Document · PDF

Collegebrief inzake Beheer en onderhoud oppervlaktewateren Hilversum

GEMEENTERAAD 21 september 2022, gemeente HilversumBij agendapunt: Ingekomen stukken - Rubriek 024.101 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:

Aan de gemeenteraad cc college van B en W cc pers

RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL

20 juli 2022 ZAAKNUMM ER 1180659 BEHA NDELD DOOR Jet Lebbink TELEFOON (035) 629 2412 DATUM

UW KENMERK

1. Adviesdocument Taakverdeling stedelijk water BETREFT Beheer en onderhoud oppervlaktewateren Hilversum

BIJLAGEN

Geachte raads- en commissieleden,

Het watersysteem van Hilversum bestaat uit oppervlaktewateren (o.a. vijvers), koppelleidingen en gemalen (pompen), welke een belangrijke functie hebben in de afwatering van de bebouwde kom van Hilversum. De Raad heeft meerdere keren vragen gesteld over het onderhoud van de wateren, met name over de Oude Haven. Daarom informeren we u via deze brief over de stand van zaken. De belangrijkste beheertaken worden deels door gemeente en deels door het Waterschap uitgevoerd, echter groter onderhoud als het schonen van de wateren heeft lange tijd niet plaats gevonden en is hard nodig. Er is onduidelijkheid over wie welke onderhoudstaken moet uitvoeren en daarom is in opdracht van beide organisaties gewerkt aan een onafhankelijk advies over de verantwoordelijkheid van het beheer (bijlage 1). De objecten waarover het gaat zijn weergegeven in een aparte objecten-kaart (bijlage 2). Beide besturen willen met het oog op de toekomst duidelijke afspraken maken over de taakverdeling in de vorm van een vaststellingsovereenkomst. Het beheer en onderhoud kan dan vanaf 1 januari 2024 volgens de nieuwe werkwijze plaatsvinden. De afspraken over het toekomstige beheer en onderhoud zullen vorm krijgen in de komende maanden en worden vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst. Het adviesdocument vormt hiervoor de basis.

Er zijn bijvoorbeeld afspraken nodig over het achterstallig onderhoud en baggerwerkzaamheden die daardoor zijn ontstaan. De komende tijd wordt gezamenlijk geïnventariseerd wat de omvang hiervan is. Beide partijen vinden het belangrijk dat het beheer en onderhoud op de meest kosteneffectieve wijze wordt verricht. Daarom zullen ook afspraken gemaakt worden over het beheer van de bestaande installaties.

Wij hopen u aan het einde van dit jaar samen met Waterschap AGV te informeren over de vaststellingovereenkomst. We kijken ernaar uit hier vervolgens in goede samenwerking uitvoering aan te geven. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

K.J. Walters, lb.

Verantwoordelijkheden watersysteem Adviesdocument Taakverdeling stedelijk water Status: definitief

Verantwoording Titel: Onderwerp: Projectnummer: Klant: Referentienummer: Versie:

Verantwoordelijkheden watersysteem Overdracht stedelijk water 51006867 Gemeente Hilversum, waterschap AGV NL22-648800269-17432 D01

Datum:

21-02-2022

Auteur: E-mailadres:

Jan Kollen, Renee Swinkels Jan.kollen@sweco.nl

Gecontroleerd door: Paraaf gecontroleerd:

Martin Hoorweg

Vrijgegeven door: Paraaf vrijgegeven:

Laurens van der Schraaf

Document referentie:

https://swecogroup.sharepoint.com/sites/nlpost_archive/secretariaat/nl22-64880026917432.docx

2/88

Inhoudsopgave

Verantwoording .................................................................................................................................................. 2 1.

Inleiding ................................................................................................................................................... 5 Opdracht .................................................................................................................................................. 5 Aanleiding en probleem ........................................................................................................................... 5 Watersysteem.......................................................................................................................................... 6 Leeswijzer en werkwijze .......................................................................................................................... 6

Wet- en regelgeving ................................................................................................................................ 7 Inleiding ................................................................................................................................................... 7 Zorgplichten ............................................................................................................................................. 8 2.2.1 Zorgplicht Waterschap .........................................................................................................................

8 2.2.2 Zorgplicht gemeente ...........................................................................................................................10 2.2.3 Zorgplicht per thema ..........................................................................................................................11 Discussie verdeling zorgplichten ...........................................................................................................12 2.3.1 Vijvers .................................................................................................................................................12 2.3.2 Leidingen / duikers .............................................................................................................................13 2.3.3 Watergangen ......................................................................................................................................13 2.3.4 Particulier water ..................................................................................................................................13 Primair water .........................................................................................................................................15 2.4.1 Stedelijk water ....................................................................................................................................15 2.4.2

Historie en Keur situatie .....................................................................................................................17 Interpretatie zorgplicht ...........................................................................................................................20 2.5.1 Interpretatie zorgplicht door Sweco ....................................................................................................20 2.5.2 Gemeente Hilversum ..........................................................................................................................22 2.5.3 AGV/Waternet ....................................................................................................................................23 3.

Aandachtspunten beheer en onderhoud ...............................................................................................26 Verslag bijeenkomst 3 december 2021 .................................................................................................26 Verslag veldbezoek 16 februari 2022 ....................................................................................................27

Verdeling van verantwoordelijkheden en taken ....................................................................................28 Verdeling primair – secondair oppervlaktewater ...................................................................................28 Objecten en verdeling verantwoordelijkheden ......................................................................................30 4.2.1 Oppervlaktewatersysteem algemeen .................................................................................................30 Onderhoudbaarheid...............................................................................................................................32 4.3.1 Onderhoud bijzondere objecten .........................................................................................................35 Kosten van beheer en onderhoud .........................................................................................................37

Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: sweco.projectId Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

3/89

Advies en aanbevelingen voor vervolg..................................................................................................39 Advies ....................................................................................................................................................39 Aanbevelingen .......................................................................................................................................40

1 Kaart van gebied ...........................................................................................................................................42 2 Reglement voor waterschap Amstel, Gooi en Vecht ....................................................................................43 3 Waterwet .......................................................................................................................................................46 4 Definities .......................................................................................................................................................50 5 Uitspraak ECLI:NL:PHR:2005:AV2769 ........................................................................................................52 6 Zorgplicht waterschap...................................................................................................................................58 7 Verslag werksessie 3 december 2021 ........................................................................................................60 8 Nota Peilbeheer 2019 ...................................................................................................................................69 9 Vaarwegen ....................................................................................................................................................72 10

