Bijlage 1 Woonzorgvisie gemeente Hilversum 2025-2030
Tekst van het document
ONBEZORGD WONEN IN HILVERSUM WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
I<
VOORWOORD samenleven en ouder worden in verbondenheid met hun omgeving. Daarom kiezen wij voor een benadering waarin wonen, welzijn en zorg hand in hand gaan. We zetten in op samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, inwoners en andere partners. Alleen samen kunnen wij een inclusieve gemeente realiseren waarin iedereen naar vermogen kan meedoen.
Hierbij presenteren wij u de woonzorgvisie van de gemeente Hilversum. In deze visie schetsen wij hoe wij, samen met partners en inwoners, de komende jaren gaan werken aan de veranderende woon- en zorgbehoeften van Hilversummers. Onze gemeente staat voor een belangrijke uitdaging: het bieden van passende, betaalbare en toekomstbestendige huisvesting en zorg, voor jong en oud én voor kwetsbare inwoners. Een thuis is méér dan een dak boven het hoofd. Het is een plek waar mensen zich veilig voelen, zich kunnen ontwikkelen,
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
Deze woonzorgvisie is geen eindpunt, maar een kompas. Het biedt de gezamenlijke basis waarop we verder bouwen. De visie vormt daarmee een onderlegger voor wat ons de komende jaren te doen staat. De concrete uitwerking van de ambities en afspraken volgt in het op te stellen uitvoeringsprogramma. We blijven daarbij flexibel inspelen op nieuwe ontwikkelingen, leren van ervaringen en sturen waar nodig bij. Zo bouwen we stap voor stap aan een gemeente waarin iedereen zich thuis kan voelen. Wij danken iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van deze visie. Met elkaar geven wij vorm aan een gemeente die klaar is voor de toekomst. Namens het College van Burgemeester en Wethouders, Jacqueline Kalk & Gerben van Voorden Wethouders Wonen en Zorg en Samenleving
2
I<
WOONZORGVISIE
Dubbele vergrijzing, geclusterd in wijken
Meer inwoners met zorg of ondersteuning wonen zelfstandig thuis
De woningvoorraad sluit niet goed aan op de (toekomstige) vraag
Toenemende en complexere zorg- en ondersteuningsvraag
Toenemende kwetsbaarheid en risico op daken thuisloosheid
Meer eenzaamheid en druk op mantelzorgers
Krapte op de woningmarkt
We verbeteren de huisvesting, mét passende zorg en ondersteuning voor ouderen en aandachtsgroepen in de gemeente Hilversum
PASSEND WONINGAANBOD
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
ZORG EN WONEN VERBONDEN
DE INCLUSIEVE WIJK
SAMENWERKING MET PARTNERS EN INWONERS
3
I<
INHOUDSOPGAVE VOORWOORD
02
INLEIDING Aanleiding Afbakening Aanpak Leeswijzer
05 05 05 06 07
1. MAATSCHAPPELIJKE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
08
2. AMBITIES OP WONEN, WELZIJN EN ZORG 2.1 Passend woningaanbod 2.2 Zorg en wonen verbonden 2.3 De inclusieve wijk 2.4 Samenwerking met partners en inwoners
11 11 21 24 27
3. MONITORING EN EVALUATIE
31
4. HET VERVOLG
32
BIJLAGEN 1. Bestaand beleid 2. Begrippenlijst
33 33 34
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
4
I<
INLEIDING AANLEIDING De gemeente Hilversum staat voor een belangrijke opgave: het realiseren van passende woon- en zorgvoorzieningen voor álle inwoners, met extra aandacht voor mensen met een specifieke ondersteuningsbehoefte. Denk aan ouderen, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, jongeren die uitstromen uit de jeugdzorg of mensen die begeleiding nodig hebben om zelfstandig te wonen. Voor veel van deze inwoners is het vinden van een geschikte woning vaak extra lastig. De druk op de woningmarkt is hoog en neemt de komende jaren verder toe, onder meer door de toenemende vergrijzing. Tegelijkertijd verandert de manier waarop zorg wordt georganiseerd: mensen blijven langer zelfstandig wonen, ook als zij ondersteuning of intensieve(re) zorg nodig hebben. Dit vraagt om een gevarieerd en toekomstbestendig aanbod van woningen, waarin wonen, zorg en ondersteuning goed op elkaar aansluiten. Zonder die verbinding raken mensen tussen wal en schip, nemen de kosten voor (crisis) opvang toe en stokt de doorstroming op de woningmarkt. Vanuit het Rijk wordt daarom steeds nadrukkelijker een beroep gedaan op gemeenten om regie te nemen. Met de Nationale Woon- en Bouwagenda is de koers uitgezet, en via programma’s zoals Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen worden gemeenten opgeroepen om concreet aan de slag te gaan met de huisvesting van aandachtsgroepen.
De aankomende Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (Wvrv) biedt hiervoor binnenkort ook wettelijke kaders en instrumenten.
Ook het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) onderstrepen het belang van een integrale aanpak rondom wonen, welzijn en zorg. Gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders worden opgeroepen om samen te werken aan het versterken van de sociale basis, het voorkomen van zwaardere zorg en het ondersteunen van mensen om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te wonen. De woonzorgvisie draagt bij aan deze doelen, door te zorgen voor samenhang tussen de fysieke leefomgeving en de ondersteuning die inwoners nodig hebben om gezond, veilig en prettig te wonen. Met deze woonzorgvisie schetsen we hoe we samen met partners binnen het fysieke en sociale domein willen werken aan passende woningen, woonvormen, ondersteuning en/of zorg. Zodat iedereen – jong en oud, met of zonder ondersteuning – de mogelijkheid heeft om prettig en veilig in Hilversum te wonen. AFBAKENING In deze woonzorgvisie richten we ons op inwoners die, naast een woning, ook ondersteuning of zorg nodig hebben in het dagelijks leven. Denk hierbij aan ouderen met een zorgbehoefte, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking en mensen met een psychische kwetsbaarheid. De gemeente draagt er zorg voor dat deze groepen de extra aandacht krijgen die ze nodig hebben om prettig en zelfstandig in Hilversum te kunnen blijven wonen.
5
I<
Het Rijk benoemt daarnaast ook andere aandachtsgroepen, zoals statushouders, studenten, arbeidsmigranten en woonwagenbewoners. Voor deze groepen is er vaak wel een urgente woonvraag, maar minder een directe zorg- of ondersteuningsbehoefte. Daarom vallen zij buiten de scope van deze woonzorgvisie. De huisvestingsopgave van deze groepen komt in de Hilversumse Woonvisie aan bod, voor zover deze mensen geen extra zorgbehoefte hebben. Als we in deze woonzorgvisie spreken over aandachtsgroepen hebben we het over de groepen binnen het kader in figuur 1. Dit zijn inwoners waarbij sprake is van een woonvraag én een zorg- of ondersteuningsbehoefte. Het betreft ouderen, mensen met een sociale en/of medische urgentie, (dreigend) daken thuislozen en uitstromers uit intramurale instellingen.
AANDACHTSGROEPEN IN HET PROGRAMMA ‘Een thuis voor iedereen'
WOONWAGEN BEWONERS
ARBEIDSMIGRANTEN
STUDENTEN
STATUSHOUDERS
WOONZORGVISIE (DREIGEND) DAK- EN THUISLOZEN
MENSEN MET SOCIALE EN/OF MEDISCHE URGENTIE
OUDEREN
MENSEN DIE UITSTROMEN UIT EEN INTRAMURALE INSTELLING
In de woonzorgvisie beschrijven we wat wij willen bereiken op het gebied van huisvesting voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag, hoe dit aansluit op bestaand beleid en hoe we verder richting geven binnen bestaand beleid voor de benoemde aandachtsgroepen. De concrete uitwerking volgt in een uitvoeringsprogramma en krijgt een plek in verschillende bestaande uitvoeringslijnen en programma’s, in samenwerking met onze partners. De woonzorgvisie geldt voor de periode 2025-2030 en sluit daarmee aan bij de looptijd van de Woonvisie 2021-2030 en de Woondeal tot en met 2030. In deze Woondeal hebben het Rijk, de provincies en gemeenten in de Metropoolregio Amsterdam afspraken gemaakt over de nieuwbouwopgave, met bijzondere aandacht voor de huisvesting van aandachtsgroepen. De maatschappelijke opgaven lopen uiteraard verder door dan 2030, daarom bieden we waar relevant en mogelijk een doorkijk tot 2040. AANPAK Deze woonzorgvisie staat niet op zichzelf. Met de woonzorgvisie gemeente Hilversum sluiten we aan op de regionale Woonzorganalyse Gooi en Vechtstreek en de Strategie Woonzorgopgave Gooi en Vechtstreek. De woonzorgvisie gemeente Hilversum vormt een lokale vertaling van deze regionale kaders, toegespitst op de specifieke situatie in Hilversum.
De regionale Woonzorganalyse en Strategie Woonzorgopgave zijn opgesteld in samenwerking met de regiogemeenten, woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties en zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Ze bieden inzicht in de woonzorgopgave voor ouderen en aandachtsgroepen en reiken oplossingsrichtingen en prioriteiten aan voor de komende jaren.
Figuur 1: Aandachtsgroepen in het programma ‘Een thuis voor iedereen’ en in deze woonzorgvisie
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
6
I<
De kernambitie van deze woonzorgvisie is het verbeteren van de huisvesting, mét passende zorg en ondersteuning voor ouderen en aandachtsgroepen in de gemeente Hilversum. We herkennen de regionale opgave en zien deze ook lokaal terug. Daarom sluiten we in deze visie aan bij de vier regionale actielijnen en vertalen we die naar onze eigen context Hilversum en uitvoeringspraktijk. De regionale Strategie Woonzorgopgave is opgebouwd rond vier thematische actielijnen. Dit zijn: 1. Passend woningaanbod 2. Zorg en wonen verbonden 3. De inclusieve wijk 4. Samenwerking met partners
LEESWIJZER Deze woonzorgvisie bestaat uit 4 hoofdstukken. In hoofdstuk 1 ‘Maatschappelijke trends en ontwikkelingen’ beschrijven we de landelijke en lokale trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Ook gaan we in op de kwantitatieve en kwalitatieve woonzorgbehoefte van ouderen en andere aandachtsgroepen. In hoofdstuk 2 beschrijven we per actielijn wat onze ambities zijn en wat we al doen. Daarmee laten we ook de raakvlakken met andere beleidsterreinen zien. Verder komen de eerste actiepunten om onze ambities te realiseren aan bod. Dit vormt de basis voor onze inzet rondom wonen, zorg en welzijn met onze huidige en nieuwe samenwerkingspartners. In hoofdstuk 3 volgt toelichting over hoe we de voortgang van onze ambities monitoren. We sluiten in hoofdstuk 4 af met het vervolg op deze woonzorgvisie.
Voor Hilversum vormt deze strategie een belangrijk vertrekpunt. In deze woonzorgvisie hanteren we dan ook dezelfde actielijnen. Veel van onze maatschappelijke partners hebben een bijdrage geleverd aan de inhoud van de woonzorgvisie gemeente Hilversum. We zijn in gesprek gegaan met woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties en vertegenwoordigers van ouderen om te toetsen of zij de geschetste woonzorgopgave herkennen. Ook hebben we hen gevraagd welke knelpunten zij ervaren en welke kansen zij zien. Deze praktijkervaringen en inzichten, vormen een belangrijke basis voor het opstellen van de visie. Tot slot hebben wij de Adviesraad Sociaal Domein gevraagd om ons te adviseren over de inhoud van deze visie.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
7
I<
1. MAATSCHAPPELIJKE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN De samenleving verandert en dat heeft grote gevolgen voor wonen, zorg en welzijn in de gemeente Hilversum. In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste trends en maatschappelijke ontwikkelingen die richting geven aan de woonzorgopgave van onze gemeente. Dubbele vergrijzing, geclusterd in wijken In Hilversum groeit het aantal ouderen gestaag. In 2024 telt de gemeente bijna 17.700 inwoners van 65 jaar en ouder, oftewel 18,7% van de totale bevolking. Dit aantal loopt op naar ruim 21.000 in 2040, waarmee het aandeel stijgt naar 21,7%. Vooral het aantal 75-plussers neemt sterk toe na 2030, wat duidt op een dubbele vergrijzing: meer ouderen én een hogere gemiddelde leeftijd. Dit leidt tot een toename van complexe zorgvragen en een grotere behoefte aan passende, toegankelijke woningen die zo mogelijk passend blijven bij veranderende situaties. Tegelijkertijd willen veel ouderen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, wat vraagt om nieuwe woonvormen, een sterke sociale infrastructuur en zorg die dichtbij en op maat beschikbaar is. Oudere inwoners wonen verspreid over de gemeente, maar zijn niet evenredig verdeeld over de wijken. De wijken Zuid, Oost en Zuidwest springen eruit. Bijna de helft (48,9%) van alle ouderen in Hilversum wonen momenteel in deze drie wijken.
De verwachting is dat in 2040 meer dan een derde (36%) van alle Hilversumse ouderen in de wijken Oost en Zuid woont. In het Landelijk Gebied en de Hilversumse Meent neemt het aantal ouderen juist af. Deze spreiding betekent dat maatwerk per wijk nodig is.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
Meer inwoners met zorg of ondersteuning wonen zelfstandig thuis Dit geldt voor ouderen, maar ook voor mensen met psychische kwetsbaarheden, een verstandelijke beperking, of na een periode van opvang, jeugdzorg of detentie. Deze ontwikkeling komt deels voort uit beleid – zoals de afbouw van intramurale zorg en de beweging naar ‘beschermd thuis’ – maar ook uit voorkeuren van inwoners zelf. De huidige generatie ouderen is vitaler en wil graag zelfstandig blijven wonen, het liefst in een woonvorm die past bij hun levensfase. In Hilversum geeft 27% van de ouderen aan interesse te hebben in een alternatieve woonvorm, zoals een hofje (65%), aanleunwoning (41%) of woongroep met gelijkgestemden (33%). Een kleiner aandeel geeft aan interesse te hebben in mantelzorgwoningen (6%) of verpleeghuiszorg (2%) (WiMRA 2023, Hilversum). Tegelijkertijd zien we dat ook andere groepen – zoals jongeren die uitstromen uit jeugdzorg, mensen die uitstromen uit maatschappelijke opvang of na detentie – zelfstandig willen én kunnen wonen. Mits er een betaalbare woning beschikbaar is die hen een langdurige woonsituatie biedt. Steeds meer mensen met uiteenlopende ondersteuningsvragen wonen zelfstandig. Dit komt voort uit eigen voorkeur én door beleid. Door deze ontwikkeling neemt de behoefte aan passende woonvormen en toegankelijke ondersteuning in de wijk toe.
Dit vraagt om een gevarieerd aanbod van woonzorgoplossingen. Dit geldt voor ouderen, maar ook voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, een beperking of na een periode van opvang of zorg. De druk op het betaalbare segment neemt hierdoor verder toe. 8
I<
De woningvoorraad sluit niet goed aan op de (toekomstige) vraag Slechts 2% van de woningen in Hilversum is volledig rolstoeltoegankelijk. De meeste woningen zijn alleen met aanpassingen geschikt te maken. In 17% van de gevallen zijn dit soort aanpassingen zelfs niet of nauwelijks mogelijk. Landelijk is afgesproken dat er tot 2030 zo’n 290.000 ouderenwoningen worden gerealiseerd. Voor Hilversum betekent dat een indicatieve opgave van circa 925 nultredenwoningen (gelijkvloers en drempelvrij en daarmee geschikt voor mensen met een fysieke beperking), 505 geclusterde woonvormen (zoals hofjes met gedeelde voorzieningen) en 130 zorggeschikte woningen waar intensieve zorg geleverd kan worden.
Toenemende en complexere zorg- en ondersteuningsvraag De zorg- en ondersteuningsbehoefte in de gemeente Hilversum groeit de komende jaren in omvang en complexiteit. De dubbele vergrijzing, en het beleid dat inzet op langer zelfstandig thuis wonen, zorgen beide voor een stijging in het aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft. Ouderen kampen steeds vaker met een combinatie van lichamelijke, psychische en sociale problemen. Denk bijvoorbeeld aan chronische aandoeningen, beginnende dementie, eenzaamheid of financiële kwetsbaarheid. Dit geldt ook voor andere groepen als mensen met psychische problemen, een verslaving, of een verleden in de maatschappelijke opvang.
Daarnaast is nabijheid van voorzieningen essentieel voor ouderen en inwoners met een fysieke beperking. Lopen naar de supermarkt, huisarts of een ontmoetingsplek bevordert zelfstandigheid en voorkomt isolement. In Hilversum liggen voorzieningen gemiddeld op 600 meter afstand, maar de verschillen per wijk zijn groot. Bij ruimtelijke ontwikkeling moet nadrukkelijk rekening gehouden worden met de toegankelijkheid van voorzieningen.
Welzijnsorganisaties merken dat hun rol verandert. Steeds vaker vangen zij signalen op die eerder bij de formele zorg terecht kwamen. Alleen samen leiden we deze veranderingen in goede banen. Dit vraagt om een nauwe samenwerking tussen zorgaanbieders, welzijnspartijen, woningcorporaties en gemeenten.
17%
De druk op de Wmo neemt toe, al blijft het aandeel gebruikers relatief stabiel door de bevolkingsgroei. In Hilversum stijgt het aantal inwoners met Wmoondersteuning naar verwachting van 7.100 in 2024 naar 7.400 in 2028.
2% 23%
Deze ontwikkelingen leiden tot een groeiende druk op het lokale zorgen ondersteuningsnetwerk en onderstrepen de noodzaak van een samenhangende woonzorgaanpak. Ingrijpend aanpasbaar (1 ster)
58%
Eenvoudig aanpasbaar (2 sterren) Volledig toegankelijk (3 sterren) Niet aanpasbaar/onbekend
Figuur 2: Toegankelijkheid van de woningvoorraad in Hilversum (2023) Bron: TNO WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
9
I<
Toenemende kwetsbaarheid en risico op dak- en thuisloosheid Het aantal (dreigend) dak- en thuislozen in Hilversum neemt toe. In 2023 werden 155 personen geregistreerd als dak- of thuisloos via de CBSmonitoring. Dit cijfer geeft echter een beperkt beeld. Veel mensen blijven onder de radar. Denk aan jongeren die op een bank bij vrienden slapen of mensen die tijdelijk in een auto of caravan verblijven. In de regio Gooi en Vechtstreek zal er in 2026/2027 een ETHOS Light-telling worden gedaan. ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’. Via een ETHOS Light-telling wordt dakloosheid breder en beter in beeld gebracht dan alleen het aantal mensen dat gebruikmaakt van de Maatschappelijke Opvang, waaronder economisch daklozen en bankslapers. Tellingen in andere gemeenten laten zien dat het merendeel van de dak- en thuisloze mensen niet op straat leeft, maar juist in verborgen of tijdelijke situaties verkeert. Dit maakt het probleem moeilijk zichtbaar, maar des te urgenter. Zorg-wekkend is dat een groot deel van deze groep langdurig dakloos is. Ook bestaat een aanzienlijk deel uit jongeren onder de 27 jaar. Verder lopen mensen met psychische problematiek, schulden of verlies van werk en woning verhoogd risico. Meer eenzaamheid en druk op mantelzorgers Het informele netwerk staat onder druk.
Door de vergrijzing is er sprake van extra demografische druk en een beperkt mantelzorgpotentieel in 2040 (Regiobeeld 2023, Gooi en Vechtstreek). Goede ondersteuning van mantelzorgers en samen-werking met professionals is noodzakelijk om overbelasting te voorkomen en de zorg houdbaar te houden. Het belang van informeel contact en vrijwilligerswerk groeit. In Hilversum voelt meer dan de helft van de ouderen zich eenzaam; 12% zelfs ernstig. Ouderen wonen vaker alleen en zijn honkvast. Ook mensen met psychische kwetsbaarheid ervaren vaak eenzaamheid door stigmatisering en sociaal isolement.
kwetsbare groepen benadrukken het belang van een sterke sociale basis, waarin mantelzorg, vrijwilligerswerk en informele netwerken worden ondersteund én verbonden met professionele zorg. Krapte op de woningmarkt De woningmarkt is krap: er zijn te weinig (betaalbare) woningen, met lange zoek- en wachttijden tot gevolg. Dit geldt voor iedereen die op zoek is naar woonruimte, en zeker ook voor mensen die extra ondersteuning of zorg nodig hebben. Zij zijn veelal aangewezen op betaalbare of aangepaste woonruimten, waarvan het aanbod schaars is. Gemiddeld zijn mensen vier jaar op zoek naar een sociale huurwoning in Hilversum (Jaarrapportage Woonruimteverdeling, 2023); dit vraagt om de toevoeging van betaalbare woningen. Om hier gericht op te kunnen sturen, komt er met de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting meer landelijke en lokale regie op de woningbouwopgave. Gemeenten krijgen onder deze wet een belangrijke rol bij het realiseren van voldoende betaalbare woningen. Daarbij geldt een richtlijn van 30% sociale huur en twee derde betaalbaar (sociale huur, middenhuur of betaalbare koop) in de nieuwbouw. Daarmee worden afspraken over betaalbaar bouwen minder vrijblijvend. Hilversum zet al stevig in op woningbouw. Het doel is om 6.000 woningen toevoegen tot 2040 (ten opzichte van peiljaar 2020). Voor zo’n 5.000 zijn er plannen en initiatieven.
1.000 extra sociale woningen komen in bestaande stenen (Omgevingsvisie Hilversum 2040).
De afname van informele steun en de toename van eenzaamheid onder WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
10
I<
2. A MBITIES OP WONEN, WELZIJN EN ZORG De kernambitie van deze woonzorgvisie is het verbeteren van de huisvesting, mét passende zorg en ondersteuning, voor ouderen en aandachtsgroepen in de gemeente Hilversum. We erkennen dat we voor grote opgaven staan op het gebied van wonen, zorg en welzijn. De samenleving vergrijst, mensen blijven langer zelfstandig wonen en de druk op zorg en ondersteuning groeit. Dit vraagt om gezamenlijke en toekomstgerichte keuzes. In de Woonvisie 2021-2030 staan enkele uitgangspunten voor wonen met zorg. Zo noemen we al het belang van evenwichtige wijken en het streven dat wonen met zorg in heel Hilversum mogelijk is. Verder willen we zorg in zelfstandige woningen beter mogelijk maken en onderstrepen we de noodzaak van nabijheid van zorg en de inzet op ontmoetingsplekken. Deze woonzorgvisie bouwt hierop voort via een viertal ambities aan de hand waarvan we de woonzorgopgave gaan aanpakken, hieronder schematisch weergegeven: We verbeteren de huisvesting, mét passende zorg en ondersteuning voor ouderen en aandachtsgroepen in de gemeente Hilversum
PASSEND WONINGAANBOD
ZORG EN WONEN VERBONDEN
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
DE INCLUSIEVE WIJK
SAMENWERKING MET PARTNERS EN INWONERS
2.1 PASSEND WONINGAANBOD De gemeente Hilversum streeft naar een gevarieerd en toekomstbestendig woningaanbod met voldoende, passende en betaalbare woningen. Woonwensen en persoonlijke omstandigheden verschillen. Het is daarom van belang dat we ons als gemeente inzetten om de woningvoorraad zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de woonbehoefte van onze inwoners. Op die manier zorgen we ervoor dat Hilversummers zo veel mogelijk in een passende woning kunnen (blijven) wonen, ook wanneer hun situatie verandert. Die woning sluit zo goed mogelijk aan bij de bewoner en eventuele benodigde zorg en ondersteuning zijn daar toegankelijk. De woon- en zorgvragen van Hilversummers zijn divers, juist omdat de groep inwoners met een ondersteuningsvraag zo divers is. Dat onderstreept het belang van variatie en toekomstbestendigheid in het woningaanbod. Een belangrijk aandachtspunt is dat de opgave grotendeels binnen de bestaande woningvoorraad moet worden opgelost, omdat het overgrote deel van de woningen al deel uitmaakt van de huidige voorraad. Het realiseren van passend, gevarieerd en toekomstbestendig woonaanbod is dan ook zeker niet alleen een nieuwbouwopgave. Het is net zo goed een aanpassingsopgave en een verdeelvraagstuk. Dit geldt ook voor het aanbod van voorzieningen in de buurt.
Naast afspraken bij nieuwbouw en gebiedsontwikkeling zetten we daarom in op een betere benutting van de bestaande woningvoorraad.
11
I<
Wat willen we bereiken? Om een passend, gevarieerd en toekomstbestendig woningaanbod te realiseren focussen we ons op de volgende ambities: 1. We streven naar een zo goed mogelijke benutting van de bestaande woningvoorraad. De woningmarkt staat onder druk, ook in Hilversum. Tegelijkertijd hebben we te maken met een grote woonzorgopgave. Het is noodzakelijk om nieuwe woningen toe te voegen, maar dit kost tijd. Ontwikkelingen als netcongestie, de stikstofproblematiek en het personeelstekort in de bouwsector zorgen bovendien voor vertraging. Daarom richten we ons ook op het beter benutten van de bestaande woningvoorraad. Doorstroming op de woningmarkt is hierbij essentieel. Veel mensen wonen in een woning die niet (meer) past bij hun situatie. Denk bijvoorbeeld aan een alleenstaande in een ruime eengezinswoning of iemand met een zorgvraag in een huis dat lastig aanpasbaar is. De wens om meer passend te wonen is er vaak wel, maar men loopt tegen drempels aan. De gemeente kan hier een rol spelen door het makkelijker, overzichtelijker en aantrekkelijker te maken. Ook andere maatregelen, zoals woningdelen, woningsplitsing en woningaanpassingen, dragen bij aan een efficiënter gebruik van de bestaande voorraad. Zo realiseren we op korte termijn voor meer mensen een passend thuis, terwijl we blijven investeren in nieuwbouw die aansluit op toekomstige woon- en zorgbehoeften. 2.
We maken duidelijke afspraken bij nieuwbouwprojecten en gebiedsontwikkeling, met oog voor de woonwensen en zorg- of ondersteunings behoeften van ouderen en andere aandachtsgroepen. Het laten aansluiten van vraag en aanbod is belangrijk, zeker voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag. We proberen nieuwbouwprojecten zo goed mogelijk in te richten om in te spelen op de huidige en toekomstige behoefte. WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
Aandachtspunten Woningsplitsing biedt kansen om beter in te spelen op de vraag naar betaalbare en passende woningen. Tegelijkertijd signaleren we knelpunten in onze eigen regelgeving die deze ontwikkeling op dit moment beperken. In sommige gebieden is woningsplitsing uitgesloten vanwege de al hoge bebouwingsdichtheid of een groot aandeel aan reeds gesplitste en verkamerde woningen. Ook bestaande parkeernormen vormen in de praktijk een belemmering doordat extra woningen tot een hogere parkeerdruk kunnen leiden. Om de potentie van woningsplitsing te kunnen benutten is het noodzakelijk om te onderzoeken of deze regels moeten worden aangepast. De ontwikkeling van de kwantitatieve woonbehoefte voor ouderen is weergegeven in Tabel 1 en hoe deze woningtypes eruit zien in figuur 3. Daarbij is het merendeel van de woningen levensloopgeschikt, een gedeelte zorggeschikt en voegen we geclusterde woningen toe. In alle prijssegmenten dient hier rekening mee gehouden te worden. Op deze manier bevorderen we ook de doorstroming en gaan we de bestaande woningvoorraad steeds beter benutten. Verder zijn op den duur steeds minder woningaanpassingen nodig omdat het aandeel levensloopgeschikte woningen toeneemt. Specifiek gericht op ouderen lijkt doorstroming overigens een vraagstuk op buurt- of wijkniveau te zijn.
Veel ouderen willen graag zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, maar niet elke woning is hiervoor geschikt. In sommige gevallen bestaat de mogelijkheid de woning aan te passen. Een alternatief is verhuizen naar een geschikte woning en woonomgeving. Die laatste optie draagt bij aan het passender wonen van ouderen én verlaagt de druk op de woningmarkt. Met name als grotere eengezinswoningen vrijkomen komt een verhuisketen op gang. Meerdere huishoudens kunnen dan een stapje maken in 12
I<
hun wooncarrière. We spelen hierop in door betaalbare (geclusterde) woonvormen voor ouderen te ontwikkelen in de wijk. Bij gebiedsontwikkeling is het de komende jaren van belang om (kleinschalige) geclusterde woonvormen voor ouderen in verschillende prijscategorieën te ontwikkelen. Hierbij houden we meteen rekening met de woonomgeving. Onderwerpen zoals toegankelijkheid, hittestress en inclusiviteit zetten we op de agenda. Bij grotere geclusterde woonvormen voor ouderen en aandachtsgroepen zetten we in op een mix van bewoners. Bovendien houden we bij het ruimtelijk ontwerp rekening met specifieke wensen en behoeften van kwetsbare personen. Zo is het bijvoorbeeld voor mensen in een vroeg stadium van dementie belangrijk om rekening te houden met kleurgebruik in de woonomgeving zodat zij langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Heldere kleuren met goede contrasten kunnen helpen om objecten beter zichtbaar te maken. Indicatie behoefte aan woningen voor ouderen (2022-2031) Geclusterde woningen
505 woningen
Zorggeschikte woningen
130 woningen
Nultredenwoningen
925 woningen
Tabel 1: Ontwikkeling van de behoefte aan woningen voor ouderen (2022-2031). Bron: ABF Research Fortuna. Het Fortuna-onderzoek van ABF Research biedt inzicht in de toekomstige behoefte aan verschillende typen woningen voor ouderen. Op basis van demografische ontwikkelingen, woonwensen en zorgbehoeften brengt het onderzoek in kaart hoeveel nultredenwoningen, zorggeschikte woningen en geclusterde woningen er per gemeente nodig zijn.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
13
I<
DEFINITIE DRIE WONINGTYPES Nultredenwoning Nultredenwoningen zijn reguliere woningen die zowel intern als extern toegankelijk zijn. Dit houdt in dat je de woningen kan bereiken zonder trap te lopen (extern toegankelijk) en dat keuken, badkamer, toilet en minimaal één slaapkamer zonder trappen te bereiken zijn (intern toegankelijk).
ONTMOETINGSRUIMTE
Geclusterde woonvorm Geclusterde woningen zijn woningen die voldoen aan de definitie voor nultredenwoningen in een geclusterde woonvorm. Er moet een ontmoetingsruimte aanwezig zijn (inpandig of op loopafstand) die open, laagdrempelig en transparant toegankelijk is voor bewoners en bij voorkeur ook voor buurtbewoners. De woningen zijn bij voorkeur dementievriendelijk ingericht en geschikt voor het leveren van o.a. Wlz-zorg. Landelijk wordt bij clustering uitgegaan van een schaal van minimaal 12 woningen. Geclusterde woonvormen zijn onder andere hofjeswoningen, serviceflats en seniorenflats.
STABIELE INTERNETVERBINDING
ONTMOETINGSRUIMTE
Zorggeschikte woning Zorggeschikte woningen zijn zelfstandige, rolstoelof rollatorgeschikte nultredenwoningen die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm (zie definitie nultredenwoning en geclusterde woonvorm). Deze woningen zijn geschikt om intensieve zorg (zoals Wlz-zorg) in de thuissituatie te kunnen leveren. Woningen die vallen onder de categorie Bouw Advies Toegankelijkheid (BAT) 3 of 4 en Woonkeur 6 vallen binnen deze definitie. BRANDVEILIG
ROLSTOEL- OF ROLLATORGESCHIKT
Figuur 3: Definitie van woningtypes; nultredenwoning, zorggeschikte woning en geclusterde woning WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
14
I<
Om iedereen een eerlijke kans te geven op een zelfstandig en waardig bestaan is het allereerst noodzakelijk voldoende betaalbare woningen toe te voegen aan de woningvoorraad. Juist inwoners uit de aandachtsgroepen zijn vaak aangewezen op het betaalbare deel van de woningmarkt. Denk aan jongeren die uitstromen uit jeugdzorg, mensen die uit de maatschappelijke opvang komen of psychisch kwetsbare personen. Een passende woning en een stabiele leefomgeving gaat niet alleen om een dak boven het hoofd. Het is een cruciale stap richting herstel, zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Door hierin te investeren geven we vorm aan een inclusief Hilversum waarin kwetsbare inwoners niet worden uitgesloten, maar de kans krijgen mee te doen.
Aandachtspunten • We willen woningbouwcorporaties en ontwikkelaars aanmoedigen om toegankelijk en toekomstgericht te bouwen, zonder hen daarbij extra regels op te leggen. Daarom onderzoeken we hoe we hen kunnen stimuleren tot toegankelijk en toekomstgericht bouwen, op een manier die haalbaar is en de woningbouwopgave niet belemmert. • Met de komst van de nieuwe Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting wordt de regionale urgentieregeling uitgebreid. Door deze uitbreiding komen meer mensen in kwetsbare situaties in aanmerking voor voorrang op een sociale huurwoning. Dat is belangrijk en gewenst. Tegelijkertijd betekent dit dat er minder sociale huurwoningen overblijven voor reguliere woningzoekenden, zoals starters, jonge gezinnen en doorstromers. Daarom is het belangrijk om niet alleen voldoende aandacht te hebben voor mensen met een urgente vraag, maar ook te blijven investeren in het vergroten van het totale aanbod en het bevorderen van doorstroming. Zo blijft er ook perspectief voor mensen zonder urgente status. • We verwachten door de vergrijzing en toename in het gebruik van scootmobielen en andere elektrische hulpmiddelen. Dit vraagt niet alleen om ruimte en voorzieningen, maar ook om aandacht voor veiligheid.
Bij (her)ontwikkeling van wooncomplexen is het essentieel dat er stallings- en oplaadplekken zijn en dat deze voldoen aan de eisen op het gebied van brandveiligheid en vluchtroutes. • Geclusterde woonvormen zijn niet overal eenvoudig te realiseren. Vaak is verdichting van de bebouwing ruimtelijk niet toegestaan. Juist in een gebied als het noordwestelijk villagebied, waar de ruimtelijke opzet zulke woonvormen mogelijk maakt, staan onze huidige regels dit niet toe. Ook vormt de geldende parkeernorm soms een knelpunt, terwijl het autobezit van bewoners van een geclusterde woonvorm vaak lager is dan gemiddeld. Daarmee staat het huidige beleid de realisatie van geclusterde woonvormen op kansrijke locaties in de weg.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
15
I<
3. We zorgen voor voldoende en makkelijk toegankelijke voorzieningen in de wijk. Steeds meer mensen blijven tot op steeds hogere leeftijd zelfstandig thuis wonen. Het is van belang dat we hier als gemeente rekening mee houden bij beleid en ontwikkelingen. Zo is een toereikend en toegankelijk voorzieningenaanbod in de buurt essentieel. Toegang tot (en nabijheid van) zorg, ondersteuning en dagelijkse voorzieningen helpt onze inwoners langer zelfstandig te wonen. Denk hierbij aan voorzieningen als een huisarts, apotheek, wijkverpleging en fysiotherapie. Verder dragen ook locaties waar dagactiviteiten worden georganiseerd (bijvoorbeeld een buurthuis) direct bij aan de kwaliteit van leven en zijn winkels, openbaar vervoer en ontmoetingsplekken belangrijk. De aanwezigheid en nabijheid hiervan maakt het makkelijker om deel te (blijven) nemen aan de samenleving, sociale contacten te onderhouden en hulp te organiseren wanneer dat nodig is. Bereikbaarheid is voor veel ouderen een belangrijke randvoorwaarde. Niet iedereen heeft toegang tot een auto of is in staat lange afstanden af te leggen. We streven daarom naar een goede spreiding van voorzieningen zodat deze gemakkelijk toegankelijk zijn, waar je ook woont in onze gemeente.
Zo voorkomen we dat mensen hierdoor vroeger dan gewenst moeten verhuizen, of onnodig afhankelijk worden van ondersteuning, en maken we het makkelijker voor onze inwoners om langer prettig en zelfstandig te blijven wonen.
Wat doen we al? 1. We streven naar een zo goed mogelijke benutting van de bestaande woningvoorraad. De woningnood is hoog en vraagt om snelle en doeltreffende oplossingen. Met de onderstaande projecten laat Hilversum zien hoe binnen de bestaande woningvoorraad wordt gewerkt aan een passend, gevarieerd en toekomstbestendig aanbod: •B ewustwording Om de bewustwording onder ouderen over langer zelfstandig thuis wonen te vergroten, zijn sinds enkele jaren wooncoaches actief in de regio Gooi en Vechtstreek. Inwoners van 65 jaar en ouder die in een sociale huurwoning wonen, kunnen gratis en vrijblijvend bij hen terecht. De wooncoach adviseert, en biedt indien nodig hulp, bijvoorbeeld bij woningaanpassingen of bij het verkennen van mogelijkheden om te verhuizen naar een meer geschikte woning. Daarnaast organiseert de gemeente samen met partners 'Langer Zelfstandig Wonen-markten'. Tijdens deze markten krijgen ouderen informatie over thema’s als woningaanpassingen, Wmo-voorzieningen en thuiszorg. Door middel van lezingen, workshops en gesprekken met diverse aanbieders krijgen ouderen inzicht in de mogelijkheden om hun zelfstandigheid te behouden, en worden zij gestimuleerd om tijdig na te denken over hun toekomstige woonbehoeften.
•P ilot doorstroming De gemeenten en woningcorporaties in de regio Gooi en Vechtstreek zijn per 1 mei 2025 met een pilot gestart gericht op het stimuleren van doorstroming. Allereerst is deze pilot enkel gericht op huurders in een sociale huurwoning, in het bezit van een woningcorporatie, in de regio. De pilot omvat een viertal maatregelen (tegemoetkoming huurprijs, verhuisbijdrage, extra inzet wooncoaches, opruim-, klus- of verhuishulp) en heeft als voorwaarde dat een grote woning vrijkomt (minimaal 4 kamers) en verhuisd wordt naar een kleinere woning (maximaal 3 kamers).
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
16
I<
Na het eerste jaar evalueren we gezamenlijk en volgt een voorstel voor eventuele aanpassingen en voortzetting van de maatregelen en voorwaarden. • Woningdelen en -splitsen Woningcorporatie de Alliantie heeft recent een pilotproject afgerond aan het Spinozahof in Kerkelanden. Twee eengezinswoningen zijn hierbij getransformeerd naar vier appartementen. De woningen op de begane grond zijn bedoeld voor bewoners met een (toekomstige) zorgvraag. De bovenverdieping gaat naar bewoners met een cruciaal beroep. In de pilot onderzoeken we verder wat boven- en benedenburen voor elkaar kunnen betekenen. Er bestaan ook minder ingrijpende maatregelen dan woningsplitsing waarmee het aantal personen dat gebruik maakt van één woning stijgt. Deels komen deze woningdeelvarianten van nature al voor in de gemeente. Ook bekijken we hoe en waar we deze vormen van woningdelen actief kunnen stimuleren. Zo zijn we in gesprek met Samen in 1 Huis; een initiatief waar ouderen centraal staan, gericht op hospitaverhuur. Samen in 1 Huis verbindt jonge kamerzoekenden met ouderen die een kamer over hebben én wat gezelligheid zoeken. Zo biedt het een oplossing voor de woningnood onder jongeren, maar gaat het potentieel ook eenzaamheid onder ouderen tegen. 2.
We maken duidelijke afspraken bij nieuwbouwprojecten en gebiedsontwikkeling, met oog voor de woonwensen en zorg- of ondersteuningsbehoeften van ouderen en andere aandachtsgroepen. Elke wijk en buurt is verschillend en vraagt om andere prioriteiten en een andere aanpak. Bij nieuwbouw en gebiedsontwikkeling houden we rekening met het karakter van de wijk. In de Omgevingsvisie Hilversum 2040 kiezen we nadrukkelijk voor een gebiedsgerichte aanpak. De Omgevingsvisie gaat over de ruimtelijke, sociale en economische aspecten van de gemeente Hilversum. In deze woonzorgvisie geven we meer verdieping aan de verbinding tussen wonen, welzijn en zorg. WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
• Woonagenda de Hilversumse Meent De Woonagenda Hilversumse Meent is de eerste wijkgerichte uitwerking van de Woonvisie 2021-2030. In de Hilversumse Meent is sprake van een sterk vergrijzende bevolking: ongeveer 34% van de inwoners is 65 jaar of ouder. Veel ouderen willen graag in de wijk blijven wonen, maar passende, levensloopbestendige woningen zijn schaars. Dit belemmert de doorstroming en zet de woningmarkt in de wijk onder druk. Tegelijkertijd is het voor jonge gezinnen en starters lastig om een plek te vinden. De woonagenda voor de Meent biedt een wijkgerichte aanpak, waarbij concrete afspraken worden gemaakt over het toevoegen van passende woningen en het beter benutten van de bestaande voorraad. • Opgave in nieuwbouw Een deel van de opgave kan gevonden door nieuwbouw. In Hilversum worden tot 2030 3.000 nieuwe woningen gebouwd. Tot 2040 is het de bedoeling dat nog eens 3.000 woningen worden gerealiseerd. De nieuwbouw bestaat voor een groot deel uit appartementen. Voor een aantal woningbouwplannen zijn al afspraken gemaakt. Het is niet mogelijk om daar nog afspraken over wonen en zorg aan toe te voegen. Zoals bijvoorbeeld in het stationsgebied, Philipshof en een aantal projecten in 1221. Wel gaat het hier veelal om de bouw van appartementen. De meeste appartementen zijn nultredenwoningen.
Deze nultredenwoningen dragen daarmee toch bij aan invulling van de behoefte aan deze woningen. Voorbeelden zijn de al gerealiseerde appartementen aan de Joop Stokkermanstraat in Anna's Hoeve, Courtyard aan de oude Torenstraat en Volante in Nieuw Zuid. Daarnaast wordt nu hard gewerkt aan woningen in de sigarenfabriek. Hier opent Hilverzorg in 2026 een nieuwe woonzorglocatie.
17
I<
Tabel 2 laat de prognose van de nieuwbouwwoningen tot en met 2030 per prijssegment zien. Met uitzondering van de woningen in het Philipshof zijn dit allemaal appartementen. Op basis van deze prognose is het mogelijk dat in de komende jaren 925 nultredenwoningen worden toegevoegd in de gemeente. Zowel in het betaalbare als in het duurdere segment. Hierbij merken we op dat de uitdaging met name zit in het daadwerkelijk bouwen en opleveren van deze woningen. Meer inzet is de komende jaren nodig om geclusterde woonvormen van de grond te krijgen. Het lukt nu nog nauwelijks om dit woonproduct met projectontwikkelaars en woningcorporaties te realiseren. Hier liggen kansen bij de projecten die nog in ontwikkeling zijn. We hebben de medewerking van woningcorporaties en ontwikkelaars nodig om de 505 benodigde woningen in deze woonvormen in samenwerking met zorgpartijen. Dit geldt ook voor de 130 zorggeschikte woningen waar intensieve zorg geleverd kan worden. Tabel 2: TOTAAL
KOOP
HUUR
Midden (NHG)
2024
182
Midden (>NHG)
Sociaal corporatie
Sociaal particulier
Midden laag (tot €1.214,70)
Midden hoog (tot €1.214,70)
Duur (> €1.214,70)
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
29
16
45
25
2
1
0
0
40
22
0
0
0
0
2025
755
0
0
19
3
589
78
0
0
55
7
89
12
3
0
2026
197
0
0
18
9
85
43
0
0
92
46
0
0
3
1
2027
437
59
14
88
20
144
33
0
0
118
27
26
6
3
1
2028
587
29
5
141
24
151
26
0
0
93
16
22
4
23
4
2029
1.096
243
22
113
10
344
31
0
0
229
21
107
10
45
4
Totaal*
3.254
359
11
424
13
1.314
40
0
0
628
19
224
8
76
2
Prognose nieuwbouwwoningen tot en met 2030 per prijssegment. Bron: Woonmonitor Hilversum (2024)
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
• Flexwoningen op het Circusterrein Tijdelijke woonoplossingen, zoals flexwonen, bieden binnen afzienbare tijd verlichting op de woningmarkt. In Hilversum realiseren we op korte termijn 379 betaalbare flexwoningen op het Circusterrein. De flexwoningen blijven maximaal 15 jaar staan en gaan dan naar een andere locatie. Alle woningen uit het project worden sociale huurwoningen. De bedoeling is om vooral de woningzoekenden die in de knel zitten zoveel mogelijk kans te laten maken op een van deze betaalbare woningen. Het huidige voorstel is om circa 50% van de woningen aan te bieden aan reguliere woningzoekenden. De overige 50% gaat dan naar verschillende aandachtsgroepen; spoedzoekers, geclusterd/begeleid wonen, statushouders en jongeren tot en met 27 jaar via loting. Binnen de groep spoedzoekers bestaat daarbij speciale aandacht voor zogeheten bankslapers. Dit zijn inwoners van de gemeente Hilversum met een briefadres, niet verblijvend in een instelling. • Woonruimteverdeling Het op korte termijn realiseren van een flink aantal betaalbare woningen zorgt ervoor dat de druk op de woningmarkt afneemt en voorziet deels in de woonbehoefte van mensen die nu met spoed een woning nodig hebben.
Door bij het opleveren van woningen rekening te houden met een verdeling van doelgroepen zoeken we naar een goed passende match tussen soorten huishoudens en vrijkomende of te ontwikkelen woningen. Dit noemen we woonruimteverdeling. Zo kunnen we bepaalde inwoners voorrang geven, bijvoorbeeld om medische redenen of in het geval van sloop van de huidige woning. De genoemde verdeling bij het Circusterrein valt ook onder dit principe. Het uitgangspunt in het geval van het Circusterrein is dat de tijdelijke woningen voor starters en mensen in de knel een mooie basis vormen van waaruit men zich verder kan ontplooien.
18
I<
• Meer flexibele urgentieregeling In de regel is het zo dat iemand na één jaar verblijf in de maatschappelijke opvang, een urgentie kan krijgen. Er is een mogelijkheid het jaar te verkorten naar negen maanden voor wie langer verblijf in de maatschappelijke opvang het herstel in de weg staat. • Huren Onder Voorwaarden Ook is er in de regio het concept Huren Onder Voorwaarden (HOV). Het concept is gericht op het ondersteunen van inwoners die zonder zorg en/ of begeleiding niet zelfstandig een woning kunnen bewonen, vanwege woonproblemen in de zin van wanbetaling en overlast. Het huurcontract kan in eerste instantie op naam van een zorgaanbieder worden gesloten, omdat de woningzoekende nog niet in staat is tot zelfstandig goed huurderschap. HOV is bedoeld voor woningzoekenden die bijvoorbeeld dreigen te worden ontruimd uit een sociale huurwoning of uitstromen uit een maatschappelijke instelling. Gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders werken samen om deze doelgroep te huisvesten en te begeleiden naar zelfstandig wonen. 3. We zorgen voor voldoende en makkelijk toegankelijke voorzieningen in de wijk. Naast een passende woning en een toegankelijk woongebouw is ook de woonomgeving belangrijk. Een toereikend en toegankelijk voorzieningenaanbod in de buurt is daar een essentieel onderdeel van.
Toegang tot zorg, ondersteuning en dagelijkse voorzieningen helpt inwoners langer zelfstandig thuis te wonen.
•V lekkenplan Een manier om de spreiding van voorzieningen goed in beeld te krijgen is via een vlekkenplan. Op dit moment ontwikkelen we een vlekkenplan voor de gemeente Hilversum. Hiermee brengen we in kaart hoe voorzieningen verspreid zijn en wat de afstand voor Hilversummers is tot aan deze voorzieningen. Denk hierbij aan de afstand tot aan de dichtstbijzijnde supermarkt, huisarts of apotheek, maar bijvoorbeeld ook aan de aanwezigheid van ontmoetingsruimten in een wijk. Met deze informatie zijn we beter in staat optimale ontwikkellocaties aan te wijzen. Zo zorgen we ervoor dat overal in de gemeente Hilversum de benodigde voorzieningen in de buurt zijn en maken we langer zelfstandig thuis wonen haalbaar voor iedereen. Door het creëren van ontmoetingsruimten en het aanbieden van dagactiviteiten, op de juiste locaties, versterken we dit verder. Het vlekkenplan geeft ook het openbaar vervoer binnen de gemeente weer. Bereikbaarheid speelt binnen de gehele gemeente een belangrijke rol, want niet álle voorzieningen zijn op wijkniveau te realiseren. Een goede ontsluiting met het openbaar vervoer mag dan ook niet ontbreken. Eventuele zwakke plekken komen via het vlekkenplan aan het licht en waar nodig handelen we hierop.
Aanwezigheid en nabijheid van activiteiten en voorzieningen maakt het bovendien stukken makkelijker om deel te (blijven) nemen aan de samenleving, sociale contacten te onderhouden en hulp te organiseren wanneer dat nodig is.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
19
I<
• Visie sociaal domein Hilversum 2023-2033 In onze sociale visie ‘Wij zijn Hilversum’ benadrukken we het belang van een goede spreiding van voorzieningen. We zorgen ervoor dat deze gemakkelijk toegankelijk zijn, waar je ook woont in onze gemeente. Wat er in Hilversum aan wijkvoorzieningen nodig is hangt af van wat er al is en hoe de Hilversumse bevolking er in de toekomst uitziet. Vanuit een gebiedsgerichte aanpak (zie Omgevingsvisie) werken we hieraan. Het vlekkenplan gaat ons helpen hier op een goede manier invulling aan te geven.
Conclusie Er heerst krapte op de woningmarkt in de gemeente Hilversum. De komende jaren komt daar door onder meer de vergrijzing en de beweging naar langer zelfstandig thuis wonen een aanzienlijke woonzorgopgave bij. De focus ligt op het realiseren van een gevarieerd aanbod van passende, betaalbare en toekomstbestendige woningen. Deels geven we hier invulling aan middels nieuwbouw waarbij we duidelijke afspraken maken om vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar aan te laten sluiten.
Een wijk of buurt is een plek waar je je geborgen voelt, waar je je thuis voelt. Waar mensen wonen die om je geven, die je zien. Waar voldoende plekken zijn om elkaar te ontmoeten, zoals horeca, buurthuizen, gezondheidscentra, kerken, moskeeën en speeltuinen. Dit is belangrijk voor de onderlinge sociale contacten. Wijkgericht werken is een essentieel onderdeel van hoe we Hilversum besturen. Ons doel is om sterke, verbonden wijken te creëren, waar bewoners zich thuis voelen en actief betrokken zijn.
Daarnaast zetten we in op een betere benutting van de bestaande woningvoorraad. Door in te spelen op doorstroming, woningdelen en woningsplitsen valt bijvoorbeeld al veel winst te behalen zonder al te grote investeringen of lange doorlooptijden. Op deze manier zorgen we ervoor dat Hilversummers zo veel mogelijk in een passende woning kunnen (blijven) wonen, ook wanneer hun situatie verandert.
Samen bouwen we aan een sterke sociale basisinfrastructuur. Dit bestaat uit het geheel van informele en formele diensten, organisaties en betrekkingen die samenleven mogelijk maakt. Opbouwwerkers, wijkregisseurs en maatschappelijk werkers maken hier onderdeel van uit. Waar nodig of gewenst krijgen inwoners persoonlijke ondersteuning en begeleiding. Daarbij houdt maatschappelijk werk altijd rekening met de mogelijkheden die de inwoner zelf heeft en wat andere inwoners kunnen betekenen. Hiermee omarmen wij de “positieve gezondheid”.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
Een aandachtspunt hierbij is dat wijken en buurten verschillen en vragen om andere prioriteiten en een andere aanpak. De gemeente Hilversum geeft hier gebiedsgericht invulling aan. De Woonagenda Hilversumse Meent is de eerste wijkgerichte uitwerking van de Woonvisie 2021-2030. Hoewel vaak een wens bestaat meer passend te wonen ervaren inwoners daarbij verschillende obstakels. Sommige mensen hebben specifieke behoeften waar een woning aan moet voldoen. Anderen hebben juist de nadrukkelijke wens om te verhuizen binnen de eigen wijk.
20
I<
Verder is het essentieel om voldoende en makkelijk toegankelijke voorzieningen in de buurt aan te bieden. Toegang tot zorg, ondersteuning en dagelijkse voorzieningen helpt onze inwoners langer zelfstandig thuis te wonen. De aanwezigheid en nabijheid ervan maakt het makkelijker om deel te (blijven) nemen aan de samenleving, sociale contacten te onderhouden en hulp te organiseren wanneer dat nodig is. We richten daarom op een goede spreiding van voorzieningen zodat deze gemakkelijk toegankelijk zijn, waar je ook woont in onze gemeente. Op dit moment ontwikkelen we een vlekkenplan. Hiermee brengen we duidelijk in beeld hoe voorzieningen verspreid zijn in onze gemeente en wat de afstand voor Hilversummers is tot aan deze voorzieningen (bijvoorbeeld tot aan een huisarts of supermarkt). Met deze informatie zijn we beter in staat optimale ontwikkellocaties aan te wijzen. Zo maken we het makkelijker om langer zelfstandig thuis te wonen. Door het creëren van ontmoetingsruimten en het aanbieden van dagactiviteiten, op de juiste plek, versterken we dit verder.
2.2 ZORG EN WONEN VERBONDEN De afgelopen jaren is er bewust gestuurd op het scheiden van wonen en zorg. Ouderen en andere mensen met een zorgvraag wonen daardoor steeds vaker zelfstandig, met zorg en ondersteuning aan huis. Deze ontwikkeling heeft bijgedragen aan meer eigen regie en het langer zelfstandig kunnen wonen. Tegelijkertijd vraagt de praktijk nu om een hernieuwde verbinding tussen wonen en zorg. We zien namelijk dat de zorg- en ondersteuningsvraag groeit en steeds complexer wordt. Ook is volledig zelfstandig wonen niet voor iedereen haalbaar of wenselijk. Daarom zetten we in op het verbinden van wonen en zorg door te investeren in passende woonvormen. De noodzaak om hierin te investeren neemt de komende jaren fors toe. Zo stijgt het aantal 75-plussers sterk, evenals het aantal ouderen in de regio met een verpleeghuisindicatie: van 2.712 in 2024 naar 4.282 in 2040. Ook is er een tekort aan beschutte woonplekken voor jongeren, waardoor de uitstroom uit jeugdhulpinstellingen stagneert en zorgmijdende jongeren vaker zonder vaste verblijfplaats leven. Voor mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking – in de regio gaat het om ruim 1.000 mensen – zijn er onvoldoende toegankelijke woonplekken in de wijk.
Dat vraagt om het realiseren van nieuwe, passende woonvormen: concepten die flexibiliteit bieden in de zorgzwaarte, nabijheid van ondersteuning garanderen en ruimte laten voor sociale samenhang. Denk aan geclusterde woonvormen, kleinschalige woonzorglocaties en gemengd wonen. Daarbij is goede samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders essentieel.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
21
I<
Wat willen we bereiken? Om zorg en wonen te verbinden focussen we ons op de volgende ambities: 1. We stimuleren (kleinschalige) woonconcepten met zorg en ondersteuning dichtbij. We willen het zichtbaar groeiende gat dichten tussen zelfstandig wonen en wonen in een intramurale instelling. We zien dat er een groep inwoners is voor wie volledig zelfstandig wonen (nog) niet haalbaar is, maar voor wie een plek in een zorginstelling ook niet (meer) passend is (of simpelweg niet beschikbaar). Dit geldt voor een diverse groep, bijvoorbeeld jongeren die uitstromen uit jeugdzorg of beschermd wonen, ouderen met een toenemende of toekomstige zorgvraag en mensen met een verstandelijke of psychische beperking. Op dit moment ontbreekt het aan voldoende geschikte woonvormen tussen zelfstandig wonen en de intramurale instelling in. Daarom zetten we lokaal in op het creëren van (kleinschalige) innovatieve tussenvormen, zoals kamertrainconcepten, geclusterd wonen met gedeelde voorzieningen of beschutte woonvormen met zorg op afroep. Deze woonvormen helpen inwoners om stappen te zetten richting zelfstandigheid, of juist de rust en stabiliteit te bieden die nodig is om prettig oud te worden. Door verschillende tussenvormen toe te voegen, creëren we meer maatwerk, doorstroming en perspectief voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte.
Bovendien dragen deze woonvormen bij aan het langer (of opnieuw) zelfstandig wonen, voorkomen ze onnodig opnames in instellingen, verminderen ze eenzaamheid en bevorderen ze inclusie in de (eigen) wijk.
2. We stimuleren en onderzoeken de mogelijkheden voor gemengd wonen projecten. In een samenleving die vergrijst, individualiseert en steeds hogere eisen stelt aan zelfredzaamheid, biedt gemengd wonen een waardevol alternatief. Niet iedereen wil wonen met uitsluitend leeftijdsgenoten of mensen met vergelijkbare hulpvragen. Veel inwoners hechten aan diversiteit in hun woonomgeving. Die sociale mix voelt natuurlijker, bevordert het gevoel van erbij horen, en biedt ruimte voor wederkerigheid: wie hulp nodig heeft, kan die ontvangen; wie iets kan betekenen voor een ander, krijgt daar de kans toe. Gemengd wonen geeft mensen de ruimte om iets voor elkaar te betekenen en sluit daarmee goed aan bij de doelstelling van de Uitvoeringsagenda Vrijwillige Inzet 2024-2030. Als gemeente willen we woonconcepten waarin gemengd wonen vanzelfsprekend is daarom stimuleren en onderzoeken. Denk aan meergeneratiewonen of woonconcepten waar statushouders, mensen met een psychische kwetsbaarheid en reguliere woningzoekenden samenleven. Daarbij is het uitgangspunt dat er een gezonde balans is tussen zorgvragers en zorgdragers.
Om deze aanpak kracht bij te zetten, sturen we regionaal op solidariteit. Momenteel bevindt een groot deel van het aanbod zich in Hilversum, maar de mogelijkheden om nieuwe tussenvormen te realiseren zijn beperkt. Daarom is het belangrijk dat ook andere regiogemeenten dit soort nieuwe woonconcepten realiseren. Zo zorgen we samen voor voldoende aanbod en een evenwichtige spreiding in de regio. WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
22
I<
Wat doen we al? 1. We stimuleren (kleinschalige) woonconcepten met zorg en ondersteuning dichtbij. In Hilversum hebben we al diverse woonconcepten waarin zorg en wonen samenkomen. Een voorbeeld is Keerpunt Zuid: een regionale kleinschalige woonlocatie voor mensen met multiproblematiek, zoals psychiatrische aandoeningen in combinatie met verslaving. Ook hebben deze inwoners over het algemeen een verleden in dak- of thuisloosheid. Keerpunt Zuid biedt hen een eigen, veilige plek om te wonen, met professionele begeleiding op maat. Het is een vaste woonplek aan de rand van Hilversum waar bewoners stabiliteit vinden en waar ze zelfstandig kunnen wonen zonder overlast te veroorzaken. Regionaal bestaat de behoefte voor een tweede voorziening zoals Keerpunt Zuid, hiervoor wordt een geschikte locatie gezocht. Ook heeft Hilversum een aantal ouderinitiatieven met (bijna) gerealiseerde woonvormen. Zo is er de Grasboom waar jongvolwassenen met een autismespectrumdiagnose onder begeleiding leren om zelfstandig te wonen. Daarnaast zal in 2025 de eerste woning voor jongvolwassenen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking beschikbaar komen vanuit Stichting WISjH. Voor inwoners met een urgent woonprobleem is er het woonconcept In Between Places waar mensen een tijdelijke woonruimte kunnen huren. Denk aan mensen die door een echtscheiding tijdelijk zonder woning zitten.
Dit biedt hen de ruimte om op adem te komen en door te stromen naar een passende woning.
WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
2. We stimuleren en onderzoeken de mogelijkheden voor gemengd wonen projecten. Een goed voorbeeld van gemengd wonen in Hilversum is Liv Inn. In dit woonconcept leven ouderen, jongeren, mensen met een beperking en jongvolwassenen met autisme zelfstandig naast elkaar, met aandacht voor ontmoeting, onderlinge betrokkenheid en ondersteuning waar nodig. Bewoners delen gezamenlijke voorzieningen, zoals een leefkeuken en een binnentuin, en kunnen gebruikmaken van zorg en begeleiding als hun situatie daarom vraagt. Conclusie De manier waarop we wonen en zorg organiseren is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd, en deze verandering zal de komende jaren verder doorzetten. Door rijksbeleid, zoals de extramuralisering van de zorg, wonen steeds meer mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag zelfstandig thuis in plaats van in een intramurale instelling. Maar zelfstandig wonen is niet voor iedereen haalbaar of wenselijk. Daarom is er behoefte aan nieuwe woonvormen waarin zorg en ondersteuning dichtbij beschikbaar zijn. Denk aan tussenvormen tussen zelfstandig en intramuraal wonen, geclusterde of gemengde woonconcepten. Ook in Hilversum zien we deze opgave. We bieden nu al ruimte aan innovatieve woonconcepten die beter aansluiten bij de diversiteit aan zorgvragen. Tegelijkertijd staan we pas aan het begin.
De komende jaren willen we deze concepten verder uitbreiden, verbeteren en onderzoeken. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat iedereen in Hilversum een passende woonplek vindt, met zorg en ondersteuning op het juiste moment en op de juiste plek.
23
I<
2.3 DE INCLUSIEVE WIJK We willen dat alle Hilversummers zich thuis kunnen voelen in hun wijk. Ook – en misschien wel juist – inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag. Door bevolkingsgroei, dubbele vergrijzing en de extramuralisering van de zorg ontvangen steeds meer mensen zorg en ondersteuning in hun eigen woonomgeving. Dit geldt ook voor mensen met een zwaardere of complexe zorgvraag, zoals ouderen met dementie of mensen met psychische problemen. Dit vergroot de druk op de directe leefomgeving. De vraag naar informele ondersteuning groeit, net als de noodzaak tot onderlinge tolerantie, betrokkenheid en nabijheid van passende hulp. Tegelijkertijd staat de beschikbaarheid van professionele zorg en mantelzorg steeds meer onder druk. Daarom wordt de kracht van de wijk steeds belangrijker. Een zorgzame en inclusieve wijk is een plek waar mensen elkaar kennen, naar elkaar omkijken en ondersteuning dichtbij beschikbaar is. We stimuleren dat inwoners eerst kijken naar wat zij zelf of met hun netwerk kunnen doen. Als dat niet voldoende is, bieden we passende hulp. Door te investeren in sociale cohesie, laagdrempelige voorzieningen en plekken voor ontmoeting, bouwen we aan wijken waar iedereen zich welkom, veilig en gezien voelt. Wat willen we bereiken? Om inclusieve wijken met (informele) zorg en ondersteuning te realiseren focussen we ons op de volgende ambities: 1.
We investeren in een meer toegankelijke en gezonde leefomgeving. Een inclusieve wijk begint bij een fysieke omgeving waarin iedereen zich vrij, veilig en zelfstandig kan bewegen en waar voorzieningen binnen handbereik zijn. WOONZORGVISIE GEMEENTE HILVERSUM 2025-2030
Aandachtspunten Er wonen steeds meer kwetsbare mensen in Hilversum. In wijken zoals Noordoost, Zuidwest en het Centrum, waar het aandeel sociale huurwoningen relatief hoog is, wonen al veel kwetsbare inwoners. Deze ontwikkeling zet naar verwachting de komende jaren door. De diversiteit neemt toe en dat brengt kansen én uitdagingen met zich mee. Zo signaleren we dat het aantal incidenten met verwarde personen in Hilversum relatief hoog is: 112 per 1.000 inwoners, vergeleken met 79,1 in de regio Gooi & Vechtstreek en 79,6 landelijk. Dit onderstreept de noodzaak van goede ondersteuning, aandacht voor sociale acceptatie, onderlinge betrokkenheid en een veilige, toegankelijke leefomgeving voor (kwetsbare) inwoners. Een eerste stap is de implementatie van concept W in de Wijk vanaf 2026. Hiermee zetten we enerzijds in op het vergroten van begrip bij buurtbewoners, en anderzijds op een steviger professioneel vangnet in de wijk. Dit vraagt om toegankelijke voorzieningen, voldoende rustpunten, en voorzieningen binnen de zogenaamde pantoffelzone. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat er toegankelijke trottoirs en fietspaden zijn, zonder overhangend groen of sterk scheefliggende tegels. Zo kunnen ook mensen met een beperkte actieradius hun dagelijkse leven zelfstandig blijven organiseren.