureau is verantwoordelijk voor de registratie van namen van politieke partijen in de gemeente, voorde kandidaatstelling, voorde vaststelling van de verkiezingsuitslag. Het team verkiezingen ondersteunt en verzorgt de voorbereidingen van de taken van het hoofd/centraal stembureau. Er waren ook bijzondere omstandigheden dit jaar, waaronder een heel nieuw verkiezingsteam en de coronapandemie.

In deze evaluatie gaan wij nader in op de hoofdpunten van de evaluatie en de noodzaak van deze evaluatie in het kader van het verkiezingsproces voorde komende jaren. Als verkiezingsteam vinden we het belangrijk dat elke verkiezingscyclus wordt geëvalueerd. Het doel van de evaluatie is enerzijds kijken of de uitgezette acties en besluiten hebben geleid tot het gewenste doel. Anderzijds willen we kijken of we uit deze verkiezingen en de voorbereidingen daarop tips en tops kunnen halen om het proces rond de volgende verkiezingen te verbeteren.

1.1 Aanleiding Het projectteam Verkiezingen van de afdeling Publiekszaken houdt zich bezig met het voorbereiden, uitvoeren en afhandelen van de verkiezing. Het is van belang om te evalueren hoe de processen zijn verlopen en een terugkoppeling te geven aan de eindverantwoordelijke.

1.2 Doel Het verkiezingsteam evalueert de gemeenteraadsverkiezingen die hebben plaatsgevonden op 14, 15 en 16 maart 2022. In de evaluatie wordt gekeken hoe de verkiezingen zijn verlopen, met als doel om na te gaan wat verbeterd kan worden in het verkiezingsproces.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 4

2. Projectteam De organisatie van de verkiezingen ligt bij de afdeling Publiekszaken en voert het project uit samen met verschillende afdelingen binnen gemeente Hilversum. De organisatie van de verkiezingen wordt projectmatig aangepakt. Het projectteam bestaat uit: Naam Naam Rol Rol Teammanager Communicatieadviseur BO/PUZA gemeenteraad

L

Projectleider Verkiezingen Kwaliteitsmedewerker BS & BRP Projectmedewerker Verkiezingen Projectmedewerker Verkiezingen Medewerker Openbare Ruimte

Functioneelbeheer Verkiezingsavond Applicatiebeheer Verkiezingsavond Applicatiebeheer algemeen Applicatiebeheer algemeen Medior Facillitair & Huisvesting

Communicatieadviseur

Senior KCC

Medewerker communicatie

Medewerker KCC

2.1 Evaluatie van de samenwerking in de praktijk De kernleden (*) van de projectgroep kwamen wekelijks via Microsoft Teams bij elkaar om de voortgang te bespreken. Afhankelijk van de agenda werden ook andere leden in haar/zijn rol uitgenodigd. Tijdens de bijeenkomsten werd het draaiboek stapsgewijs gevolgd, werd bekeken wie wat moest oppakken en werden de taken uitgezet. De gemeente Hilversum kent een enorme inzet van haar medewerkers waardoor de samenwerking met het projectteam soepel is verlopen. Na afloop van de verkiezingen is het projectteam bijeengekomen voor een projectevaluatie. Samen hebben wij teruggekeken naar hoe het project vanaf de voorbereiding tot aan de projectafronding is verlopen. De nadruk lag vooral op samenwerking en communicatie. De resultaten van de projectevaluatie nemen wij mee als leermomenten voorde volgende verkiezing.

2.2 Conclusie en aanbevelingen Projectteam De medewerkers (op de kernleden van het projectteam Verkiezingen na) voeren het project verkiezingen naast hun normale werk uit. De verkiezingen is een project wat jaarlijks terugkeert en wat extra aandacht vraagt van medewerkers van de ambtelijke organisatie. Het is aan te bevelen om binnen de betrokkene teams dit te zien als vaste taak die naast de werkzaamheden verricht kan worden. De leidinggevende dient dan ook rekening te houden met de werkvoorraad van de medewerker.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 5

De kwaliteitsmedewerkers van de afdeling Publiekszaken zijn de eerst verantwoordelijken als het gaat om de het initiëren van de werkzaamheden voor verkiezingen. Bijzondere omstandigheden dit jaar bij Publiekszaken waren de oplopende wachttijd voor het maken van een afspraak, de voorbereidingen voorde opvang (en daarmee registratie) van vluchtelingen uit de Oekraïne en de dagelijkse taken. De werkdruk was enorm groot.

Het heeft veel tijd en moeite gekost om de collega’s van Publiekszaken (team KCC en specialisten Burgerzaken) te motiveren zich in te zetten voor projectteam Verkiezingen. Eén van de reacties was dat het niet is opgenomen in hun functieprofiel dan wel hun takenpakket.

Onze aanbeveling is om, zoals bij andere gemeentes, het voorde medewerkers van Burgerzaken te verplichten mee te helpen tijdens verkiezingen. Dit om te voorkomen dat wij over een aantal jaar afhankelijk zijn hulp van buiten de teams die nu in het projectteam meewerken.

3. Stembureaus Op 14, 15 en 16 maart 2022 waren de stembureaus geopend van 7.30 uur tot 21.00 uur voor de verkiezing van de gemeenteraad. Voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen zijn de stembureaus in kaart gebracht via www.waarismijnstemlokaal.nl. Via deze website konden kiezers de locaties vinden van de stembureaus in Hilversum. Ook informeerden wij de kiezers over de locaties van de stembureaus via de gemeentelijke website.

3.1 Toegankelijkheid stembureaus De checklist ‘toegankelijkheid stemlokalen’ is sinds 2012 het kader voor de toegankelijkheid van de stembureaus. De toegankelijkheidscriteria richten zich op de route naar het stembureaus, de route in het stembureaus naarde stembus en op de voorzieningen in het stembureaus zelf. De checklist is als bijlage toegevoegd aan de evaluatie.

Binnen de gemeente Hilversum zijn bijna alle stembureaus toegankelijk ingericht en voldoen aan de criteria zoals beschreven in de checklist. Van de 43 stembureaus was 1 stembureau niet toegankelijk voor minder validen. Het betreft stembureau 33. Via onze informatiepunten is het van tevoren duidelijk aangegeven dat het stembureau niet toegankelijk was voor mindervaliden.

3.2 Analyse In totaal zijn in Hilversum 43 locaties die tijdens de verkiezingsdagen een ruimte ter beschikking stellen. Vanwege de coronapandemie was het niet altijd gemakkelijk om een locatie te vinden die bereid was mee te werken. Vooral verzorgingshuizen, waar in het verleden veel gebruik van is gemaakt, hebben zich teruggetrokken om de veiligheid (gezondheid) van hun bewoners te kunnen waarborgen. Door de wisseling van personeel bij het projectteam Verkiezingen was er onvoldoende tijd om op zoek te gaan naar nieuwe geschikte locaties. Daarnaast blijkt dat er geen optimaal gebruik is gemaakt van alle wijkcentra of locaties met een maatschappelijk belang. Juist deze locaties zijn zichtbaar in de buurt en kunnen een rol spelen om de opkomst te bevorderen. De gemeente Hilversum biedt een vergoeding aan van € 175,- per dag om gebruik te maken van een locatie. Er zijn locaties die een eigen huurprijs van hun locatie hanteren waardoor wij verschillende tarieven uitbetalen.

