Bijlage 2 Gebiedsfoto Hilversum centrum
Tekst van het document
Gebiedsfoto Hilversum-Centrum Gemeente Hilversum <Status>
colofon
projectnaam Gebiedsfoto HilversumCentrum datum 18 januari 2022 projectnummer P05059 opdrachtgever Gemeente Hilversum BRO projectleider TB projectteam FS, SJ, JvR bron Kaft BRO
BRO Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam T +31 (0)20 506 19 99 E info@bro.nl www.bro.nl
Inhoudsopgave 1
Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Centrale thema’s 1.3 Aanpak 1.4 Leeswijzer
3 3 3 3 3
2
Samenvatting analyse & reflectie op thema’s 2.1 Inleiding 2.2 Samenvatting analyse 2.3 Reflectie op thema’s
4 4 4 5
3
Trends en ontwikkelingen 3.1 Landelijke trends 3.2 Lokale ontwikkelingen 3.3 Evaluatie centrumvisie 2015
6 6 7 8
4
Analyse huidige situatie 4.1 Analyse vraag 4.2 Analyse ondernemersenquête 4.3 Analyse functiemix 4.4 Analyse winkelaanbod 4.5 Analyse horeca 4.6 Analyse leisure en diensten 4.7 Analyse leegstand 4.8 Analyse mobiliteit
11 11 14 15 16 18 19 20 22
Bijlage 1
Overzicht databronnen
Bijlage 2
Beleidsanalyse
dinsdag 18 januari 2022
2
1 Inleiding Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
De Centrumvisie van Hilversum dateert uit 2015. Deze visie spreekt al over minder winkels en een compacter winkelgebied, als ook toevoegen van functies om het centrum aantrekkelijk te houden en inzet op de identiteit als eigentijdse Mediastad. Er gebeurt veel in het centrum van Hilversum, mede door de corona-maatregelen. Daardoor is er behoefte aan een actuele Gebiedsagenda, waarin deze ontwikkelingen een plaats krijgen én er op korte termijn concrete acties ondernomen kunnen worden. Het proces om te komen tot de Gebiedsagenda centrum is opgeknipt in 2 fases. Dit document bevat de resultaten van fase 1: het opstellen van de Gebiedsfoto voor Hilversum-centrum. Een Gebiedsfoto geeft inzicht in de stand van zaken van het centrum op basis van analyse van verschillende documenten en databronnen (zie bijlage). Dit geeft de basisuitgangspunten weer voor de ontwikkeling van de Gebiedsagenda, die gezamenlijk met de stakeholders zal worden opgesteld. Deze Gebiedsfoto voor Hilversum-centrum bestaat uit de volgende 3 onderdelen: 1. evaluatie Centrumvisie 2015; 2. opstellen Gebiedsfoto; 3. reflectie op de 6 hoofdthema’s. De Gebiedsfoto voor Hilversum-centrum dient als bijlage bij de startnotitie Gebiedsagenda.
dinsdag 18 januari 2022
1.2
Centrale thema’s
In de Gebiedsfoto staan de volgende 6 thema’s voor het centrum centraal: 1. Imago en identiteit: op welke wijze kan de identiteit en het imago van Hilversum-centrum worden versterkt en uitgedragen? 2. Compacter centrumgebied: met name hoe dit eruit ziet, welke instrumenten en inzet daarvoor nodig zijn. 3. Aantrekkelijker centrumgebied: wat is er nodig om de eigen inwoners en regiobezoekers te blijven boeien en binden? 4. Groei van het inwonertal: wat betekent een groeiend aantal centrumbewoners voor het centrum? 5. Mobiliteit: hoe verhoudt de ambitie van de gemeente voor een autoluwer centrum zich tot de bereikbaarheid en het groeiend aantal centrumbewoners, als ook de stadslogistiek e.d.? 6. Klimaatadaptatie en energietransitie: op welke wijze kan de inrichting van de openbare ruimte bijdragen aan het verminderen van de effecten van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden? En hoe krijgt Hilversum een duurzaam centrum op gebied van energieverbruik, met de veranderende regelgeving voor kantoren en woningen?
1.3
Aanpak
In een periode van circa 4 weken zijn de volgende stappen doorlopen: 1. Online Ondernemersenquête: deze is verspreid via het mailingbestand van de centrummanager en heeft twee weken uitgestaan om input op te halen bij de ondernemers; 2. Een schouw: samen met een vertegenwoordiging van de gemeente is een schouw gelopen op 9 december om een beeld te krijgen van kwalitatieve aspecten van het
3.
4.
1.4
centrum, de ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden en wat er staat te gebeuren de komende periode; Analyse: van zowel trends en ontwikkelingen, het aanbod, als de vraag, de enquêteresultaten, resultaten van het burgerpanel uit november 2021, resultaten van de schouw van RHDHV, het beleid, etc. Er is gebruik gemaakt van diverse databronnen en documenten, waarvan een lijst is opgenomen in de bijlagen; Sessie met ambtenaren: op 21 december vond een online sessie plaats met een vertegenwoordiging vanuit verschillende disciplines om input op te halen over de thema’s en dilemma’s voor het centrum.
Leeswijzer
Dit eerste inleidende hoofdstuk wordt gevolgd door: Hoofdstuk 2 waarin de belangrijkste resultaten uit de analyse staan samengevat in een SWOT, met sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen. Vervolgens is een reflectie gegeven op de hoofdthema’s. Hoofdstuk 3 bevat relevante landelijke trends in zowel consumentengedrag als verandering van het aanbod, de lokale ontwikkelingen en de evaluatie van de Centrumvisie uit 2015. Hoofdstuk 4 geeft de huidige situatie weer, met een analyse van de vraag, de ondernemersenquête, het aanbod, de leegstand en de mobiliteit. In de bijlagen is een bronnenlijst opgenomen, als ook een samenvattend overzicht van het relevante beleid op provinciaal, regionaal en lokaal niveau.
3
2 Samenvatting analyse & reflectie op thema’s Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
2
Samenvatting analyse & reflectie op thema’s
2.1
Inleiding
SWOT De belangrijkste resultaten uit analyses voor de gebiedsfoto zijn samengevat in de SWOT, met sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen. Onderbouwing en details staan in hoofdstuk 3 en 4.
In de afgelopen jaren heeft het centrum van Hilversum een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt. Met de ontwikkeling van het Stationsgebied, de Kerkbrink, diverse woningbouwontwikkelingen, de mobiliteitsvisie en andere (beleids)plannen gaat de vernieuwing verder. Dat is, gezien de dynamiek in centrumgebieden en impact van de coronapandemie, ook nodig om het centrum van Hilversum toekomstbestendig te laten zijn.
2.2
Samenvatting analyse
Centrumvisie Hilversum (2015) In de centrumvisie geeft de gemeente haar visie op (de ontwikkeling van) het centrum. Uitgangpunt is de identiteit van het centrum: vernieuwend vakmanschap en verscheidenheid. De volgende vier ambities staan centraal: 1. het centrum heeft pleinen, brinken, straten en gebouwen die de identiteit van Hilversum onderstrepen; 2. het centrum heeft aanbod (winkels, markt, horeca, cultuur en evenementen) dat uitnodigend is voor inwoners en mensen vanuit de regio en daarbuiten; 3. het centrum is goed bereikbaar voor alle bezoekers; 4. het centrum is prettig om in te wonen. Uit de evaluatie en de analyse komt naar voren dat deze ambities nog overeind staan.
dinsdag 18 januari 2022
4
0 Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
2.3
Reflectie op thema’s
Een zestal hoofdthema’s zijn meegegeven voor het centrum. Per thema reflecteren we vanuit de Gebiedsfoto op de stand van zaken. 1. Imago en identiteit Uit de analyse komt naar voren dat Hilversum-centrum op gebied van cultuur, uitgaan en winkelen geen duidelijk gezicht heeft. Dit geldt met name voor jongeren, een belangrijke doelgroep voor de toekomst van het centrum. Hilversum mag nóg nadrukkelijker kiezen voor Mediastad als identiteit en hier creatief en eigentijds invulling aan geven in de inrichting van de openbare ruimte, het aanbod, evenementen en de uitstraling. Mediaplein Kerkbrink en de verhuizing van de bibliotheek zijn hierin belangrijke ontwikkelingen. 2. Compacter centrumgebied Hilversum heeft een ruim aanbod in zowel detailhandel, als horeca, leisure en diensten, met name ambachten (o.a. kappers, nagelstudio’s, kledingreparatie, lijstenmaker). Op gebied van cultuur blijft Hilversum achter. Door de landelijke trends neemt de vraag aan winkelmeters af. Vooral het recreatieve aanbod is daarin kwetsbaar, wat mede zichtbaar wordt in de leegstand in het kernwinkelgebied. Om een herkenbaar en goed functionerend winkelgebied te behouden staat Hilversum voor de opgave met name detailhandel en horeca in een compacter centrumgebied faciliteren en een nieuw perspectief te bieden voor de randen.