Handboek Onderhoud Oppervlaktewater ...................................................................................................75 11 Onderhoudskosten .....................................................................................................................................80 12 Verslag veldbezoek 16 februari 2022 .........................................................................................................83 13 Kaart ...........................................................................................................................................................85

4/89

1. Inleiding Opdracht Met brief, kenmerk NL-21-648800269-4854 heeft u opdracht gegeven voor het uitbrengen van een advies aan de gemeente Hilversum en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) over het beheer van de oppervlaktewateren in Hilversum. In bijlage 1 is een schematisch overzicht weergegeven van de wateren. In het advies wordt ingegaan worden op de volgende gevraagde punten: • Inventarisatie van het soort objecten in het watersysteem; • Weergave van de huidige beheersituatie en kostendekking; • Advies over verdeling van verantwoordelijkheden op basis wet- en regelgeving en eventuele onderlinge afspraken1; • Beheerkosten per object op basis van kengetallen van gemeente Hilversum en AGV; • Advies op het eventueel uitwisselen van beheertaken vanuit bijvoorbeeld kosteneffectief, doelmatigheid, service en klantgerichtheid. (Hierdoor verandert de verantwoordelijkheid niet). Dit rapport biedt, na vaststelling, de basis voor een nadere detail uitwerking van verantwoordelijkheden en taken op objectniveau.

Aanleiding en probleem De taakverdeling tussen Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Gemeente Hilversum, met betrekking tot het beheer en onderhoud van het oppervlaktewater in Hilversum, is onduidelijk. In het verleden is meerdere keren getracht tot heldere beheer-afspraken te komen. Tot op heden is dat niet gelukt, onder meer doordat wetgeving op meerdere manieren kan worden geïnterpreteerd. Daarom is bestuurlijk besloten om een extern onafhankelijk advies in te winnen. In deze rapportage is dat advies gerapporteerd. In 1997 zijn er al plannen gemaakt om het beheer van het gehele watersysteem over te dragen aan het waterschap. Dit is echter nooit geformaliseerd, omdat er discussie is ontstaan over de interpretatie van de nieuw waterwet ( die is in 2008 van kracht geworden). Waterschap en gemeente zijn sinds 2008 in overleg over de taakverdeling. Besluitvorming is uitgesteld door fysieke 1

De regio (gemeenten en waterschap) heeft het Handboek Onderhoud Oppervlaktewater vastgesteld, dat wordt mede als leidraad gebruikt.

Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

5/89

aanpassing aan het watersysteem-oost, die eerst afgerond moest worden. Deze is nu in de realisatiefase. Omdat het onderhoud niet eenduidig geregeld is kunnen bepaalde onderhoudstaken tussen wal en schip vallen. Dat heeft als gevolg dat er achterstallig onderhoud kan ontstaan en dat niet meer aan de zorgplicht richting de bewoners van Hilversum kan worden voldaan. Dat uit zich in klachten over het onderhoud van het watersysteem.

Watersysteem In bijlage 1 is een schematisch overzicht van het watersysteem in het gebied weergegeven. Het oppervlaktewater wordt verdeeld in “oost” en “west”. Ook het rioolsysteem kent deze verdeling omdat Hilversum van noord naar zuid wordt doorkruist door een uitloper van de Heuvelrug met een relatief hoog maaiveld tot ca. NAP + 20 m.

Figuur 1-1 Hoogtekaart Hilversum

Naar het oosten neemt het maaiveld af tot ca. NAP + 4 m. Hier zijn geen sloten of polders. Het water wordt verzameld in een systeem van vijvers en verdampt, en infiltreert in de bodem. Het watersysteem van Hilversum is in het westen aangesloten op het poldersysteem van ’s Graveland en Kortenhoef met een maaiveld van ca. NAP + 1 m. Het hemelwater van Hilversum-west voert hierop af.

Leeswijzer en werkwijze In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de wet- en regelgeving en de verdeling tussen primair en secundair water. In hoofdstuk 3 zijn de aandachtspunten benoemd voor de overdracht van beheer en onderhoud. In hoofdstuk 4 wordt een (voorlopig) advies gegeven voor de overdracht van het stedelijk water.

6/89

Tenslotte worden in hoofdstuk 5 conclusies gegeven en een aanzet voor de vervolgstappen.

7/89

2. Wet- en regelgeving Inleiding De wet- en regelgeving biedt een handvat voor de invulling van de verantwoordelijkheden van het beheer en onderhoud van oppervlaktewatersystemen. Daarnaast is het gezamenlijk vastgestelde ”Handboek Onderhoud Oppervlaktewater, 5 maart 2018 “ van belang en het eigen beleid van gemeente en waterschap. Dit handboek is vastgesteld door de gemeenten en het waterschap van de BOWA (Bestuurlijk Overleg Water AGV). In de wet- en regelgeving en in de beschikbare leidraden worden veel termen voor het waterbeheer gebruikt. Om spraakverwarring te voorkomen zijn deze termen in bijlage 4 opgenomen. Voor het beheer en onderhoud onderscheiden we drie niveaus: • De zorgplicht / verantwoordelijkheid van het oppervlaktewatersysteem; • De verantwoordelijkheid voor het onderhoud van het oppervlaktewatersysteem; • Nadere afspraken over (her)verdeling van onderhoudstaken en financiering. De zorgplicht en de verantwoordelijkheden voor het watersysteem zijn vastgelegd in wetgeving. Daar gaan we in paragraaf 2.2 op in. Het onderhoud van het watersysteem wordt door waterschappen vastgelegd in de Keur en Legger. Daarbij is het onderscheid tussen primaire en overige watergangen van belang. Primaire watergangen vormen een essentieel onderdeel van het watersysteem.

Het beheer en onderhoud van dergelijke watergangen wordt door het waterschap (vaak) zelf uitgevoerd en gefinancierd. Voor andere watergangen wordt dat niet door het waterschap gedaan. Omdat het waterschap wel de zorgplicht heeft voor het functioneren van het watersysteem ziet ze er door schouw wel op toe dat het watersysteem door derden goed onderhouden wordt. Op de verdeling tussen primair en ander water gaan in hoofdstuk 2.3 in. De wet- en regelgeving biedt een basis voor de taakverdeling voor onderhoud. De wet- en regelgeving is echter niet zo gedetailleerd uitgewerkt dat alle punten over de taakverdeling vanuit de wetgeving kan worden afgeleid. Op die punten moet op basis van goed overleg tot een verdeling worden gekomen. Daarbij is het gezamenlijk opgestelde handboek een handzaam hulpmiddel.