Niet voor iedereen is het makkelijk of zelfs mogelijk om te stemmen: fysieke beperkingen, analfabetisme of wilsonbekwaamheid kunnen daarbij een rol spelen. Het verkiezingsteam probeert zoveel mogelijk het gesprek te voeren met de juiste organisaties (bijvoorbeeld de Oogvereniging) en personen. Deze gesprekken zijn van belang omdat dit ertoe heeft geleid dat enkele inwoners in Hilversum een speciaal op maat gemaakt braille kandidatenlijst of vergrootte kandidatenlijst hebben ontvangen.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 6

3.3 Conclusie en aanbevelingen De locaties die dienen als stembureau worden geconfronteerd met o.a. gestegen energieprijzen. Het team verkiezingen raad aan om aankomend jaar tijdelijk de vergoeding te verhogen naar € 250,-.

Het projectteam verkiezingen gaat de komende twee jaar aan de slag met de locaties om de volgende reden: 1. Nieuwe locaties te werven die goed zichtbaar zijn in de buurt en goed toegankelijk. Dit kan ook een positief effect hebben op de opkomst; 2. Sommige locaties kunnen volgend jaar niet meer ingericht worden als stembureau door werkzaamheden. Zo is het niet meer mogelijk om een unit te plaatsen op het Oosterspoorplein (achterzijde station); hiervoor moet een alternatief bedacht worden.

4. Stembureauleden Bij de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 is vastgesteld uit hoeveel leden een stembureau bemenst dient te worden. Een stembureau bestaat uit minstens vier en maximaal zeven leden, van wie er één voorzitter is. De stembureauleden zorgen er samen voordat de stemming goed verloopt. Zo nemen ze de stempassen in, controleren het ID-bewijs van de kiezer en reiken de stembiljetten uit. Het (extra) vierde stembureaulid staat bij de ingang en controleert of er niet teveel kiezers aanwezig zijn in het stembureau.

4.1

Aantallen

Het aantal stembureauleden dat in totaal is ingezet per stembureau is acht leden per dag, verdeeld over twee tijdvakken. Voor ongeveer twee op de acht stembureauleden was dit de eerste keer dat ze als stembureaulid werkzaam waren.

4.1.1 Afmeldingen De verkiezingen vonden plaats gedurende de coronapandemie. Het verkiezingsteam had de beschikking over een grote reservepool van stembureauleden om afmeldingen kort van tevoren en op de dag zelf op te vangen. Deze werd wel (grotendeels) uitgeput. Veel stembureauleden hebben zich kort voor of tijdens hun werkzaamheden op 14,15 of 16 maart afgemeld vanwege covid-gerelateerde klachten, omdat zij in quarantaine moesten of omdat zij positief waren getest op corona. Het verkiezingsteam kan geen exacte cijfer overhandigen over het aantal ziekmeldingen omdat dit niet geregistreerd mag worden.

4.2

Werving en vergoeding

Wij streven ernaar om jaarlijks nieuwe stembureauleden te werven. De stembureauleden krijgen hiervoor een vergoeding. De hoogte van de vergoeding hangt af van de rol en taken die iemand vervult op het stembureau. De vergoeding is niet belastingvrij. Dit is in het verleden één van de redenen geweest om de vergoeding te verhogen.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 7

4.2.1 Werving De werving van stembureauleden is zonder problemen verlopen. De gemeente Hilversum heeft een grote pool die voorafgaand aan de verkiezingen aangeschreven wordt met de oproep om zich weer aan te melden als stembureaulid. Het team Communicatie heeft in de aanloop naarde verkiezingsdagen nog een oproep geplaatst op social Media om de reservepool te vergroten. Deze werving is succesvol verlopen.

4.2.2 Vergoeding De vergoeding voor stembureauleden hangt af van de rol die een stembureaulid vervult. De voorzitter krijgt een vergoeding van € 300,- (bruto) per deelname, een (regulier) stembureaulid € 250,- (bruto) euro en een teller € 75,- (bruto). De vergoeding voor een plaatsvervangend voorzitter ligt meestal in lijn met de vergoeding voor een regulier stembureaulid. De stembureauleden werkten in tijdvakken en werden ingedeeld op een functie. Als bijlage hebben wij de indeling van de functies en de omschrijving van de werkzaamheden meegestuurd.

4.3

Voorbereiding stembureauleden

Leden van een stembureau moeten (verplicht), voordat ze ingedeeld worden, een gratis (digitale) training volgen om goed voorbereid op een stembureau plaats te kunnen nemen.

4.3.1 Training stembureauleden De gemeente Hilversum maakt gebruik van e-learning, aangeboden door StembureauSucces (KCM), om de voorzitters en stembureauleden voor te bereiden op hun taken. Daarnaast hebben de voorzitters een week voorafgaand aan de verkiezingen, via MS Teams, een instructie gekregen via een PowerPoint presentatie. Na de presentatie was er gelegenheid vragen te stellen. De bijeenkomst is georganiseerd door het projectteam verkiezingen. De volgende onderwerpen zijn aan bod gekomen tijdens de e-learning voor voorzitters en stembureauleden van reguliere stembureaus, te weten: Covid-maatregelen Controle stempas en identiteit Informatie over de stemming Hulp aan kiezers Omgang met bezwaren Ordehandhaving in het stemlokaal Toegankelijkheid van het stemlokaal Tellen

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 8

4.3.2 Kennis stembureauleden Door het aanbieden van de e-learning beschikt elke voorzitter, stembureaulid en teller over de benodigde kennis. Als naslagmateriaal hebben wij de hand-out van Binnenlandse zaken (BZK) toegestuurd. Voorgaande jaren werden steeds dezelfde personen ingezet op een stembureau en werd er een groep gevormd op het stembureau. Dit jaar is ervoor gekozen om nieuwe voorzitters in te zetten in de middag en in de ochtend een ervaren voorzitter. De achterliggende gedachte is dat de ervaren voorzitters hun kennis kunnen overdragen aan de nieuwe voorzitters. Ook is het uitgangspunt geweest om op elk stembureau minstens één nieuw aangemeld stembureaulid te plaatsen.

4.4

Evaluatie stembureauleden

Om beter inzichtte krijgen wat de ervaringen en tips/tops zijn van de stembureauleden heeft het projectteam Verkiezingen een enquête uitgezet onder de voorzitters. De enquête is uitgezet onder 86 voorzitters waarvan er 53 hebben gereageerd. De resultaten zijn verder uitgewerkt in de analyse, de conclusie en aanbevelingen. De enquête is anoniem ingevuld waardoor het ook mogelijk is om via de volgende link de resultaten te bekijken https://forms.office.eom/r/sHmQkEh9G0 . De resultaten van de enquête zullen wij ook als bijlage meesturen.