Dit is een kwestie van een lange adem en zal samen met de eigenaren en ondernemers verder invulling gegeven moeten worden. 3. Aantrekkelijker centrumgebied Uit de Gebiedsfoto komt zowel vanuit bewoners, als bezoekers én ondernemers naar voren dat het centrum sfeer, gezelligheid en verrassing mist, té versteend is en niet schoon. Ook al geeft het Koopstromenonderzoek in 2018 aan dat de
dinsdag 18 januari 2022
waardering voor sfeer is gestegen sinds 2016, toch is op dit gebied een volgende slag noodzakelijk. De basis van schoon, heel en veilig vraagt aandacht om onnodige ergernissen te voorkomen. Daarbij start in deze digitale wereld de beleving online en is het verstandig de online en offline klantenreis beter op elkaar af te stemmen, zowel door de online vindbaarheid van het MKB te versterken (SPOT035) als gezamenlijk het centrum te profileren (o.a. Centrumhilversum.nl en Hilversum Live). 4. Groei van het inwonertal De groei van het aantal bewoners in het centrum betekent enerzijds meer levendigheid, sociale veiligheid en draagvlak voor het centrum. Anderzijds levert het uitdagingen op voor parkeren van fiets en auto. Zo wordt door het afschaffen van de parkeernorm op woningen in het centrum, de parkeerdruk nog hoger. Aanvullend neemt het aantal verkeersbewegingen toe, als ook de kans op meer ervaring van (geluids)overlast door met name avondhoreca en evenementen.
naast sfeer en beleving, ook voor het verminderen van de effecten van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden. Aanvullend kan schaduw van gebouwen of bijvoorbeeld schaduwdoeken bijdragen aan verkoeling. Ook voor het energieverbruik geldt dat het centrum kan bijdragen aan vermindering. Op kleinere schaal door b.v. ‘deuren dicht’ tijdens de winter en energiezuinige terrasverwarming. Maar vooral op grotere schaal, door aanpassing van bestaand vastgoed door o.a. isolatie, warmtepompen of zonnepanelen op daken en door alle nieuwe ontwikkelingen op een natuurinclusieve manier uit te voeren (www.hilversum.nl/duurzaam).
5. Mobiliteit Op gebied van mobiliteit spelen de nodige uitdagingen, zoals de bereikbaarheid, een autoluw centrum, het groeiende inwonertal en stadslogistiek. Uitdagingen die een concrete aanpak vragen met korte en langere termijn acties. De aanpak van overlast van bijvoorbeeld verkeerd geparkeerde fietsen of bouwverkeer staat of valt veelal met handhaving. Communicatie over de regels gevolgd door strengere controle kan leiden tot gedragsverandering. 6. Klimaatadaptatie en energietransitie Vanuit de analyse komt naar voren dat bewoners uit het burgerpanel, als ook ondernemers in de enquête vergroening zien als belangrijke verbetering van het centrum. De inrichting van de openbare ruimte met groen en water zorgt
5
3 Trends en ontwikkelingen Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
3
Trends en ontwikkelingen
3.1
Landelijke trends
Vanuit de landelijke trends in centrumgebieden onderscheiden we achtereenvolgens de relevante consumenten-, aanbod-, mobiliteits- en duurzaamheidstrends voor het centrum van Hilversum. Consumententrends Digitalisering: De digitalisering zet exponentieel door. Via internet zijn we 24/7 verbonden en op de hoogte van alles. Aankopen doen en vrijetijdsbesteding starten steeds meer op internet. Vooral de jongere generaties zijn volledig gedigitaliseerd. Beleving: De consument is op zoek naar beleving in centrumgebieden. Het gaat om de gevoelswaarde; sfeer en gezelligheid. Van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. Van bezit naar gebruik: De toegang tot producten wordt belangrijker dan het bezit. Vergrijzing: De vergrijzing zet door. Ouderen zoeken naar manieren om nieuwe herinneringen te maken. Cultuur, vermaak en horeca zijn in trek, als ook zorgvoorzieningen en andere inrichting van gebouwen en de buitenruimte. Verantwoord: Lokaal, biologisch en verantwoord vormen een relevante trend. Waarbij het lokale kopen mede door de coronapandemie de aandacht krijgt. Ook ontstaat er steeds meer bewustzijn op gebied van duurzaamheid, waarbij consumenten vaker kiezen voor biologische en verantwoorde producten. Sociale meerwaarde: Consumenten zoeken eveneens ruimte om elkaar te ontmoeten. Centrumgebieden bieden daarmee sociale meerwaarde.
dinsdag 18 januari 2022
Aanbodtrends Afname van met name recreatief winkelaanbod: Mede door gevolg van de digitalisering en e-commerce neemt het modische, recreatieve winkelaanbod af (kleding, accessoires, schoenen e.d.) E-commerce: Een trend die mede door de coronapandemie sterk doorgroeit is e-commerce. Op het gebied van detailhandel en horeca vestigen zich dark kitchens en dark shops. Deze zaken richten zich volledig op bezorgen en/of afhalen en hebben geen publieksfunctie. Blurring: Ook blurring zet door, waarbij verschillende functies onder één dak te vinden zijn. De conceptstores met winkel en horecaruimte of een werkplaats met winkel. Blurring speelt in op beleving van de consument, als ook bedrijfseconomisch voor de ondernemer. Vakmanschap: De ambachtelijke bedrijvigheid en vakmanschap neemt toe in centrumgebieden. Producten met een verhaal zijn in trek, als ook reparatie of ‘customizen’ van tweedehands producten. Ook dit biedt beleving, vooral wanneer het productieproces zichtbaar is voor de consument. En aansluitend bij duurzaamheidtrends, wanneer producten een tweede leven krijgen. Boodschappen: Het boodschappenaanbod neemt toe in centrumgebieden, vooral de speciaalzaken. De vraag naar gezonde, biologische en verantwoorde producten groeit. Het boodschappenaanbod wordt minder beïnvloed door internet-winkelen dan recreatief aanbod.
Wonen: Een functie die groeit in centrumgebieden is wonen, zowel op de begane grond als wonen boven winkels. Met het toenemende rendement wordt wonen veelal gezien als transformatiemogelijkheid voor leegstaande panden. Meer bewoners in het centrum dragen bij aan de levendigheid, sociale veiligheid en draagvlak voor lokale ondernemers. Het vraagt tegelijk ook om aandacht voor parkeren, de leefbaarheid en een balans met vooral horeca en evenementen.
6
3 Trends en ontwikkelingen Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
Werken: In centrumgebieden wordt meer gewerkt, met name kleinschalige kantoren, flexibele werkplekken en de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten. Mede door de coronapandemie veranderen ook de werkgewoonten en de behoefte aan plekken nabij huis om te kunnen werken en anderen te ontmoeten. Mobiliteitstrends Mobiliteitspatronen: De flexibilisering van het werken zorgt voor een verandering in mobiliteitspatronen. Het aantal reizigers, hoe deze reizigers reizen en op welk moment is aan verandering onderhevig. E-commerce: E-commerce groeit tot 2030 naar verwachting nog stevig waardoor goederenvervoer in m.n. de last mile toeneemt. Ook hebben dark kitchens en dark shops door gebruik van fietsen en scooters impact op de verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Vervoerdeelconcepten: Omdat de toegang tot producten en diensten belangrijker wordt dan eigendom, gaan in drukke, stedelijke gebieden vervoerdeelconcepten een toenemende rol spelen. E-bike: De elektrische fiets is inmiddels het meest verkochte type fiets in Nederland. Dit vraagt om een ander kijk op fietsparkeren in centrumgebieden. Energietransitie: Door bewustwording over duurzaamheid en afspraken in klimaatakkoorden nemen voertuigen die rijden op fossiele brandstoffen naar verwachting af.
