Bijlage 1. Stedenbouwkundig plan Sportpark
Tekst van het document
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
SPORTPARK COVER
Sport in elke vezel Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
1
2
Hoe het Arenapark verandert in de sportiefste buurt van Hilversum
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
3
4
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
5
6
VOORWOORD SPORT IN ELKE VEZEL Stel je eens voor. Een plek met een Olympische geschiedenis. Met het Europese hoofdkantoor van één van ‘s werelds grootste sportmerken, Nike. Met een grote, succesvolle en actieve atletiekvereniging. Een unieke sportaccommodatie, met een indoor atletiekhal en een zwembad, maar ook gymzalen voor scholieren. Met heel veel groen en ruimte om te bewegen. Waar je kunt werken én kunt wonen. Dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn, nietwaar? Maar dat is het niet! Deze bijzondere plek, waar sporten en bewegen vanzelfsprekend zijn, het DNA vormen van het gebied, is dichterbij dan je denkt. Wat nu het Arenapark is, een groot kantorenpark met veel mogelijkheden, maar nog vrij weinig charme, wordt een uniek stukje Hilversum. Wonen, werken en sporten ineen. Hilversum Sportpark!
ARNO SCHEEPERS Wethouder Arenapark
Hilversum Sportpark wordt een moderne, nieuwe buurt in Hilversum. Maar ondanks het feit dat dit Hilversums jongste buurt wordt, wordt het ook een echt Hilversumse buurt. Met mooie onderscheidende ontwerpen en architectuur. Met een hoog voorzieningenniveau. En vooral een buurt waar je elkaar kunt ontmoeten. Om samen hard te lopen of gewoon gezellig een kop koffie te drinken. Er is lang over de ontwikkeling van dit gebied gepraat. De plannen om het Arenapark nieuw leven in te blazen gaan al bijna tien jaar terug. Maar gelukkig heeft die tijd ook veel opgeleverd. Een prachtig plan met een bijzonder, sportief karakter. Een plan waarin stevige ambities op het gebied van mobiliteit, internationaal onderwijs, natuur, economie en duurzaamheid worden gecombineerd zodat een bijzondere, veelzijdige buurt ontstaat. Een plan waar heel veel partijen, zoals NS, ProRail, Nike en vele omwonenden rond het Arenapark aan hebben meegewerkt en over hebben meegedacht. En juist daarom is het zo’n mooi plan geworden. Een plan dat gaat over sporten, om te winnen en beter te worden, maar ook om plezier te hebben, over ontmoeten, over diversiteit. Een beetje in de geest van de Olympische gedachte eigenlijk. Een plan voor de sportiefste wijk van Hilversum. Ik ben enorm trots op het Stedenbouwkundig Plan en kan niet wachten tot het klaar is!
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
7
INHOUDSOPGAVE
8
SAMENVATTING 0. INLEIDING
10 12
1. Inventarisatie en opgave Arenapark
16
1.1 Ligging en locatie 1.2 De ontwikkeling van Arenapark 1.3 Bestuurlijk kader en beleid 1.4 opgave
2. Visie
30
2.1 Visie
3. Zes principes voor een toekomst-bestendig
38
3.1 Sporten & bewegen 3.2 Levendige gemengde buurt 3.3 Landschap voor mens en natuur 3.4 Mobiliteit van de toekomst 3.5 Inclusieve economische motor 3.6 Circulair en duurzaam
4. Het Plan
64
4.1 Ondergrond, parkeren, kabels en leidingen 4.2 Landschap 4.3 netwerken 4.4 Openbare ruimte 4.5 programma en bebouwing 4.6 Plankaart
5. Technische Planuitwerking
84
5.1 Natuurinclusief en klimaat-adaptief landschap 5.2 Netwerken 5.3 Openbare ruimte 5.5 Programma 5.6 Spelregels en richtlijnen voor de Bebouwing 5.7 welstandskader en sturing op ruimtelijke kwaliteit 5.8 Duurzaam bouwen en beheer 5.9 arenapark met bestaand station 5.10 Omgang met bestaande kavels en bebouwing
6. Ontwikkelstrategie & fasering
178
6.1 Ontwikkel-strategie 6.2 Fasering
7. Financiële aspecten
184
8. Juridische Aspecten
188
BIJLAGEN
194
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
9
4. Landschap voor mens en natuur
SAMENVATTING
STEDENBOUWKUNDIG PLAN ARENAPARK: SPORT IN ELKE VEZEL Hoe het Arenapark verandert in de sportiefste buurt van Hilversum De komende jaren verandert het Arenapark in een sportieve en groene buurt. In dit gebied worden sporten, werken, studeren en wonen gecombineerd. Zo wordt het Arenapark een levendige plek waar Hilversummers graag komen om te sporten en te leren en waar bewoners en bedrijven zich graag vestigen. Daarmee wordt deze buurt het nieuwe sportieve hart van Hilversum. De basis van het stedenbouwkundig plan (SP) zijn zes uitgangspunten. Binnen de uitgangspunten worden concrete maatregelen voorgesteld in het SP. 1. Sport en bewegen
Het Arenapark wordt het nieuwe sportieve hart van Hilversum. Een gezonde buurt. De afstanden zijn klein zodat alle plekken makkelijk te voet bereikbaar zijn. Er komen twee nieuwe sportgebouwen. Een sporthal voor actiesporten en een sportcomplex met het nieuwe zwembad en sportzalen. De huidige sporthal (Dudok Arena) wordt gesloopt en de sportzalen worden verplaatst naar het nieuwe sportcomplex. Ook in de openbare ruimte is veel ruimte om te sporten en bewegen. Het station is het middelpunt. Daarom kiezen veel mensen voor de trein of bus en laten de auto thuis. 2. Levendige gemengde buurt
Het Arenapark gaat pas echt leven als er mensen gaan wonen. Er komen ca. 850 - 900 nieuwe woningen. En bij wonen hoort een winkeltje, een koffiezaakje of een fysiotherapeut. Ook komt er een hotel en een internationale school. Daardoor is er altijd leven op straat en voelt het veilig. Het plein bij het nieuwe station en de straten daar naar toe, zijn het hart van het gebied. Wonen en werken komen samen in de gebouwen. De buitenruimte is gemaakt als park met veel groen. 3. Mobiliteit van de toekomst
Wij gaan het station verplaatsen naar het hart van het gebied. Zo komen nog meer mensen met de trein en wordt de spoorkruising met de Soestdijkerstraatweg veiliger! Het nieuwe station ligt aan een nieuwe spooronderdoorgang, die Arenapark en Laapersveld met elkaar verbindt. Daar komen een bushalte, fietsenstallingen met deelfietsen en P&R. Wij vinden de voetganger het allerbelangrijkste en met de fiets ben je snel en veilig op bestemming. De auto mag best wat minder gebruikt worden. Dus komen er niet al te veel parkeerplekken. Een flink deel van het Arenapark wordt autovrij.
Groen in het Arenapark is overal. Dat komt door de groene straten, parkjes, dakterrassen, daken en gevels. De hei voelt altijd dichtbij. Maar vanaf de hei is het Arenapark bijna niet zichtbaar, doordat gebouwen maximaal 35 meter hoog worden. Groen is fijn voor dieren, die vinden op het Arenapark een fijne plek. Groen zorgt voor verkoeling in de zomer. Regenwater vangen wij op en gebruiken wij in het gebied. Wij spoelen er de wc mee door, maar slaan het ook op voor als er te weinig water is. Zo helpen wij de natuur als het erg droog is. 5. Economische motor
Het Arenapark is de laatste plek in de regio waar nog veel kantoren kunnen worden gebouwd. Er is ruimte voor 70.000 m2 nieuwe bedrijvigheid, vooral kantoren. Bedrijven die iets doen met ‘sport &gezondheid’ en ‘media & ICT’ passen hier goed. Woningen, winkels of een koffiebarretje, maken het een prettig gebied, een ‘innovation district’. Er komen een paar duizend nieuwe werkplekken, zodat Hilversummers dichtbij kunnen werken en scholieren stage kunnen lopen. Goed verbonden met het Mediapark, Utrecht en Amsterdam. 6. Circulair en duurzaam
Voor het Arenapark gebruiken wij zo veel mogelijk hergebruikte materialen of natuurlijk gegroeide materialen zoals hout of hennep. Dat zorgt ervoor dat CO2 wordt opgeslagen in de nieuwe gebouwen. De nieuwe gebouwen worden heel energiezuinig. Ze zijn goed geïsoleerd en wekken zo veel mogelijk zelf hun stroom op, bijvoorbeeld door zonnepanelen. En ze krijgen warmte en koeling uit de grond, via ‘Warmte Koude Opslag’ (WKO). De gebruikers van het Arenapark werken samen, bijvoorbeeld op het gebied van recycling van afval en het opslaan en uitwisselen van stroom. Ontwikkeling De gemeente neemt het initiatief om de braakliggende delen van het Arenapark tot ontwikkeling te brengen, in nauwe samenwerking met de bestaande eigenaren. Het SP nodigt de bestaande ondernemers en pandeigenaren uit om in deze ontwikkeling mee te gaan, met veel meer mogelijkheden binnen hun bestaande eigendom. Planning De eerste nieuwe gebouwen starten met de bouw rond 2026. Vermoedelijk zijn de sporthal voor actiesporten en het sportcomplex de eerste nieuwe gebouwen. Ontwikkeling in de westelijke zone langs het spoor wordt gevolgd door de ontwikkeling aan de oostzijde. In totaal is de gebiedsontwikkeling een project voor de komende 15 jaar. Vervolg Het SP is de basis voor de gebiedsontwikkeling.