4.4.1 Analyse De gemeente Hilversum kent, zoals eerder aangegeven, een grote pool stembureauleden en de pool is dit jaar aangevuld met nieuwe leden. Uit de enquête is gebleken dat men zich vooral opgeeft om de volgende drie redenen: 1. Maatschappelijk besef 2. Interesse in politiek 3. Het is leuk om te doen

Het projectteam Verkiezingen streeft er naar om jaarlijks nieuwe leden in te zetten op een stembureau. Over het algemeen zijn de stembureauleden tevreden; dit is ook terug te zien in de enquête. In de conclusie en aanbevelingen zullen wij verder ingaan op de punten die aandacht vragen en die eventueel aanpassingen behoeven.

4.4.2 Conclusie en aanbevelingen Aan de hand van de uitgevoerde enquête en onze eigen ervaringen met het oog op verbeteringen, zijn wij tot de volgende conclusies en aanbevelingen gekomen. Stembureauleden en -tellers zijn over het algemeen positief over de voorbereidingen, het verloop van de verkiezingsdag en het telproces van de Gemeenteraadsverkiezingen 2022. Om de conclusie en aanbevelingen zo overzichtelijk mogelijk te maken zullen wij één conclusie schrijven en in delen aanbevelingen schrijven.

Communicatie Tevredenheid over het contact met het projectteam Verkiezingen: 89% was tevreden, 10% neutraal en 1% was ontevreden. Over het algemeen een mooie score die wij ook bewust zo goed mogelijk hebben proberen uit te dragen. Goede communicatie en goede bereikbaarheid hebben daar een grote rol in gespeeld.

StembureauApp Het gebruik van de StembureauApp is door de stembureauleden en voorzitters als goed ervaren. In de enquête is de stembureauapp dan ook met 4,5 ster zeer gewaardeerd. De app heeft degelijk ondersteund bij het proces dat de stembureauleden uitvoeren.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 9

Bezetting stembureauleden 99% van de ondervraagden hebben aangegeven dat de bezetting zoals het nu is ingeregeld goed is. Het projectteam verkiezingen sluit zich hierbij aan.

Dit jaar zijn er voor het eerst flextellers ingezet. Flextellers werden ‘s middags gebeld en werd meegedeeld bij welke locatie ze moesten gaan tellen. Voorheen werd er standaard bij elke locatie twee extra tellers neergezet. Het projectteam verkiezingen is van mening dat niet elke locatie een teller nodig heeft gezien het geringe aantal uitgebrachte stemmen op een stembureau. Aan de andere kant zou er rekening mee gehouden kunnen worden dat een aantal stembureauleden heeft aangegeven dat sommige stembureaus standaard voorzien moeten worden van tellers. Dat heeft te maken met de jaarlijkse drukte op bepaalde stembureaus. Het is gebleken dat de pool van flextellers goed werkt, de volgende verkiezingen wordt ook weer gewerkt met deze pool. Het projectteam verkiezingen zal voor het aankomende jaar de cijfers van de afgelopen verkiezingen gebruiken om de flexpool van tellers beter in te zetten.

Stembureaus In totaal zijn er 43 stembureaus in Hilversum, de locaties zijn verschillend van aard: scholen, kerken en verzorgingshuizen. De locaties worden door de leden van het stembureau als voldoende ervaren. De veelvoorkomende reactie is dat de attributen (zoals stemhokjes, tafels en stoelen) vaak niet klaar liggen op de gewenste plek.

4.5

Samenwerking Rotary Club

In 2021 heeft het voormalig verkiezingsteam een gesprek gevoerd met de Rotary Club om een eventuele samenwerking te bespreken. De doelstelling was om een samenwerking aan te gaan voor wat betreft de bemensing van stembureaus. De Rotary Club heeft voorgesteld om één stembureau (of meer) te ‘adopteren’. De Rotary Club biedt aan mensen voor stembureaus te leveren en te zorgen dat die bemensing is gegarandeerd en de kwaliteit aan de normen voldoet (o.a. e-learning, overdracht kennis).

4.5.1 Evaluatie Op 12 juli 2022 heeft er een evaluatiegesprek plaatsgevonden tussen de Rotary Club en het verkiezingsteam. Hier is teruggekeken op de afgelopen verkiezingen en de eventuele voortzetting van de afspraken voor het komende jaar. De Rotary club heeft aangegeven te betreuren hoe de samenwerking is verlopen nadat de organisatie in handen kwam van een nieuw verkiezingsteam. De teleurstelling van de Rotary Club zit vooral op het stuk om een stembureau te adopteren en volledig de eigen regie daarover te hebben. Dit is niet toegestaan. Het verkiezingsteam reageert hierop in het stuk aanbevelingen. De Rotary Club heeft aangegeven graag alsnog de samenwerking verder op te pakken. Het verkiezingsteam is blij met de ‘extra’ mensen die op een stembureau kunnen plaats nemen. Het team pleit er wel voor om de regie in eigen handen te houden. Dit is belangrijk om het overzicht te behouden en de verantwoordelijkheid daar te laten waar die hoort, nl. bij het projectteam verkiezingen en niet bij iemand buiten de organisatie. Tijdens de afgelopen verkiezingen hebben een aantal mensen van de Rotary Club zich afgemeld, het projectteam heeft zelf voor vervanging gezorgd. Het verzoek van de Rotary Club is de vergoeding direct over te maken aan het goede doel. Dit blijkt fiscaal is niet mogelijk te zijn.

Voor een ieder, die werkzaamheden verricht voor een stembureau en hier een vergoeding voor ontvangt, geldt dat de belastingdienst de vergoeding beschouwt als ‘een resultaat uit een werkzaamheid’ en daarmee wordt de vergoeding belast in box 1.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 10

4.5.2 Aanbevelingen Het projectteam Verkiezingen adviseert om de regie in eigen handen te houden in plaats van over te dragen aan de Rotary Club. Het is ook de bedoeling om iedereen een kans te geven om op een stembureau plaats te kunnen nemen, los van een lidmaatschap van bijvoorbeeld een Rotary Club.

5. Informeren politieke partijen verkiezingsproces Deze verkiezing (gemeenteraadsverkiezingen) brengt voor politieke groeperingen veel werkzaamheden met zich mee. Het verkiezingsteam draagt de verantwoordelijkheid om informatie te geven rond de werkzaamheden van de registratie van een politieke groepering en de kandidaatstelling. Op dit punt zullen wij geen analyse schetsen, aanbeveling schrijven of conclusies trekken. Dit heeft te maken het feit dat het van belang is om de partijen zo goed mogelijk en zorgvuldig te informeren. Dit doen wij via de gebruikelijke kanalen en het verkiezingsteam zorgt ervoor goed bereikbaar te zijn. Het verkiezingsteam gaat in dit stuk wel in op de eventuele kansen en verbeterpunten qua informatieverstrekking.

