Document · PDF

Bijlage 2. Bijlagendocument Economische Visie Hilversum

GEMEENTERAAD 10 juni 2026, gemeente HilversumBij agendapunt: Economische Visie (1710506)21.863 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bijlagendocument Economische Visie Hilversum BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

INHOUD 1. Principes Economisch kompas

2. Trends en ontwikkelingen

3. Economische foto Hilversum

4. Kerngegevens economie Wijdemeren

5. Ruimtevraag vanuit economisch perspectief

6. Verantwoording participatie

7. Begrippenlijst

8. Afkortingen

9. 360-graden beleidsscan

10. Nota van zienswijzen

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

1. PRINCIPES ECONOMISCH KOMPAS De economische principes in deze bijlage zijn direct gebaseerd op de uitgangspunten van de Omgevingsvisie Hilversum 2040. Ze vormen een verdieping en concretisering van het economisch beleid en zijn richtinggevend voor gebiedsuitwerkingen, beleidskeuzes en projecten in de stad. Per principe wordt hieronder toegelicht hoe het aansluit bij de Omgevingsvisie en op welke manier het richting geeft aan de ontwikkeling van Hilversum. De visie maakt inzichtelijk in welke gebieden verdichting, functiemenging en kwalitatieve verbetering mogelijk en passend zijn, en geeft richting aan hoe deze ruimtelijke strategieën kunnen worden toegepast. Behoud en versterking van werklocaties

Hilversum kiest voor het behouden en versterken van werkfuncties en werklocaties. Transformatie van werken naar wonen buiten werklocaties is alleen toegestaan als werkfuncties niet langer haalbaar zijn. Dit sluit aan bij het ‘ja, mits’-principe van de Omgevingswet.

functiemenging en kwalitatieve verbetering toepasbaar zijn. Gebiedsagenda’s concretiseren dit door per locatie te sturen op programma, mate van functiemenging en intensivering. Balans tussen wonen en werken

Een evenwichtige stedelijke ontwikkeling vraagt om het minimaal in stand houden van de huidige woon-werkbalans, ook met het oog op de toevoeging van 6.000 extra woningen tot 2040. Dit voorkomt eenzijdige groei en waarborgt voldoende werkgelegenheid in de stad.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Circulaire economie en duurzaamheid

Circulariteit is een motor voor economische groei en vernieuwing. Er wordt ruimte geboden aan circulaire initiatieven, samenwerking en innovatie, met aandacht voor duurzame ontwikkeling. Inclusiviteit en brede welvaart

Innovatie en sectorale diversiteit

Hilversum stimuleert innovatie in de mediasector én kiest bewust voor een brede economische basis. Naast media krijgen ook sectoren als zorg, techniek, circulaire economie – en op termijn toerisme en recreatie – prioriteit. Investeren in een diverse economie maakt Hilversum veerkrachtiger, minder kwetsbaar voor schommelingen en aantrekkelijk voor uiteenlopend talent en ondernemerschap.

Intensief ruimtegebruik en functiemenging

De schaarse ruimte wordt optimaal benut door verdichting, functiemenging en kwalitatieve verbetering van bestaande locaties. Dit betekent niet alleen het combineren van wonen, werken en voorzieningen, maar ook toepassing van het principe ‘het juiste bedrijf op de juiste plaats’. In deze visie wordt richting gegeven aan waar ruimtelijke strategieën als verdichting,

nodig heeft. Hoewel Hilversum een relatief hoog aandeel theoretisch geschoolden inwoners kent, is deze stadsverzorgende bedrijvigheid onmisbaar voor de lokale economie en een inclusieve arbeidsmarkt.

Hilversum streeft naar een economie waarin iedereen kan meedoen en profiteren van groei en ontwikkeling, ongeacht achtergrond, opleidingsniveau of sector. Economisch beleid is gericht op het vergroten van gelijke kansen, het stimuleren van participatie en het versterken van welzijn en leefbaarheid voor alle inwoners. Zo draagt economische groei bij aan een complete, veerkrachtige en rechtvaardige stad.

Behoud stadsverzorgende bedrijvigheid

Gerichte inzet op kansrijke sectoren en regionale samenwerking

Specifiek wordt ingezet op het behoud van stadsverzorgende bedrijvigheid, die werk biedt aan praktisch opgeleiden. Deze bedrijvigheid is essentieel voor het functioneren van Hilversum als complete stad: zij zorgt voor logistieke diensten, bouw‑ en installatiewerk, onderhoud, reparatie, productie en andere voorzieningen die elke stad

Hilversum richt zich op het versterken van kansrijke sectoren zoals media, zorg en techniek. Door intensieve samenwerking met regionale partners wordt de aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven verbeterd, en kunnen ruimtevraagstukken en economische ontwikkeling effectief worden aangepakt.

2. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN RUIMTE VOOR WERK EN DE BALANS TUSSEN WONEN EN WERKEN Ruimtevraag Demografische ontwikkelingen en de groeiende druk op de beschikbare ruimte door de verschillende transities die de stad doormaakt, zoals de energietransitie en circulaire economie, zijn sterk van invloed op de ruimtevraag in Hilversum. De afgelopen jaren zien we een toename van de vraag naar werklocaties die zowel multifunctioneel als duurzaam zijn, met een nadruk op circulaire productie en flexibiliteit in het gebruik van ruimte. Hilversum ligt in een waardevol landschap met beschermde natuur. Dit maakt de woon- en werkomgeving aantrekkelijk, maar beperkt de uitbreidingsmogelijkheden van de stad. De fysieke ruimte staat onder druk, niet alleen door de vraag van bewoners en bedrijven, maar ook door de noodzaak voor energietransitie en klimaatadaptatie. De stad moet inspelen op de uitdagingen van wateropvang, het tegengaan van hittestress en het verduurzamen van bestaande gebouwen. De kantorenmarkt in Hilversum is al jaren krap: de leegstand ligt in 2024 met ongeveer 4-5% onder de frictieleegstand van 8%. Beschikbare kantoormeters zijn schaars, terwijl de beroepsbevolking tussen 2014 en 2024 met 15% groeide en het aantal banen per 1.000 inwoners toenam. De leegstand voor de bedrijfsruimtemarkt is ook al jaren erg laag. Dit blijkt onder andere uit de jaarlijkse Monitor Economie.

Tegelijkertijd is de woon-werkbalans uit evenwicht: slechts een derde van de inwoners werkt in de eigen gemeente, wat leidt tot hoge pendelstromen en mobiliteitsdruk. Volgens het Economisch Perspectief (Ecorys, 2021) neemt de ruimtebehoefte in Hilversum de komende jaren verder toe. Het Economisch Perspectief is een bouwsteen geweest voor de Omgevingsvisie Hilversum (2024). Het Economisch Perspectief schetst een toekomstbeeld met een verwachte banengroei van 1% per jaar. De uitkomst is dat er tot 2040 38 hectare op bedrijventerreinen en 130.000 m² op andere locaties nodig zal zijn. De ruimtebehoefte is vooral te vinden op gemengde werklocaties, kantoorlocaties en bedrijventerreinen. Uitbreidingsmogelijkheden van de stad zijn beperkt door de omliggende natuur.

Figuur 1:Heatmap werkgelegenheid Hilversum BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

De banengroei in Hilversum laat sinds 2021 een positieve trend zien, met een jaarlijkse groei van 2% in 2021, 3,3% in 2022, en een meer gematigde groei van 1,2% in 2023 en 1% in 2024 (jaarlijkse Monitor Economie). Dit wijst op een gezonde dynamiek op de arbeidsmarkt, ondanks de afname van beschikbare werkruimte door transformaties van kantoren en andere werkplekken naar woningen.

Economische structuur en sectoren

Een groot deel van de werkgelegenheid bevindt zich buiten de formele werklocaties. Gemengde locaties (ook wel informele werklocaties genoemd), zoals het centrum en andere gebieden in de stad, nemen een steeds grotere rol in de werkgelegenheid (jaarlijkse Monitor Economie). Dit benadrukt de noodzaak om gemengde werk- en woonomgevingen te blijven ontwikkelen.

De sector zorg en welzijn groeit stevig en wordt door vergrijzing en maatschappelijke opgaven steeds belangrijker (groei van 6% in 2024 t.o.v. 2023). Daarentegen staat de detailhandel onder druk. Het aantal banen in de sector krimpt en de leegstand in de winkelgebieden neemt toe. De leegstand op de Hilversumse winkelmarkt is verder toegenomen van 9,3% in 2024 tot 10,1% in 2025. Het centrum van Hilversum kent een leegstandspercentage van 16% (winkelvloeroppervlak), wat de kwetsbaarheid van dit segment onderstreept. Een transformatie naar een compacter en toekomstbestendig centrum, met ruimte voor cultuur, circulaire economie, horeca en wonen, is noodzakelijk om de vitaliteit te behouden (Monitor Economie).

Er is een blijvend tekort aan werkruimte, vooral voor bedrijven die zich willen vestigen op bedrijventerreinen of in gemengde gebieden. De vraag naar kantoorruimte en bedrijfsruimten is nog steeds groter dan het (toekomstige voorziene) aanbod. De opkomst van hybride werken heeft invloed op de aard van de benodigde werkruimte, waarbij de vraag toeneemt naar inspirerende werkplekken die goed bereikbaar zijn en waar samenwerken centraal staat. Dit blijkt onder andere uit de jaarlijkse Monitor Economie en het Economisch Perspectief.

Woon-werkbalans Het is essentieel dat de verhouding tussen wonen en werken in Hilversum in balans blijft. De balans tussen werkgelegenheid en woonruimte is een vereiste voor een gezonde stedelijke ontwikkeling. Er moet voldoende werkruimte worden gecreëerd, zodat de woon-werkbalans niet verder uit evenwicht raakt, wat kan leiden tot nog hogere pendelstromen en verdere druk op de infrastructuur. Het aantal inwoners van Hilversum groeit tot 2040 naar verwachting met 6.000, wat de druk op de werkruimte en de woon-werkbalans verder vergroot.

Hilversum kent een economie met sterke sectoren en duidelijke uitdagingen. Media & ICT vormt de grootste kracht, die tegelijkertijd kwetsbaar is door de afhankelijkheid van snelle technologische en marktontwikkelingen. Diversificatie is nodig om de economische weerbaarheid te vergroten.

Naast deze twee zwaartepunten spelen stadsverzorgende bedrijven zoals bouw, logistiek en onderhoud een onmisbare rol (jaarlijkse Monitor Economie). Deze bedrijven bieden veel werkgelegenheid voor praktisch geschoolden en dragen bij aan de veerkracht van de arbeidsmarkt. Ook zijn ze belangrijk bij grote maatschappelijke opgaven, waaronder de woningbouwopgave, de energietransitie en de circulaire economie.

Conclusie Het ontbreken van uitbreidingsruimte is alleen op te lossen door bestaande werklocaties intensiever te benutten, functiemenging buiten de formele werklocaties te stimuleren en de huidige werkfuncties te behouden. Een nadere onderbouwing van de ruimtevraag en de ontwikkeling van banen is te vinden in de aparte bijlage 'Ruimtevraag vanuit Economisch perspectief' (bijlage 5). BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Arbeidsmarkt en talent De arbeidsmarkt in Hilversum staat onder druk door structurele onevenwichtigheden en demografische veranderingen. Een belangrijk aandachtspunt is de woon-werkbalans. Met 0,75 banen per inwoner in de beroepsbevolking scoort Hilversum gemiddeld in vergelijking met de G40 (CBS). Ondanks dit gemiddelde werkt slechts een derde van de inwoners in de eigen gemeente, wat leidt tot een hoge pendel en extra mobiliteitsdruk. Dit onderstreept de noodzaak om meer banen te creëren die aansluiten bij de lokale beroepsbevolking. Daarnaast is er sprake van een structurele mismatch bij praktisch geschoolden. Sectoren zoals bouw, logistiek, onderhoud en zorg zijn onmisbaar voor maatschappelijke opgaven, maar kampen met grote tekorten. De vraag naar praktijkgericht werk groeit, terwijl het aanbod achterblijft. Voor praktisch geschoolden waren er in 2024 in Hilversum 0,56 banen per inwoner beschikbaar, voor theoretisch geschoolden was dat 0,88 baan per inwoner (CBS, LISA en Waarstaatjegemeente). Een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt is hierbij cruciaal.

Inkomende pendel (regio MRA)

Uitgaande pendel (regio MRA)

Grens MRA

Inkomend MBO 1

Uitgaand MBO 1

0 - 100

100 - 300

300 - 500

500 - 750

750 - 1.500

1.500 - 3.000

MBO 1

MBO 2-4

Hilversum

3.000+

1.500 - 3.000

MBO 1

Hilversum

Grens MRA

Inkomend MBO 2-4

Uitgaand MBO 2-4

0 - 100

100 - 300

300 - 500

500 - 750

750 - 1.500

1.500 - 3.000

3.000+

MBO 2-4

Hilversum

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Hilversum

3.000+

Grens MRA

Inkomend HBO/WO

Uitgaand HBO/WO

0 - 100

100 - 300

300 - 500

500 - 750

750 - 1.500

1.500 - 3.000

HBO/WO

3.000+

1.500 - 3.000

HBO/WO

Hilversum

3.000+

De arbeidsmarktkrapte blijft een structureel probleem. Vooral in zorg, techniek, ICT en onderwijs lopen de tekorten op, ook bij gematigde economische groei. Deze sectoren zijn essentieel voor grote transities, zoals de energietransitie, en voor de vergrijzingsopgave, waardoor de druk nog verder toeneemt. Ten slotte vraagt de ontwikkeling van human capital om blijvende aandacht. De vergrijzende beroepsbevolking maakt dat een leven lang ontwikkelen, bijscholing en omscholing steeds belangrijker worden. Initiatieven rond een Leven Lang Ontwikkelen, samenwerking met onderwijsinstellingen en maatwerk in het mbo zijn noodzakelijk om de regio wendbaar en toekomstbestendig te houden.

AANDEEL INWONERS MET HOOG OPLEIDINGSNIVEAU

0,0 - 0,0 % 0,0 - 0,2 % 0,2 - 0,4 % 0,4- 0,5 % 0,5 - 0,6 % 0,6 - 1,0 %

AANDEEL BANEN VOOR HOOG OPGELEIDEN (BIJ BENADERING)

0 - 500 500 - 1.000 1.000 - 1.500 1.500 - 2.000 2.000 - 3.000 3.000 - 4.000 4.000 - 9.999

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Ondernemerschap en bedrijvendynamiek Uit de jaarlijkse Monitor Economie blijkt dat de Hilversumse economie steeds sterker wordt gedragen door zelfstandigen. Het aandeel zzp’ers is de afgelopen jaren gestegen en vormt inmiddels bijna 80% van alle bedrijven. Dit maakt de economie wendbaar en innovatief en tegelijk ook kwetsbaar: veel zzp’ers en kleine bedrijven hebben beperkte buffers en zijn gevoelig voor conjunctuurschommelingen. Naast de zelfstandigen groeit ook het klein bedrijf en aantal start-ups gestaag, vooral in sectoren als bouw, ICT, zorg en detailhandel. Deze bedrijven zorgen voor dynamiek en vernieuwing, maar zijn afhankelijk van een gezond ondernemersklimaat en voldoende ruimte om door te groeien. Een belangrijke succesfactor ligt in netwerken en collectieven. Initiatieven als het Stadsfonds Hilversum en de Green Business Club laten zien dat samenwerking tussen ondernemers, instellingen en gemeente bijdraagt aan innovatie, duurzaamheid en economische veerkracht. Ook binnen de media- en ICT-sector is het versterken van samenwerkingsverbanden met onderwijs en creatieve partners cruciaal voor toekomstbestendige groei.

Maatschappelijke en technologische transities De Nederlandse economie bevindt zich midden in een periode van grote maatschappelijke en technologische transities. Digitalisering, energietransitie, vergrijzing en de circulaire economie veranderen in hoog tempo de manier waarop we wonen, werken en ondernemen. Technologische vernieuwingen als AI, data-analyse en robotisering versnellen deze veranderingen en hebben grote invloed op de economie, de arbeidsmarkt en de samenleving als geheel. Tegen deze achtergrond wordt ook de economische structuur van Hilversum steeds sterker beïnvloed door digitalisering en technologische vernieuwing. Binnen de mediasector zorgen nieuwe verdienmodellen en toepassingen zoals streaming, gaming en digitale content voor groei in ICT en creatieve beroepen, terwijl traditionele onderdelen van handel en detailhandel juist onder druk staan. Digitalisering leidt zo tot een verschuiving in bedrijfsmodellen en werkgelegenheid: bestaande verdienmodellen (van o.a. traditionele media) komen onder druk, terwijl niches als e-sports, XR en digitale agencies juist groeien. Dit blijkt uit diverse rapporten, o.a. uit het rapport van Jeroen van Mastrigt (2025) over een toekomstbestendig Nederlands mediacluster. BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Het Media Park ontwikkelt zich tot Media Campus NL met labs en testfaciliteiten voor nieuwe technologie. Het Sportpark/Arenapark groeit uit tot een cluster waar sport, onderwijs en gezondheid elkaar versterken. Ook in de zorg en het onderwijs bieden digitale toepassingen kansen voor innovatie en efficiency.

Circulaire economie en duurzaamheid De overgang naar een duurzame en circulaire economie is een van de grote opgaven voor Hilversum. Deze transitie vraagt om nieuwe productie- en consumptievormen, maar ook om ruimte voor bedrijvigheid die zich richt op hergebruik, recycling en circulaire ketens. Juist die ruimtevraag botst met het structurele tekort aan bedrijfsruimte in de regio, waardoor het een uitdaging is om circulaire initiatieven voldoende plek te geven. De energie- en klimaatopgaven maken verduurzaming van gebouwen, werklocaties en mobiliteit noodzakelijk. Toekomstbestendige werklocaties moeten niet alleen aantrekkelijk en goed bereikbaar zijn, maar ook groen en energiezuinig. Een groeiend knelpunt hierbij is de netcongestie: het elektriciteitsnet heeft onvoldoende capaciteit voor nieuwe aansluitingen en voor de toenemende vraag vanuit woningen, bedrijven en de energietransitie. Dit beperkt de verduurzaming en vormt een belemmering voor de verdere economische ontwikkeling. Ondanks deze beperkingen laten projecten op het Media Park, Sportpark/Arenapark en in Zuidwest zien dat de gemeente concreet werk maakt van gebiedsontwikkelingen. Tegelijkertijd zet Hilversum via het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit in op duurzame mobiliteit door alternatieve vervoersvormen en hybride werken te stimuleren, om zo de CO₂-uitstoot en verkeersdruk te verminderen.

De omslag naar circulaire en duurzame organisaties biedt kansen voor innovatie en werkgelegenheid, maar vergt ook een andere inrichting van de schaarse ruimte. Extra opslag, verwerkingsruimte en logistiek zijn nodig om circulaire bedrijvigheid te laten groeien. Dit vraagt om slimme gebiedsontwikkeling en regionale samenwerking, zodat de economische transitie niet vastloopt op de grenzen van de beschikbare ruimte.

Regionale en internationale context Hilversum is sterk afhankelijk van samenwerking binnen de bredere regio. Via netwerken zoals Metropoolregio Amsterdam (MRA), ROM Utrecht Region, regio Gooi en Vechtstreek, provincie Noord-Holland en de Economic Board Utrecht zoekt de stad actief aansluiting bij kennis, fondsen en nieuwe markten. Deze samenwerkingen zijn cruciaal om het vestigingsklimaat te versterken en de economische ontwikkeling te versnellen, zeker gezien de beperkte ruimte binnen de eigen gemeente. Tegelijkertijd werkt Hilversum aan de internationale positionering van het mediacluster. Het Media Park ontwikkelt zich tot een bruisende mediacampus met aandacht voor nieuwe niches zoals ed-tech, e-sports en gaming. Ook de komst van een nieuwe Beeld & Geluid-locatie in het centrum en de ontwikkeling van het Sportpark/ Arenapark geven Hilversum een breder en internationaler profiel, waarin media, cultuur, sport en kennis samenkomen. De samenvoeging met Wijdemeren in 2027 voegt een nieuw economisch profiel toe. Waar Hilversum staat voor media en kennis, brengt Wijdemeren een sterk recreatief en toeristisch karakter in, met water, natuur en seizoensgebonden bedrijvigheid. Na de samenvoeging ontstaat een gemeente met ongeveer 119.000 inwoners, 16.750 bedrijven en 62.000 banen.

Die combinatie biedt kansen om het mediaprofiel met toerisme te verbinden en zo een veelzijdige toekomstbestendige economie neer te zetten. Een beschrijving van het economisch profiel van de gemeente Wijdemeren staat in bijlage 4.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

3. ECONOMISCHE FOTO HILVERSUM ECONOMISCHE KARAKTERISTIEK Ontwikkeling werkgelegenheid tussen 2019-2024 (in %) per sector ten opzichte van totaal (top 10 sectoren) 2019

Ontwikkeling bedrijfsvestigingen tussen 2019-2024 (in %) per sector ten opzichte van totaal (top 10 sectoren)

2024

2019

Informatie en communicatie

Advisering en onderzoek

Groot- en detailhandel

Bouwnijverheid

Gezondheids- en welzijnszorg

Informatie en communicatie

Advisering en onderzoek

Gezondheids- en welzijnszorg

Onderwijs

Groot- en detailhandel

Industrie

2024

Verhuur van roerende...

Bouwnijverheid

Onderwijs

Horeca

Cultuur, sport en recreatie

Horeca

Verhuur van roerende...

Industrie 0%

10%

15%

20%

25%

In totaal waren 54.490 banen in Hilversum in 2024. Dat is een groei van 0,8% t.o.v. 2023.

10%

20%

30%

In 2024 telde Hilversum 13.070 bedrijven. Dat is een groei van 4,3% t.o.v. 2023

Woon-werkbalans is 0,78 De woon-werkbalans toont de verhouding tussen het aantal banen en de beroepsbevolking in een gemeente. Dit geeft aan of een gemeente een woongemeente is (vooral woonruimte, weinig werkgelegenheid) of een werkgemeente (veel werkgelegenheid in verhouding tot het aantal inwoners). In Hilversum is de woon-werkbalans 0,78.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

BEVOLKINGSONTWIKKELING Bevolkingsontwikkeling negatief 2022-2024: afname in aantal inwoners De verwachting is dat de bevolking tot 2050 fors zal toenemen tot 100.000+ inwoners. Dit is exclusief Wijdemeren (ca. 25.000 inwoners).

Demografische druk • Hilversum: 70% • Gooi en Vechtstreek: 81% • Nederland: 70%

Bevolkingsgroei Hilversum

94.468

inwoners (apr 2025)

Nederland

Voorlopig

CBS | 2020 - 2024

Naar verwachting is in 2040 een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder (CBS, 2023). Deze demografische ontwikkeling is van invloed op het aantal beschikbare arbeidskrachten, dat afneemt.

2,8% 2,0% 1,2%

De demografische druk geeft de verhouding aan tussen het aantal niet-werkenden (0-20 jaar en 65+) en werkenden (20-65 jaar). Bij een druk van bijvoorbeeld 70% zijn er 70 niet-werkenden per 100 werkenden.

0,4%

6.000

-0,4%

woningen (tot 2040)

2020

2021

2022

2023

2024

ARBEIDSMARKT Pendelstromen Er is veel woon-werkverkeer van en naar Hilversum. In 2022 had slechts 36% van de werkende inwoners een baan in de eigen gemeente. In 2021 was dit percentage vrijwel gelijk. Hoewel hier sinds 2018 een stijgende lijn in zit, ligt dit percentage flink onder het landelijk gemiddelde voor centrumgemeenten, dat 46% is. Dit wijst op een mismatch op de Hilversumse arbeidsmarkt. De 26.600 Hilversummers die werken in een andere gemeente zorgen voor een toenemende mobiliteitsdruk. Hilversum

Gooi en Vechtstreek

Netto arbeidsparticipatie (2023)

72%

71%

Werkloosheid (2023)

3,7%

3,4%

3,7%

Aandeel beroepsbevolking met praktisch opleidingsniveau (2023)

25%

24%

26%

Aandeel beroepsbevolking met middelbaar opleidingsniveau (2023)

29%

33%

37%

Aandeel beroepsbevolking met teoretisch opleidingsniveau (2023)

46%

43%

37%

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

2.000

4.000

Inkomende pendel

6.000

2.000

4.000

6.000

Uitgaande pendel

OPLEIDINGSNIVEAU AANDEEL BANEN VOOR THEORETISCH OPGELEIDEN (BIJ BENADERING)

AANDEEL BANEN VOOR PRAKTISCH OPGELEIDEN (BIJ BENADERING)

0 - 500

500 - 1.000

1.000 - 1.500

1.500 - 2.000

2.000 - 3.000

3.000 - 4.000

4.000 - 9.999

Meer banen voor theoretisch opgeleiden dan voor praktisch opgeleiden in Hilversum

Opleidingsniveau van de beroepsbevolking Basisonderwijs, vmbo, mbo 1

Hilversum

Havo, vwo, mbo 2-4 Nederland Hbo, wo 0%

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

20%

40%

60%

80%

100%

BANENDYNAMIEK Banen per 1.000 inwoners (15-74 jr.) 780 760 740 720 700 680 660 2014

2015

2017

Naast media en technologie (27%) kent Hilversum drie stevige pijlers: • Gezondheids- en welzijnszorg • Detailhandel en horeca • Zzp’ers

13%

van alle arbeidsplaatsen is in de gezondheids- en welzijnszorg

16%

leegstand in het centrum in detailhandel en horeca

78%

van alle bedrijven zijn zzp’ers in Hilversum, dit is bovengemiddeld in Nederland

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Werkgelegenheid per werklocatie 2014

2019

2024

25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

Buiten Bedrijven terreinen Kantorenlocaties Winkelgebieden Aangewezen werklocaties bijzondere werklocaties

SPREIDING BANEN IN HILVERSUM

WERKLOCATIES ALS BRON VAN WERKGELEGENHEID Oppervlakte

Bedrijventerreinen (excl. Media Park)

Kantoorlocaties

Mediapark

91 ha netto bedrijventerrein (inclusief Media Park)

622 vestigingen 5% van totaalvestigingen

258 vestigingen 2% van totaalvestigingen

197 vestigingen 2% van totaalvestigingen

149.000 m2 kantoorruimte op kantoorlocaties

6.720 banen 13% van totaalbanen

5.890 banen 11% van totaalbanen

6.670 banen 13% van totaalbanen

COMMERCIËLE VOORZIENINGEN Dagelijkse boodschappen

Recreatieve aankopen

Doelgerichte aankopen

84%

46%

44%

263

koopt lokaal vanwege het sterke boodschappen aanbod in de gemeente.

doet deze aankopen lokaal, maar zowel de fysieke en online afvloeiing nemen toe.

van de omzet in deze sector is afkomstig van eigen inwoners. Zij vormen de kurk waarop de sector drijft.

Horeca locaties in 2024, waarvan 150 in het centrum

Leegstand van winkelpanden 2023

2024

10% 8% 6% 4% 2% 0%

Nederland

Provincie Noord-Holland

Gooi en Vechtstreek

Hilversum

Leegstand van winkels in de gemeente Hilversum neemt toe.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

DYNAMIEK IN DE MEDIASECTOR

27%

14.000

6.000+

Aandeel totale werkgelegenheid

Totaal aantal banen

Banen op het Media Park

Zzp’ers en startende ondernemers

78% van de bedrijven

zijn zzp’ers of eenmanszaken. Groot deel van de groei van het aantal vestigingen in Hilversum komt van bedrijven met één werknemer.

Naast het Media Park zijn er meerdere hotspots en kleinere concentraties van media-/creatieve bedrijven in Hilversum.

Aantal bedrijven naar grootteklasse Totaal

2 t/m 9 wzp

100 of meer wzp

1 wzp

10 t/m 99 wzp

wzp = werkzame personen

14.000

12.000

10.000

Top 5 sectoren

8.000

6.000

• Zakelijke dienstverlening • Bouw • Informatie en communicatie

4.000

2.000

• Zorg • (Groot)handel

0 2013

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

4. KERNGEGEVENS ECONOMIE WIJDEMEREN De gemeente Wijdemeren bestaat uit zes dorpen (Ankeveen, Breukeleveen, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Loosdrecht en ’s-Graveland) en heeft een landelijk, recreatief karakter met nadruk op water, natuur en kleinschaligheid.

Bedrijventerreinen Wijdemeren telt zes bedrijventerreinen (samen 40 netto/46 bruto hectare, 2023) zonder uitgeefbare grond. Wijdemeren heeft geen formele kantorenlocaties. De bedrijventerreinen De Slenk, De Zodde, De Boomgaard, Nieuw Walden/Machineweg, Rading en Reeweg bieden ca. 1.300 banen (15% van totaal) en kennen nauwelijks leegstand. De milieuruimte ligt tussen categorie 2 en 3, dus zonder zware industrie. Alleen De Boomgaard en De Slenk liggen vlakbij een uitvalsweg. Een groeiende uitdaging is de netcongestie, die ondernemers belemmert bij investeringen en uitbreiding.

Figuur 2: bedrijventerreinen in Wijdemeren (gemarkeerd met roze)

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Werkgelegenheid

Bedrijven

Relatief veel zzp’ers

Na een dip in 2021 groeit de werkgelegenheid in Wijdemeren weer: +4,1% in 2022, +0,4% in 2023 en +2,4% in 2024. In 2024 waren er circa 9.500 banen. De grootste sectoren in Wijdemeren zijn de groot- en detailhandel, de zorg en de zakelijke dienstverlening. Daarnaast spelen recreatie en toerisme een belangrijke – maar seizoensgebonden – rol in de lokale economie. Sinds 2014 groeide de werkgelegenheid in bijna alle sectoren. Relatief sterk in het onderwijs (+78%), en in absolute aantallen vooral in de specialistische zakelijke dienstverlening (+400 banen, +57%). Ook zorg, handel en bouw namen toe. Alleen overige zakelijke en persoonlijke dienstverlening en cultuur, sport en recreatie lieten krimp zien.

In 2024 telde Wijdemeren 3.657 bedrijven: 5% meer dan in 2023 en 56% meer dan in 2014. Grootste sectoren zijn de specialistische zakelijke dienstverlening, de bouw (488) en de handel (beide >400 vestigingen). Sinds 2014 groeide het aantal vestigingen in alle sectoren. Vooral zorg (+167%), overige zakelijke dienstverlening (+80%), industrie (+70%), bouw (+68%) en specialistische zakelijke dienstverlening +51%) lieten groei zien.

Wijdemeren telt veel zzp’ers: in 2024 was 78% van de vestigingen een eenmanszaak. Verder had 19% van de bedrijven 2-10 werknemers, 3% had 10-99 werknemers en slechts vijf bedrijven telden meer dan 100 werknemers. Bedrijven naar grootteklasse in 2024

5 bedrijven

meer dan 100 werknemers

Arbeidsmarkt Wijdemeren telt ca. 24.600 inwoners, waarvan 13.000 in de beroepsbevolking. De werkloosheid is stabiel en laag: 2,9% in 2024, onder het landelijk (3,7%) en regionaal gemiddelde (4%).

10-99 werknemers

78%

19%

ZZP/eenmanszaak

2-10 werknemers

Bron: LISA, 2025

Ontwikkeling banen jaar op jaar Wijdemeren

Gooi en Vechtstreek

Nederland

2013

2015

-2%

-4%

2012

2014

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bron: LISA, 2025 BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Banen per sector 2014 t.o.v. 2024

2014

2024

Bedrijven per sector 2014 t.o.v. 2024

2014

2024

1.926

Groot- en detailhandel

2.186

416

Groot- en detailhandel

471

1.016

Gezondheids- en welzijnszorg

1.282

109

Gezondheids- en welzijnszorg

292

698

Specialistische zakelijke dienstverlening

1.098

538

Specialistische zakelijke dienstverlening

813

646

Bouw

846

289

Bouw

488

482

Horeca

668

Horeca

114

593

Overige zakelijke dienstverlening

510

154

Overige zakelijke dienstverlening

276

365

Industrie

495

Industrie

164

255

Onderwijs

455

Onderwijs

208

298

Informatie en communicatie

398

142

Informatie en communicatie

204

589

Cultuur, sport en recreatie

365

148

Cultuur, sport en recreatie

208

345

Overige dienstverlening

291

134

Overige dienstverlening

167

184

Vervoer en opslag

271

Vervoer en opslag

170

Overheid

220

Overheid

131

Financiële dienstverlening

146

Financiële dienstverlening

118

Landbouw

126

Landbouw

Vastgoed

103

Vastgoed

Water en afval

Energie

Bron: LISA, 2025

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Bron: LISA, 2025

5. RUIMTEVRAAG VANUIT ECONOMISCH PERSPECTIEF Ruimtevraag in Economisch Perspectief In het Economisch Perspectief (Ecorys, 2021) is de toekomstige ruimtebehoefte voor werkfuncties berekend op basis van een jaarlijkse banengroei van 1% tot 2040. Dit perspectief diende als bouwsteen voor de Omgevingsvisie 2040. Ecorys heeft in haar berekening geen rekening gehouden een toekomstige bevolkingsgroei. De berekening komt uit op een extra vraag van ruim 38 hectare op bedrijventerreinen en circa 130.000 m² op kantoor- en gemengde locaties. De volledige onderbouwing en getalsmatige uitsplitsing zijn opgenomen in Bijlage 2 – Trends en ontwikkelingen (pagina 5). Het onderzoek maakt gebruik van de verdeling van werkgelegenheid in 2021: •2 5% van de banen op bedrijventerreinen •1 7% in kantoren •5 8% op informele locaties (gemengd of verspreid) Voor deze locaties zijn terreinquotiënten toegepast op basis van de Plabeka-studie (2019). Het inschatten van informele locaties bleek lastig, omdat dit kan variëren van een zolderkamer tot een kantoorvilla. Op basis van transactiedata en LISA-cijfers is een gemiddelde berekend. Daarbij is rekening gehouden met de trend dat meer mensen thuiswerken of als zzp’er vanuit huis opereren. Ecorys hanteert hiervoor een netto vloeroppervlak van 15 m² per persoon, vergelijkbaar met formele kantoorlocaties.

Werklocatie

Bedrijventerreinen

Kantoorruimten

Informele werklocaties

Huidige verdeling banen per werklocatie

25%

17%

58%

Totaal nieuwe banen per werklocatie bij 0,5% groei

1.330

904

3.086

Totaal nieuwe banen per werklocatie bij 1% groei

2.799

1.903

6.494

Terreinquotiënt (m2 per baan)

137

Benodigde ruimte tot 2040 per werklocatie bij 0,5% groei

18,2 ha

16.280 m2

46.290 m2

Benodigde ruimte tot 2040 per werklocatie bij 1% groei

38,35 ha

34.262 m2

97.410 m2

Tabel 4.3: Additionele ruimtevraag tot 2040 bij een jaarlijkse werkgelegenheidsgroei van 0,5% en 1%. Bron: berekeningen Ecorys. NB: het verschil in uitkomsten tussen 0,5% groei en 1% groei is niet een factor 2 vanwege procentuele groei op groei in de berekening - te vergelijken met het principe van 'rente op rente'.

De conclusie luidt dat de behoefte aan ruimte weliswaar beperkt kan lijken door thuiswerken en functiemenging in woningen, maar dat het behoud van voldoende werklocaties noodzakelijk blijft.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Ontwikkeling werkgelegenheid (2014-2024) Analyse van de LISA-cijfers laat zien: •B anen buiten werklocaties vormen het grootste aandeel (41%) en groeiden bovengemiddeld met 2,6% per jaar. •B edrijventerreinen huisvesten 26% van de banen, waarvan een groot deel op het Media Park en H-Park. Dit zijn in de praktijk kantoorlocaties. •C entrumlocaties verloren circa 800 banen (-1,7% per jaar). •K antoorlocaties bleven stabiel, maar met sterke verschillen: halvering op het Laapersveld tegenover groei in het Stationsgebied (o.a. Connexxion). •O verige werklocaties laten groei zien, met name Monnikenberg (nieuwbouw ziekenhuis) en Zonnestraal. •B edrijfsruimten laten een daling zien, mogelijk door transformatie en extensiever gebruik. Samengevat: de meeste groei vond plaats in woonwijken en deels op bijzondere werklocaties, terwijl traditionele werklocaties onder druk staan.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Groei Groei Aandeel absoluut procentueel procentueel

Werklocaties

2014

2019

2024

Buiten werklocaties

16.426

17.522

21.207

4.800

2,6%

41%

Bedrijventerreinen

11.671

12.019

13.367

1.700

1,4%

26%

Crailo/A1

0,0%

Havenkwartier

1.291

1.511

1.246

-0,4%

Kerkelanden

2.052

2.129

2.268

200

1,0%

Korte Noorderweg

185

125

124

-100

-3,9%

Liebergerweg

745

803

780

0,5%

Media Park

6.066

6.122

6.668

600

1,0%

13%

Oude Amersfoortseweg

845

737

1.501

700

5,9%

Werf35/Mussenstraat/Arendstraat

349

390

466

100

2,9%

Zeverijnstraat

134

192

310

200

8,7%

Kantorenlocaties

5.938

6.001

5.846

-100

-0,2%

11%

Sportpark/Arenapark

4.351

4.536

4.411

100

0,1%

Laapersveld

1.449

856

742

-700

-6,5%

Stationsgebied

138

619

693

600

17,5%

Winkelgebieden

7.040

7.149

6.678

-400

-0,5%

13%

Centrum

4.746

4.536

3.991

-800

-1,7%

Overige winkelgebieden

2.294

2.613

2.687

400

1,6%

Aangewezen bijzondere werklocaties

4.787

5.156

5.239

500

0,9%

10%

Spoorzone 1221

2.365

2.839

2.402

0,2%

Monnikenberg

2.118

1.990

2.410

300

1,3%

Zonnestraal Totaal

304

327

427

100

3,5%

45.862

47.847

52.337

6.500

1,3%

100%

Nieuwe ontwikkelingen op werklocaties

Transformaties van werklocaties

De komende jaren zijn er drie gebiedsontwikkelingen met een werkprogramma gepland: •C railo: totaal 3,5 ha. Ontwikkeling tot campus in het groen, met 0,5-1 ha voor bedrijven en voorzieningen en 1-1,5 ha gemengd met wonen. • S portpark/Arenapark: herontwikkeling tot internationaal aantrekkelijke kantorenlocatie en gemengd gebied voor sport, onderwijs, wonen en werken. Hier wordt 70.000 m² kantoor, 900 woningen (81.000 m2 woonoppervlak) en 45.000 m² voorzieningen en sport toegevoegd. • S tationsgebied: versterking entree centrum, met niet-woonfuncties zoals kantoren en creatieve bedrijven, naast woningen, winkels en horeca.

De afgelopen jaren is een forse verschuiving naar wonen zichtbaar. Naar schatting is meer dan 60.000 m² kantoorruimte getransformeerd naar voornamelijk woningen. Daarnaast zijn bedrijfsruimten en winkels getransformeerd, al zijn daar geen cijfers over beschikbaar. Enkele voorbeelden: • Voormalige kantoren en bedrijfsruimten aan de Liebergerweg, Larenseweg, Heuvellaan, Vaartweg, Noorderweg, Schapenkamp (o.a. Silverpoint) en Laapersveld. • Korte Noorderweg, Liebergerweg: (deels) transformatie van bedrijfsruimte en -terrein naar woningen (waaronder Hunkemöller-locatie) •A chterom/Binnendoor: diverse bedrijfsruimten omgezet naar woningen. •V oormalige Philips-locatie en Rabobank-locatie (Thebe 22): tijdelijke opvang en wonen. • Werf35: transformatie van bedrijventerrein naar creatieve broedplaats met wonen en horeca. • Circusterrein: op een deel van het terrein komen voor circa 15 jaar flexwoningen. Deze trend onderstreept dat het areaal voor werkfuncties verder onder druk staat.

Een eerste analyse van het tijdelijke omgevingsplan wijst op een tekort aan planologische ruimte voor werkfuncties op de werklocaties, ondanks ongebruikte potentie in bebouwingspercentages en bouwhoogtes. Een extern vastgoedadviesbureau brengt momenteel in kaart wat in de gemeente Hilversum – en in het bijzonder voor Sportpark/Arenapark – de ruimtebehoefte voor kantoren is voor 2025, 2030, 2035 en 2040.

Relatie met woningbouw Volgens de ABF-bevolkingsprognose komen de vastgestelde plannen tot 2030 neer op 3.000 nieuwe woningen, in lijn met de Woningbouwmonitor. Tot 2040 voorziet de Omgevingsvisie in 6.000 woningen. Voor de bevolkingsgroei is aangenomen dat Hilversum in de periode tot 2040 tussen de 4.500 en 8.200 extra inwoners zal krijgen.

Conclusie Deze analyse maakt duidelijk dat er een blijvend tekort aan werkruimte bestaat, vooral op bedrijventerreinen en gemengde locaties. De kantoorruimtebehoefte voor Hilversum en Sportpark/Arenapark wordt verder extern onderzocht. De spanning tussen woningbouw en het behoud van werkfuncties vraagt om bewuste keuzes in het ruimtelijk beleid.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

6. VERANTWOORDING PARTICIPATIE Aanpak en uitgangspunten

Belangrijke mijlpalen

Resultaten participatie

De Economische Visie Hilversum is vormgegeven in samenwerking met onze partners in de stad en regio’s. Doel van het proces was het ontwikkelen van een visie met breed draagvlak en praktische uitvoerbaarheid. Uitgangspunten waren participatie, transparantie en verankering in bestaand beleid. Het proces is georganiseerd als een combinatie van doorlopende overleggen, brede participatiebijeenkomsten, ondernemers- en bewonersenquêtes en thematische gesprekken met stakeholders.

Het proces kende enkele mijlpalen: • Voorjaar-eind 2024: ondernemerspanel, inwonerspanel, Platform Economie, thematische gesprekken, CRK&M. • Voorjaar 2025: verdiepende gesprekken via Platform Economie en sectoroverleggen. • Voorjaar 2025: ophalende beeldvormende sessie raad (BVS). • 30 juni 2025: brede participatiebijeenkomst ’Mediastad in beweging’ met ruim honderd deelnemers. Tijdens deze bijeenkomst stonden een inspirerende keynote over AI en technologie, een panelgesprek en thematafels centraal. • Zomer-najaar 2025: verwerking van inzichten in de conceptvisie en bespreking in het Platform Economie. • Najaar 2025: aanscherping van de conceptvisie, CRK&M, toetsing met stakeholders en bestuurlijke behandeling. • Begin 2026: brede externe feedbackronde met de visie ter inzage, indiening en verwerking zienswijzen. • Zomer 2026: besluitvorming in college en de gemeenteraad.

De participatie leverde waardevolle inzichten op. Rode draden waren: • Trots op Hilversum als Mediastad, maar ook noodzaak tot verbreding van de economische basis. • Sterke oproep tot meer samenwerking, vooral tussen onderwijs en werkgevers en via collectieven. • Wens tot duidelijke keuzes en meer flexibiliteit in regels en procedures. • Kansrijke thema’s: AI, circulaire economie, toerisme, de zorg en cross-overs.

Betrokkenheid stakeholders De gemeente heeft een breed palet aan stakeholders betrokken. Het Platform Economie fungeerde hierbij als klankbord en begeleidend orgaan. Ondernemers, zzp’ers, ondernemersverenigingen, vastgoedeigenaren, onderwijsinstellingen (ROC Midden Nederland, Hogeschool Utrecht), zorginstellingen (Tergooi MC), jongeren en studenten, Hilversum Marketing, Taskforce Centrum, brancheverenigingen zoals NBTC en KHN, inwoners en regionale partners (MRA, ROM Utrecht Region, regio Gooi en Vechtstreek) dachten actief mee. Daarbij is aandacht besteed aan de diversiteit van sectoren: media, zorg, horeca en retail, stadsverzorgende bedrijven en de creatieve industrie.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Concrete suggesties waren onder meer een comakerspace, de rode loper-aanpak versterken en het bundelen van onderwijs en werkgevers. Deze input is verwerkt in de visie, onder andere door toevoeging van de actielijn ‘Centrum,’ versterkte aandacht voor circulaire economie en een focus op praktijkroutes en mbo in de actielijn ‘Mensen centraal: investeren in talent’.

Proces en inbreng Het proces is gefaseerd uitgevoerd. Doorlopend overleg vond plaats met het Platform Economie vanaf januari 2024. Parallel aan het participatieproces is input uit de Monitor Economie 2025 verwerkt. Ook zijn de evaluatie van de koers tot nu toe en verdiepende onderzoeken verwerkt, zodat de visie stevig is onderbouwd met feiten en cijfers. Daarnaast zijn in samenwerking met de gemeente Wijdemeren de bijdragen over Wijdemeren vormgegeven.

Reflectie en vervolg Het proces heeft geleid tot een visie met een uitvoeringsagenda. De participatie leverde niet alleen inhoudelijke input op, maar ook energie en commitment vanuit ondernemers(collectieven), onderwijs en inwoners. De gemeente borgt de voortzetting van de dialoog via het Platform Economie, reguliere overleggen en thematische tafels. Na vaststelling van de visie wordt de uitvoering opgepakt via de uitvoering van de actielijnen, met jaarlijkse monitoring. Zo blijft de visie actueel en verbonden met de praktijk.

Visualisatie planning Onderstaande tijdlijn geeft de belangrijkste fasen van het proces weer. De visualisatie maakt inzichtelijk hoe het proces zich heeft ontwikkeld van voorbereiding en participatie tot besluitvorming.

Fase

Periode

Belangrijkste activiteiten

Voorbereiding en eerste concept

Voorjaar 2024 voorjaar 2025

• Startoverleg platform economie • Opzet participatieaanpak • Ondernemerspanel • Inwonerspanel • Sectoroverleggen • CRK&M

Participatie

• Sectoroverleggen Voorjaar - zomer 2025 • Gesprekken • Brede participatiebijeenkomst 30 juni 2025

Verwerking en concept

Zomer - najaar 2025

• Analyse input • Uitwerking conceptvisie • Klankbordgroepen

Aanscherping

Najaar 2025

• CRK&M • Toetsing met stakeholders • Bestuurlijke bespreking

Inspraak

Half januari – begin maart 2026

• Economische Visie ligt ter inzage, indiening zienswijzen mogelijk

Besluitvorming

Zomer 2026

• Vaststelling visie in college, met eventuele zienswijzen en bedenkingen raad

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

7. BEGRIPPENLIJST Actielijn

Big data

Commerciële voorzieningen

Een samenhangend pakket van acties en projecten binnen een bepaald thema, gericht op het realiseren van de economische ambities van Hilversum.

Zeer grote hoeveelheden digitale gegevens die met speciale analysetechnieken worden verwerkt om inzichten te verkrijgen en besluitvorming te ondersteunen.

Publiek toegankelijke ondernemingen die goederen en/ of diensten tegen betaling aanbieden aan consumenten en bedrijven. Hieronder vallen onder meer detailhandel, horeca en commerciële dienstverlening (zoals kappers).

Broedplaatsen

Collectief

Toegankelijke en betaalbare werkplekken waar ondernemerschap, creativiteit en samenwerking samenkomen. Broedplaatsen bieden ruimte aan startende en kleine bedrijven, makers en initiatieven, en stimuleren innovatie en ontmoeting. Er zijn verschillende typen: • Economische broedplaatsen gericht op ondernemerschap en innovatie. • Creatieve broedplaatsen gericht op kunst, ultuur en experiment. • Maatschappelijke broedplaatsen gericht op sociale en gemeenschapsfuncties.

Een samenwerkingsverband van ondernemers, organisaties of bewoners met een gezamenlijk doel, bijvoorbeeld het versterken van een sector of gebied.

AI (Artificial Intelligence)

Kunstmatige intelligentie: technologie waarbij computers en systemen taken uitvoeren die normaal menselijke intelligentie vereisen, zoals leren, analyseren en beslissen. Banen

Een expliciete of impliciete arbeidsovereenkomst tussen een persoon en een bedrijf waarin is vastgelegd dat tegenover de verrichte arbeid een (financiële) beloning staat. Bedrijveninvesteringszone (BIZ)

Een afgebakend gebied waarin ondernemers gezamenlijk investeren in de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het gebied, gefinancierd via een BIZ-bijdrage. Beroepsbevolking

Werkenden en werkzoekenden zonder baan met de leeftijd tussen de 15 en 75 jaar. Het gaat dan om minstens 1 uur per week betaalde arbeid (werkzame beroepsbevolking) of werk-zoekenden die recent naar betaald werk zochten en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking). De werkzame beroeps bevolking is werknemer en/of zelfstandig ondernemer met of zonder personeel.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Courante leegstand

Leegstand korter dan 3 jaar. Meestal betreft dit objecten waarvoor verschillende gegadigden bestaan en die daarom met enige regelmaat worden verhuurd of verkocht. Creatieve wijken (gemengde locatie)

Centra van gemeenten/woonkernen met meer dan 20.000 inwoners. Kenmerkend is de concentratie aan voorzieningen. Veelvoorkomende typen bedrijvigheid zijn retail, horeca en (overige) dienstverlening.

Woon-werkgebieden in (grote) steden die door menging met zelfstandige kantoorruimtes voorzien in een behoefte aan informeel stedelijk werkmilieu. Bedrijven in de creatieve industrie (moderne maakindustrie, mode, cultuur), kennis/onderwijsinstellingen en retail zijn hier gevestigd, en deze werklocaties zijn veelal in (creatieve) bedrijfsverzamelgebouwen te vinden.

Circulaire economie

CSRD

Een economisch systeem waarin grondstoffen, producten en materialen zo lang mogelijk worden hergebruikt en afval wordt geminimaliseerd.

CSRD staat voor Corporate Sustainability Reporting Directive.Het is een Europese richtlijn die grote bedrijven verplicht uitgebreid te rapporteren over duurzaamheid en maatschappelijke impact.

Centrumgebieden (gemengde locatie)

Customer journey

Ecosystemen

Functiemenging

Beschrijft de totale ervaring van een bezoeker tijdens het stadsbezoek: van het eerste contactmoment (bijvoorbeeld online oriëntatie of aankomst bij een parkeerplaats of station) tot het vertrek. Het omvat alle stappen en indrukken, zoals toegang en bereikbaarheid, routing en verblijf, winkelen, horeca, evenementen, en beleving van sfeer en veiligheid. Het doel is inzicht krijgen in hoe bezoekers de stad ervaren, zodat de programmering, inrichting en voorzieningen hierop kunnen worden afgestemd.

Het geheel van bedrijven en organisaties, netwerken en randvoorwaarden die elkaar versterken en samen economische groei, innovatie en maatschappelijke waarde mogelijk maken.

Het combineren van functies (wonen, werken, voorzieningen) binnen een gebied om levendigheid, efficiënt ruimtegebruik en duurzaamheid te bevorderen.

Evenwichtige toedeling van functies aan locaties

Gemengde werklocatie

Juridisch begrip uit de Omgevingswet: bij ruimtelijke keuzes moet worden afgewogen of functies passen bij een locatie en elkaar niet belemmeren.

Alle locaties waar mensen werken, buiten bedrijventerreinen en kantorenlocaties. Deze milieus kenmerken zich door een mix van onder meer wonen, werken, recreatie en voorzieningen. Voorbeelden van gemengde milieus zijn centrumgebieden, woonwijken, landelijk gebied, creatieve wijken, productieve wijken en stadsstraten. Gemengde locaties worden ook wel informele werklocaties genoemd.

European Media Innovation District Cyber security

Is het geheel van maatregelen en technologieën om computersystemen, netwerken en data te beschermen tegen digitale aanvallen, ongeautoriseerde toegang en schade. Het doel is het waarborgen van vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van informatie.

Een initiatief dat Hilversum positioneert als toonaangevend centrum voor media-innovatie in Europa. Het richt zich op samenwerking tussen mediabedrijven, technologiepartners, onderwijs en overheid om innovatie, talentontwikkeling en duurzame groei in de mediasector te stimuleren. Formele kantoorlocatie

Datagedreven productie

Productieprocessen waarbij data systematisch wordt verzameld en gebruikt om processen te optimaliseren, te automatiseren en innovatie te stimuleren. Digitale agencies

Bureaus die organisaties helpen met digitale strategie, marketing, communicatie en productontwikkeling, vaak gericht op online zichtbaarheid en digitale transformatie.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Een perceel of een groep van aaneengesloten percelen, waarop gebouwen staan of worden gebouwd, die uitsluitend of hoofdzakelijk een kantoorfunctie hebben. In Hilversum zijn het Sportpark/Arenapark, Stationsgebied en Laapersveld formele kantorenlocaties.

Green Deal

Een overeenkomst tussen de gemeente en een ondernemerscollectief waarin afspraken worden gemaakt over het verduurzamen van een specifiek gebied. Vaak is hier een subsidie aan gekoppeld. De Green Deal helpt om duurzame plannen te ontwikkelen en uit te voeren, met de nadruk op energiebesparing en -transitie, maar kan ook betrekking hebben op klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. Human Capital-benadering

Frictieleegstand

De leegstand die noodzakelijk is om de markt goed te laten functioneren. De leegstand is niet structureel en nodig voor verhuisbewegingen.

Richt zich op het duurzaam ontwikkelen, waarderen en benutten van het talent en de vaardigheden van mensen. Dit gaat verder dan regulier arbeidsmarktbeleid, omdat het niet alleen draait om het invullen van vacatures, maar om het creëren van kansen voor groei, innovatie en inclusiviteit voor iedereen.

Hubs

Innovatiehub

Mediacampus NL

Knooppunten waar ondernemers, organisaties en kennisinstellingen samenkomen rond een specifiek thema of specifieke sector. Hubs functioneren als verzamelplaatsen van kennis, netwerken en voorzieningen, en versterken samenwerking en innovatie in de regio. Ze hebben vaak een bovenlokale of regionale betekenis en zijn gericht op het verbinden van partijen en het versnellen van ontwikkelingen.

Een plek in de wijk of op een werklocatie waar bedrijven, kennisinstellingen en partners samenkomen om te experimenteren, kennis te delen en samen te werken aan vernieuwende oplossingen.

Een strategische initiatief in Hilversum waar omroepen, mediabedrijven, start-ups en onderwijs samenwerken aan talentontwikkeling, innovatie en verduurzaming in de mediasector, met ondersteuning van de gemeente via o.a. een Mediaboard en projecten voor kennis & skills.

Immersive media/immersieve media

Digitale toepassingen die gebruikers volledig onderdompelen in een ervaring, bijvoorbeeld via VR, AR of interactieve installaties.

Innovatieproject

Een project dat bijdraagt aan vernieuwing van producten, diensten, processen of samenwerking, en aantoonbaar leidt tot economische of maatschappelijke meerwaarde. Kwartiermaker

Media zijn bedrijven in het ecosysteem die publiek bereiken via content in tekst, beeld, geluid of events; technologie is hierbij de geïntegreerde set van systemen die dit ecosysteem functioneel, schaalbaar en waardegericht maakt.

Een tijdelijke functionaris die samenwerking, vernieuwing of transitie aanjaagt en partijen verbindt.

Microcredentials

Impactondernemen

Ondernemerschap waarbij maatschappelijke en duurzame impact centraal staat, naast financiële resultaten.

Media en technologie

Landelijk gebied (gemengde locatie)

Erkende certificaten voor afgeronde korte leeractiviteiten, waarmee specifieke kennis en vaardigheden aantoonbaar worden gemaakt.

Leegstand langer dan 3 jaar.

Alles buiten het bestaand stedelijk gebied. Indicatief ligt de dichtheid van bebouwing hier lager dan 1.000 adressen per km². Dit gebied kenmerkt zich door onder meer land- en (glas)tuinbouw, leisure en uiteenlopende bedrijvigheid.

Incubator

Leven Lang Ontwikkelen

Midden- en kleinbedrijf (mkb)

Een organisatie en locatie die een (incubatie-)proces realiseert om de versnelde groei van start-ups naar succesvolle ondernemingen mogelijk te maken. Dit gebeurt door de inzet van een geïntegreerd pakket diensten zoals werkruimte, services, cultuur, coaching, netwerk, (toegang tot) kapitaal etc.

Om goed inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt is het belangrijk dat mensen zich blijven ontwikkelen. Dat is nog niet voor iedereen vanzelfsprekend. Met maatregelen, experimenten en regelingen moedigt de overheid het ontwikkelen tijdens de loopbaan aan.

Bedrijven met maximaal 250 medewerkers, waaronder veel lokale ondernemers en zzp’ers.

Incourante leegstand

Middelbaar opgeleid

Het deel van de beroepsbevolking met een diploma havo, vwo of mbo-niveau 2 en hoger.

Monitor Economie

Een jaarlijkse rapportage van de gemeente Hilversum over de stand van de lokale economie, werkgelegenheid en bedrijvendynamiek.

Informele werklocatie

Zie gemengde werklocatie.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Netto arbeidsparticipatie

Potentiële beroepsbevolking

Scale-up

Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking (beroeps- en niet-beroepsbevolking). Deze definitie heeft betrekking op personen die in Nederland wonen (exclusief de institutionele bevolking). De gegevens worden meestal gepresenteerd voor de bevolking van 15 tot 75 jaar.

Alle inwoners van 15 tot 75 jaar. De groep is onder te verdelen in personen die tot de werkzame, de werkloze of de niet-beroepsbevolking behoren.

Een onderneming die de startfase is ontgroeid en zich richt op opschaling van activiteiten en markten.

Niet-beroepsbevolking

Personen van 15 tot 75 jaar die geen betaald werk hebben, niet recent naar werk hebben gezocht en/ of daarvoor niet direct beschikbaar zijn. Het gaat vooral om scholieren en studenten, mensen die zorgen voor gezin of huishouden, arbeidsongeschikten en gepensioneerden.

Stadsfonds PPS (Publiek-Private Samenwerking)

Samenwerking waarin overheid, onderwijs en bedrijven gezamenlijk investeren in projecten, zoals leerwerktrajecten. Praktisch opgeleid

Het deel van de beroepsbevolking zonder startkwalificatie. Een startkwalificatie is te behalen met een diploma havo, vwo of mbo-niveau 2 en hoger.

Een fonds met als doel bij te dragen aan het economische, maatschappelijke en culturele klimaat in Hilversum, verbinding en samenwerking te bevorderen, en Hilversum te profileren als een aantrekkelijke stad met een gunstig ondernemersklimaat. De nadruk ligt hierbij op het stimuleren van economische activiteiten. De benodigde financiële middelen worden verkregen uit een toeslag op de onroerendezaakbelasting voor zakelijke panden en een bijdrage van de gemeente Hilversum.

Productieve wijken (gemengde locatie) Ondernemersloket

Het centrale aanspreekpunt van de gemeente voor ondernemers, waar zij terecht kunnen voor informatie, advies en ondersteuning.

Woon-werkgebieden in (grote) steden die bedrijven integreren in het stedelijk woonmilieu, en zo divers ondernemerschap voor de stad behouden. Type bedrijvigheid: moderne maakindustrie, stadsverzorgende bedrijvigheid en retail.

Stadsstraten (gemengde locatie)

Regionale ontwikkelingsmaatschappij Utrecht Region (ROM Utrecht Region)

Stadsverzorgende bedrijven

Economische functielinten met een duidelijke verkeersfunctie en een nadrukkelijke verblijfsfunctie. Onder meer retail, horeca en kantoren zijn hier gevestigd.

Platform Economie

Het netwerk en overlegorgaan van ondernemers, gemeente en partners in Hilversum, gericht op het versterken van het economisch beleid en de uitvoering. Pop-up

Een tijdelijke invulling van een ruimte, bijvoorbeeld een winkel, galerie, horecaconcept of werkplek. Het doel is om leegstand tegen te gaan, levendigheid te creëren en nieuwe functies of ondernemers een kans te geven, vaak voor een korte periode en met flexibele voorwaarden.

Een organisatie die innovatie, groei en samenwerking stimuleert in de regio Utrecht, onder andere via financiering en netwerkvorming. Rode loper-aanpak

Gastvrije en ondernemersgerichte werkwijze van de gemeente, met snelle en transparante procedures, persoonlijke begeleiding en actieve ondersteuning.

Bedrijven die diensten of producten leveren die essentieel zijn voor het dagelijks functioneren van de stad of gemeente, zoals onderhoud, reparatie, bevoorrading, bouw en serviceactiviteiten. Deze bedrijven opereren primair op lokale/regionale schaal en hebben een sterke binding met de lokale vraag (inwoners, lokale bedrijven, openbare instellingen). Start-up

Een jonge onderneming met een innovatief product of dienst en groeipotentie.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Streaming

Werkenden

Werkruimten

Het continu verzenden en ontvangen van audio-, videoof andere data via internet, zodat gebruikers deze direct kunnen bekijken of beluisteren zonder het eerst volledig te downloaden. Streaming wordt veel toegepast bij diensten zoals muziek- en videoplatforms, liveuitzendingen en online vergaderingen.

Personen met een leeftijd tussen 15 en 75 jaar, die minstens 1 uur per week betaalde arbeid verrichten.

De bestemming en inrichting van een locatie ten behoeve van economische activiteiten, waaronder bedrijvigheid, kantoren, creatieve en innovatieve sectoren.

Ruimten die planmatig zijn bestemd en ingericht voor economische functies, zoals bedrijvigheid, kantoren, creatieve en innovatieve sectoren, commerciële dienstverlening (waaronder horeca, winkels en persoonlijke dienstverlening). Werkruimten zijn in deze visie uitsluitend bedoeld voor economische activiteiten en omvatten geen maatschappelijke functies zoals zorg, onderwijs of sport.

Werkgeversservicepunt (WSP)

Woon-werkbalans

Regionaal loket dat werkgevers ondersteunt bij het vinden van personeel, inclusief mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

De verhouding tussen het aantal inwoners (beroepsbevolking) en het aantal arbeidsplaatsen in een stad of regio. Een goede balans betekent dat inwoners dichtbij huis werk kunnen vinden, wat mobiliteit vermindert en de lokale economie versterkt.

Taskforce Centrum

Samenwerkingsverband van ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente gericht op de ontwikkeling en versterking van het centrum van Hilversum.

Werkfunctie

Theoretisch opgeleid

Het deel van de beroepsbevolking met minimaal een hbo-diploma. Traditionele media

Mediavormen die al langere tijd bestaan en een breed publiek bereiken via vaste kanalen. Hieronder vallen onder andere televisie, radio, kranten en tijdschriften. Kenmerkend voor traditionele media is dat de productie en distributie van content grotendeels centraal en lineair verloopt, vaak via grote mediabedrijven of uitgevers. De consument ontvangt informatie op vaste tijden en via vaste platforms, in tegenstelling tot digitale en interactieve media waar content op elk moment en via diverse kanalen beschikbaar is. Venture Capital (VC)

Financieringsvorm waarbij investeerders kapitaal verstrekken aan startende en groeiende bedrijven met een hoog risicoprofiel.

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

Werklocatie

Een ruimtelijk afgebakend gebied dat planmatig is bestemd en ingericht voor economische activiteiten, waaronder bedrijventerreinen, kantorenlocaties, binnenstedelijke werkmilieus, campussen en gemengde stedelijke zones, en dat ruimte biedt aan ondernemingen en instellingen die bijdragen aan werkgelegenheid en economische dynamiek. Zie ook formele, informele en gemengde werklocatie.

Woonwijken (gemengde locatie)

Alles binnen het bestaand stedelijk gebied, maar buiten het centrumgebied. Hiertoe behoren woonwijken, maar ook voorzieningen en groen binnen de stad. De typen bedrijvigheid die binnen een woonwijk zijn gevestigd, zijn onder meer zzp’ers, bedrijven aan huis, scholen en onderwijsinstellingen, zorgfuncties, horeca en (buurt) winkelcentra.

Werkloosheidspercentage

Het aandeel van de beroepsbevolking in Nederland (personen van 15 tot 75 jaar) dat geen betaald werk heeft, maar wel recent naar werk heeft gezocht en daarvoor direct beschikbaar is. Een deel daarvan ontvangt een WW-uitkering.

XR (Extended Reality)

Overkoepelende term voor technologieën die fysieke en digitale werelden combineren, zoals virtual reality (VR), augmented reality (AR) en mixed reality (MR). Zelfstandige zonder personeel (zzp’er)

Een persoon die voor eigen rekening of risico arbeid verricht in een eigen bedrijf of praktijk (zelfstandig ondernemer) of als directeur-grootaandeelhouder (dga) en die geen personeel in dienst heeft. 28

8. AFKORTINGEN AI:

Artificial Intelligence

CBS:

Centraal Bureau voor de Statistiek

CRK&M:

Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Monumenten

EBU:

Economic Board Utrecht

G40:

Netwerk van (middel)grote steden

GNR:

Goois Natuurreservaat

Hbo:

Hoger beroepsonderwijs

HU:

Hogeschool Utrecht

IN Amsterdam: International Welcome Center Amsterdam KHN:

Koninklijke Horeca Nederland

LISA:

Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen

LOLA:

Leegstand Oplossers Amsterdam

MCNL:

Media Campus NL

Mbo:

Middelbaar beroepsonderwijs

Mkb:

Midden- en kleinbedrijf

MRA:

Metropoolregio Amsterdam

NBTC:

Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen

PUZA:

Publiekszaken

RES:

Regionale Energiestrategie

ROC:

Regionaal Opleidingscentrum

ROM:

Regionale ontwikkelingsmaatschappij Utrecht Region

SBB:

Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven

THETA:

The European Trust Alliance

UTA:

Utrecht Talent Alliantie

UU:

Universiteit Utrecht

UWV:

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

VC:

Venture Capital

XR:

Extended Reality

WO:

Wetenschappelijk Onderwijs

WSP:

Werkgeversservicepunt

BIJLAGENDOCUMENT - ECONOMISCHE VISIE HILVERSUM

9. 360-GRADEN-BELEIDSSCAN

Ge bo uw de om ge vi ng

nden en bi

te ruim e r nba Ope

Water, b o geluid en dem, lucht

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hilversum&id=5ae4faa9-b6ea-4659-8bae-e864024e5cc7