Op basis van het SP worden een beeldkwaliteitsplan (toetsingskader voor welstand), een inrichtingsplan (ontwerp openbare ruimte) en een bestemmingsplan gemaakt. Net als kavelpaspoorten, die precies voorschrijven wat er mag op een specifieke kavel. Deze producten worden in nauwe samenwerking met de stakeholders van het Arenapark en de stad opgesteld, via participatie.
10
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
11
INLEIDING
0
12
STAP 1
INVENTARISATIE ANALYSE UITGANGSPUNTEN
STAP 2
OPSTELLEN SCENARIOSTUDIE
STAP 3 DESTILLEREN VOORKEURSVARIANT
STAP 4
ONTWIKKELEN STEDENBOUWKUNDIG PLAN & AMBITIES BEELDKWALITEIT
STEDENBOUWKUNDIG PLAN ARENAPARK
BKP ARENAPARK
INRICHTINGSPLAN OPENBARE RUIMTE
Het Arenapark heette ooit ‘Sportpark Hilversum’ en had een beroemde Olympische renbaan voor paarden. De tribune van Dudok komt uit die tijd, net als de naam van het station: Station Hilversum Sportpark. Sport is nog steeds belangrijk. Dat is te zien aan de sportopleidingen van het MBO College Hilversum, de campus van Nike en de sportverenigingen. Op dit sportieve verleden bouwen wij door. Sport wordt het nieuwe DNA van dit gebied. En daarom noemen we de gebiedsontwikkeling Sportpark!*
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
13
Ontwikkeling
Hilversum is volop in ontwikkeling. Er liggen aanzienlijke opgaven voor economie en volkshuisvesting. Het Arenapark is een van de weinige locaties in de stad waar een belangrijk deel van het voor Hilversum en de regio Gooi en Vechtstreek gewenste woon- en werkprogramma kan worden gerealiseerd. Tegelijkertijd is er de wens om op het Arenapark uitstekende maatschappelijke voorzieningen te realiseren, met name op het gebied van sport en onderwijs. Het gebied biedt hiervoor mogelijkheden. Op basis van de Nota van Uitgangspunten Arenapark (2019) is het Masterplan Arenapark 2.0 opgesteld en op 1 juli 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. Daarbij is bepaald dat er nadere uitwerking wenselijk was op diverse punten, waaronder de verplaatsing van het station Hilversum Sportpark en verbindingen met de omgeving, de aansluiting op het Laapersveld en de inpassing van meer wonen en werken op het Arenapark. Opdracht en proces
VenhoevenCS is gevraagd het Stedenbouwkundig Plan (afgekort: SP) voor het Arenapark op te stellen. In samenwerking met de gemeente is op basis van de ambities, wensen en belangen van de verschillende stakeholders in verschillende fasen gewerkt aan het ontwikkelen van een SP. Het plan bouwt voort op het Masterplan 2.0, past extra woon- en werkoppervlak in en geeft inzicht in de mogelijkheden voor een stationsverplaatsing. Daarbij is de inzet om van het Arenapark een sportieve toekomstbestendige buurt te maken, met bijzondere aandacht voor bewegen, gezondheid, natuur én ecologie, klimaatbestendigheid en circulariteit. Het proces van het opstellen van het SP bestond uit meerdere fasen: een inventarisatiefase, scenariostudie, uitwerking voorkeursscenario, verwerking van extra uitgangspunten (naar aanleiding van het coalitieakkoord) en tenslotte de uitwerking tot SP. Het SP wordt ter vaststelling voorgelegd aan de raad. Doel van het Stedenbouwkundig Plan
Het SP biedt een verdieping en aanpassing van het Masterplan 2.0 (2020). Na vaststelling door de raad vormt het de basis voor een gedetailleerde uitwerking voor kavelontwikkeling (via kavelpaspoorten) en gebiedsinrichting (via een inrichtingsplan). Het SP geeft een ruimtelijke uitwerking van de ambitie om een gezonde stad te realiseren door optimaal gebruik te maken van de goede bereikbaarheid en ruimte te bieden aan een divers programma met wonen, werken, sport en onderwijs. Het plan is een verbeelding van het beoogde eindbeeld. Het beschrijft de ambities en concrete ontwerpmaatregelen aan de hand van thema’s die aansluiten bij vigerend beleid. Daarbij beschrijft het de principes voor beeldkwaliteit die in het Beeldkwaliteitsplan worden uitgewerkt.
de scenariostudies en het plan zijn voorgelegd aan telkens drie tafels: de ontwikkeltafel, omgevingstafel en beleidstafel. Deze inspraakrondes zijn telkens in een vroeg stadium gehouden, zodat de input vanuit deze tafels goed kon worden meegenomen in de planontwikkeling. Brede participatie
De conceptscenario’s en het concept SP zijn voorgelegd aan een breed publiek van betrokken Hilversummers. De scenario’s zijn eind 2021 openbaar gemaakt en in een online omgeving besproken. Middels een video zijn de scenario’s toegelicht aan publiek, college en raad. De zes principes van het SP zijn eind 2022 getoetst bij het brede publiek. Een overzicht van de totale participatie is opgenomen in het participatieverslag (separate bijlage). Daarin staat ook beschreven wat er met de input is gedaan. LEESWIJZER
De beschrijving van dit SP bestaat uit een aantal onderdelen. Na de inleiding wordt in hoofdstuk 1 de huidige situatie en context geschetst, inclusief de situering in stad en regio. Daarna volgen een korte beschrijving van de cultuurgeschiedenis van het Arenapark, uitgangspunten voor de ontwikkeling en een typering van de toekomst van het nieuwe Arenapark. Een link naar de Omgevingsvisie en overzicht van beleid, de concrete opgave en een demarcatie van onderdelen van het SP completeren dit hoofdstuk. In hoofdstuk 2 wordt de visie die aan de basis ligt van het SP uiteengezet. Hierna volgt hoofdstuk 3 met de zes belangrijkste ontwerpprincipes. In hoofdstuk 4 wordt het plan uitgelegd aan de hand van verschillende axonometrische kaartlagen en de plankaart. In hoofdstuk 5 staat de planuitwerking centraal, met richtlijnen voor uitwerking van de openbare ruimte, het programma en de bebouwing. Hierin is ook een beknopte aanzet voor de beeldkwaliteit opgenomen met uitgangspunten voor een later te vervaardigen Beeldkwaliteitsplan (afgekort: BKP). Het welstandskader en de sturing op ruimtelijke kwaliteit komen daarna aan bod, evenals duurzaam bouwen en beheer, de kansen voor (her) ontwikkeling van bestaand vastgoed en de omgang met een (nog) niet verplaatst station. Hoofdstuk 6 behandelt de ontwikkelstrategie en fasering.
Hoofdstuk 7 biedt inzicht in de financiële aspecten van het plan en hoofdstuk 8 in de juridische aspecten.
Kernteam, stakeholders en dialoogtafels
De totstandkoming van het SP is een samenwerking tussen VenhoevenCS architecture+urbanism, de gemeente en de belanghebbenden in het gebied. Dit gebeurde in verschillende inspraakrondes, de zogenoemde dialoogtafels. Gedurende het proces zijn er zes dialoogtafels geweest waarin de voortgang van Inleding
14
DIAGRAM SAMENWERKING KERNTEAM, ADVISEURS EN STAKEHOLDERS
BREDE PARTICIPATIE KERNTEAM
Externe adviseurs
Omgevingstafel
Gemeente Hilversum VenhoevenCS
Beleidstafel
Ontwikkeltafel
* In dit document gebruiken we de naam Arenapark voor het gebied en ook (nog) voor de gebiedsontwikkeling. Hiermee sluiten we aan bij het planproces en de eerder opgestelde documenten voor de gebiedsontwikkeling. Het merk Sportpark geven we verder vorm met alle betrokken partners. Na vaststelling van het Stedenbouwkundig Plan door de raad gebruiken we ‘Sportpark’ steeds meer. Als eerste voor de tijdelijke activiteiten in het gebied, de nieuwsbrief en de website.