5.1 Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) De Kiesraad levert een softwareprogramma ter ondersteuning van het verkiezingsproces: Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV2020). OSV2020 wordt gebruikt door politieke partijen, gemeenten en de gemeentelijke centraal stembureaus.

Het verkiezingsteam heeft de politieke partijen geïnformeerd op 22 december 2021 over het gebruik van OSV, het aanmelden voorde trainingen en waar men eventueel terecht kan voor ondersteuning. De gemeente Hilversum is een helpdeskovereenkomst aangegaan met Elect IT, de ontwikkelaar van de OSV 2020 om alle deelnemende partijen goed te kunnen faciliteren.

5.2 Partijnamen registreren Nieuwe partijen konden hun naam (‘aanduiding’) laten registeren bij het gemeentelijk centraal stembureau. Dit konden ze doen tot 20 december 2021. Het centraal stembureau heeft twee verzoeken ontvangen en een positief besluit genomen op beide verzoeken. Het betreft het verzoek van Democraten Hilversum (DH) en Hilversums Lokaal Belang (HLB).

5.3 Ondersteuningsverklaringen Partijen moeten op de dag van kandidaatstelling ondersteuningsverklaringen inleveren als zij: • voor het eerst deelnemen aan de verkiezing, of • bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen geen zetel(s) hebben behaald, of • als ze deelnemen met een blanco lijst (zonder geregistreerde aanduiding). Een ondersteuningsverklaring is een schriftelijke verklaring van een kiesgerechtigde die deelname van een partij aan de verkiezingen ondersteunt. De kiesgerechtigde vult hiervoor een formulier in op het gemeentehuis. Hij/zij moet daarbij een identiteitsbewijs laten zien. Kiesgerechtigden hadden de mogelijkheid om tussen 3 januari en 31 januari 2022 een ondersteuningsverklaring af te leggen. De kiezers konden op afspraak terecht bij de gemeente Hilversum om deze verklaringen af te leggen. Daarnaast heeft het team KCC twee extra avondopenstellingen georganiseerd, tijdens deze extra avondopenstellingen kon men zonder afspraak terecht voor het afleggen van de verklaring. Het proces rondom het afleggen van de ondersteuningsverklaringen is goed verlopen, zowel de partijen als de kiezers zijn tijdig geïnformeerd.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 11

5.4 Kandidaatstelling De kandidaatstellingsprocedure zorgt vooreen uniforme vermelding van kandidaten en groeperingen. In de kandidaatstellingsprocedure wordt gecontroleerd of de ingediende kandidatenlijsten overeenkomstig de wettelijke vereisten zijn opgesteld. Politieke partijen die zich kandidaat willen stellen bij de gemeenteraadsverkiezingen moeten op de dag van kandidaatstelling, 31 januari 2022, hun kandidatenlijst inleveren. De kandidatenlijst in ingeleverd bij het projectteam verkiezingen, die vervolgens de ingeleverde documenten heeft voorgelegd aan het centraal stembureau van de gemeente Hilversum. De deelnemende partijen zijn per mail geïnformeerd over het verloop van de kandidaatstelling op 31 januari. Vooraf zijn alle partijen uitgenodigd om hun kandidatenlijst en de bijbehorende documenten al vóór de dag van kandidaatstelling ambtelijk te laten nakijken, een zogenaamde voorinlevering.

Politieke partijen hebben na de dag van kandidaatstelling slechts twee dagen om eventuele fouten te herstellen. De gevolgen van het niet herstellen van de verzuimen is groot en kan leiden tot het niet meedoen aan de verkiezingen. Voorinlevering is een hulpmiddel om de eventuele voorkomende fouten op te sporen en binnen een ruimer tijdsbestek te laten herstellen. De kandidaatstelling is goed verlopen waardoor het gemeentelijk centraal stembureau de kandidatenlijsten en bijbehorende documenten goed voorbereid de controle heeft laten doorlopen.

Op 4 februari 2022 om 10.00 uur heeft een openbare zitting van het centraal stembureau plaatsgevonden. Tijdens de zitting heeft het centraal stembureau de definitieve kandidatenlijsten en de nummering van de lijsten vastgesteld.

5.5 Gemeenteborden (verkiezingsposters) Ook dit jaar heeft Bordbuster de opdracht gekregen om de verkiezingsposters (aanplakbiljetten) te verzorgen op de verkiezingsborden. Alle politieke partijen zijn geïnformeerd over het proces van het aanleveren van een poster. Het plaatsen van de verkiezingsborden vindt, kort na de vaststelling van de kandidatenlijsten, plaats. Alle borden stonden op de aangewezen plekken op dinsdag 8 februari. De buitendienst van Openbare Ruimte heeft eventuele bekladde borden zo spoedig mogelijk schoongemaakt.

5.6 Kansen en verbeterpunten Kansen: op de website van de gemeente Hilversum het kopje informatie politieke partijen uitbreiden: meer informatie verstrekken. Verbeterpunten: veel politieke partijen gaven aan dat het systeem OSV2020 waarmee gewerkt moest worden, ingewikkeld was en niet van deze tijd. De feedback is teruggeven aan de leverancier.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 12

6.

Stempassen en Kandidatenlijsten

Het drukwerk van de stempassen en kandidatenlijsten is verzorgd door Royal Joh. Enschedé. PostNL heeft ervoor gezorgd dat de stempassen en kandidatenlijst tijdig werden bezorgd bij de kiezers.

6.1 Vervangende stempassen De uiterste aanvraagdatum voor een vervangende stempas is bij deze verkiezing vervroegd naar vrijdag 11 maart 17:00 uur i.v.m. de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19. Het proces rondom de aanvraag vervangende stempassen is goed verlopen. De communicatie is verlopen via de website en via Sociale Media is er ook een bericht uitgegaan met betrekking tot de aanvraagdatum van de vervangende stempas. Dit om te voorkomen dat kiezers zich (te) laat realiseerden dat de uiterste aanvraagdatum vervroegd was waardoor deze kiezers niet meer op tijd een vervangende stempas konden aanvragen. Een schriftelijke aanvraag moest ook voor 17.00 uur ontvangen zijn. Normaliter zijn we voor publiek gesloten op vrijdagmiddag. Deze vrijdagmiddag is het KCC extra open geweest voor publiek en is het emailadres waarop een aanvraag binnen kon komen en het zaaksysteem gemonitord, zodat geen aanvraag over het hoofd werd gezien. De laatste stempassen zijn vrijdag persoonlijk bezorgd bij de aanvrager, zodat wij zeker konden zijn dat de stempas tijdig door kiezer werd ontvangen.