Circulaire economie: Er zullen meer verplaatsingen op korte afstanden plaatsvinden als de ontwikkeling van de circulaire economie doorzet. Autoluwe binnensteden: Gemeenten voeren meer maatregelen in voor autoluwe binnensteden. Dit stimuleert naar verwachting het aandeel lopen, fietsen, ov-gebruik en multimodale verplaatsingen.
dinsdag 18 januari 2022
Last-mile oplossingen: Gemeenten zijn in toenemende mate bezig met beleid op schone en/of slimme stadsdistributie. Hierdoor ontstaan er steeds meer last-mile oplossingen, zoals pick-up points, hubs en lichte (elektrische) bezorgvoertuigen, voor de stedelijke bevoorrading. Voetganger: Tijdens de coronapandemie zijn we meer gaan lopen. Er is in veel centrumgebieden behoefte aan meer ruimte voor de voetganger, dit om een centrum te creëren dat voor iedereen comfortabel toegankelijk is.
Duurzaamheidstrends Klimaatadaptatie: Toevoeging van groen en water in centrumgebieden draagt bij aan verkoeling bij hittestress, afwatering bij extreme regenval en biodiversiteit. Energietransitie: De energietransitie in centrumgebieden richt zich deels op verduurzamen van gebouwen, als ook zoeken naar locaties voor zonnepanelen om duurzame energie op te wekken. Concrete manieren om het energiegebruik te verminderen zijn deuren gesloten houden in wintertijd en heaters op terrassen beperken.
3.2
Lokale ontwikkelingen
Stationsontwikkeling Het Stationsgebied wordt getransformeerd tot een aantrekkelijk, dynamisch en groen gebied. De entree van Hilversum wordt een plek waar mensen zich welkom voelen. Een Stationsgebied dat past bij Hilversum Mediastad. Diverse locaties aan weerszijden van het station bieden in de toekomst samen ruimte voor 600 tot 1.000 extra woningen. Aan de centrumzijde is ruimte voor 325 woningen. Er is ruimte voor 12.000 m² niet-woonfuncties, waaronder kantoren, creatieve bedrijven en in beperkte mate retail en horeca.
In 2026 is naar verwachting de nieuwe fietsenstalling onder het Stationsplein klaar met plek voor ruim 5.000 fietsen. Aan de oostzijde van het station komen daar in de toekomst nog eens 2.000 fietsparkeerplekken bij.
Mediaplein Kerkbrink Project Mediaplein Kerkbrink voorziet in de vernieuwing en verplaatsing van de bibliotheek naar de passage Gooische Brink, in (media) programmering op en rond de Kerkbrink en in de herinrichting van de Kerkbrink zelf. Ambitie is om van de Kerkbrink een plek te maken die alle dagen en seizoenen aangenaam en levendig is. De Kerkbrink wordt daarmee (net als vroeger) een centrale verblijfsplek in het centrum van Hilversum. Woningbouwplannen In en rond het centrum van Hilversum staan verschillende ontwikkelingen op stapel, gericht op wonen. Het gaat in potentie om 600 tot 1.100 woningen in de komende 15 tot 20 jaar. Enerzijds betreft het transformatie en sloop/nieuwbouw van grotere gebouwen, zoals plannen voor: - Silverpoint (Schapenkamp) met 145 woningen - P-garage Noordse Bosje met 102 woningen - Oude-Torenstraat met 73 woningen - Koornstraat met 66 woningen - Kapelstraat met 50 woningen Anderzijds gaat het ook om wonen boven winkels en kleinere projecten in en rond het centrum. De woningen die worden gerealiseerd bestaan uit een mix van sociaal, midden en duur segment in huur en koop. Met de herontwikkeling van de P-garage Noordse Bosje vervallen mogelijk flink wat parkeerplekken voor bezoekers.
7
3 Trends en ontwikkelingen Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
3.3
Evaluatie centrumvisie 2015
De evaluatie van de Centrumvisie van Hilversum uit 2015 richt zich op de vragen in hoeverre het programma is uitgevoerd en welke onderdelen nog in de planning staan. Aanvullend is een aantal grote ontwikkelingen benoemd en aan de ondernemers in de enquête gevraagd in hoeverre zij de beoogde ambities 6 jaar later waarderen. Centrumvisie Hilversum (2015) In de centrumvisie geeft de gemeente haar visie op (de ontwikkeling van) het centrum. Uitgangpunt is de identiteit van het centrum: vernieuwend vakmanschap en verscheidenheid. De volgende vier ambities staan centraal: 1. Het centrum heeft pleinen, brinken, straten en gebouwen de identiteit van Hilversum onderstrepen. 2. Het centrum heeft aanbod (winkels, markt, horeca, cultuur en evenementen) dat uitnodigend is voor inwoners en mensen vanuit de regio en daarbuiten. 3. Het centrum is goed bereikbaar voor alle bezoekers. 4. Het centrum is prettig om in te wonen. De ambitie is uitgewerkt in de 8 thema’s, met ieder een uitvoeringsprogramma, behalve Identiteit: 1. Identiteit: zowel dorpse als stedelijke kwaliteiten van het centrum beter naar voren laten komen in het aanbod en de openbare ruimte. 2.
dinsdag 18 januari 2022
Pleinen, brinken en straten: versterken ten behoeve van historie en identiteit van Hilversum. De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Vernieuwen van de kiosk C&A-plein Realisatie van het Vitushof en vergroenen van het Gooilandplein Herinrichting van het Marktplein inclusief de kop van de Groest en dit deel van de Stationsstraat
3.
4.
Ondersteunen van particuliere initiatieven op de route Zeedijk - Herenstraat - Herenplein – Groest De volgende projecten zijn nog (deels) in uitvoering: Aanplant van extra bomen langs de Centrumring (Stationsplein) en op strategische locaties in het centrum is deels uitgevoerd met bomen in bakken en deels in uitvoering met project Stationsgebied. De bomen in bakken vragen aandacht wat betreft onderhoud en beheer. Voor groen geldt dat beheer van groot belang is, omdat groen anders eerder leidt tot negatieve effecten op de uitstraling dan positieve. Herinrichting van de Kerkbrink staat in de planning met Project Mediaplein. Actualisatie van de handboeken Inrichting en Beheer Hilversum Buiten zijn in voorbereiding. Gebouwen: diversiteit accepteren en bevorderen aantrekkelijkheid. Kwaliteit van de openbare ruimte stimuleert om kwaliteit panden te verbeteren. De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Opstellen van een nieuwe paragraaf in de Welstandsnota voor het centrum, waarbij de 7 karakteristieken uitgangspunt vormen en waar reclamebeleid onderdeel is Realiseren van een subsidie voor gevelverbetering (gevelherstelfonds) Aanwijzen van monumenten (circa 50 panden) Besluitvorming over de Eurobioscoop Het volgende onderdeel is nog (deels) in uitvoering: Er is een voorontwerp Bestemmingsplan opgesteld. Wat ook ter inzage heeft gelegen.
Inmiddels zijn er nieuwe inzichten, waardoor het proces stil is komen te liggen, naar verwachting tot na vaststelling Gebiedsagenda. Winkelen, markt en uitgaan: ontmoeting, beleving en werken worden steeds belangrijker. Inzetten op een
8
3 Trends en ontwikkelingen Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
5.
compacter winkelgebied, onderscheidende concepten stimuleren en horecabeleving versterken. De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Tijdelijk is er een acquisiteur, alsook een pandenbank en convenant voor (invulling van) tijdelijke leegstand geweest. De aanpak bleek minder effectief dan voorzien en is zodoende niet doorgezet. Herijking van het detailhandelsbeleid met gebiedsprofielen en vernieuwing van de markt Herijking van het horecabeleid met gebiedsprofielen De volgende onderdelen zijn nog (deels) in uitvoering: Herijking van de regelgeving rond het gebruik van de openbare ruimte is deels uitgevoerd (Horecaverordening 2021) en wordt de komende periode verder opgepakt. Cultuur en evenementen: ruimte bieden aan evenementen die de identiteit van de stad versterken. De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Realisatie van de nieuwe Cultuurnota Realisatie van een nieuw Evenementenkader met coördinatie van een stevige jaarprogrammering Herijken van de relatie met het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) Het volgende onderdeel heeft geen uitvoering gekregen: De realisatie van de Cityhub in combinatie met de doorontwikkeling van de marketing van het centrum, is nader verkend, maar had onvoldoende potentie om door te zetten. De hub staat op de agenda van Stichting Centrum Hilversum (sCH).