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
15
1
Inventarisatie en opgave Arenapark
STEDENBOUWKUNDIG PLAN Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
17
1.1
LIGGING EN LOCATIE
Het Arenapark ligt centraal in het Gooi, op een bijzondere locatie aan de zuidoostkant van Hilversum. Het gebied ligt tussen de Soestdijkerstraatweg, de Diependaalselaan, het Oostereind en de spoorlijn Hilversum-Utrecht. Het gebied lijkt perfect bereikbaar voor het autoverkeer uit Hilversum en de regio. Maar de twee toegangswegen blijken in praktijk maar een beperkte hoeveelheid verkeer aan te kunnen. Dit is moeilijk te vergroten. Via Station Hilversum Sportpark is de verbinding per trein naar Amsterdam en Utrecht goed. De loop- en fietsroutes op en naar het Arenapark zijn van matige kwaliteit, waardoor mensen het gebied als een afgelegen kantorenpark ervaren. Door lopen, fietsen en het openbaar vervoer aantrekkelijker te maken, zijn gebruikers van het park in de toekomst minder afhankelijk van de auto.
Nota van Uitgangspunten Arenapark, maart 2019
3
Hilversum als stad in het groen in polycentrisch netwerk
Arenapark als overgangsgebied tussen stad en natuur met ecologische verbinding langs het spoor
Het rijke verleden van Arenapark als sportpark met atletiek- en paardenrenbaan
Gebiedsplan Hilversum 2030: drie kernen rond drie knooppunten, inclusief Hilversum Sportpark bron: Gebiedsplan Hilversum
Arenapark is multimodaal bereikbaar via station, A27 en meerdere fietsroutes
Het huidige Arenapark is vooral ingericht voor automobilisten, maar er is weinig ruimte om de capaciteit van de entrees voor auto’s verder te vergroten
Arenapark onderscheidt zich ten opzichte van de omringende buurten met grotere gebouwen dan gebruikelijk in Hilversum
De paardenrenbaan, decor voor de Olympische Spelen van 1928, heeft plaatsgemaakt voor het kantorenpark. Op sommige plaatsen zijn nog sporen terug te vinden.
AAN 21E EEUW
ijk en regio worden gemaakt in het ijk Overleg MIRT.
menlijke partijen willen de volgende ereiken:
neld aanpakken van het ngtekort;
maliseren van de ov-bereikbaarheid;
uleren van de werkgelegenheid;
uurzamen en klimaatveranderingsendig maken; en
end investeren in de leefbaarheid, de moetingsfunctie en inclusiviteit.
eling rond HOV-knooppunten harten in negen gemeenten leveren n regionaal een substantiële bijdrage, teld ook landelijk van belang is, wantitatief als kwalitatief. Opgeteld n de stadsharten ruim 65.000 n en ruim 21.000 banen. Met het en van 1.700 tot 2.700 woningen lijk van de door de raad definitief te rogrammering) en minimaal 2.000 raagt Hilversum naar vermogen oningen worden goed betaalbaar, rd, klimaatbestendig en duurzaam. ingaanbod wordt in balans met het ingenaanbod en de infrastructuur eld. De ruimtelijke kwaliteit en heid staan centraal. Omdat onze plaatsvinden op en rondom HOVnten, hebben onze plannen ook ntwikkelingen buiten die contour.
er edsplan beschrijft hoe de eling van drie krachtige knopen, et stadshart van Hilversum, n aan de Rijks-opgaven voor n werken en de daaraan en landelijke doelstellingen voor GEBIEDSPLAN
Figuur 1. Stadsharten Hilversum
verduurzaming en beter benutten van OV. Belangrijk onderdeel van het Gebiedsplan is de ontwikkelstrategie. Hierin staan de maatregelen, de samenhang en fasering beschreven die samen zorgen voor een evenwichtige en passende ontwikkeling rondom de knopen. Alle deelnemende gemeenten hanteren hetzelfde format. Hoofdstuk 2 gaat in op de identiteit van Hilversum en de (toekomstige) rol van het stadshart van Hilversum. In hoofdstuk 3 worden de drie krachtige knopen
uitgebreider beschreven die samen het stadshart vormen. De ontwikkelstrategie wordt in hoofdstuk 4 toegelicht, met aandacht voor de onderlinge samenhang en een motivering voor de gevraagde Rijksinzet. Hoofdstuk 5 biedt inzicht in de (woningbouw-, economische- en infrastructurele) projecten/maatregelen en de beoogde fasering. Hoofdstuk 6 geeft inzicht in de organisatie, communicatie en betrokkenheid en rol stakeholders.
regionaal
HILVERSUM
7
nationaal
MEDIA PARK
STATIONSGEBIED
regionaal nationaal
internationaal regionaal
ARENAPARK
Arenapark/Laapersveld heeft grote potentie als lokaal en internationaal innovatiedistrict op het gebied van sport en gezondheid
Inventarisatie en opgave Arenapark
18
1
MEDIAPARK
CENTRUM
ARENAPARK
SITUATIE ARENAPARK ALS ÉÉN VAN DE DRIE KERNEN IN GROENE STAD
Park Laapersveld
Natuurgebied Laapersheide
Van Riebeeckweg (Riebeeckkwartier)
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
Station Hilversum Sportpark en overweg Soestdijkerstraatweg
Soestdijkerstraatweg
19
DE ONTWIKKELING VAN ARENAPARK 1.2
Toekomst van Arenapark
Het huidige Arenapark is al enkele malen van karakter veranderd. Het veranderde van heidegebied in een gebied met luxe villa’s, werd daarna achtereenvolgens Olympische sportlocatie, sportpark en kantorenpark. De komende jaren transformeert het gebied tot een gezonde gemengde buurt, een gebied met veel ruimte voor wonen, werken en stedelijke voorzieningen. De huidige uitstraling van het Arenapark en de bestaande bebouwing krijgen hierin een nieuwe betekenis. Het SP zet in op duurzaamheid en natuurinclusiviteit, waarbij de ecologische en landschappelijke aansluiting op het natuurgebied wordt versterkt. Historische ontwikkeling
Honderd jaar geleden begint de ontwikkeling van het Arenapark. Het Gemeentelijk Sportpark is in 1920 aangelegd omdat de Hilversumse voetbalvelden in de Eerste Wereldoorlog vanwege voedseltekort waren omgeploegd voor de aanplant van aardappelen. Naast voetbalvelden omvatte het sportpark een renbaan en atletiekbaan – waar tijdens de Olympische Spelen van 1928 gebruik van is gemaakt – en tennisbanen. Het station bestaat al sinds 1874 en kreeg in 1965 de naam Station Hilversum Sportpark. Het Gemeentelijk Sportpark blijft tot het eind van de 20e eeuw in gebruik. Dan maakt een deel van de sportvelden plaats voor kantoren, die goed bereikbaar zijn vanaf de snelweg A27 en Station Hilversum Sportpark. Het groene karakter en enkele monumentale elementen uit het sportverleden blijven. Hiermee ontstaat een aantrekkelijke vestigingslocatie voor Nike, dat hier sinds 1999 het hoofdkantoor voor Europa, het MiddenOosten en Afrika heeft.
1920
1930
Inventarisatie en opgave Arenapark
Hilversum is gebouwd als tuinstad, bestaand uit sterke buurten met een mix aan programma om te zorgen voor sociale veiligheid, met voorzieningen in de buurt voor de levendigheid, met ontmoetingsruimte in gebouwen en de buitenruimte voor sociale cohesie, en met voldoende groene gebruiksruimte voor bewoners en bezoekers. Veel van deze elementen zijn nu niet of onvoldoende op het Arenapark aanwezig. Het gebied heeft enkele uitdagingen die om verbetering vragen. Veel gebouwen in het gebied hebben een gesloten karakter met parkeerterreinen op het maaiveld, wat afbreuk doet aan de verblijfskwaliteit in het gebied. Ook zijn in de avond veel gebouwen gesloten, wat leidt tot sociale onveiligheid. Overgangszones tussen binnen en buiten ontbreken bijna volledig. Dit alles sluit niet goed aan bij de tuinstadprincipes van Hilversum, waar juist het groene karakter van tuinen en de openbare ruimte het beeld bepaalt, en balkons, terrassen, serres en loggia’s belangrijke overgangsruimtes tussen binnen en buiten vormen om van de groene omgeving te genieten. De bereikbaarheid is vooral gericht op de auto en minder op de trein omdat de kwaliteit van de looproutes van en naar het station zeer matig is. De verkeersveiligheid voor fietsers verdient aandacht. De stedenbouwkundige structuur in het gebied is onduidelijk, wat oriëntatie lastig maakt.