6.2 Briefstemmen Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen (2021) dienden gemeenten in hun gemeente één of meer afgiftepunten aan te wijzen voor het afgeven van briefstemmen. Het proces was voor zowel de organisatie als de kiezer ingewikkeld. Vorig jaar na de Tweede Kamerverkiezingen was al snel duidelijk dat het proces rondom briefstemmen is mislukt. Hierdoor heeft BZK besloten om tijdens de gemeenteraadsverkiezingen het briefstemmen niet in te zetten. Het was voor de kiezer niet mogelijk om per briefte stemmen, wel kon de kiezer gebruik maken van de bestaande alternatieven door iemand anders te machtigen.

6.3 Analyse Het proces rondom de stempassen en kandidatenlijst is over het algemeen goed verlopen. Het vraagt veel aandacht van het verkiezingsteam aangezien er twee verschillende partijen zijn waar een goede afstemming noodzakelijk is. De levering van het drukwerk naar PostNL wordt afgestemd door Royal Joh. Enschedé maar tegelijkertijd hebben wij ook afspraken met PostNL over de levering van het drukwerk bij de inwoners thuis.

Tijdens het verwerkingsproces bij PostNL zijn ongeveer 50 stempassen beschadigd. Deze hebben wij retour gekregen. Het team KCC heeft ervoor gezorgd dat de kiezer alsnog zo spoedig mogelijk een nieuwe stempas op de deurmat ontving. Via social media ontvingen wij ook berichten dat ongeveer 40 inwoners een beschadigde stempas thuis hebben ontvangen. Dit is direct opgepakt met PostNL aangezien de afspraak is dat beschadigde stempassen voor bezorging gefilterd worden en teruggestuurd worden naar de gemeente. Helaas is er iets mis gegaan met de kandidatenlijst. Het ging om een drukfout op de kandidatenlijst die bij de inwoners (huis-aan-huis) is bezorgd. Op de binnenzijde stond namelijk ‘Hilvesum’ in plaats van ‘Hilversum’. Het was niet meer mogelijk om het drukwerk te corrigeren. Zowel de burgemeester als de politieke partijen zijn snel geïnformeerd nadat de fout is ontdekt. Op de website van de gemeente Hilversum was een bericht geplaatst voorde inwoners.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 13

6.4 Conclusie en aanbevelingen Er zijn binnen het proces van stempassen en kandidatenlijst geen directe fouten gemaakt waardoor de kiezer zijn stemrecht is onthouden. Wel blijft het een punt van aandacht dat wij meer via social media moeten communiceren. Wij plaatsen veel op de website maar de kiezer is actiever op de verschillende Sociale Media kanalen dan de website. Het gaat dan vooral om het punt om de kiezer er op wijzen tot wanneer een vervangende stempas aangevraagd kan worden. Het is daarnaast aan te bevelen om aankomend jaar te kijken naar andere drukkerijen.

7.

Overige verkiezingsproces algemeen

7.1 Centraal stembureau en hoofdstembureau In elke gemeente wordt voor de gemeenteraadsverkiezingen een hoofdstembureau ingesteld. Het hoofdstembureau voorde gemeenteraadverkiezing is meteen ook centraal stembureau. Het Centraal Stembureau en Hoofdstembureau toetsen de voorbereidingen, het verloop en de uitslag van de verkiezingen aan het gestelde in de Kieswet. De volgende leden hebben de benoeming aanvaard voorde periode 2022-2026; Voorzitter (burgemeester): De

Plaatsvervangend voorzitter tevens lid:

Leden: De

Plaatsvervangende leden De De

7.2 Openbare zittingen en bekendmakingen Het centraal stembureau stelt de officiële uitslag vast in een openbare zitting die ook te volgen was via een livestream.

Op 4 februari 2022 10.00 uur vond een openbare zitting van het Centraal Stembureau plaats over de geldigheid van de kandidatenlijsten, handhaving van de daarop voorkomende kandidaten, handhaving van de geplaatste aanduiding en het nummeren van de kandidatenlijsten. Op 21 maart 2022 om 10.00 uur vond een openbare zitting van het Hoofdstembureau plaats waarin de uitkomst van de stemming vastgesteld werd, direct gevolgd door een openbare zitting van het Centraal Stembureau tot vaststelling van de uitslag van de verkiezingen.

Dankzij de griffie konden alle belanghebbende via de livestream meekijken. De griffie gebruikte de livestream al voor de raadsvergadering en had al ervaring met het gebruik en die ervaring is nu met het projectteam Verkiezingen gedeeld.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 14

7.3

Opkomst(bevordering)

De organisatie van de Verkiezingen (inrichten stembureaus, drukken stembiljet, bepalen kiesgerechtigheid, etc.) is de verantwoordelijkheid van het projectteam Verkiezingen. De uitvoering kan effect hebben op de opkomst(bevordering). De kiezer moet goed gefaciliteerd worden om te kunnen gaan stemmen bijvoorbeeld door een stempas te faciliteren. Daarnaast moet de kiezer ook de mogelijkheid krijgen om ergens zijn stem uit te brengen op een stembureau. Als het projectteam Verkiezingen de verkeerde beslissingen neemt of niet goed faciliteert kan het grote gevolgen hebben voorde kiezer. Wij ontnemen de stemgerechtigde dan het recht om te stemmen wat direct effect heeft op de opkomst(bevordering).

7.3.1 Analyse Het aantal kiesgerechtigden in de gemeente Hilversum tijdens de gemeenteraadsverkiezingen was 70563. Hiervan hebben 36015 kiesgerechtigden hun stem uitgebracht, waarvan 78 ongeldige stemmen en 104 blanco stemmen. Dit heeft geresulteerd in een opkomst van 51,04%. Het verkiezingsteam en de afdeling communicatie konden gedurende de stemdagen tijdens het stemmen live volgen wat de opkomst was van de stemgerechtigden. De opkomst van de gemeente Hilversum was te volgen via de applicatie StembureauApp. De opkomst cijfers werden gedeeld via sociale media met belanghebbenden. De opkomstcijfers van maandag 14 en dinsdag 15 maart bleken bij de definitieve opkomstcijfers iets lager te liggen. Dit kwam spijtig genoeg door een miscommunicatie met de contactpersoon van de applicatie StembureauApp.

Landelijk was de schatting voor de opkomst voor gemeenteraadsverkiezingen 50 a 60 procent. De dag na de verkiezingen kon al snel de conclusie worden getrokken dat bij vele gemeentes de opkomst lager was dan verwacht. Binnenlandse Zaken heeft een analyse gemaakt om te kijken wat de oorzaak kon zijn van de lage opkomst; De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen was 50,99%. Van de kiezers die hebben gestemd heeft bijna een op de vijf op maandag of dinsdag gestemd. Ongeveer 11% van de kiezers heeft deze verkiezing per volmacht gestemd. Dit percentage ligt hoger dan bij voorgaande verkiezingen (Tweede Kamerverkiezing 2021: 8,8%, gemeenteraadsverkiezingen 2018: 9,7%). Uit onderzoek onder kiezers komt naar voren dat kiezers vooral iemand hebben gemachtigd vanwege covid-gerelateerde redenen (29%) of vanwege tijdgebrek (17%). De opkomst van 50,99% bij deze gemeenteraadsverkiezingen was historisch laag. In 2018 was de opkomst 55%. Uit onderzoek naar de ervaringen van kiesgerechtigden bij deze gemeenteraadsverkiezingen komt naar voren dat de belangrijkste redenen om niet te gaan stemmen waren: een gebrek aan vertrouwen in de politiek (22%), geen interesse in (lokale) politiek (17%) en het niet kunnen kiezen op wie te stemmen (15%). Covid-19 was voor 9% van de niet-stemmers de belangrijkste reden om niet te gaan stemmen.