8/89

Zorgplichten 2.2.1

Zorgplicht Waterschap

De taken voor de waterstaatkundige verzorging zijn via besluiten van de provincie Noord-Holland opgedragen aan het waterschap. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht heeft op basis van “Besluit 139 van Provinciale Staten tot vaststelling van het Reglement voor het Waterschap Amstel Gooi en Vecht 2017” artikel 5 de taak gekregen om de waterstaatkundige verzorging van zijn gebied (bijlage 2 Reglement voor waterschap Amstel, Gooi en Vecht) uit te voeren. In “Besluit 140 van Provinciale Staten tot vaststelling van het Reglement voor het Waterschap Amstel Gooi en Vecht 2017” artikel 5 is aangegeven dat het waterschap belast is met het beheer van het watersysteem dat behoort bij haar taak, voor zover dit niet aan andere publiekrechtelijke lichamen is opgedragen. Op de kaart bij de bijlage 2 Reglement voor waterschap Amstel, Gooi en Vecht is te zien dat de taak voor de waterstaatkundige verzorging voor het gehele beheergebied is opgedragen. Waterschapswet Artikel 1. Lid 2: De taken die tot dat doel aan waterschappen zijn of worden opgedragen betreffen de zorg voor het watersysteem en de zorg voor het zuiveren van afvalwater op de voet van artikel 3.4 van de Waterwet (zie bijlage 3). Daarnaast kan de zorg voor een of meer andere waterstaatsaangelegenheden zijn of worden opgedragen. Waterwet Artikel 2.1 1. De toepassing van deze wet is gericht op: a.

voorkoming en waar nodig beperking van overstromingen, wateroverlast en waterschaarste, in samenhang met b. bescherming en verbetering van de chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen en c. vervulling van maatschappelijke functies door watersystemen. De zorgplicht betreft het toepassingsgebied van de Waterwet. Voor de punten a en b heeft het waterschap een duidelijke zorgplicht in de vorm van een inspanningsverplichting die gerelateerd zijn aan normen voor waterkwantiteit en waterkwaliteit. Het waterschap heeft daarin beleidsvrijheid. Voor toepassing c is de regelgeving en jurisprudentie minder duidelijk. De zorgplicht voor die toepassing ligt soms bij andere instanties. Voor enkele specifieke gevallen is dat via andere wetgeving geregeld. In paragraaf 2.2.3 wordt daar nader op ingegaan.

9/89

§ 1. Begripsbepalingen Artikel 1.1 watersysteem: samenhangend geheel van een of meer oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen, met bijbehorende bergingsgebieden, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken; grondwaterlichaam: samenhangende grondwatermassa; oppervlaktewaterlichaam: samenhangend geheel van vrij aan het aardoppervlak voorkomend water, met de daarin aanwezige stoffen, alsmede de bijbehorende bodem, oevers en, voor zover uitdrukkelijk aangewezen krachtens deze wet, drogere oevergebieden, alsmede flora en fauna;

Interpretatie Voor de interpretatie is de definitie van oppervlaktewater belangrijk. Deze is in een uitspraak ECLI:NL:PHR:2005:AV2769 2 als volgt gedefinieerd: 'Als oppervlaktewater in de zin der wet is te beschouwen een - anders dan louter incidenteel aanwezige - aan het aardoppervlak en aan de open lucht grenzende watermassa (met inbegrip van een bedding waarin zodanige watermassa al dan niet bij voortduring voorkomt), tenzij daarin als gevolg van rechtmatig gebruik ten behoeve van een specifiek doel geen normaal samenhangend geheel van levende organismen en een niet-levende omgeving (ecosysteem) aanwezig is, dan wel het een ter berging van afval gegraven bekken betreft waarin slechts in een overgangsfase water aanwezig is en zich nog geen normaal ecosysteem heeft ontwikkeld.' Voor een verdere uitwerking van de uitspraak wordt verwezen naar bijlage 5 Uitspraak ECLI:NL:PHR:2005:AV2769. Het waterschap heeft de zorg voor het watersysteem (zie bijlage 6 zorgplicht). Een watersysteem is een samenhangend geheel van een of meer oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen. Een oppervlaktewaterlichaam is een samenhangend geheel van vrij aan het oppervlak voorkomend water. In beide komt het woord samenhangend voor. Uit jurisprudentie (zie ook de genoemde bijlage 5 ECLI:NL:PHR:2005:AV2769) volgt dat slechts in uitzonderlijke gevallen geen sprake is van een oppervlaktewaterlichaam.

Gelet op de jurisprudentie is slechts in uitzonderlijke en specifieke situaties geen sprake van een oppervlaktewaterlichaam3. Dat zijn situaties waarin:

ECLI:NL:PHR:2005:AV2769, voorheen LJN AV2769, Parket bij de Hoge Raad, 39 959 (rechtspraak.nl)

https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/waterwet/vragenantwoorden/definities-begrippen/

10/89

• • •

geen ecosysteem voorkomt (of zich kan voordoen), bijvoorbeeld bij bassins, bezinkbedden en vloeivelden bij zuiveringsinstallaties; geen sprake is van andere door de Wvo/Waterwet beschermde doeleinden en functies, zoals recreatie of drinkwaterwinning; een zandwinput in zijn geheel ingericht is met het oog op de specifieke beheersituatie ‘zandwinning' en het beheer feitelijk en rechtens is gericht op het in zijn geheel laten verdwijnen van het water.

Op basis van de Waterschapswet en waterwet heeft het waterschap de zorg over nagenoeg alle wateren. Daarmee heeft ze de in artikel 2.1 genoemde zorg voor het watersysteem.

2.2.2

Zorgplicht gemeente

In de waterwet in hoofdstuk 3 paragraaf 1, artikelen 3.1 t/m 3.6 zijn de zorgplichten voor waterbeheer genoemd. Voor de zorgplichten van de gemeente zijn de artikelen 3.5 en 3.6 van belang. In de Wet milieubeheer (Wm) is de gemeentelijke zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater opgenomen. Hemelwater: Artikel 3.5: • De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. • De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuivering technisch werk.

Grondwater: Artikel 3.6: • De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort. • De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een zuivering technisch werk. Stedelijk afvalwater In de Wet milieubeheer (Wm) is de gemeentelijke zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater opgenomen. Onder stedelijk afvalwater wordt Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

11/89

afvalwater verstaan dat bestaat uit huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. In de praktijk wordt hier invulling aan gegeven door de aanleg en beheer van een openbaar (vuil)waterriool. In het kader van overdracht stedelijk water is het inzamelsysteem van afvalwater geen discussiepunt. Dit systeem behoort bij de zorgplicht van de gemeente. Alleen op raakvlakken kan discussie ontstaan.

2.2.3

Zorgplicht per thema

Voor enkele specifieke thema’s is aparte regelgeving. In deze paragraaf wordt op die specifieke thema’s ingegaan. Zwemwater in oppervlaktewater In oppervlaktewater kan gezwommen worden. Als er geen verbod is, is dat toegestaan onder eigen verantwoordelijkheid. De zwemwaterkwaliteit op ca. 700 aangewezen zwemwaterlocaties in oppervlaktewater wordt gecontroleerd. Hier mag de zwemmer uitgaan van een goede waterkwaliteit. De zwemwaterkwaliteit voor deze ca. 700 aangewezen locaties is geregeld via de Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC European Commission). Voor Rijkswateren is RWS verantwoordelijk voor de waterkwaliteit en voor de andere wateren de waterschappen ( bron: https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/gebruiksfuncties/zwemwater/ ) De provincies controleren periodiek de zwemwaterkwaliteit en zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van de locaties. Ze kunnen zwemwaterlocaties aanwijzen of juist afvoeren op basis van de Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Whvbz). In de gemeente Hilversum is geen aangewezen zwemwater locatie aanwezig. De waterkwaliteit wordt vanuit die functie dus niet gecontroleerd. Vaarweg Het Rijk of de provincie kan aan een oppervlaktewaterlichaam de maatschappelijke functie ‘vaarweg’ toekennen. Het Rijk wijst via het Nationaal Waterprogramma de hoofdvaarwegen aan. Het gaat om ongeveer 1.400 kilometer aan vaarwegen.

De overige vaarwegen, met een gezamenlijke lengte van ongeveer 3.400 kilometer, worden aangewezen in het regionaal waterprogramma van de provincie. De gemeente Hilversum is vaarwegbeheerder en nautisch beheerder van het gehele Hilversums Kanaal inclusief sluis ‘t Hemeltje. Voor het kanaal wordt, vanwege het beperkte gebruik, een krap profiel aangehouden (zie bijlage 9 vaarweg). Nautisch beheer regelt de vaarbewegingen. Vaarwegbeheer, waaronder het beheer van het profiel, is via een provinciale verordening ( Besluit van Provinciale Staten van 2 februari 2015 tot wijziging van de Waterverordening ) toegewezen aan de gemeente Hilversum.

12/89

Figuur 2-1 Hilversums kanaal

De Gooische Vaart naar de Oude Haven heeft geen vaarwegfunctie meer. Het gebied rondom de Oude Haven is in 2002 omgevormd naar een stadspark. Hier en verder in de gemeente wordt niet of nauwelijks recreatief gevaren. Het is behoudens het Hilversums Kanaal niet van belang voor beheer en onderhoud.

Discussie verdeling zorgplichten De zorgplichten zijn wettelijk duidelijk geregeld. De zorgplicht voor de afvoer van afvalwater en hemelwater (met de bijbehorende kunstwerken) ligt bij de gemeente en de zorgplicht voor het oppervlaktewatersysteem (met de bijbehorende kunstwerken) en het grondwaterlichaam ligt bij het waterschap. Zoals aangegeven kan alleen op de raakvlakken / overlappen van beide zorgplichten discussie ontstaan. In een werksessie met gemeente en waterschap (zie bijlage 7 “Verslag werksessie 3 december 2021” ) werden de Berlage vijver en de Kastanje vijver genoemd en werden enkele verbindende leidingen / duikers tussen de oppervlaktewateren genoemd als objecten waar de zorgplicht minder duidelijk is. In Hilversum zijn in het stedelijk gebied 13 vijvers en 3 watergangen aanwezig. In deze vijvers en watergangen staat permanent water. Verder zijn er nog ca. 15 verbindingsleidingen / duiker tussen de vijversystemen aanwezig.

2.3.1

Vijvers

De Berlage-vijver en de Kastanje-vijver hebben een duidelijke functie in het inzamelsysteem van hemelwater. Ze dienen als overstort- retentie- vijvers van de riolering. Bij extreme neerslag stort water over op deze vijvers. De vijvers bergen het overtollige regenwater tijdelijk. De Berlage vijver ontvangt water vanuit het omliggende hemelwater rioleringssysteem. De vijver heeft een dichte bodem, het water infiltreert dan ook niet direct via de bodem, maar via infiltratievoorzieningen rondom de vijver. Het eventuele overige overtollige water wordt bij hoge waterstanden afgevoerd naar het gemengde rioleringssysteem en vandaar naar de AWZI. Het afvoeren van overtollig hemelwater naar de AWZI is een ongewenste situatie, zeker als dat eerst gescheiden is ingezameld. Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

13/89

De Kastanje vijver ontvangt water vanuit het omliggende hemelwater rioleringssysteem. Vanuit de vijver infiltreert het water in de bodem. De vijver heeft verder geen afvoeren naar ander oppervlaktewater. Het water vanuit de vijver wordt niet teruggevoerd naar de riolering. De beide vijvers worden door het waterschap aangemerkt als gemankeerde systemen waarvoor vanuit het waterschap geen doelen zijn gesteld. In de vijvers zijn ecosystemen aanwezig. In de vijvers wordt recreatief gevist en ze leveren een bijdrage aan de beleving van de omgeving. Als zodanig kunnen ze volgens de jurisprudentie aangemerkt worden als oppervlaktewater.

2.3.2

Leidingen / duikers

De verbindende leidingen / duikers tussen de vijvers / watergangen hebben soms een dubbelfunctie. Ze voeren water van vijvers / watergangen af en voeren soms ook hemelwater af van aangesloten rioolleidingen. In de praktijk wordt het onderhoud van de leidingen / duikers nu door de gemeente uitgevoerd. Oorspronkelijk was het idee om de kosten 50 / 50 te verdelen. Dat is niet geeffectueerd. De concept overeenkomst uit 2008 is niet getekend. Het onderhoud (reiniging) wordt nu door gemeente gedaan

2.3.3

Watergangen

De (nieuwe) watergangen rond De Meent worden door het waterschap onderhouden conform het handboek “handboek onderhoud oppervlaktewater, 5 maart 2018” .

2.3.4

Particulier water

Een deel van oppervlaktewateren in de gemeente Hilversum is in eigendom van derden. Het gaat hier om Spanderswoud, Vijvers Anna’s Hoeve, Watergat Laapersveldzuid, Mickey Mouse vijver, Plan Huydecoper (in aanbouw) en ’t Ven. Deze wateren hebben vaak een belangrijke functie in het watersysteem. In deze paragraaf lichten we er een paar belangrijke wateren uit. Wateren Spanderswoud Op het gebied van beheer en onderhoud zijn hier momenteel geen problemen. Het eigendom van de wateren in Spanderswoud ligt bij Natuurmonumenten. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd door Goois Natuurreservaat (GNR). Er is in het kader van deze rapportage geen aanleiding om op de eigendomssituatie in te gaan of op de toekenning van het water. De wateren in het Spanderwoud fungeren als doorvoer route van de afvoer van water uit delen van Hilversum west. Anna’s Hoeve Eigendom is in handen van Goois Natuurreservaat (GNR). De wateren en overloopgebieden van Anna’s Hoeve hebben een waterbergende en afwaterende functie in het watersysteem Hilversum-oost. De verantwoordelijkheid voor deze functies behoort bij Hilversum-oost. Het systeem functioneert op een natuurlijke wijze. Periodiek opschonen en of baggeren van het watersysteem kan nodig zijn. Op dit moment zijn er geen afspraken over beheer en onderhoud. Dit is wel gewenst.

14/89

Plan Huydecopersweg Het gebied Huydecopersweg wordt ingericht als natuurgebied en ontvangstgebied voor overtollig hemelwater. In het gebied staat normaalgesproken geen water. Het is dus niet als oppervlaktewater aan te merken. Desondanks vormt het wel een essentieel onderdeel van het gehele watersysteem. Volgens de samenwerkingsovereenkomst tussen gemeente Hilversum, Het Rijk en het Goois Natuurreservaat die getekend is op 22 december 2016, draagt GNR zorg voor het beheer na realisatie. Voor de realisering van het waterinrichtingsplan is het nodig dat er voorzieningen gerealiseerd worden om het hemelwater vanuit het watersysteem Hilversum-oost naar plan Huydercopers te transporteren. Voor de financiering is er een overeenstemming tussen de provincie Noord-Holland, AGV, Vitens en gemeente Hilversum. in artikel 1 van de Overeenkomst uitvoering waterinrichting Hilversum- oost van 2017 is afgesproken dat het zorgdragen van de uitvoering en beheer van civiel technische inrichtingswerken bij de Gemeente Hilversum ligt. Met Vitens is overeengekomen dat ze recht van lozing op de vijvers in plan Huydecopersweg hebben. Het plan is nu onder verantwoordelijkheid van de gemeente Hilversum in de uitvoeringsfase. Verantwoordelijkheden particulier water Deze rapportage gaat over de taakverdeling tussen gemeente en waterschap.

Enkele particuliere wateren hebben een dusdanige belangrijke functie in het watersysteem dat ze van essentieel belang zijn voor het functioneren van het watersysteem als geheel. Bij de verdere uitwerking wordt aangeraden om die particuliere wateren in overleg met de eigenaren / beheerders mee te nemen. Bij het opstellen van deze rapportage zijn die particulieren nog niet betrokken.

15/89

Primair water 2.4.1

Stedelijk water

In het “handboek onderhoud oppervlaktewater, 5 maart 2018” speelt de status primair van een watergang een belangrijke rol bij de taakverdeling van het onderhoud. In de keur van het waterschap wordt een onderscheid gemaakt tussen primair water en secondair water. Die worden als volgt gedefinieerd: primair water: water waaraan het waterschap een belangrijke functie toekent voor de aan- en afvoer van water en voor waterberging4. secundaire wateren: wateren die geen primaire wateren zijn In het “handboek onderhoud oppervlaktewater” wordt niet ingegaan op de overdracht van bestaand stedelijk water, wel op de overdracht van nieuw stedelijk water. Dat kan als handvat dienen voor de overdracht van bestaand stedelijk water. Hoofdstuk 6 Samenwerking bij nieuwe infrastructuur De uitgangspunten daarbij zijn dat de kosten niet worden doorgeschoven naar de toekomst en dat het watersysteem zodanig wordt ontworpen dat alle watergangen de status primair kunnen krijgen en kunnen worden onderhouden door het waterschap.

Het “handboek onderhoud oppervlakte water” beschrijft als uitgangspunt voor nieuw aangelegde wateren, dat deze worden onderhouden als primaire watergang mits ze niet voldoen aan een van de uitsluitingsgronden (Bowa, 2018): De uitsluitingsgronden zijn: • Een watergang niet voldoet aan de eisen die het waterschap stelt; • Het gaat om geïsoleerd water; • Een water niet valt onder de definitie van oppervlakte water. Bij nieuw aan te leggen water vindt er vooroverleg tussen waterschap en gemeente plaats over de inrichting van het watersysteem. Voor het waterschap is het van belang dat de wateren doelmatig beheerd kunnen worden. Bij al aanwezig water kan dat vooroverleg over de inrichting uiteraard niet plaatsvinden. Het water ligt er immers al. Wel is het mogelijk om overleg te voeren over eventuele knelpunten in de mogelijkheden van onderhoud. Voor nieuwe watergangen hanteert het waterschap de “Leidraad aanleg waterinfrastructuur van de Keur, 22 mei 2019”, daarin staat:

Mail Tom Schoenmaker 24 november 2021: De Nota Peilbeheer hanteert het uitganspunt dat primaire watergangen minimaal 20 ha afvoeren (zie bijlage 8). Op basis van een beoordeling kan dit meer of minder zijn. Op alle watergangen in stedelijk gebied is minimaal 20 ha aangesloten.

16/89

Het is natuurlijk wel de vraag of een leidraad van 2019 of een handboek uit 2018 volledig van toepassing kunnen zijn voor de overdracht van bestaand stedelijk water. Dat water is al veel eerder aangelegd en wat opvallend is, het viel tot 2011 wel onder de Keur. In de oplegnotitie bij het “Voorstel bestuur BOWA, handboek onderhoud Oppervlaktewater, taakverdeling gemeenten en waterschap, 29 november 2017 “ wordt over niet overgedragen stedelijk water het volgende vermeld:

Hierin stelt de werkgroep voor om voorwaarden op te stellen waaronder de wateren in het stedelijk gebied die nu nog niet als primair zijn aangemerkt alsnog overgaan van de betreffende gemeente naar het waterschap. Het was dus duidelijk de bedoeling om aanvullend op het handboek nog afspraken te maken over overdracht van bestaand stedelijk water.

17/89

2.4.2

Historie en Keur situatie

Tot 2010 zaten de stedelijke wateren nog in de Keur AGV ingedeeld bij de primair. In de keurkaart van 2011 zitten die stedelijke wateren er niet meer in. Ze zijn in de door het algemeen bestuur vastgestelde Keur AGV 2011 ( en bijbehorende legger) niet meer opgenomen, omdat het waterschap het niet meer als haar beheertaak beschouwde en niet vooruit wilde lopen op het resultaat van de besprekingen over de overdracht. De gemeente Hilversum heeft bezwaar gemaakt tegen de wijziging in de Keur, maar dat vormde voor AGV geen reden tot wijziging. De gemeente is niet in beroep gegaan omdat er besprekingen liepen over de overdracht.

Figuur 2-2

Keurkaart 2006 (kleine gestippelde lijntjes in stedelijk gebied is stedelijk primair water)

Legenda

18/89

Figuur 2-3 Deel van de keurkaart 2011

In de Nota Peilbeheer van AGV is het werkingsgebied weergegeven waar peilbesluiten worden genomen en waar het waterschap wettelijke taken heeft voor het voorkomen van wateroverlast. Deze taken zijn gespecificeerd met inundatienormen uit de Waterverordening AGV 2017 van de provincie NoordHolland. Deze inundatienormen zijn overgenomen in de Provinciale Omgevingsverordening NH 2020. Hilversum - oost valt in de Nota Peilbeheer van AGV buiten het werkingsgebied. Daarom hanteert AGV daar geen peilbesluiten en voert daar geen NBW toetsingen van de inundatienormen uit. Deze gronden worden door het waterschap beschouwd als vrij afwaterende gronden en daarom zijn de wateren in dit gebied ook niet als primair water aangewezen in de legger.

19/89

Figuur 2-4 Werkingsgebied Nota Peilbeheer

Als de wateren primair worden, geldt naast de onderhoudsplicht ook de aansprakelijkheid voor de wateroverlastnormen uit de provinciale omgevingsverordening. Het is voor het waterschap van belang of het systeem aan de eisen voldoet. Duidelijk moet zijn welke maatregelen en investeringen nodig zijn om aan de normen te kunnen voldoen. Dit is van belang voor de eventuele overname van stedelijk water. Als het watersysteem als primair wordt aangewezen gelden ook de regels van de Keur. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat elke toename van verharding boven de 1000m2 dient te worden gecompenseerd door 10% oppervlaktewater bij te graven binnen het betreffende peilgebied. In Hilversum wordt daar nu volgens het waterschap niet altijd aan voldaan, zoals bij aanleg van de weg over de Anna’s Hoeve. De werkgroep watersysteem Hilversum-oost (gemeente en AGV) heeft in 2009 een NBW toetsing laten opstellen voor Hilversum- oost (NBW toetsing Hilversum- oost, functioneren watersysteem na aanpassingen, N&S, 10 april 2009). Als conclusie wordt aangegeven dat de Lorentzvijver ook na aanpassingen niet voldoet. De pompcapaciteit van gemaal Lorentzvijver is in de destijds geplande situatie te klein. In de andere vijvers komen de waterstanden niet boven de toets-normen. Verder wordt aangegeven dat de noodafvoer-routes naar de Gooijersgracht en de Oude Haven volgens de berekeningen ca.

eens per 11 jaar worden gebruikt. In de oplegnotitie bij de NBW toetsing ( 6 mei 2009) wordt door gemeente en waterschap aangegeven dat in de praktijk geen problemen optreden in de Lorentzvijver en dat geen directe uitvoeringsmaatregelen nodig zijn. Wel

20/89

worden in de oplegnotitie een aantal maatregelen genoemd die het systeem kunnen verbeteren. Gemaal Lorentz is inmiddels verzwaard. Ten opzichte van het scenario zoals die in de NBW toetsing is uitgewerkt, heeft de projectgroep besloten om i.p.v. de Leeuwenpoot de waterberging Huydecopersweg aan te leggen. Hier kan de waterberging veel landschappelijker worden ingepast en er kan voldoende berging worden gecreëerd zodat overstorten naar de Oude haven en Gooiergracht niet nodig is

Figuur 2-5 Watersysteem Hilversum oost

Interpretatie zorgplicht In deze paragraaf worden door Sweco, gemeente en waterschap aangeven hoe ze tegen de zorgplicht aankijken.

2.5.1

Interpretatie zorgplicht door Sweco

Op basis van wetgeving en de daarbij ontstane jurisprudentie en op basis van het functioneren van het watersysteem wordt door Sweco geconcludeerd dat al het stedelijk water in Hilversum oppervlaktewater is. Dit zijn ook de vijvers en de verbindingsleidingen in Hilversum- oost, waaronder de Anna Hoeve en Huydecoper en de vijver in het Spanderswoud. De vijvers Anna Hoeve, Spanderswoud en plan Huydecoperweg zijn in particulier bezit en vallen buiten de hier onderzochte mogelijke overdracht van stedelijk water van gemeente naar waterschap. Deze watergangen zijn echter wel belangrijk voor het functioneren van het watersysteem. Het is daarom van belang om bij een nadere uitwerking deze watergangen samen met de Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

21/89

particuliere eigenaren / beheerders, te betrekken in de afspraken over beheer en onderhoud. Uit de definitie van oppervlaktewater kan opgemaakt worden dat alleen in uitzonderingsgevallen geen sprake is van oppervlaktewater. Dat zijn bijvoorbeeld overstortbekkens bij een rioleringssysteem die alleen dien voor de opvang van afvalwater en waarin zich geen ecologisch systeem heeft ontwikkeld en zijn kleine geïsoleerde vijvers in parken die primair een recreatief landschappelijk functie hebben en geen waterhuishoudkundige functie. Het stedelijke watersysteem in Hilversum heeft een duidelijke waterhuishoudkundige functie. Het dient voor waterberging ter voorkoming van wateroverlast en het dient voor de afvoer van water via duikers en leidingsystemen naar lager gelegen gebieden. Het watersysteem van Hilversum- oost is wel uitzonderlijk. Het geheel van vijvers en duikers en leidingen is namelijk niet verbonden met andere open watersystemen, maar voert het water uiteindelijk af naar de laagst gelegen vijver waar het water wordt geborgen en waar het water infiltreert naar het grondwaterlichaam. Deze bijzondere situatie is ons inziens echter geen reden om het watersysteem Hilversum- oost niet als oppervlaktewatersysteem te zien. Het is immers wel verbonden met het grondwaterlichaam.

Volgens de waterwet heeft het waterschap de zorg voor het watersysteem, daaronder vallen oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen. Het argument dat het gebied op niet vrij afwaterende hoge zandgronden ligt, is ons inziens niet relevant voor het beoordelen of het een watersysteem is. Het systeem watert namelijk wel af, weliswaar niet naar de rest van het beheer gebied van het waterschap maar naar een laag gelegen vijver in die hoge zandgronden. Het argument dat het gebied buiten de Keur valt en er derhalve geen peilbesluitplicht is, is ons inziens niet van belang voor de beoordeling of een systeem al of niet een watersysteem is. De provincie Noord-Holland heeft de waterstaatkundige verzorging voor het gehele gebied opgedragen aan het waterschap. Het waterschap heeft zelf bij het vaststellen van de nieuwe keur in 2011 de grenzen bijgesteld. De Kastanje vijver en de Berlage vijver hebben waarschijnlijk een dichte bodem. Ze zijn ook niet via leidingen / duikers verbonden met de andere vijvers. Wel zijn ze via de riolering indirect verbonden met het systeem. In de vijvers zijn ecologische systemen aanwezig. Op basis van de eerste kenmerken kan geconcludeerd worden dat ze een onderdeel vormen van het rioleringssysteem, maar op basis van de definitie van oppervlaktewater concluderen we dat het oppervlaktewater is.

Ook vanuit de zorgplicht van het waterschap voor waterberging, waterafvoer en waterkwaliteit is het redelijk om te veronderstellen dat ook deze vijvers onder de zorgplicht van het waterschap vallen. Voor een duidelijk beheer is het wenselijk om duidelijke grenzen te maken tussen het oppervlaktewatersysteem en het rioleringssysteem. Ook op basis van die duidelijkheid adviseren we om alle stedelijke vijvers tot het watersysteem te rekenen.

22/89

Voor het beheren van het watersysteem zijn de verbindingsleidingen, duikers en kunstwerken onontbeerlijk. Voor het uitvoeren van een goede zorg horen die dus onlosmakelijk bij het watersysteem. Gesteld wordt dat de overstortingen vanuit de riolering de vijvers vervuilen. Dat zal inderdaad voorkomen, net zoals overal in Nederland. Dat is echter geen reden om de vijvers niet als oppervlaktewater te zien. Bovendien heeft het waterschap de bevoegdheid om de mate van overstortingen te beperken door het stellen van regels. Aandachtspunt is het overdrachtspunt van riolering naar oppervlaktewater. In de leidingen / duikers zitten soms aansluitpunten van de riolering. Vanuit oppervlaktewatersysteem denken is het raadzaam om het overdrachtspunt op de plaats van riolering naar leiding te leggen. Bovenstaande afwegingen gelden voor de zorgplicht voor het watersysteem. Dat wil nog niet automatisch zeggen dat het ook doelmatig is om de daadwerkelijke uitvoering van de zorg door het waterschap uit te laten voeren. Als het mogelijk is om tegen lagere maatschappelijke kosten de daadwerkelijke uitvoering van de zorg anders te verdelen is dat wenselijk. We kunnen ons voorstellen dat een maatwerkverdeling voor bijvoorbeeld leidingen en natuurvriendelijke oevers wenselijk is.

In de paragrafen 2.5.2 en 2.5.3 zijn de belangrijkste uitgangspunten en de interpretatie van onderhoudsplicht van het waterschap en de gemeente samengevat.

2.5.2

Gemeente Hilversum

De redeneerlijn uit van uit het “Handboek beheer oppervlaktewater”, waar wateren als primair worden beschouwd mits ze aan, door het waterschap gestelde, eisen voldoen is niet volledig van toepassing voor de overdracht van bestaand stedelijk water. Doordat het grootste deel van het stedelijk water al veel eerder is aangelegd, kan er niet met terugwerkende kracht eisen worden gesteld. Ook hoorde het bestaande stedelijk water tot 2011 tot primaire wateren. In lijn hiermee, is onderhoudbaarheid geen leidende factor in het toekennen van de status primair water, de definitie en functie van een oppervlakte water zijn dat wel. Kosten efficiëntie en onder houdbaarheid zijn van secundair belang, maar zijn wel belangrijk om mee te nemen in het maken van verdere beheerafspraken. Dit is lijn met het Handboek, waarin word vermeld dat in het geval van moeilijk onderhoudbare wateren maatwerkafspraken worden gemaakt tussen gemeente en waterschap. Sinds de voorgenomen ( maar niet geëffectueerde) overdracht van stedelijk water naar AGV in 1997 is het waterschap waterschapslasten gaan heffen voor het watersysteembeheer. Het beheer is destijds overgedragen van gemeente aan het waterschap conform de overdrachtsovereenkomst. De overeenkomst is uiteindelijk niet ondertekend.

Het waterschap heeft het beheer uitgevoerd totdat bij de ingang van de Waterwet het waterschap zich niet meer verantwoordelijk voelde voor het watersysteem Hilversum-oost. Inwoners van Hilversum betalen wel waterschapslasten voor beheer van het watersysteem. Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

23/89

Ten slotte onderschrijft de Gemeente Hilversum het belang van een verdeling met zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Het uitgangspunt moet zijn functioneel beheer en onderhoud, tegen zo laag mogelijke kosten. Verder noemt de Gemeente Hilversum referenties in omliggende gemeenten, en onderstreept het belang van consequent beleid als het gaat om overdracht van bestaand stedelijk water. Daarnaast is de huidige samenwerking tussen beide partijen stroef, doordat er een historie is van onduidelijkheid van verantwoordelijkheid. Er moet geïnvesteerd worden in de relatie om een noodzakelijke samenwerking op een prettige en constructieve manier vorm te geven.

2.5.3

AGV/Waternet

Uitgaand van de documenten Nota Peilbeheer en de Keur 2019, heeft het waterschap geen onderhoudsplicht voor de wateren in Hilversum- oost. De oppervlakte wateren in Hilversum- oost vallen onder de hoger gelegen gronden en worden beschouwd als vrij afwaterende gronden, deze zijn in de Nota Peilbeheer vrijgesteld van peilbesluiten. Ook worden wateren in dit systeem niet als primair aangewezen op de legger van het waterschap. Wanneer de onderhoudsplicht word overgedragen moeten de wateren voldoen aan de eisen gesteld door het waterschap. Conform de redeneerlijn van de het ‘Handboek beheer oppervlaktewater’ worden nieuw aangelegde wateren als primair beschouwd mits ze voldoen aan eisen omtrent onder houdbaarheid. Deze onderhoudbaarheid moet ten grondslag liggen aan de benoeming tot primair water, en het overdragen van onderhoudsplicht. Daarnaast is het voor AGV belangrijk om te benoemen in hoeverre de herverdeling van verantwoordelijkheden afwijkt van andere beleidslijnen, voorbeelden hiervan zijn eisen omtrent wateroverlast, en compensatie van verharding. Ten slotte zou het uitvoeren onder zo laag mogelijke maatschappelijke kosten het uitgangspunt van de overdracht van beheer en onderhoud moeten zijn. Dit uitgangspunt komt voort uit de afspraken gemaakt in het kader van het Bestuursakkoord Water.

Hier spreken waterschap en gemeenten de ambitie uit om het stedelijk watersysteem te beheren als geheel, dit tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Voor het waterschap AGV is het van belang om bij de verdeling van het beheer en onderhoud van het oppervlaktewater uit te gaan van zijn wettelijke taken en het vastgestelde beleid dat daar invulling aangeeft. De Provincie Noord-Holland stelt in haar omgevingsverordening daarvoor kaders en normen onder andere omtrent waterveiligheid, wateroverlast en de noodzaak tot het instellen van peilbesluiten daarvoor. Als bevoegd gezag hanteert het waterschap de regels en zorgplichten van de Keur. Daarnaast zijn in de legger de ligging en de vorm van de primaire wateren vastgelegd en is de onderhoudsplichtige aangewezen, om zo het functioneren hiervan te borgen. De wateren van Hilversum zijn niet in de legger opgenomen en behoren daarmee naar ons oordeel tot de secundaire wateren. De onderhoudstaak ligt daarvan in principe bij de rechthebbende, vaak de kadastraal eigenaar. Dit zijn voor de Hilversumse wateren overwegend de gemeente of GNR.

Secundaire wateren zijn voor de waterhuishouding minder van belang en hebben vooral Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

24/89

een waterbergende functie. Het waterschap ziet toe op de staat van onderhoud hiervan om het functioneren te waarborgen. Sinds de invoering van de Waterschapswet voert het waterschap het actieve en passieve beheer uit over de wateren in Hilversum. Deze taken worden gefinancierd uit de watersysteemheffing, waar de inwoners van Hilversum aan mee betalen. Het gaat hier om het peilbeheer door de besturing van het grootste deel van de pompen en gemalen en het waterkwaliteitsbeheer. Daarnaast voeren wij onze passieve beheertaken uit in de vorm van het verlenen van vergunningen, de toezicht- en handhavingstaken en zien wij toe op het onderhoud tijdens de jaarlijkse schouw. In het kader van de overdracht van het stedelijk waterbeheer naar het waterschap hebben wij de wateren gebaggerd in het kader van het saneringsbaggerwerk, dat toen gesubsidieerd werd door het Rijk. Dit was bedoeld om de wateren als het ware schoon over te dragen, vanwege de vaak vervuilde baggerspecie door historische lozingen en overstoren. Hiernaar zou er alleen nog onderhoudsbaggerwerk nodig zijn door de onderhoudsplichtige. Ook hebben wij (waterschap) voor een belangrijk deel geïnvesteerd in de maatregelen van het waterinrichtingsplan Hilversum- oost. Dit kwam voort uit de sanering van de Laarder Wasmeren op initiatief van de provincie en GNR.

Hiervoor werkte wij van 2005 tot 2010 met meerdere partijen samen in het Convenant Anna’s Hoeve. Een groot aantal maatregelen hebben wij uitgevoerd. Het bleek lastig om tot afronding te komen van het waterinrichtingsplan, vandaar dat wij in 2017 de uitvoering van de laatste maatregelen bij de gemeente en GNR hebben gelaten. Dit betreft de realisatie van het plan Huydecoper, waarin de uiteindelijke compensatie voor de sanering van de Laarder Wasmeren gerealiseerd moet gaan worden. Voor de extra kosten hiervan hebben wij samen met de provincie betaald, waardoor de totale bijdrage van het waterschap circa € 1,2 miljoen heeft bedragen. Al met al hebben wij ( waterschap) al die jaren onze beheer en onderhoudstaken in Hilversum zo goed mogelijk uitgevoerd. De discussie over de status van de oppervlaktewateren met de gemeente is in al die jaren gebleven. Zijn het nu primaire wateren waar het waterschap ook de onderhoudsplicht heeft of secundaire wateren waar de gemeente en GNR de onderhoudsplicht voor hebben? Deze discussie hebben wij overigens niet met GNR. Op basis van de omgevingsverordening van de Provincie en onze Nota Peilbeheer zijn wij er altijd van uitgegaan dat de wateren van Hilversum- oost als vrij afwaterend zijn te beschouwen. Het gebied is immers door de provincie vrijgesteld van de verplichting tot het instellen van peilbesluiten om wateroverlast te voorkomen.

Doordat de wateren niet verbonden zijn met boezemwater of andere oppervlaktewateren worden ze door ons niet als primair beschouwd. Daarmee behoren ze niet tot onze onderhoudsplicht. Naast deze meer juridische en beleidsmatige overwegingen zijn er ook overwegingen te maken vanuit de doelmatigheid van beheer en onderhoud en de afspraken daarover in het Bestuursakkoord Water van 2011. In het kader daarvan hebben gemeente en waterschap afgesproken om meer samen te werken in het stedelijk waterbeheer door kennis te delen kunnen we meer kwaliteit leveren tegen lagere kosten voor onze inwoners. Dit heeft onder Sweco | Verantwoordelijkheden watersysteem Projectnummer: 51006867 Datum: 21-02-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsfs004\project\5325\51006867_hilversum_advies_beheer_oppervlaktwateren\02_do_work\rapportage\defini tief2\definitieve rapportage\nl22-648800269-17432.docx

25/89

andere geleid tot het Handboek Onderhoud Oppervlaktewater van 2018, waarin uniforme afspraken gemaakt zijn over het onderhoud met alle gemeenten in ons beheergebied. In al die jaren is het niet gelukt om in Hilversum tot een duidelijke taakverdeling te komen vanwege de discussie over de status van de wateren. We zien dit adviesrapport als een nieuwe kans om hierover afspraken te maken, zodat we onze inwoners een gezond en veilig watersysteem te kunnen bieden tegen de laagste maatschappelijke kosten. Een belangrijk opgave daarbij is hoe we de waterhuishouding van Hilversum toekomstbestendig kunnen maken in verband met de gevolgen van klimaatverandering. Dit vraagt om meer samenwerking tussen alle partijen in Hilversum. Daar werken we als waterschap graag aan mee.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hilversum&id=0e7f203f-87de-445e-85c4-a2831b2e649d