De aansluitingen met de omgeving zijn beperkt en onaantrekkelijk voor voetgangers en fietsers. Op veel plekken is het groen verwilderd, slecht onderhouden en niet toegankelijk. Op sommige plekken is sprake van hittestress en wateroverlast. Met de ontwikkeling van het Arenapark zullen we de principes van de tuinstad inzetten om een prettig, levendig en groen verblijfsgebied voor bewoners en bezoekers te maken. Daarbij horen fraaie architectuur en stedenbouw die dienend zijn aan een fijne leefomgeving. De bestaande monumenten krijgen daarmee ook een nieuwe betekenis. Het Arenapark krijgt een autoluwe en natuurinclusieve inrichting van de openbare ruimte, een flink aantal nieuwe gebouwen en een gemengd programma met aantrekkelijke voorzieningen. Het Arenapark ligt centraal in
1960
2010
20
1
stad en regio en kan straks voor iedereen goed bereikbaar zijn, zowel lopend, met de fiets, per openbaar vervoer of met de auto. Er is een mix van functies waardoor het gebied voor veel verschillende mensen aantrekkelijk is. Om de kwaliteit van het gebied verder te versterken, zijn er ook ambities en aanwijzingen voor bestaande bebouwing, voor het geval daar sprake is van transformatie, uitbreiding of vervanging. Uitgangspunten uit Masterplan 2.0
Omdat het Arenapark in de regio een van de weinige grote locaties met ruimte voor ontwikkeling is, is er veel enthousiasme om dit aan te pakken. Daarom is in 2020 het Masterplan 2.0 vastgesteld. Hierin zijn een aantal ontwerpregels vastgelegd. De basis van het stedenbouwkundig ruimtelijk raamwerk van dit masterplan wordt gevormd door een duidelijke indeling. Centraal ligt een nieuw plein met passerelle voor voetgangers die het Arenapark en het Laapersveld met elkaar verbindt. De omtrek van de voormalige drafbaan, nog zichtbaar aan de vorm van de weg, vervalt. Er komt meer ruimte voor sporten, werken en wonen, én voor groen en natuur. Het plan volgt de regels van duurzame gebiedsontwikkeling. Uitgangspunten Stedenbouwkundig Plan
Voor het Arenapark zijn de aanvullende wensen van de gemeenteraad meegenomen. Hieronder vallen: de uitwerking van de verplaatsing van Station Hilversum Sportpark en betere verbindingen met de omgeving voor fietsers en voetgangers. Ook voor wonen en werken op het Arenapark komt meer ruimte dan in het masterplan stond. De bijzondere kenmerken willen we behouden en versterken. Het gebied heeft bijvoorbeeld een rijke cultuurhistorie met sport en bewegen die onder andere
nog zichtbaar is in de overblijfselen van het Gemeentelijk Sportpark. Ook de relatie met de natuur is een belangrijke kwaliteit. Het groene karakter van het Arenapark wordt versterkt met een natuurinclusieve inrichting waar ook de nieuwe gebouwen aan bijdragen. De toepassing van overgangsruimtes tussen binnen en buiten – zoals veranda’s, serres, loggia’s, balkons, terrassen en binnenhoven – wordt sterk gestimuleerd zodat bewoners en gebruikers het hele jaar door kunnen profiteren van de omringende natuur. Ook de monumentale elementen krijgen bij de uitwerking van de ruimtelijke kwaliteit de aandacht die nodig is om hun betekenis in het plan te verankeren. Delen van de voormalige drafbaan zullen op een eigen wijze in het gebied herkenbaar zijn. De bestaande bebouwing is zorgvuldig ingepast in het plan, zodat deze al vanaf het begin bijdraagt aan de kwaliteit van het nieuwe Arenapark. Daarbij is ook hier ruimte voor nieuwe ontwikkeling waarmee nog beter kan worden bijgedragen aan de ontwikkeling van een aantrekkelijke en leefbare stad. Verplaatsing station
Station Hilversum Sportpark is een van de drie treinstations in Hilversum. De gemeente wil dit station verplaatsen in zuidelijke richting, naar het hart van het Arenapark. Een brede spooronderdoorgang naar het Laapersveld, die de buurten met elkaar verbindt, versterkt het gevoel van veiligheid. Zeker in combinatie met een verplaatst station. Dit maakt het gebruik van het openbaar vervoer aantrekkelijker, wat bijdraagt aan een autoluw woon-werkgebied waarin sport, recreatie en een gezonde leefstijl centraal staan. Het is wenselijk om de routes van en naar het station al op korte termijn te verbeteren. Door betere verbindingen voor voetgangers en fietsers naar de directe omgeving wordt het Arenapark – net als het Media Park – een onlosmakelijk deel van Hilversum en ontstaan ook kansen voor het Laapersveld. Zie voor analyse en advies de separate bijlagen ‘OV Knoop Hilversum Sportpark - Handelingsperspectief, Goudappel (januari 2022)’ en ‘Koersdocument Mobiliteit Hilversum Arenapark, Goudappel (juni 2022)
Masterplan
Scenariostudie
Voorkeursvariant
Dialoogtafels
2019
2021
2021/ 2022
2021/ 2022
Voorbeeldverkaveling Arenapark
4
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
21
bron: NH Nieuws
uit: Nota van Uitgangspunten Masterplan Arenapark
Overblijfselen van een rijk verleden
VOORTBORDUREN OP HET KARAKTER VAN ARENAPARK IN TUINSTAD HILVERSUM
Het Arenapark is een bijzonder gebied in Hilversum met een eigen maat en schaal, hier vind je (kantoor)gebouwen met een grotere maat en hoogte dan in veel andere delen van de stad. Er zijn ook nog veel overblijfselen van de geschiedenis terug te vinden. De Dudok Tribune is een Rijksmonument. Dit geldt ook voor de portalen van de spoorlijn. De tribune van Dudok en het ‘gebouwtje van Dudok’ (Kantoor drafbaan) zijn iconen in het gebied. Naast de tribune van Dudok staat een monument voor in de Tweede Wereldoorlog weggevoerde Hilversummers. De contouren van de oorspronkelijke paardenrenbaan die mede tijdens de Olympische Spelen in 1928 werd gebruikt, zijn beperkt herkenbaar. Aan de overkant van het spoor ligt het prachtige park Laapersveld van Dudok en aan de zuidzijde ligt het mooie natuurgebied
Inventarisatie en opgave Arenapark
Laapersheide. In het gebied zijn ook gebouwen van latere datum te vinden, zoals het MBO College Hilversum, het Nikehoofdkantoor en verschillende andere kantoorgebouwen. De architectuur van de meest recente nieuwbouw op het Arenapark is eigentijds en gedifferentieerd. Deze bestaat ofwel uit gelijksoortige ensembles van een aantal gebouwen of uit sterk geïndividualiseerde gebouwen. De tuinstadprincipes zoals veel groene ruimte voor bewoners en bezoekers, goede overgangen tussen openbaar en privé, gemengd programma met voorzieningen voor levendigheid, ontmoeting en sociale veiligheid, zijn op het Arenapark nogal verwaterd. Dit SP beoogt hier verbetering in te brengen door de tuinstadprincipes als leidraad te hanteren. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij de maat, schaal en verschijningsvorm van de bestaande bebouwing, terwijl de verbindingen met de omgeving stevig worden verbeterd.
22
1
Het huidige Arenapark
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
23
BESTUURLIJK KADER EN BELEID
1.3
Bestuurlijk kader
De Nota van Uitgangspunten Arenapark (2019) vormde het startpunt voor het planproces. Het Masterplan Arenapark 2.0 (2020) vervangt het masterplan uit 2007, en omvat ruimte voor werken, wonen en voorzieningen, een fietstunnel nabij de Diependaalselaan en een passerelle bij het verplaatste station. De raad heeft het masterplan vastgesteld met de opdracht om ruimte voor werken en wonen toe te voegen en de financiële onderbouwing verder uit te werken. Door verschillende stedenbouwkundige mogelijkheden naast elkaar te leggen, is de meest wenselijke richting onderzocht. Het college heeft op 1 maart 2022 de Voorkeursvariant Arenapark vastgesteld. Het Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Hilversum Koesteren’ (mei 2022) geeft aanvullende uitgangspunten voor het Arenapark. Deze zijn vertaald in zes bepalende uitgangspunten voor het SP en vastgesteld door het college (oktober 2022): 1. We maken ruimte voor 850 tot 900 nieuwe woningen en 70.000 m2 werken, naast grote en kleine voorzieningen; 2. We bouwen tot 30 meter hoog, met uitzonderingen tot 35 meter; 3. We kiezen voor een ruime spoorwegondergang en een goede aansluiting van het Arenapark op het Laapersveld. Door station Hilversum Sportpark te verplaatsen, is het openbaar vervoer beter bereikbaar; 4. We zetten vol in op het verkeer van de toekomst.