Naar de historisch lage opkomst bij deze verkiezingen laat de minister van BZK verdiepend onderzoek doen. Over de resultaten van dat verdiepende onderzoek wordt de Tweede Kamer dit najaar geïnformeerd Bron: Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 15

7.3.2 Conclusie en aanbevelingen De uitvoeringsprocessen om de verkiezingen te organiseren (inrichten stembureaus, drukken stembiljet, bepalen kiesgerechtigheid, etc.) is goed gewaarborgd.

Onze aanbeveling is wel om kritisch te blijven kijken naar onze processen en naar de eventuele kansen om bij te dragen aan een betere opkomst. Op 21 september 2022 is de motie verkiezingsopkomst aangenomen. De verkiezingsopkomst zal onderzocht worden door de gemeenteraad van Hilversum in een samengestelde werkgroep waar het verkiezingsteam ook deel van uitmaakt

7.4

Communicatie

De gemeente heeft in de aanloop naar de verkiezingen uitgebreid aandacht besteed aan de raadsverkiezingen in samenwerking met de griffie. Naar mate de verkiezingsdatum dichterbij kwam is de communicatie geïntensiveerd. In de communicatie is het belang van de raad en verkiezingen onderstreept. Ook hebben partijen de mogelijkheid gekregen hun programma’s over het voetlicht te brengen. Hieronder volgt een overzicht van de communicatiemiddelen die in die periode zijn ingezet.

Kieskompas Met het kieskompas konden mensen op basis van verschillende stellingen tot een advies komen over welke politieke partij inhoudelijk het dichtst bij hun eigen standpunten stond. We hebben hieraan aandacht besteed via: • Persaandacht bij de livegang met lijsttrekkers op 17 februari • Via ESH borden langs de weg • Raadhuis aan Huis (de gemeentepagina’s in de Gooi en Eembode) • Verkiezingskrant • De website hilversum.nl • Diverse berichten via de sociale media kanalen: Twitter o Youtube o Facebook o Linkedin o

Oproepvideo “Stem!” (promotievideo) Een video die tot doel had de verkiezingen onder de aandacht te brengen en mensen op te roepen te gaan stemmen. Hieraan is aandacht besteed via de volgende kanalen. • Zichtbaar op grote videoschermen in de stad van 22 februari tot en met 16 maart: o Stationsplein G roest o GAC Atletiekvereniging o Fietsenstalling Zeedijk o Social media Instagram o Twitter o Youtube o Facebook o Linkedin o Persoonlijke video oproep Burgemeester en Hilversummers: ‘Jij stemt toch ook?’ (door: ZoKanHetDusOok) De burgemeester heeft in een videoboodschap Hilversummers opgeroepen te gaat stemmen. Wandelend over de Groest heeft hij het belang van verkiezingen, de gemeenteraad en stemmen benadrukt. De oproep is vervolgens via verschillende kanalen gedeeld: • Instagram • Twitter • Facebook

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 16

Raadhuis aan Huis/Raadspagina Op de gemeentepagina’s van de Gooi en Eembode - Raadhuis aan huis - is in de periode voor de verkiezingen wekelijks aandacht besteedt aan de raadsverkiezingen. Er is aandacht besteed aan wat de gemeenteraad doet, waarom dat belangrijk is, maar ook aan activiteiten zoals het lijsttrekkersdebat en het kieskompas.

Verkiezingskrant De verkiezingskrant met uitgebreide informatie over de verkiezingen is vanaf 2 maart 2022 huis-aanhuis verspreid als ook aangeboden op verschillende locaties in de stad, leder partij heeft de mogelijkheid gehad hierin informatie over hun programma te plaatsen. Ook stond in de krant een persoonlijke boodschap van de burgemeester met een oproep naarde stembus te komen. Jongeren Jongeren die voor het eerst gingen stemmen hebben namens de burgemeester een brief gehad met een oproep om te gaan stemmen. Jongeren die gingen stemmen kregen een speakertje en een stemdiploma uitgereikt.

7.4.1 Conclusie en aanbevelingen •

• •

•

Er is uitgebreid gebruik gemaakt van de verschillende communicatiekanalen om aandacht te krijgen voorde verkiezingen. Tegelijkertijd dienen de verwachtingen over opkomstbevordering bescheiden zijn. Lage opkomst bij verkiezingen is een landelijk probleem dat niet lokaal opgelost kan worden. Er is veel gedaan aan opkomstbevordering en altijd verwezen naar de informatie op hilversum.nl/verkiezingen . Twitter is het kanaal met het meeste bereik en interactie. De interactie op Instagram is het minst. Bij de volgende verkiezingen dient onderzocht te worden via welke - nieuwe! - kanalen (potentiële) kiezers het beste bereikt kunnen worden. Authentieke, herkenbare content spreekt de Hilversummer het meeste aan en scoort het beste.

7.5

Uitslagenavond

Het team Bestuur en Communicatie heeft de uitslagenavond georganiseerd in de Burgerzaal van het Raadhuis. Omwille van corona is gekozen voor een sobere aankleding en beperkte gastenlijst. Raadsleden, commissieleden, lijsttrekkers, campagneleiders, journalisten en collegeleden zijn voor deze avond uitgenodigd. In tegenstelling tot eerdere verkiezingsavonden zijn inwoners - omwille van corona - niet uitgenodigd. De inschatting was dat de burgemeester rond middernacht de voorlopige uitslag bekend kon maken.

7.5.1 Analyse Na het sluiten van alle stembureaus op de verkiezingsdag van 16 maart begon het tellen van de stemmen onder leiding van de voorzitter. Deze stemmen werden per stembureau geteld waarna (voorlopige) resultaten per partij bekend werden gemaakt. In de loop van de avond werden er regelmatig updates gegeven van de tussenstanden totdat alle stemmen waren geteld.

Tijdens de uitslagenavond werden alleen voorlopige uitslagen op partijniveau bekendgemaakt (in percentages van het totaal aantal stemmen). Dit was een bewuste keuze, gedreven door eerdere slechte ervaringen in Hilversum toen ook zetelaantallen al werden gepresenteerd. Tegelijkertijd bleef onder het publiek de vraag naarde zetelaantallen groot. Ook kan de gebruikte software niet altijd de gevraagde informatie weergeven. De definitieve uitslagen (inclusief voorkeursstemmen en -zetels) zijn op 21 maart door het centraal stembureau bekendgemaakt, nadat alle controles waren uitgevoerd.