Media: zichtbaar en beleefbaar maken van het mediaimago van Hilversum, middels interactieve technologie en festivals.
6.
dinsdag 18 januari 2022
De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Media herkenbaar en beleefbaar maken via het Programma Mediastad met als eerste stap de realisatie van beeldschermen in de openbare ruimte Onderzoek naar de mogelijkheden voor realisatie van WIFI en Beacons in het centrum als randvoorwaarde voor veel mediatoepassingen Het bundelen van bestaande en nieuwe content van meerdere partijen in één redactie die schermen en andere toepassingen programmeert is uitgevoerd, maar minder uitgebreid dan vooraf beoogd. Ontwikkelen van jaarlijks terugkerende mediafestivals met een landelijke uitstraling en bereik waarin Mediapark en centrum verbonden worden. DMW en Top2000 zijn vaste waarden geworden en vragen verdere ontwikkeling. 321Live is deze zomer voor het eerst georganiseerd en de sCH wil dat uitbouwen. Verkenning van Serious Request Hilversum in 2017 heeft plaatsgevonden, maar hier is verder niet op ingezet. Onderzoek naar de mogelijkheden voor een medialaboratorium in het centrum. Sinds oktober 2020 is er een tijdelijk Lab in de Gooische Brink, als voorloper van het Mediaplein. Wonen: meer ruimte voor en kwaliteit van wonen in het centrum.
De volgende onderdelen zijn uitgevoerd: Opstellen van een woonprofiel als onderdeel van een lokale woonvisie Het ondersteunen van wonen boven winkels en de transformatie van (voormalige kantoor)panden naar woningen, waarbij differentiatie voorop staat Het ondersteunen van kleinschalige nieuwbouwprojecten zoals Noordse Bosje, Veerstraat en Langestraat
7.
Organiseren van centrumtafels voor bewoners. De gemeente heeft twee keer het initiatief genomen. Er was onvoldoende animo om dit door te zetten. Realisatie van het Integraal Veiligheidsplan. Opstellen van een buurtperspectief als onderdeel van het programma Buurten. Realisatie van afvalbakken onder de grond in het centrum en handhaving. Opstellen van een nieuw Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid met het centrum als aandachtsgebied OV, fiets en auto: verbeteren van bereikbaarheid en parkeren voor de verschillende vervoersmiddelen. Het volgende onderdeel is uitgevoerd: Verbeteren fietsparkeren Centrum en Stationsgebied. De volgende onderdelen zijn nog (deels) in uitvoering: Herijking van het parkeerbeleid. Met onder meer aandacht voor het toevoegen van woningen zonder parkeernorm in het centrum. Zo kost transformatie van parkeergarage City Ring bij het Noordse Bosje 400 publieke parkeerplaatsen en heeft impact op de parkeergelegenheid voor bezoekers. Een alternatief realiseren voor de busroute over de Kerkbrink. De bus is van één kant van de Kerkbrink afgehaald. De andere route is onderdeel van de planvorming Mediaplein Kerkbrink. Realisatie van Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) is in uitvoering (HOV ’t Gooi) Integrale visie op het Stationsgebied (van Beatrixtunnel tot en met Kleine spoorbomen). Het project Stationsgebied is in uitvoering.
Omleggen van de Centrumring rond het Marktplein, inclusief het herinrichten van de Stationsstraat is onderdeel van het Project Stationsgebied.
9
3 Trends en ontwikkelingen Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
Het volgende onderdeel is niet uitgevoerd: Tweerichtingsverkeer Emmastraat, inclusief aanpassing rotonde Gooilandplein en herinrichting Groest-Zuid met verbetering entree parkeergarage Hilvertshof. Dit voorstel is wel uitgewerkt, maar de Raad heeft een negatief besluit genomen. De actualiteit kan met zich meebrengen dat dit opnieuw afgewogen wordt.
Stichting Centrum Hilversum Sinds 2015 is de Stichting Centrum Hilversum (sCH) opgericht. Hierin werken met name ondernemers en de gemeente samen. De eigenaren zijn nog niet formeel vertegenwoordigd. Gezamenlijk hebben de eigenaren in 2021, onder begeleiding van de centrummanager, een visiedocument opgesteld. Een positieve stap voor meer betrokkenheid bij de ontwikkeling van het centrum. Input ondernemers voor evaluatie In de periode van 7 tot 19 december heeft een online enquête uitgestaan onder de ondernemers in het centrum van Hilversum. Dit heeft 47 bruikbare enquêtes opgeleverd, wat een respons betekent van ruim 10%. In de enquête is gevraagd naar de mate waarin de verschillende ambities uit de Centrumvisie nu worden beoordeeld, als ook de benoemde kwaliteiten van het centrum.
Eigenaren vernieuwden Hilvertshof & Gooische Brink Aanvullend op het programma uit de Centrumvisie hebben de eigenaren van de overdekte winkelcentra Hilvertshof en Gooische Brink in de afgelopen 6 jaar ook beide centra vernieuwd. Dit is een belangrijke ontwikkeling voor het centrum van Hilversum geweest. Concluderend Uit de evaluatie komt naar voren dat het uitvoeringsprogramma van de Centrumvisie voor een groot deel is uitgevoerd of in uitvoering is. Aanvullend hebben de eigenaren van Hilvertshof en de Gooische Brink beide overdekte delen vernieuwd. Daarmee heeft er een behoorlijke vernieuwing plaatsgevonden in het centrum en deze gaat met de onderdelen die nog in uitvoering zijn verder. Dat is gezien de dynamiek in centrumgebieden en impact van de coronapandemie ook nodig, om het centrum toekomstbestendig te maken. De ambities die in 2015 zijn gesteld, staan nog steeds overeind. Verdere samenwerking tussen in ieder geval ondernemers, eigenaren en gemeente is cruciaal om de complexe opgaven op te pakken.
De meeste ambities uit de Centrumvisie worden op dit moment beoordeeld rond de 6,0. De fietsbereikbaarheid springt er positief uit met een 7,5 gemiddeld. Daarentegen scoren de autobereikbaarheid en –parkeermogelijkheden het slechtst (resp. 4,8 en 5,1). Ook de kwaliteiten die in de Centrumvisie van 2015 werden beoogd zijn matig beoordeeld door de respondenten tussen 6,3 en 5,3. De verscheidenheid in groen krijgt de laagste score.
dinsdag 18 januari 2022
10
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4
Analyse huidige situatie
4.1
Analyse vraag
Lokaal consumentendraagvlak Hilversum is de hoofdkern van de gelijknamige gemeente. De gemeente telt ruim 91.200 inwoners. Volgens actuele prognose van Primos neemt het inwonertal de komende jaren aanzienlijk toe. In 2030 telt de gemeente Hilversum naar schatting bijna 98.000 inwoners. Op basis van de huidige schattingen neemt het inwonertal ook na 2030 aanzienlijk toe tot ruim 110.500 inwoners in 2050.1 Net als veel andere gemeenten heeft ook Hilversum te maken met vergrijzing. Circa 8,8% van de bevolking is 75 jaar of ouder, iets hoger dan het landelijk gemiddeld van circa 8,5%. De komende jaren neemt het aantal 75plussers opvallend genoeg slechts beperkt toe, tot circa 9,7% in 2030. Ter indicatie, Nederland telt in 2030 naar schatting circa 12,5% 75-plussers. Hilversum is een relatief welvarende gemeente. Op basis van cijfers van het CBS bedraagt het gemiddelde inkomen circa € 30.800 per inwoner per jaar. Daarmee ligt het inkomen ruim 14% boven het landelijk gemiddelde van circa €27.000 per inwoner per jaar. Regionaal consumentendraagvlak In de omliggende regio Gooi & Vechtstreek, bestaande uit de gemeenten Blaricum, Eemnes, Gooise Meren, Huizen, Laren en Wijdemeren, wonen circa 154.500 inwoners (CBS).
Figuur 1: Ligging Hilversum in de regio (bollen geschaald naar inwonertal, correctie omvang Amsterdam en Utrecht) 1
Primos bevolkingsprognose gemeente Hilversum
dinsdag 18 januari 2022
11
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
Volgens de recentste data van het CBS (2019) is het gewogen gemiddelde inkomensniveau in de regio circa €34.300 per inwoner per jaar. Dit ligt ongeveer 27% boven het landelijk gemiddelde.