Een autoluw Arenapark maakt het mogelijk om meer te focussen op lopen, fietsen en het openbaar vervoer, en minder op de auto. Onderdeel hiervan is het verbeteren van de zogenoemde hub-functie rondom het verplaatste station, waar OV, deelvervoersmiddelen en parkeren uitstekend op elkaar aansluiten. Deze focus maakt een vermindering van het aantal parkeerplaatsen op het Arenapark mogelijk; 5. De sportvoorzieningen van Dudok Arena nemen we mee in de nieuwbouw van het integrale sportcomplex. Daarna kan Dudok Arena worden gesloopt en komen op deze plek woningen en kantoren; 6. Vo o r d e i n t e r n a t i o n a l e s c h o o l k i e z e n w e e e n onderwijsgebouw waarboven wonen en/of werken mogelijk is. Op die manier past de school goed in de ontwikkeling van het Arenapark.
Beleid en regelgeving
De wensen voor het Arenapark sluiten aan bij het huidige gemeentelijk beleid (zie ook bijlage 1). Daarbij zijn de hierna genoemde thema’s extra belangrijk. Om het verkeersgedrag op het Arenapark te wijzigen, en de openbare ruimte veiliger te maken, komen de voetganger en fietser centraal te staan. Zoals in het beleid van de provincie staat, werken we aan versterking van de OVknopen en zetten we in op mobiliteitstransitie. Aansluitend op het ‘convenant klimaatadaptieve nieuwbouw’ hebben we de wens om het gebied waterneutraal te maken. Dit betekent dat we er in het ontwerp van uit gaan dat al het regenwater dat in het gebied valt, daar blijft. Het zakt weg in de bodem of wordt gebruikt voor bijvoorbeeld het doorspoelen van het toilet of het bewateren van groen. Ten aanzien van de energietransitie willen we voor het hele gebied gebruikmaken van een systeem met warmteen koudeopslag in de bodem. Hierbij wordt elektriciteit gebruikt om warmte uit de bodem te halen: in de winter voor het verwarmen en in de zomer voor het koelen van gebouwen. Totdat de gemeente een eigen beleid voor circulariteit – het hergebruik van diensten en grondstoffen – heeft, geven we in dit SP suggesties voor bijvoorbeeld het gebruik van materiaal, grondstoffen en de diensten die daarbij horen. Ruimtelijke kaders
Het SP maakt een mix van wonen en werken mogelijk. Dat past niet in het huidige bestemmingsplan. De knooppuntontwikkeling en een verandering van hoe de mensen zich verplaatsen, vragen om een slimme inrichting van de ruimte. Daarom is het gewenst dat de gebouwen bij het station een grotere hoogte (tot 35 meter) krijgen dan de 30 meter die nu is toegestaan. Ook is de huidige welstandsnota niet geschikt om een gemengd woon- en werkgebied te toetsen. Daarom gaat het beeldkwaliteitsplan – dat nog wordt opgesteld – gelden als kader voor de welstandtoetsing. Voor het ontwikkelingsgebied van het Arenapark vervangt dit beeldkwaliteitsplan de welstandsnota.
In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt ook gesproken over mogelijkheden voor meer zorgfuncties op het Arenapark. Commerciële zorgfuncties passen binnen het werkprogramma. Daarbij houden we rekening met 3.000 tot 5.000 m2 bvo (bruto vloeroppervlakte) voor zorg.
Inventarisatie en opgave Arenapark
24
1
Klimaat, energie & circulaire materialen
Landschap, groen & natuur
Gezondheid
Mee kunnen doen
Hilversumse waarden
Economie & innovatie
Water & bodem
Bevolkingsopbouw & wonen
die past bij demo gra omie f i con s che ne Ee o ntw 3i kk e Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
O p
en g lin
Verkeer & vervoer
-V erb et er e
ve ga
Opgave 2 - Zorge n da t ie de ree n
Opg ave 1
e leefomgeving van d liteit wa ek nd va
oen d n jve i l nb a k e Voorzieningen & openbare ruimte
n
m e
OMGEVINGSVISIE HILVERSUM 2040
25
Omgevingsvisie
Gelijktijdig met het opstellen van het stedenbouwkundig plan Arenapark werkt de gemeente aan het opstellen van de Omgevingsvisie Hilversum 2040. De participatie, waarbij Hilversummers konden meepraten, plus de maatschappelijke trends en ontwikkelingen, leiden tot drie opgaven voor de hele stad: 1) Duurzaam Hilversum: verbeteren kwaliteit van de leefomgeving; 2) Meedoen in Hilversum: zorgen dat er kansen zijn voor iedereen; 3) Actief Hilversum: een sterke en duurzame economie die past bij ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw. Als onderdeel van deze drie opgaven zijn door inwoners, ondernemers en organisaties daarbij als belangrijke ‘verbeterpunten’ genoemd: • •
•
• •
Het versterken van de groene kwaliteiten: niet alleen meer groen om Hilversum, ook meer groen in Hilversum; Nieuwe prioriteiten in de openbare ruimte: op termijn meer ruimte voor fietsen, lopen en ontmoeten, minder ruimte voor de auto; Inpassen van de energie- en klimaattransitie, zodat we minder CO2 uitstoten en op alle plekken in Hilversum goed tegen hitte, droogte en wateroverlast kunnen; Vernieuwen en ont wikkelen vanuit de identiteit, kwaliteiten en gemeenschappen van en in gebieden; Samen werken aan sterke wijken.
Inventarisatie en opgave Arenapark
In de Omgevingsvisie worden de volgende zes ruimtelijke hoofdkeuzes gemaakt, als richting voor maatregelen: 1. Hilversum zet in op het beste van twee werelden. Daarmee wordt bedoeld dat Hilversum een ‘dorps’ en ‘stads’ gezicht heeft. 2. Hilversum groeit om actief te kunnen blijven. 3. Hilversum ontwikkelt zich vooral in de bestaande stad 4. Meervoudig ruimtegebruik wordt de norm. 5. Versterken en ontwikkelen doen we passend bij de kwaliteiten van de wijken. 6. We brengen de basis op orde: een goede water-, bodem-, geluid- en luchtkwaliteit. In de Omgevingsvisie worden voorstellen voor concrete maatregelen gedaan om de hierboven genoemde opgaven ‘Duurzaam’, ‘Meedoen’ en ‘Actief’ verder uit te werken. Voor meer informatie wordt verwezen naar www.bouwenaanhilversum.nl/hilversum2040. In het SP Arenapark krijgen al deze opgaven en maatregelen ruim aandacht.
26
1
1.4
OPGAVE
In ontwikkelopgaven van vandaag staan we voor de uitdaging om verstedelijking zoveel mogelijk binnen de bestaande stadsgrenzen te realiseren om zo de natuur minder te belasten met onze leefstijl. Leven in de stad biedt veel mogelijkheden voor een slimme en duurzame manier van samenleven. Wonen in de buurt van andere mensen en voorzieningen – zoals winkels, scholen of sportmogelijkheden – biedt kansen voor sociale, culturele en economische activiteiten voor bewoners. Tegelijkertijd kunnen mensen slimmer gebruikmaken van voorzieningen en vervoersmogelijkheden. Door te zorgen dat alle levensbehoeften te voet of per fiets bereikbaar zijn, bewegen mensen meer, ontmoeten ze makkelijker andere mensen en is er minder ruimte nodig voor wegen en parkeerplaatsen. Hilversum wil de ruimte binnen de stad slim gebruiken en zich verder ontwikkelen als aangename vernieuwende en groene woon-werkstad. Daarom zal net als in andere steden worden ingezet op oplossingen voor de energietransitie en de aanpassing aan de verandering van het klimaat. Hilversum presenteert zich als stad van (nieuwe) media met toekomstbestendige bedrijvigheid en arbeidsplaatsen, en prettige woonomgevingen.
Hierbij horen een aangename leefomgeving, voldoende (betaalbare) woningen, het verbeteren en optimaal benutten van de bereikbaarheid – ook met het openbaar vervoer – en het zorgen voor voldoende passende werkgelegenheid. Daarbij moeten de ontwikkelingen duurzaam en leefbaar zijn, en voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. In het Gebiedsplan Hilversum (2021) staat de aanpak die hierbij hoort: het versterken van de bestaande stad en het omliggende landschap, en de ontwikkeling van drie sterke centra rond de drie stations in de stad. In drie gebieden rond deze OVknooppunten wordt Hilversum binnen de stadsgrenzen ontwikkeld, met aandacht voor het karakter, de verhouding en de kwaliteiten van de plek. Het is de bedoeling dat bereikbaarheid en leefbaarheid hand in hand gaan met de centrale ligging van Hilversum in de Gooi- en Vechtstreek. Dus goed verbonden met het Gooise landschap en met steden als Amsterdam, Utrecht en Almere, maar ook Amersfoort en Deventer.