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 17

7.5.2 Conclusie en aanbevelingen De conclusie luidt dat de uitslagenavond rustig en vreugdevol is verlopen. Achteraf is gebleken dat de genodigde niet tevreden waren over de invulling van de uitslagenavond. Het programma van de avond is niet goed gecommuniceerd waardoor er misverstanden zijn ontstaan en er aan bepaalde verwachting niet is voldaan. Zo was de verwachting over de binnenkomende uitslagen niet duidelijk dat er alleen op partijniveau de uitslagen bekend werden gemaakt. Er had meer aandacht besteed moeten worden aan het type evenement, de doelgroep en de binding met de doelgroep.

Om een verkiezingsavond beter te laten verlopen komen we met de volgende aanbevelingen: 1. Het is aan te bevelen om bij het organiseren van de uitslagenavond goed in kaart te brengen wie de belanghebbende zijn van zo een uitslagenavond en die tijdig bij de organisatie te betrekken. Zo sluit de uitslagenavond beter aan bij ieders verwachting. 2. Eerder starten met de voorbereidingen. Extra aandacht besteden aan de informatie (percentages, zetels) die gepresenteerd willen en kunnen worden. De informatiebehoefte moet hierbij leidend zijn. 3. Onderzoek of (b.v. met een onzekerheidsmarge) ook zetelaantallen kunt worden gepresenteerd. Indien de keuze wordt gemaakt om alleen percentages op partijniveau te presenteren, moet dit goed uitgelegd worden aan het publiek. 4. Nadenken over hoe gasten meer en gemakkelijker aandacht kunnen krijgen voor en inzicht in de (tussentijdse) resultaten. De presentatie van resultaten en het betrekken van politieke sleutelfiguren kan interessanter gepresenteerd worden. 5. Vooraf inventariseren wat de wensen en verwachtingen zijn van een verkiezingsavond bij partijen en burgemeester.

7.6

Slotwoord

De verkiezingen van maart 2022 vonden opnieuw plaats onder bijzondere omstandigheden. Het projectteam Verkiezingen constateert dat de verkiezingen in het algemeen goed zijn verlopen.

Ondanks het goede verloop van de verkiezingen blijft het noodzakelijk het verkiezingsproces te onderhouden en te vernieuwen. Verkiezingen zijn de basis van de democratische rechtsstaat. Daarom investeert het kabinet in de kwaliteitsversterking van het verkiezingsproces. Daarmee kan uitvoering worden gegeven aan een heel aantal maatregelen om de robuustheid, toegankelijkheid en uitvoerbaarheid van het verkiezingsproces te versterken. Zoals het vergroten van de toegankelijkheid van verkiezingen, het verbeteren van de controleerbaarheid van het verkiezingsproces met een nieuwe procedure voorde vaststelling van verkiezingsuitslagen en het verbeteren van de publicatie van de processen-verbaal.

7.7

Bijlagen

De volgende bijlages zullen meegestuurd worden: toegankelijkheid stemlokalen enquête voorzitters indeling functie en omschrijving werkzaamheden statistieken van een selectie de berichten op de social media kanalen

Evaluatie GR-verkiezing 2022 | Gemeente Hilversum | pagina 18

Indeling functie en omschrijving werkzaamheden Functies als voorzitter Voorzitter ochtend (07.00-14.30 uur) op maandag 14 en dinsdag 15 maart 2022 • U richt het volledige stembureau in conform instructies • U haalt de koffer en materialen op tussen 06.05 uur en 06.45 uur op maandag 14 maart aan de Oude Enghweg 23 te Hilversum • U geeft leiding aan het stembureau en neemt besluiten als dat nodig is • U stelt het eerste gedeelte van het proces-verbaal op • De vergoeding is € 300,- (bruto) Voorzitter middag (14.30-21.30 uur) op maandag 14 en dinsdag 15 maart 2022 • • • • •

U geeft leiding aan het stembureau en neemt besluiten als dat nodig is. U stelt het tweede gedeelte van het proces-verbaal op. Afsluiten stemlokaal U levert het volledig ingevulde proces-verbaal in. U biedt het ter controle aan bij de receptie in het raadhuis na 21.00 uur. De vergoeding is € 300,- (bruto)

Voorzitter ochtend (07.00-14.30 uur en komt om 21.00 uur terug voor de telling) op woensdag 16 maart 2022 • U richt het volledige stembureau in conform instructies • U haalt op dinsdag 15 maart de koffer en materialen op tussen 16.30 uur en 18.30 uur aan de Oude Enghweg 23 te Hilversum. • U geeft leiding aan het stembureau en neemt besluiten als dat nodig is. • U leidt het telproces op basis van de ontvangen instructie. • U geeft leiding aan het telproces op de aangewezen locatie. U neemt besluiten als dat nodig is. • U stelt het proces-verbaal op. • U brengt het proces-verbaal, de stembiljetten en materialen terug naar het raadhuis na het afronden van de telling ’s avonds. U biedt het ter controle aan in het raadhuis. • De vergoeding is € 300,-. (bruto) Voorzitter middag (14.30-00.00 uur) op woensdag 16 maart 2022 • U geeft leiding aan het stembureau en neemt besluiten als dat nodig is. • U stelt het tweede gedeelte van het proces-verbaal op. • De vergoeding is € 250,-. (bruto) Functies als stembureaulid Stembureaulid op maandag 14 en dinsdag 15 maart 2022 (er wordt gewerkt in twee shifts u bent ingedeeld van 07.00-14.30 uur of van 14.30-21.15 uur) • U zorgt samen met de andere stembureauleden dat de verkiezingsdag goed verloopt. Dit gebeurt onder leiding van de voorzitter. • De voorzitter geeft instructies en bepaalt de rolverdeling.

• Er wordt niet geteld op maandag 14 en dinsdag 15 maart 2022. U bent aanwezig tot ca. 21.15 uur om te helpen met opruimen en afsluiten, onder leiding van de voorzitter. • De vergoeding is € 250,-. (bruto)

Stembureaulid op woensdag 16 maart 2022, eerste shift (07.00-14.30 uur en komt om 21.00 uur terug) • U zorgt samen met de andere stembureauleden dat de verkiezingsdag goed verloopt. Dit gebeurt onder leiding van de voorzitter. • U bent om 07.00 uur aanwezig op het stembureau. U bereidt zich dan voor op de opening van het stembureau. De voorzitter geeft instructies en bepaalt de rolverdeling. • U bent aanwezig tot 14.30 uur. U kunt pas weg als het stembureaulid dat de tweede shift doet aanwezig is. • U wordt om 21.00 uur weer verwacht. Na 21.00 uur helpt u met het telproces, onder leiding van de voorzitter. • De vergoeding is € 250,-. (bruto) Stembureaulid op woensdag 16 maart 2022, tweede shift • U zorgt samen met de andere stembureauleden dat de verkiezingsdag goed verloopt. Dit gebeurt onder leiding van de voorzitter. • U bent om 14.30 aanwezig op het stembureau. U bereidt zich dan voor op de overname van de dienst van het stembureaulid met de eerste shift. De voorzitter geeft instructies en bepaalt de rolverdeling. • Na 21.00 uur helpt u met het telproces, onder leiding van de voorzitter. • Na het einde van het telproces helpt u met opruimen en afsluiten, onder leiding van de voorzitter. • De vergoeding is € 250,-. (bruto) Functies als teller • Als teller helpt u mee met het tellen van de stemmen.