Koopstroomgegevens Hilversum In 2018 heeft koopstromenonderzoek plaatsgevonden in de Randstad2. Dit onderzoek biedt voor de gemeente Hilversum inzicht in de binding en toevloeiing van bestedingen binnen de dagelijkse en de niet-dagelijkse sector. In 2021 heeft een nieuw koopstromenonderzoek plaatsgevonden. De resultaten hiervan zijn naar verwachting medio februari 2022 beschikbaar en geven inzicht in de impact van corona. Dagelijks: inwoners sterk lokaal georiënteerd De koopkrachtbinding in de dagelijkse sector bedraagt circa 90%. Ofwel, circa 90% van bestedingen door inwoners van de gemeente Hilversum komt terecht binnen de eigen gemeente. Dit is nagenoeg gelijk aan 2016. Circa 7% van de bestedingen aan dagelijkse producten vloeit af, vooral naar de gemeente Gooise Meren en Wijdemeren. Ook dit is gelijk aan 2016. De afvloeiing naar online is circa 3%, een lichte toename ten opzichte van 2016. Voor dagelijkse boodschappen blijft de fysieke winkel de primaire aankooplocatie. De impact van corona op het aandeel online zullen duidelijk worden in de nieuwe cijfers (medio februari 2022). De toevloeiing bedraagt circa 11%. Met andere woorden, circa 11% van de bestedingen die terecht komen in dagelijkse winkels in Hilversum is afkomstig van buiten de gemeente (vooral uit gemeente Wijdemeren).
De binding in de dagelijkse sector is circa 2% hoger dan het gemiddelde in benchmarkgemeenten. Hilversum
2
kent een stevig dagelijks winkelaanbod en wordt omringd door kleinere kernen. De toevloeiing is nagenoeg gelijk aan de benchmarkgemeenten. Niet-dagelijkse: binding en toevloeiing relatief hoog De koopkrachtbinding in de niet-dagelijkse sector bedraagt circa 51%. Met andere woorden, circa 51% van de bestedingen door inwoners van de gemeenten Hilversum komt terecht binnen de eigen gemeente. Ten opzichte van 2016 is de binding met 4% afgenomen. Circa 22% van de bestedingen vloeit af naar fysieke winkels buiten de gemeente. Deze bestedingen komen met name terecht in Amersfoort en Utrecht. De afvloeiing naar online bedraagt circa 26%, iets boven het gemiddelde in benchmarkgemeenten (25%). Bovendien is de afvloeiing met 4% toegenomen ten opzichte van 2016. Dit onderstreept de toenemende concurrentie van online voor niet-dagelijkse winkel. Voor niet-dagelijkse aankopen heeft Hilversum een regionale functie. De toevloeiing bedraagt circa 41%. De bestedingen komen vooral uit direct omliggende gemeenten Wijdemeren (11%) en Gooise Meren (6%). Aanvullend uit Huizen (4%), Baarn, Blaricum, Eemnes, Laren en Stichtse Vecht (allen 2%). In beperkte mate is sprake van toeristische bestedingen (1%). De binding in de niet-dagelijkse sector is circa 6% hoger dan in benchmarkgemeenten.
Wederom speelt de ligging hier een rol, maar ook het feit dat Hilversum over een relatief uitgebreid en divers winkelaanbod beschikt. De toevloeiing is circa 4% hoger dan in benchmarkgemeenten. In de directe omgeving van Hilversum liggen diverse kleine dorpen, voor wie Hilversum een belangrijke aankooplocatie is. Niet zo zeer om recreatief nietdagelijks te winkelen, maar meer functioneel.
Beoordeling Hilversum-Centrum Het KSO biedt tevens inzicht in de beoordeling van het centrum door inwoners en bezoekers. Gemiddeld krijgt het centrum van Hilversum een 7,5 in 2018. Het horeca- en winkelaanbod worden het hoogste beoordeeld met respectievelijk een 7,9 en 7,7. Sinds 2016 zijn met name sfeer en uitstraling (+0,5), veiligheid (+0,4) en het winkelaanbod (+0,3) toegenomen in de waardering. Stallingsmogelijkheden voor fietsen en bereikbaarheid per auto scoren het laagste, gevolgd door parkeermogelijkheden voor de auto en faciliteiten (o.a. wc, wifi, afhaalpunt, bankjes). De stallingsmogelijkheden voor fietsen zijn sinds 2018 sterk verbeterd. Vanuit het recente Burgerpanel is de waardering hiervoor goed. De resultaten van het nieuwe koopstromenonderzoek zullen meer inzichten geven. Bezoekersonderzoek naar imago & identiteit In maart 2021 voerden Hilversum Marketing en onderzoeksbureau Q&A Insights een onderzoek uit onder 1.200 mensen uit de regio. Hilversum is bekend bij jong en oud (84%), vooral als Mediastad en als bestemming om te winkelen. Bijna de helft (40%) van de respondenten geeft winkelen als belangrijkste bezoekreden, gevolgd door horeca en uitgaan (24%). Hilversum is een stad; gastvrij en open, maar niet echt verrassend. Jongeren vinden Hilversum minder onderscheidend op gebied van media dan ouderen.
Vrij breed is de ervaring dat Hilversum weinig verrassend en creatief is.
I&O Research (2019), Randstad koopstromenonderzoek 2018
dinsdag 18 januari 2022
12
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
Burgerpanel I&O heeft in 2021 een onderzoek uitgevoerd onder de leden van het Burgerpanel Hilversum, met 925 ingevulde enquêtes als resultaat. Meer dan de helft (59%) bezoekt het centrum wekelijks: 21% 3-7 dagen per week, 38% 1-2 dagen per week. Vooral de horeca wordt als meest positieve aspect van het centrum genoemd, daarna volgt het winkelaanbod en bereikbaarheid per fiets. Inwoners missen gezelligheid, levendigheid en sfeer, terwijl dit als belangrijkste thema wordt beschouwd samen met vergroening. Inwoners vinden het ook belangrijk om meer kunst, cultuur en beelden terug te laten komen in het centrum. Het compacter maken van het centrumgebied komt ook terug in de ideeën vanuit het burgerpanel. Zij schrijven over het verbeteren van de situering rondom een middelpunt en een compleet centrum. Eén van de redenen voor inwoners die het centrum niet vaak bezoeken is dat het moeilijk is om er te parkeren. Bereikbaarheid per auto is volgens inwoners ook één van de 3 minst goede aspecten aan het centrum. De fietsbereikbaarheid is goed, alleen geven inwoners aan dat zij behoefte hebben aan verspreid meer fietsenstallingen, omdat dat deze snel vol zitten en ver van de winkels af liggen. Ook het verbannen van de auto in het centrum en meer ruimte voor fietsers en voetgangers wordt genoemd voor betere fietsbereikbaarheid en veiligheid.
Inwoners willen meer groen in het centrum voor zowel een aantrekkelijkere omgeving als voor het milieu. De coronapandemie is van invloed op het bezoekpatroon. Als reactie geven de respondenten dat ze: alleen noodzakelijke bezoeken doen, speciaal komen voor de markt, door het Coronatoegangsbewijs nergens meer binnen kunnen en drukte vermijden.
dinsdag 18 januari 2022
Verwacht wordt dat een deel van de bewoners bestaat uit 1- en 2-persoonshuishoudens, waarvoor de fiets een belangrijk vervoermiddel is. Hiervoor is het van belang zoveel mogelijk inpandige oplossingen te zoeken. Wonen in het centrum kan eveneens op gespannen voet staan met avondhoreca en evenementen, waardoor (geluids)overlast wordt ervaren. Dit vraagt om balans tussen levendigheid en leefbaarheid.
Figuur 2: Verbeterpunten voor het centrum vanuit het Burgerpanel
Groei aantal centrumbewoners Met de beoogde woningbouwplannen neemt het aantal centrumbewoners de komende jaren flink toe. Uitgaande van tenminste 600 woningen waarvoor concrete plannen zijn en een gemiddelde huishoudensomvang in het centrum van 1,7 personen, gaat het om 1.020 bewoners. Dit heeft verschillende gevolgen. Enerzijds leveren meer bewoners in het centrum een bijdrage aan de levendigheid, sociale veiligheid en draagvlak voor het aanbod. Ook dragen de plannen bij aan de woningbouwopgave van Hilversum. Anderzijds zijn er ook negatieve effecten te verwachten, zoals: Een toenemend aantal verkeersbewegingen gespreid over de dag, wat impact heeft op de bereikbaarheid. Druk op parkeermogelijkheden voor auto én fiets, wat gevolgen heeft voor bezoekersparkeren. Voor het autoparkeren is de transformatie van een deel van de parkeergarage bij het Noordse Bosje naar wonen een concreet voorbeeld. Parkeerplekken voor bezoekers gaan verdwijnen en de autobereikbaarheid van het centrum wordt beïnvloed.
13
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.2
Analyse ondernemersenquête
Online ondernemersenquête Tussen 7 en 19 december is een online enquête uitgezet onder de ondernemers in het centrum van Hilversum. Dit heeft 47 bruikbare enquêtes opgeleverd, wat een respons bedraagt van ruim 10%. In de enquête is gevraagd naar het ondernemersklimaat in het centrum, als ook de kwaliteiten, knelpunten, kansen en ideeën voor het centrum van Hilversum. Bijgaand de belangrijkste resultaten. Ondernemersklimaat De meerderheid van de respondenten is positief over hun locatie in het centrum. Wanneer de locatie in de routing van passanten ligt is de waardering hoger. De herkomst van de omzet van de respondenten is gemiddeld verdeeld naar: 60% uit Hilversum, 30% uit de regio, en 10% vanuit toerisme/overig. Per branchegroep verschilt de verdeling enigszins. Door de coronacrisis zagen circa 73% van de respondenten hun omzet afnemen. De helft (51%) zag een minimale afname van 25%. Een kleine meerderheid (ca. 54%) van de respondenten is (zeer) positief over de toekomst van hun onderneming. Het succes hangt af van het onderscheidend vermogen en draagvlak van de onderneming. Ruim een kwart van de respondenten is neutraal en 13% (zeer) negatief. Kwaliteiten Hilversum-Centrum wordt beschreven als een dorps centrum met stadse faciliteiten. De ontwikkelingen rondom het station worden gezien als een positieve bijdrage aan het centrum.
Hilversum heeft een centrum met grote namen (ketens). MOUT aan het Marktplein is dé positieve ontwikkeling van de afgelopen 6 jaar.
dinsdag 18 januari 2022
Vooral respondenten in de ronde route SchoutenstraatKerkstraat-‘s Gravelandseweg-Keiplein zijn positief over hun locatie en de bezoekers die zij krijgen.
Knelpunten In het westelijke deel van de centrumring (Oude Torenstraat, Brinkweg, Langestraat) en de ’s Gravelandseweg is er een slechte doorstroming van verkeer en onoverzichtelijke verkeerssituatie. De ’s Gravelandseweg loopt vaak vast, terwijl dit een potentiële mooie entree kan zijn voor de stad. Vooral de doorstroming kan beter. De uitstraling van het centrum komt vaker naar voren als knelpunt; onaantrekkelijke entrees, gebrek aan groen, veel leegstand, lelijke uitstraling van gebouwen en slordigheid van de omgeving (o.a. in Groest, Zeedijk, Schoutenstraat, Leeuwenstraat en ‘s Gravelandseweg). Naast de uitstraling is ook het aanbod een knelpunt in sommige gebieden. Enerzijds is er volgens de respondenten relatief veel leegstand, anderzijds is er een gebrek aan divers en onderscheidend aanbod. Ook in de aantrekkelijkere gebieden is groen een ontbrekende factor (o.a. in Kerkbrink, Kerkstraat, Keiplein). Autobereikbaarheid en parkeren is vaak genoemd als knelpunt. De ontwikkeling van de city parking Noordse Bosje wordt gezien als bedreiging voor de bereikbaarheid van het centrum.
Nadrukkelijk aandacht voor het gebied Leeuwenstraat, Groest tot aan FEBO, Stationsstraat, Schapekamp. Dit gebied kent extreme vervuiling (alle soorten), overlast van jongeren en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en leegstand. De Leeuwenstraat is de entree naar het centrum vanaf het station en de Cityparking. In de huidige staat is de straat niet uitnodigend om naar het centrum te gaan.
Figuur 3: Locatie ondernemingen van de respondenten
Kansen en ideeën: Inzet op meer kleinschalig en onderscheidend aanbod; Meer sfeer(verlichting) en meer groen; Eén compact centrum als geheel, met een betere doorstroom van klanten langs alle ondernemers; Meer theater, cultuur en media; Meer ruimte voor particuliere initiatieven; Verbeteren van de algehele uitstraling;
14
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.3
Analyse functiemix
Veranderende functiemix In de afgelopen jaren is de functiemix in Hilversum-centrum gewijzigd3. Een groei is te zien in het aandeel dienstverleners, het dagelijkse aanbod en ook de horeca. Het modische & luxe aanbod neemt af, als ook in & om huis, vrije tijd en cultuur & ontspanning. Dit beeld komt deels overeen met de landelijke trends, behalve wat betreft cultuur & ontspanning. Omdat de belevingswaarde in centrumgebieden toeneemt, neemt ook de vraag aan deze functies toe. Benchmark Voor de vergelijking van Hilversum-centrum ten opzichte van vergelijkbare centra zijn de hoofdwinkelgebieden van 10 gemeenten geselecteerd. Dit is gedaan op basis van type winkelgebied (binnensteden en grote hoofdwinkelgebieden) en een inwonertal tussen de 65.000 en 120.000 inwoners4. Uit de vergelijking van de functiemix in de verdeling van vloeroppervlakte komt naar voren dat het aanbod in dagelijkse artikelen een relatief sterk aandeel heeft in de mix, als ook de branches in & om huis en vrije tijd (+2%). Detailhandel overig (diverse niches), horeca en diensten zijn in aandeel gelijk. Het aanbod in cultuur & ontspanning blijft achter in aandeel van de totale functiemix (-3%). Het aandeel leegstand ligt in Hilversum-centrum lager dan in de benchmark steden. Warenmarkt trekker voor het centrum De Hilversumse warenmarkt is geen vaste functie en zodoende niet terug te zien in de data.
Op woensdag en zaterdag vindt in Hilversum-centrum de warenmarkt plaats op het Marktplein. Met name de zaterdagmarkt is een belangrijke trekker voor het centrum.
3 4
Omdat Locatus pas recent begonnen is met de vloeroppervlakten van horeca, diensten, cultuur e.d. in te meten, is een vergelijking van de functiemix in de tijd alleen mogelijk op basis van verkooppunten. Benchmarksteden: Alkmaar, Almelo, Dordrecht, Ede, Gouda, Hengelo, Purmerend, Roosendaal, Veenendaal en Zaandam
dinsdag 18 januari 2022
15
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.4
Analyse winkelaanbod
Gevarieerd boodschappenaanbod, ruim recreatief Het winkelaanbod in het centrum van Hilversum heeft een omvang van circa 65.000 m2 wvo (winkelvloeroppervlak), verdeeld over 261 winkels (tabel 1)56. Het centrum kenmerkt zich door een uitgebreid dagelijks aanbod, middensegment modisch aanbod en de aanwezigheid van enkele (sub)trekkers. Het centrum van Hilversum beschikt over een uitgebreid recreatief winkelaanbod. Dagelijks winkelaanbod is redelijk uitgebreid en gevarieerd. In het zijn centrum zijn vier reguliere supermarkten, zowel service als discount. Drie supermarkten hebben reeds een moderne omvang (>1.000 m2 wvo) Albert Heijn (ca. 1.900 m2 wvo) behoort tot de drie grootste supermarkten binnen de gemeenten. Ook zijn er drie kleinschalige supermarkten (Pools, biologisch en stadssuper). Verder er een divers aanbod (vers)speciaalzaken. Dit betreft zowel regulier aanbod zoals bakkers, slagers, slijters en tabak/lectuur), maar ook meer specialistisch aanbod zoals kaas, vis, chocolade, koffie/thee, vlaaien en toko’s. Dit specialistisch aanbod is in veel centra geen vanzelfsprekendheid. Ook zijn er tien minisupers (specialistisch, doelgroepen) en nachtwinkels. Daarnaast beschikt het centrum over vijf drogisterijen (in diverse segmenten) en vier parfumerieën. Diverse niet-dagelijkse winkels worden frequent bezocht in het verlengde van de boodschappenfunctie.
Dit zijn onder meer bloemisten, optiek- en gehoorzaken, winkels met huishoudelijke artikelen en winkels met boek- en kantoorartikelen. Winkels als Hema en Action hebben meerwaarde door hun publieksaantrekkende werking. Als middelgrote binnenstad beschikt het centrum over een uitgebreid en gevarieerd modisch aanbod, zowel
5 6
Tabel 1: Winkelaanbod Hilversum-Centrum (afbakening Locatus) Branche
VKP 2015
VKP 2021
Verschil VKP
WVO 2015
WVO 2021
Verschil WVO
Dagelijks
56
62
+6
10.845
11.566
721
Waarvan supermarkten
5
7
+2
5.971
6.147
176
Mode & Luxe
138
109
-29
35.693
31.226
-4.467
Vrije Tijd
36
29
-7
6.728
6.928
+200
In & om Huis
70
48
-22
14.878
13.476
-1.402
Detailhandel overig
17
13
-4
2.097
2.275
+178
317
261
-56
70.241
65.471
-4.770
zelfstandige ondernemers als landelijke ketens. De ketens betreft deels winkels in het lagere (o.a. Primark, Scapino, vanHaren) tot middensegment (o.a. C&A, H&M, Vero Moda, Zara). Primark, H&M en Zara zijn subtrekkers voor het centrum. In het midden-plus en hogere segment zijn er Claudia Sträter, Gerry Weber, Robbert, Toutes Fabienne, Sparkelized en verschillende goede schoenenwinkels. De zelfstandige ondernemers betreft vooral kleinschalig aanbod (diverse boetiekjes). De vrije tijdsbranche is ook uitgebreid en gevarieerd. Het centrum telt een groot aantal sportzaken, zowel algemene sportzaken, en sportspeciaalzaken. De grootschalige Bever heeft als subtrekker meerwaarde voor het centrum. Verder zijn er onder meer vier speelgoedzaken, muziekwinkels, boekhandels, een fotospeciaalzaak en een gamewinkel. De branche ‘In & om Huis’ is tevens uitgebreid. In het centrum zijn onder meer bruin- en witgoedzaken, fietsenwinkels en een groot aantal woonwinkels. Grootschalige elektrozaak BCC is een waardevolle aanvulling voor het centrum. De woonwinkels zijn voornamelijk kleinschalig. Opvallend is de aanwezigheid van een
grote JYSK, die vanwege aard en omvang doorgaans is gevestigd op perifere detailhandelslocaties. De overige detailhandel betreft voornamelijk tweedehandswinkels (die in opkomst zijn), maar ook winkels met partijgoederen en feestartikelen.
Ontwikkeling winkelaanbod volgt landelijk trends Tabel 1 toont de ontwikkeling van het winkelaanbod over de afgelopen vijf jaar. De ontwikkeling volgt in grote lijnen het landelijke trendbeeld. Het dagelijks winkelaanbod is licht toegenomen, zowel supermarktaanbod als (vers)speciaal aanbod. Sinds 2015 is er onder meer een kaaswinkel bijgekomen, evenals enkele minisupers. Het recreatieve niet-dagelijkse winkelaanbod is fors afgenomen. Juist deze groep ondervindt veel hinder van het internet en staat landelijk stevig onder druk. De afname betreft vooral modisch aanbod, maar ook vrijetijdswinkels en ‘In & om Huis’. Conform landelijk beeld heeft over de hele linie schaalvergroting plaatsgevonden. De gemiddelde omvang van winkels is toegenomen.
Locatus winkelgebiedenverkenner, geraadpleegd December 2021, veldwerkdatum juni 2021 Centrumgebied zoals afgebakend door Locatus, inclusief de Havenstraat
dinsdag 18 januari 2022
16
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
Ruim recreatief winkelaanbod: meerwaarde én risico Om het winkelaanbod in het centrum van Hilversum in perspectief te kunnen plaatsen is een benchmark uitgevoerd, waarbij het winkelaanbod is vergeleken met tien andere binnensteden en hoofdwinkelgebieden (zoals gedefinieerd door Locatus) in gemeenten met een inwonertal tussen de 65.000 en 120.000 inwoners7. Het dagelijks aanbod is een uitgebreider dan in benchmarkcentra, zowel op het gebied van supermarkten als (vers)speciaalzaken. Daarmee beschikt het centrum van Hilversum over een relatief sterke dagelijkse winkelbasis en dit is in toenemende mate van belang voor de vitaliteit van het centrum. In benchmarkcentra zijn geen (vers)speciaalzaken die in het centrum van Hilversum ontbreken. Het recreatief winkelaanbod in het centrum van Hilversum is in kwantitatieve zin relatief uitgebreid, namelijk 16 winkels meer dan in benchmarkcentra (Mode & Luxe, Vrije Tijd). Ook in omvang is het aanbod ruim, mede door de aanwezigheid van enkele grote winkels (o.a. Primark, H&M en Zara). Enerzijds komt dit ten goede aan de diversiteit van het aanbod, anderzijds maakt dit het centrum ook kwetsbaar. Juist deze branches ondervinden hevige concurrentie door het internet.
Bovendien liggen Amsterdam en Utrecht (recreatieve winkelsteden bij uitstek) op circa een half uur reisafstand. De diversiteit van het aanbod komt nagenoeg over een met de benchmarkcentra (geen ontbrekende branches). De branche ‘In & om Huis’ is tevens relatief uitgebreid, zowel in aantal als in omvang. Grote winkels als BCC en JYSK dragen hier mede aan bij. Deze branche heeft last van het internet, maar profiteert tegelijkertijd van de situatie op de woningmarkt (woningaankleding, etc.). In benchmarkcentra zijn diverse branches gevestigd, die in het centrum van Hilversum ontbreken, zoals dierbenodigdheden en kleinschalige doe-het-zelfwinkels (o.a. verfwinkels en gereedschapswinkels). Het niet-dagelijks winkelaanbod in het centrum van Hilversum is in algemene zin relatief ruim. Nuance daarbij is dat het winkelaanbod in het centrum van Hilversum historisch gezien altijd relatief ruim is geweest. De historie biedt echter geen garantie voor de toekomst. Tot op zekere hoogte is het naar verwachting mogelijk om een ruim aanbod in stand te houden, maar dit is sterk afhankelijk van de mate waarin Hilversum de van oudsher regionale functie weet te behouden.
Tabel 2: Benchmark winkelaanbod Hilversum-Centrum VKP
7
Dagelijks
Supermarkten
Mode & Luxe
Vrije Tijd
In & om Huis
Detail. overig
Hilversum-Centrum
62
7
109
29
48
13
Benchmark
46
4
101
21
38
16
WVO
Dagelijks
Supermarkten
Mode & Luxe
Vrije Tijd
In & om Huis
Detail. overig
Hilversum-Centrum
11.566
6.147
31.226
6.928
13.476
2.275
Benchmark
7.860
3.825
23.834
4.039
9.064
1.936
Benchmarksteden: Alkmaar, Almelo, Dordrecht, Ede, Gouda, Hengelo, Purmerend, Roosendaal, Veenendaal en Zaandam
dinsdag 18 januari 2022
17
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.5
Analyse horeca
Tabel 3: Horeca-aanbod Hilversum-Centrum (afbakening Locatus)
Horeca-aanbod uitgebreid en gevarieerd Het centrum van Hilversum (zoals afgebakend door Locatus) beschikt over 150 horecazaken, met name restaurants en fast service horeca, maar ook nog diverse drankverstrekkers (tabel 3, categorieën op basis van HorecaDNA). Het horeca aanbod is vooral op het gebied van restaurants en fast service horeca uitgebreid en divers. Het fast service aanbod bestaat onder meer uit lunchrooms, cafetaria’s, grillrooms, sushi en diverse wereldkeukens, zoals Surinaams, Italiaans en Aziatisch. Het restaurantaanbod betreft onder meer diverse bistro’s, brasserieën en een groot aantal wereldkeukens (o.a. Italiaans, Indiaas, Argentijns). Het aanbod drankverstrekkers bestaat naast cafés (dagen nachthoreca) uit diverse koffiebars en drie discotheken. Daarbij zijn er enkele local hero’s, zoals Biercafé de BarBier en Mout. Het uitgebreide horeca aanbod past uitstekend bij de hedendaagse consumentenbehoefte aan ontmoeting, ontspanning, sfeer en beleving. Restaurantbezoek staat gelijk aan een avond uit, waarbij de consument volledige wordt ontzorgd. Bij fast service horeca speelt ook gemak een rol. Fast service horeca is doorgaans relatief goedkoop, de consument wordt snel bediend en ook online bestellen en thuisbezorgen heeft een enorme vlucht genomen, mede door de coronapandemie.
Horeca aanbod
VKP 2015
VKP 2021
VKP Verschil
Fast service
50
57
+7
Restaurants
58
62
+4
Drankverstrekkers
39
31
-8
Totaal
147
150
+3
Toename fastservice, afname drankverstekkers Ten opzichte van 2015 is het horeca-aanbod licht toegenomen. Wel zijn er duidelijke verschillen tussen de drie categorieën. Het fast service aanbod is stevig toegenomen (+7). Dit sluit aan bij het landelijke trendbeeld. Het aantal drankverstrekkers is fors afgenomen. Het traditionele café is veel minder dan voorheen een trefpunt in het sociale leven van de consument. Het aantal cafés is met negen afgenomen en ook het aantal discotheken is gehalveerd. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe eigentijdse concepten, zoals koffiebars. Per saldo is er toch een afname van drankverstrekkers te zien.
Op basis van de benchmark blijkt dat het centrum van Hilversum in alle drie de categorieën over een uitgebreid en gevarieerd horeca-aanbod beschikt (tabel 4). Dit kan onder meer worden verklaard door de regiofunctie van Hilversum-centrum voor de omliggende gemeenten. Het verschil betreft vooral restaurants (+24) en fast service horeca (+15). Dit is een sterk punt, doordat juist deze horeca uitstekend inspeelt op de hedendaagse consumentenbehoefte. Tegelijkertijd brengt het ruime horeca-aanbod een risico met zich mee. Veel horecagelegenheden hebben het lastig mede door gedwongen sluiting vanwege de coronapandemie.
Horeca in aantal relatief ruim en divers Om het horeca-aanbod in het centrum van Hilversum in perspectief te kunnen plaatsen is wederom een benchmark uitgevoerd. Daarbij zijn dezelfde referentiecentra gebruikt als bij de benchmarkt van het winkelaanbod.
Tabel 4: Benchmark horeca Hilversum-Centrum VKP
Fast service
Restaurants
Drankenverstrekkers
Hilversum-Centrum
57
62
31
Benchmark
42
38
21 Horeca aanbod Hilversum-Centrum uitgebreid en gevarieerd
dinsdag 18 januari 2022
18
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.6
Tabel 5: Leisure- en dienstenaanbod Hilversum-Centrum
Analyse leisure en diensten
Leisure: cultuuraanbod bescheiden, ontspanning ruim Het cultuuraanbod is redelijk beperkt en betreft uitsluitend een galerie, een museum, een theater en twee bioscopen, de een met een meer commercieel en de ander met een meer artistiek karakter. Kanttekening is dat het theater nauwelijks nog een culturele functie heeft en vooral wordt gebruikt als evenementenlocatie. De categorie ontspanning is redelijk uitgebreid, met vijf fitnesscentra, twee poolcentra, een bowlingcentrum en twee zonnebankstudio’s. Sinds 2015 is het culturele aanbod bijna gehalveerd. Drie galerieën zijn verdwenen, evenals een derde bioscoop. In diezelfde periode is het aanbod binnen de categorie ontspanning beperkt toegenomen. Dit betreft onder meer het bowlingcentrum, een positieve ontwikkeling voor het leisure aanbod in het centrum en inspelend op de consumentenbehoefte voor meer beleving. Tabel 5 toont een benchmark van het leisureaanbod in het centrum van Hilversum. De cijfers onderstrepen bovenstaande constateringen. Het cultuuraanbod in benchmarkcentra is uitgebreider én meer divers. De verhuizing van de bibliotheek naar de Gooische Brink past binnen het beeld dat we zien in de meeste benchmarkcentra. Het aantal galerieën en musea is in benchmarkcentra bovendien een stuk ruimer.
VKP Leisure
2015
2021
Cultuur
9
5
-4
Ontspanning
8
10
+2
Totaal
17
15
-2
VKP Diensten
2015
2021
Verschil
Ambachten
65
93
+28
Particuliere dienstverlening
41
41
0
Financiële dienstverlening
17
13
-4
Totaal
123
147
+24
De categorie ontspanning is in het benchmarkcentra minder uitgebreid. Wel beschikken diverse benchmarkcentra over voorzieningen die in het centrum van Hilversum ontbreken, zoals een casino/amusementshal of een escape room.
Diensten: heropleving ambachtelijke dienstverlening Het centrum van Hilversum telt 147 dienstverleners (tabel 5). Dit betreft overwegend ambachtelijke dienstverlening en in beperkte mate particuliere en financiële dienstverlening. Sinds 2015 is het dienstenaanbod met 24 toegenomen, uitsluitend in de categorie ambachten. Het aanbod betreft een groot aantal kappers en schoonheidssalons, maar ook diverse nagelstudio’s, tattoostudio’s, kledingen schoenreparatie, elektroreparatie, copyshops en een lijstenmaker. Landelijk is sprake van een heropleving van het ambacht en bovendien ondervinden ambachten
Tabel 6: Benchmark leisure en diensten Hilversum-Centrum VKP
Cultuur
Ontspanning
Ambachten
Particuliere dienstverlening
Financiële dienstverlening
Hilversum-Centrum
5
10
93
41
13
Benchmark
8
8
63
20
10
dinsdag 18 januari 2022
Verschil
minder last van het internet. In veel centra vindt bovendien vernieuwing plaats en ontstaat meer diversiteit aan ambachtelijke dienstverlening, die kunnen bijdragen aan de behoefte aan beleving en producten met een verhaal. Dit geldt niet voor particuliere en financiële dienstverlening. Zeker diensten met een baliefunctie of intermediaire functie zoals reisbureaus, banken en uitzendbureaus zijn landelijk sterk afgenomen. Ook in Hilversum is sprake van een afname, hetzij vooralsnog beperkt. Het aanbod bestaat onder meer uit diverse reisbureaus, uitzendbureaus, massagesalons, makelaars en banken.
Tabel 6 toont een benchmark van het dienstenaanbod in het centrum van Hilversum. Het aanbod in Hilversum is een stuk uitgebreider dan in benchmarkcentra. Voor het ruime aanbod ambachten is voldoende perspectief. Bovendien telt hierbij ook de regiofunctie mee. Ambachten die in het centrum van Hilversum nog missen zijn bijvoorbeeld een fotograaf, edelsmid of dierentrimsalon. Hoewel ook de overige dienstverlening een functie heeft voor de regio, neemt het perspectief hiervoor af en is het een risico voor toekomstige leegstand.
19
4 Analyse huidige situatie Gebiedsfoto Hilversum-Centrum
4.7
Analyse leegstand
Forse leegstand uitdaging voor het centrum De leegstand op basis van Locatus bestaat uit alle verkooppunten die in gebruik zijn geweest als winkel, horeca, leisure of andere commerciële diensten maar waar momenteel geen actieve functie aanwezig is. De Locatus leegstand is daardoor breder dan alleen de winkelleegstand. De leegstand in het centrum van Hilversum bedraagt 69 panden met een totale omvang van bijna 13.635 m2 wvo8. Dit komt neer op een leegstandspercentage van circa 10,7% van het aantal verkooppunten en 13,4% van het totale wvo. Dit is fors hoger dan het landelijk gemiddelde van respectievelijk 7,6% (vkp) en 7,3% (wvo). Een aanzienlijk deel van de leegstand is echter gesitueerd in het hoofdwinkelgebied (o.a. Kerkstraat, Gooische Brink en de Hilvertshof) en de voornaamste aanlooproute vanuit het station (Leeuwenstraat). Op deze plekken doet de leegstand veel afbreuk aan het centrum. De voornaamste uitdaging is om juist deze plekken gevuld te krijgen door middel van concentratie en transformatie. Tevens is sprake van leegstand in de periferie van het centrum en in voormalige aanloopstraten (o.a. Havenstraat, Langestraat, ’s-Gravenlandseweg, en Stationsstraat). Op deze locatie doet de leegstand minder afbreuk aan het centrum. Kansrijk voor transformatie naar niet-publieksgerichte functies zoals wonen of werken. De dynamiek in het centrum is matig.