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
27
HILVERSUM Nieuwe media vooruit brengen
Infographic van Gebiedsplan Hilversum toont Arenapark als significante schakel in plan voor de stad.
Uitgangspunten OV-knooppunt
Station Hilversum Sportpark is het zuidelijkste OVknooppunt en ligt bij de Soestdijkerstraatweg, tussen het Laapersveld en het Arenapark. Dit is gunstig voor de ontwikkeling van het Arenapark tot een levendig stedelijk gebied, waarbij verbondenheid met de natuur net zo belangrijk is als de verbinding met de stad. Hier is voldoende ontwikkelruimte beschikbaar. Er zijn mogelijkheden om van het gebied de komende 10 tot 15 jaar een aantrekkelijk gebied te maken dat klaar is voor de toekomst, en waar werken, wonen, sporten en leren elkaar versterken. Het station is dichtbij, maar soms onprettig door de drukke Soestdijkerstraatweg en de oversteek over het spoor. Vooral rond de spits is het druk bij de spoorwegovergang, wat tot risicovolle verkeersituaties leidt. Met de toekomstige ontwikkeling van het gebied zal het aantal verkeersdeelnemers en bewegingen alleen maar toenemen, wat de verkeersveiligheid verder onder druk zet. Het verbeteren van de hoofdlooproute via de noord-zuidas en de oversteek van de Soestdijkerstraatweg is een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkeling. Daarnaast biedt een nieuwe onderdoorgang onder het spoor een betere verbinding tussen het Laapersveld en het Arenapark voor voetgangers en fietsers. De gebieden aan beide zijden van het spoor zijn met de nieuwe onderdoorgang veilig bereikbaar voor scholieren, werknemers en andere Hilversummers.
Het Arenapark blijft daarnaast goed verbonden met de regio via het OV en autowegen. Bij een verplaatsing van het station functioneert de nieuwe onderdoorgang ook als toegang tot het station. Er komen dan goede voorzieningen voor de overstap (ketenvoorzieningen) en een mobiliteitshub met P+R, waar mensen toegang krijgen tot verschillende (deel)vervoersmiddelen en de auto kunnen parkeren.
Inventarisatie en opgave Arenapark
Deze hoofdopzet vormt een gezonde basis voor knooppuntontwikkeling: het in de buurt van een OVknooppunt toevoegen van woningen, werkruimtes, voorzieningen en recreatie- en sportmogelijkheden in een autoluwe omgeving. Zie voor analyse en advies de separate bijlagen ‘OV Knoop Hilversum Sportpark - Handelingsperspectief, Goudappel (januari 2022)’ en ‘Koersdocument Mobiliteit Hilversum Arenapark, Goudappel (juni 2022) Om de uitstekende bereikbaarheid van het Arenapark en de omgeving – en de vele voorzieningen – zo goed mogelijk te benutten, wordt er duidelijk meer bebouwing voorgesteld dan in de omliggende buurten. Dit komt overeen met de ontwerpregels voor knooppuntontwikkeling en beloopbare steden. Hierin liggen zoveel mogelijk bestemmingen in gebouwen en openbare ruimte dicht bij elkaar en bij het OV-knooppunt. Voor de juiste balans tussen ‘ontwikkelmeters’ en aangename openbare ruimte willen we zoveel mogelijk ontwikkelen rondom het autovrije middengebied, waardoor dit gebied zo open mogelijk blijft. Met name langs het spoor en bij het station komt veel bebouwing. Deze gebouwen zorgen er ook voor dat het spoorgeluid minder goed hoorbaar is op de rest van het Arenapark. Uitgangspunten programma
Arenapark wordt een duurzaam en ‘gezond’ stuk stad. Naast ongeveer 70.000 m2 voor werken en 81.000 m2 voor wonen, is er ruimte voor 37.000 m2 aan grootschalige voorzieningen en 6.000 m2 kleinschalige voorzieningen. Hierdoor zal de levendigheid en sociale veiligheid sterk verbeteren. Op de overgang van stad en natuurgebied
28
1
ELEMENTEN DIE AANSLUITEN BIJ DE OMGEVINGSVISIE Laapersheide en met een goede bereikbaarheid voor fietsers, voetgangers en OV-reizigers, wordt het Arenapark een aantrekkelijke plek om te wonen en te werken. Aansluitend op de Woonvisie zal een groot deel van de woningen op het Arenapark in de betaalbare categorieën vallen. Het Arenapark heeft een cultuurhistorie met sport en bewegen. Ook in de toekomst zal hier veel plek voor zijn, zowel in de openbare ruimte als in nieuwe gebouwen. Naast mogelijkheden voor buitensport, is er ruimte voor een zwembad, een indooratletiekhal met sportzalen en een ‘action sports centre’. Zo krijgt het sportieve verleden van deze locatie een nieuwe toekomst. Het onderwijs op het Arenapark en Laapersveld wordt met de komst van een spooronderdoorgang beter met elkaar en het nieuwe sportcentrum verbonden. Daarnaast wordt het onderwijs op deze locatie verder versterkt met de komst van een internationale school. Het nieuwe Arenapark wordt een gezonde leefomgeving, met allerlei sport- en spelmogelijkheden die voor veel mensen bereikbaar zijn. Met de focus op bewegen, sport, onderwijs en gezondheid krijgt het gebied een eigen gezicht ten opzichte van de andere twee stationsgebieden in de stad. Daarnaast is er veel aandacht voor leefbaarheid en duurzaamheid, met belangrijke thema’s als energietransitie, klimaatadaptatie, natuur en circulariteit.
Alle gebouwen gaan in de toekomst zuinig om met energie. Dankzij het warmteen koudenet is het gebruik van aardgas niet meer nodig. Klimaatadaptatie – het voorbereiden op de klimaatverandering – gebeurt door al het regenwater binnen het gebied op te vangen om verdroging en hittestress tegen te gaan. Hierdoor ontstaan ook kansen voor een natuurinclusieve ontwikkeling van gebouwen en de openbare ruimte. Dit komt de biodiversiteit – de rijkheid aan verschillende soorten planten en dieren – ten goede. Op het Arenapark is het de bedoeling om circulair te bouwen, daarbij worden materialen gebruikt die minder effect op het milieu hebben en lang mee gaan. De gebouwen moeten meerdere verschillende gebruikers kunnen huisvesten. Ook komen er o.a. hubs voor de circulaire economie op Arenapark.
In het SP gaat het over opgaven voor het Arenapark. In de Omgevingsvisie staat dat de ontwikkelingen in dit gebied er ook voor moeten zorgen dat we ‘de basis op orde brengen’. Daarbij gaat het aan de ene kant om het effect op onder meer water, bodem, lucht en geluid. Aan de andere kant gaat het om de bijdrage van de ontwikkeling aan het herstel en/of de verbetering van water, bodem, lucht en geluid in de omgeving van het plangebied. Op het nieuwe Arenapark zullen meer mensen wonen en werken dan nu. Daarom komt er tussen, op en aan de gebouwen veel aantrekkelijke verblijfsruimte. Dit zorgt ervoor dat mensen dichtbij kunnen spelen, sporten, ontmoeten, ontspannen of een rondje met de hond kunnen lopen. De ontwikkeling van het Arenapark heeft gevolgen voor de ondergrond van het gebied. Om het Arenapark zo veel mogelijk autoluw te maken, komen er parkeerkelders. Fietsen, wandelen en het OV krijgen de meeste ruimte, wat bijdraagt aan een gezonde leefomgeving met minder CO2-uitstoot. Ook wordt gedacht aan een gebiedsgericht bodemwarmtesysteem om slim met energie om te kunnen gaan. Hierdoor zijn ook meer groene daken mogelijk, die dragen bij aan het idee ‘landschap voor mens en natuur’.
Om verdroging te voorkomen en drinkwatergebruik te verminderen, is het streven om zo veel mogelijk hemelwater in het gebied vast te houden en te gebruiken voor bijvoorbeeld beplanting of het doorspoelen van het toilet.
INDICATIEF NIEUWBOUWPROGRAMMA STEDENBOUWKUNDIG PLAN wonen
81.000 M2 BVO
werken
70.000 M2 BVO
voorzieningen - waarvan grootschalig - waarvan kleinschalig
43.000 M2 BVO 37.000 M2 BVO 6.000 M2 BVO
logistieke hub
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
250 M2 BVO
bijbehorend autoparkeren
ca. 1000 PP.
P+R (143 pp)
ca. 3.600 M2
29
2
Visie
STEDENBOUWKUNDIG PLAN Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
31
2.1
VISIE
Focus op sport, bewegen en gezondheid sluit aan op cultuurhistorie
Sport en bewegen zijn de belangrijkste onderdelen van het nieuwe Arenapark die voortborduren op de cultuurhistorie van het gebied. Het Arenapark is sinds het begin van de 20e eeuw verbonden aan sport. Het gebied heeft een ‘olympisch’ verleden wat nog steeds te ervaren is door de aanwezigheid van het historische tribunegebouw van Dudok, het inmiddels verplaatste ‘Huisje van Dudok’, oftewel het kantoor van de drafbaan, en enkele overblijfselen van de drafbaan. Ook nu nog speelt sport een belangrijke rol op het Arenapark. Zo zijn er de Gooise Atletiek Club met de onlangs vernieuwde atletiekbaan, verschillende sportaccommodaties en het Europese hoofdkantoor van Nike gevestigd. Het thema ‘sport en gezondheid’ wordt daarom het leidend thema voor het nieuwe Arenapark. Daarbij wordt gebruikgemaakt van de cultuurhistorische elementen. Dat geldt niet alleen ín de gebouwen, maar ook daarbuiten. En dat kan, want naast de monumentale elementen die goed bewaard zijn gebleven, zal ook de voormalige drafbaan op meerdere plekken in het gebied herkenbaar worden gemaakt. Nieuwe indoor sportaccommodaties worden toegevoegd en de buitenruimte wordt ingericht ter bevordering van bewegen, spelen en sporten. Dit is mogelijk omdat een groot deel van het gebied autoluw is en de kern helemaal autovrij. Lopen, fietsen, skaten, steppen; het is allemaal mogelijk.
Nu
Toekomstbeeld
Aantrekkelijk vestigingsklimaat
In combinatie met de verschillende onderwijsinstellingen ontstaat hier een aantrekkelijk vestigingsklimaat; een ‘hotspot’ met een netwerk van bedrijvigheid rond sport en beweging, gezondheid, onderwijs en natuur. Daarmee wordt het Arenapark ook aantrekkelijk voor talent en voor vernieuwende bedrijven. Dit nieuwe stadsdeel is interessant voor opstartende bedrijven en voor bedrijven die kunnen groeien van start-up naar scale-up en grownup. Het Arenapark trekt daarnaast nieuwe bewoners, jongeren, sportieve starters, ouderen vol energie en gezinnen die van het ‘buitenleven in de stad’ houden. Zo draagt het Arenapark bij aan het welzijn én de toekomstige economische groei van Hilversum.
Visie
32
2
Alles in de buurt
Openbare ruimte
Het SP voor het Arenapark maakt op de beste manier gebruik van de bijzondere locatie. In het hart van het zuidoost Hilversum en grenzend aan natuurgebied Laapersheide, is het goed ontsloten via weg en spoor. Er staat al de nodige bebouwing, maar er is nog veel ruimte voor het toevoegen van nieuwe functies en het verbeteren van de openbare ruimte. Na realisatie van een nieuwe brede spooronderdoorgang wordt het vernieuwde Arenapark sterk verbonden met het Laapersveld. Bij een verplaatsing van het station naar het zuiden is ontsluiting van het station vanuit deze onderdoorgang mogelijk. Met de combinatie van spooronderdoorgang en betere langzaamverkeersverbindingen naar de rest van Hilversum en regio ontstaan hier uitstekende uitgangspunten voor de verdere ontwikkeling van het Arenapark en omgeving. Extra voorzieningen maken het Arenapark aantrekkelijk voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Door het toevoegen van divers programma met sportfuncties, scholen, kantoren, bedrijfsruimtes, een hotel, allerlei typen woningen en kleinschalige voorzieningen ontstaat – aansluitend bij de tuinstadgedachte – een sociaal veilige en levendige buurt, waarbij elke functie voor iedereen binnen vijf minuten lopen bereikbaar is.
De openbare ruimte van het nieuwe Arenapark heeft een duidelijke indeling met een autovrij hart met groene looproutes, met daaromheen de hoofdroute voor bussen en fietsers. Deze hoofdroute wordt ingericht als parkweg, waar op sommige delen auto’s te gast zijn. Het landschap en de begroeiing van natuurgebied Laapersheide worden langs het spoor tot in het centrum van Hilversum doorgetrokken. Zo ontstaat een sterke hoofdstructuur waarin de verschillende activiteiten goed tot hun recht komen. Principes
Met dit SP wordt het Arenapark een duurzaam en gezond stadsdeel dat klaar is voor de uitdagingen van de 21e eeuw. Voor dit plan zijn op basis van de visie zes overkoepelende uitgangspunten ontwikkeld, die als basis dienen voor duidelijke ontwerpmaatregelen in de volgende hoofdstukken.
Gezond stedelijk ecosysteem
Op het huidige Arenapark zijn de bijzondere geschiedenis en het omringende landschap op veel manieren voelbaar. Het is ook een wat rommelig kantorenpark. Daarnaast is het een van de laatste gebieden in Hilversum waar het mogelijk is om woningen en kantoren bij een OVknooppunt te bouwen. Daarbij staan we als samenleving voor grote uitdagingen om klimaatverandering tegen te gaan en steden klimaatbestendig te maken. De biodiversiteit gaat intussen hard achteruit en er zijn grote problemen met hitte, hemelwateroverlast en allerlei vormen van vervuiling. Ook moeten we kijken naar een andere manier van omgaan met onze grondstoffen.
‘’EEN SYSTE
EM
,W
AA CO RE
LOGIE EN EC
Voorbeeldproject
M
IE
SA
M EN
W E R KE N
”
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
O N O
De ontwikkeling van het nieuwe Arenapark biedt grote kansen om een Hilversums voorbeeldproject te realiseren dat laat zien hoe we de vele uitdagingen van de komende jaren het hoofd kunnen bieden. Het SP voor het Arenapark en de omgeving is het beste te omschrijven als een plan voor een ‘gezond stedelijk ecosysteem’. Het plan bouwt voort op het masterplan voor Arenapark 2.0 uit 2020 en speelt in op de ontwikkeling dat inwoners en bedrijven zich graag vestigen op locaties met een combinatie van wonen en werken. Mede door de verplaatsing van Station Hilversum Sportpark is het mogelijk om hier een grotendeels autoluw gebied te ontwikkelen, met veel ruimte voor de natuur, en tegelijkertijd een uitstekende verbinding met Amsterdam, Utrecht en de regio.
33
MET DE OLYMPISCHE SPELEN VAN 1928, HET HUIDIGE NIKEHOOFDKANTOOR EN VERSCHILLENDE SCHOLEN IN HET GEBIED, ONTSTAAT EEN IDEALE OMGEVING VOOR BEWEGEN
SPORTEN EN BEWEGEN
EN LEREN, MET VEEL NIEUWE SPORTVOORZIENINGEN EN EEN NIEUWE INTERNATIONALE SCHOOL.
DOOR DE KOMST VAN WONINGEN EN DOORONTWIKKELING VAN KANTOREN, SPORT EN ONDERWIJS VERANDERT HET ARENAPARK VAN EEN GESLOTEN KANTORENGEBIED NAAR EEN LEVENDIGE GEMENGDE BUURT. HET MENGEN VAN VERSCHILLENDE FUNCTIES,
LEVENDIGE, GEMENGDE BUURT
ZOWEL OP BLOKNIVEAU ALS OP GEBOUWNIVEAU, ZORGT VOOR VEILIGHEID EN LEVENDIGHEID.
MET VEEL GROEN OP EN ROND DE GEBOUWEN EN DOOR GEBRUIK TE MAKEN VAN BEPLANTING DIE OORSPRONKELIJK IN DIT GEBIED VOORTKOMT, VORMT HET GEBIED EEN STERKE AANVULLING OP BESTAANDE BIOTOPEN OP EN ROND
LANDSCHAP VOOR MENS EN NATUUR
HET ARENAPARK. HET PLAN SLUIT AAN OP TOEKOMSTIGE KLIMAATVERANDERING EN DRAAGT BIJ AAN HET HERSTEL VAN DE BIODIVERSITEIT EN DAARMEE AAN EEN GEZONDE LEEFOMGEVING VOOR MENS EN DIER.
34
2
KANSRIJKE SECTOREN BINNEN DE KENNISECONOMIE ZOALS ICT, MEDIA, LIFE SCIENCE & HEALTH KRIJGEN EEN PLEK. NAAST RUIMTE VOOR DE KENNISECONOMIE ONTSTAAT OOK RUIMTE VOOR HYBRIDE CONCEPTEN, WAARMEE DE BASIS WORDT GELEGD VOOR EEN INCLUSIEVE ECONOMIE. HYBRIDE SECTOREN ZOEKEN EEN COMBINATIE VAN BEDRIJFS- EN KANTOORRUIMTE,
INCLUSIEVE ECONOMISCHE MOTOR
PASSEN GOED IN EEN GEMENGD WOON-WERKMILIEU EN DRAGEN BIJ AAN LEVENDIGHEID. DE AANWEZIGE BEDRIJVIGHEID ROND SPORT EN GEZONDHEID WORDT VERDER UITGEBOUWD DOOR RUIMTE TE BIEDEN AAN VERWANTE BEDRIJVEN EN SAMENWERKINGEN MET ONDERWIJS TE VERSTERKEN.
HET NIEUWE ARENAPARK WORDT DUURZAAM EN CIRCULAIR MET ZO MIN MOGELIJK AFVAL EN HERGEBRUIK VAN GRONDSTOFFEN. DAT GELDT VOOR KLIMAAT, ENERGIE, WATER EN BIODIVERSITEIT, MAAR OOK VOOR HET GEBRUIK VAN DUURZAME MATERIALEN
CIRCULAIR EN DUURZAAM
EN HET STERK VERMINDEREN VAN AFVAL WANNEER HET NIEUWE ARENAPARK IN GEBRUIK IS.
MET BETERE VERBINDINGEN VOOR LANGZAAM VERKEER EN BETER BEREIKBAAR OV, WORDEN LOPEN EN FIETSEN DE BELANGRIJKSTE MANIEREN OM ZICH DOOR HET GEBIED TE VERPLAATSEN. OMDAT OP HET ARENAPARK WONINGEN, BEDRIJVEN, EN ONDER MEER MOGELIJKHEDEN VOOR SPORTEN, SPELEN EN ONTSPANNEN
MOBILITEIT VAN DE TOEKOMST
OP KORTE AFSTAND VAN ELKAAR KOMEN, IS ALLES LOPEND BEREIKBAAR. MET DE FIETS IS EEN GROOT DEEL VAN HILVERSUM BINNEN 15 MINUTEN TE BEREIKEN. DAT MAAKT DIT KNOOPPUNT OOK TOT EEN AANTREKKELIJKE BESTEMMING VIA HET SPOOR.
35
Inventarisatie en opgave Arenapark
36
1
Vogelvlucht van het nieuwe Arenapark, met onder Goois natuurgebied Laapersheide en linksboven park Laapersveld van Dudok Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
37
3
Zes principes voor een toekomstbestendig Arenapark
STEDENBOUWKUNDIG PLAN Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
39
SPORTEN & BEWEGEN 3.1 Zicht op de noord-zuid as in noordelijke richting: met in het midden de voetgangers boulevard, rechts het groene hart en links de internationale school
Zes principes voor een toekomstbestendig Arenapark
40
3
Stedenbouwkundig Plan SPORTPARK
41
Het huidige Arenapark staat al een eeuw lang bekend als sportpark en heeft met de atletiekbaan nog altijd een sportieve uitstraling. Het olympische verleden is voelbaar én tastbaar, dankzij de monumentale tribune van Dudok en enkele overblijfselen van de voormalige drafbaan. Deze zullen op meerdere plekken in het gebied herkenbaar worden gemaakt. De komst van het Europese hoofdkantoor van Nike, een van ’s werelds bekendste sportbedrijven, heeft deze bekendheid als sportpark in 2006 een nieuwe impuls gegeven. Op het Arenapark en in de nabije omgeving zijn al vele jaren meerdere onderwijsinstellingen gevestigd, waaronder het MBO College, het Alberdingk Thijm College, de Gooise Praktijkschool en de Annie M.G. Schmidtschool. Deze mix van sport en onderwijs vormt nu een belangrijke ‘hotspot’ in Hilversum en omgeving. In het kader van dit SP worden hier twee nieuwe sportvoorzieningen en een nieuwe school aan toegevoegd. Sport en scholing blijven daarmee belangrijke thema’s op het nieuwe Arenapark en het aangrenzende Laapersveld. Ze vormen de belangrijkste pijlers voor het eigen gezicht van dit gebied. In combinatie met de uitstekende bereikbaarheid biedt dit veel kansen voor ontwikkeling van het bedrijfsleven. Door de betere bereikbaarheid van het gebied in het SP en de inrichting van de openbare ruimte, krijgt het Arenapark een heel eigen karakter.
Lopen, fietsen en het openbaar vervoer zijn de meeste logische manieren van verplaatsing. Door de vernieuwde fietspaden en OV-verbinding, zijn de vele voorzieningen uit de wijde omgeving goed bereikbaar. Met de verbeterde noord-zuidas, het nieuwe buurtplein/ stationsplein en de brede spooronderdoorgang krijgt het gebied een logischere inrichting waardoor alle functies en voorzieningen binnen vijf minuten lopen vanaf de nieuwe stationslocatie te bereiken zijn. Door het hele Arenapark ontstaan daarnaast mogelijkheden om te sporten in de openbare ruimte, zowel in speciaal daarvoor ontworpen voorzieningen, als door gebruik te maken van mogelijkheden tot spelen en bewegen. De groene inrichting maakt van het Arenapark een gebied waar het fijn is om te sporten, te leren, te werken en te wonen. Het Stedenbouwkundig Plan draagt daarmee sterk bij aan een zorgzaam Hilversum, waar de gemeente aan werkt. Er is immers alle ruimte om te bewegen en elkaar te ontmoeten, wat meehelpt aan het verminderen van maatschappelijke uitdagingen als overgewicht en eenzaamheid. Het SP implementeert de principes van de gezonde leefomgeving en wordt showcase van het gemeentelijk beleid op het gebied van sport, bewegen en onderwijs Vergroten van sportaanbod voor buurt en regio Op het nieuwe Arenapark is nog meer ruimte voor sport.
Aangezien er in de omliggende buurten nauwelijks sportvoorzieningen te vinden zijn, wordt het goed bereikbare Arenapark uitgebreid met een sportaanbod waar ook omliggende buurten en de regio gebruik van kunnen maken. Het is de bedoeling dat er enkele speciale voorzieningen komen die vanuit de wijde omtrek goed bereikbaar zijn.
Zes principes voor een toekomstbestendig Arenapark
•
•
Een multifunctionele sportaccommodatie met sporthallen, een indooratletiekhal en een zwembad, die sportverenigingen en scholen kunnen gebruiken. Het sportcomplex vormt – na de verplaatsing van Station Hilversum Spor tpark – een in het oog springend bouwwerk direct bij het buurtplein/stationsplein. Zo is het voor iedereen bij aankomst direct duidelijk dat het Arenapark volop sportieve uitdagingen biedt. De huidige activiteiten in Dudok Arena worden ook in dit complex ondergebracht. Het action sports complex, ontwikkeld door ‘6 Degrees of Freestyle’, is een regionale trekpleister en is belangrijk voor de aantrekkingskracht van het Arenapark.
Laagdrempelige en uitdagende sport- en beweegomgeving in de openbare ruimte; ‘iedereen is een atleet!’ Goede toegankelijkheid van station, gebouwen, openbare ruimtes en omringende gebieden is een voorwaarde bij de ontwikkeling, zodat iedereen zich straks makkelijk over het nieuwe Arenapark kan verplaatsen. Ook voor mindervaliden zijn er uitgebreide mogelijkheden om te kunnen sporten en bewegen op het nieuwe Arenapark, zelfs met rolstoel, rollator of andere hulpmiddelen. In het hele park worden daarvoor mogelijkheden tot bewegen en spelen, en kleine sportvoorzieningen ingepast in het landschap. Het Arenapark krijgt een aantrekkelijke inrichting waar mensen zich graag bevinden. Door goede verbindingen met de hei en de groene woonwijken in de omgeving, is het mogelijk om in alle richtingen hardlooprondjes of een lunchwandeling te maken. Hiermee maakt het Arenapark bewegen voor een grote doelgroep bereikbaar. Verbeteren van de relaties tussen station, sport, onderwijs en bedrijfsleven De onderwijsinstellingen op het Arenapark en Laapersveld worden op de volgende manieren versterkt •
•
•
•
Het SP biedt ruimte voor een internationale school met daarboven woon- en werkruimtes. Het is de bedoeling dat de buurt buiten schooltijden gebruik kan maken van de buitenruimtes en de aula. De brede onderdoorgang onder het spoor zorgt voor een korte en veilige verbinding tussen de scholen op het Laapersveld en het nieuwe Arenapark. Hierdoor wordt de verbinding tussen station, scholen en sportvoorzieningen verbeterd en het kruispunt bij de Soestdijkerstraatweg ontlast. De openbare ruimte rond de onderwijsgebouwen krijgt een opknapbeurt zodat het veiliger wordt om lopend of per fiets naar school te komen. Het bedrijfsleven is beter en op meer manieren bereikbaar, ook zijn er mooie samenwerkingsmogelijkheden met de opleidingen op het Arenapark.