• Flexibel inzetbaar: op de dag van stemming hoort u op welke locatie u verwacht wordt.

Enquête voorzitters

https://forms.office.comi’PagesIDesignPageV2.aspx?originNeoPort...

Enquête voorzitters

53

08:50

Gesloten

Antwoorden

Gemiddelde tijd om te voltooien

Status

1. Het gebruik van de StembureauApp.

53

4.23

Antwoorden

Gemiddeld aantal

2. Het opstarten van de StembureauApp.

53

4.04

Antwoorden

Gemiddeld aantal

3. De voorlopige telling met de StembureauApp doorgeven.

53

4.36

Antwoorden

Gemiddeld aantal

4. Als de uitkomsten niet klopten, hoe groot was de afwijking? Meest recente antwoorden

53

1

Antwoorden

n.v.t. 1 stembijet meer dan stempassen

5. Het afsluiten van de verkiezingsdag met de StembureauApp.

1 van4

53

4.17

Antwoorden

Gemiddeld aantal 8-9-2022 16:27

Enquête voorzitters

https://forms.office.com/Pages/DesignPageV2.aspx?origin=NeoPort...

6. Heeft de checklist n de StembureauApp je door het hele proces van opstarten, shiftwissel en afs’uiten geholpen?

43

•Ja •

Nee

10

7. De bezetting van de stembureauleden was

• Voldoende •

52

Onvoldoende

8. De bezetting van de tellers was

•

Niet nodig

25

• Nodig

28

9. Algeheel oordeel over het stemlokaal Meest recente antwoorden

53

“Prima’

Antwoorden

“Prima locatie: gastvrijheid, grootte van beschikbare ruimtes, schone toile... “Zorgcentrum De Egelantier. Er was geen contactpersoon aanwezig (kwa...

10. Ervaring met helpdesk chat/telefonisch team Verkiezingen

53 Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 4.08

11. Behandeling na afloop op het Raadhuis (inleveren proces-verbaal en materialen)

2 van 4

8-9-2022 16:27

Enquête voorzitters

https://forms.office.com/PagesfDesignPageV2.aspx?origin=NeoPort...

53 Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 421

12. Welke van onderstaande punten was voor jou je motivatie om voorzitter van een stembureau te worden? a. Gewoonte b. Vergoeding c. Maatschappelijk besef d. Interesse in politiek e. Contacten met kiezers f. Ik ben hiervoor gevraagd Het is leuk om te doen g. h. Anders Meest recente antwoorden

53 “Maatschappelijk besef en vergoeding die geheel ten goede komt von het...

Antwoorden

‘Het is leuk om te doen, maar nog leuker is het als je het metje vaste’ t...

13. Het projectteam verkiezingen heeft je e-mails gestuurd over je benoeming en de bezetting van je stembureau. In hoeverre ben je tevreden met het contact met team Verkiezingen?

• Tevreden

47

•

Neutraal

5

•

Ontevreden

14. Voor aanvang van de verkiezingsdag(en) heb je een bijeenkomst en presentatie gehad met diverse instructies. Wat vond je hier van?

•

Prettig

19

•

Neutraal

24

•

Niet nodig

10

15. Alle (plaatsvervangende) voorzitters en stembureauleden moesten verplicht een cursus volgen via e-Iearning. In hoeverre ben je het met onderstaande stelling eens of oneens. De E-Iearning was eenvoudig in gebruik

53 3 van 4

8-9-2022 16:27

Enquête voorzitters

https://forms.office.com/Pages/DesignPageV2.aspx?origin=NeoPort...

Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 4.34

16. Alle (plaatsvervangende) voorzitters en stembureauleden moesten verplicht een cursus volgen via e-learning. In hoeverre ben je het met onderstaande stelling eens of oneens. De verkregen informatie (E-learning) was duidelijk

53 Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 4.15

17. Alle (plaatsvervangende) voorzitters en stembureauleden moesten verplicht een cursus volgen via e-learning. In hoeverre ben je het met onderstaande stelling eens of oneens. De informatie ( E-learning) was volledig

53 Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 4.25

18. Alle (plaatsvervangende) voorzitters en stembureauleden moesten verplicht een cursus volgen via e-learning. In hoeverre ben je het met onderstaande stelling eens of oneens. Duur van de ( E-learning) was

53 Antwoorden

Gemiddelde beoordeling: 3.45

19. Uiteraard willen we jullie in de gelegenheid stellen om eventuele aandachtspunten aan ons kenbaar te maken. Dit kanje in het onderstaande vak aan ons mededelen:

40 Antwoorden

4van4

Meest recente antwoorden Over het in staat zijn van een stemmer om te stemmen waren de menin... Gebruik van de App ook met de leden vooraf delen (die gebruikten de Ip...

8-9-2022 16:27

Twitter

Instagram

Feed

Facebook

Checklist Toegankelijkheid Stembureaus Gemeente medewerkers

“Toegankelijkheid” is de eigenschap van de gemaakte omgeving (buitenruimten, producten, gebouwen en woningen), die maakt dat mensen – divers als ze zijn – er kunnen doen wat ze er volgens de bestemming moeten kunnen doen. September 2020

PBTconsult BV is een ingenieurs- en adviesbureau gespecialiseerd in advisering en toetsing van de fysieke toegankelijkheid van de gebouwde omgeving, zoals gebouwen, woningen, objecten, openbare ruimten, openbaar vervoer, evenementen, (thema)parken. Onze opdrachtgevers zijn o.a. architectenbureaus, projectontwikkelaars, aannemers, productleveranciers, bedrijven openbaar vervoer, gemeentelijke-, provinciale- en landelijke overheid. PBTconsult is exclusief gemachtigd om namens Ieder(in), de belangenorganisatie voor mensen met een functiebeperking, ITS-inspecties en analyses ten behoeve van het ITS Keurmerk uit te voeren. PBTconsult BV is onafhankelijk en objectief in de door haar uitgevoerde werkzaamheden en verklaart geen enkele commerciële binding te hebben met derden die de resultaten van onderzoek en analyse kunnen beïnvloeden. Copyright © 2020 PBTconsult BV, Utrecht Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt worden in enige vorm of enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of door fotokopieën, opname, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur