Bijlage 1. Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Het risicoprofiel wordt opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen & risicobeheersing van de begroting of de jaarrekening. Risico’s die worden opgenomen in het gemeentebrede risicoprofiel (weerstandsvermogen risico’s) voldoen aan de volgende criteria (conform Nota financieel beleid 2022): 2.a. Risico’s met een kanspercentage van tussen de 20% en 80% in combinatie met een onzekere maar mogelijke financiële impact van € 100.000 en hoger; 2.b. Risico’s met een kanspercentage van 80% en hoger worden als zekerheden beschouwd en moeten, mits de financiële impact redelijkerwijs en onderbouwd te schatten is, niet als risico worden opgenomen maar worden verwerkt in de begroting. Als het echter een onzekere en sterk uiteenlopende of variabele financiële impact heeft, die mogelijk € 100.000 en hoger uit kan vallen, wordt het opgenomen als weerstandsvermogen risico. Risicomanagement is geen exacte wetenschap, maar draait om beredenering en inschatting. Risico’s zijn alom aanwezig en verbonden met alles dat we doen, maar niet alle risico’s zijn ook wezenlijk van invloed op het weerstandsvermogen. Voor de weerstandsvermogen toets worden alleen risico’s met substantiële financiële gevolgen opgenomen in het risicoprofiel (gespecificeerd in de Nota financieel beleid 2022 artikel 39).
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen bestaat uit twee componenten: • de beschikbare weerstandscapaciteit – hoeveel middelen zijn er beschikbaar om risico’s op te vangen (excl. onbenutte belastingcapaciteit), en; • de benodigde weerstandscapaciteit – hoeveel middelen zijn er nodig om de geïdentificeerde risico’s op te kunnen vangen De weerstandsfactor zoals berekend voor de begroting 2027 is als volgt: Bedragen x € 1.000 Weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit = 56.608 = 3,2 Benodigde weerstandscapaciteit 17.843 In de Nota financieel beleid is vastgesteld dat het weerstandsvermogen minimaal 1,0 moet zijn. Voor het jaar 2027 is de weerstandsfactor berekend op 3,2, wat boven de norm ligt. In de Jaarstukken 2025 (het vorige meetmoment) bedroeg de weerstandsratio 7,7. Ondanks dat de weerstandsratio nu lager is, is deze nog steeds goed. De daling van de weerstandsratio van 7,7 naar 3,2 wordt veroorzaakt door zowel een stijging van de benodigde weerstandscapaciteit als een relatief beperkte toename van de beschikbare weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit neemt toe met circa € 2,5 miljoen, terwijl de benodigde weerstandscapaciteit met € 10,8 miljoen stijgt. Hierdoor neemt de verhouding tussen beide af.
PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 99 • | Beschikbare weerstandscapaciteit: stijging ten opzichte van de jaarstukken 2025 met € 2,5 miljoen. In de Jaarstukken 2025 bedroeg de beschikbare weerstandscapaciteit € 54,07 miljoen (algemene reserve van €53,01 miljoen en het positieve rekeningresultaat 2025 van € 1,06 miljoen). Bij de behandeling van de jaarstukken 2025 heeft de raad een aantal besluiten genomen over de bestemming van het resultaat voor een bedrag van €12,3 miljoen, dit bestond grotendeels uit €5,3 miljoen budgetoverhevelingen en €6,8 miljoen onttrekking grondexploitatie Koninginneweg. Hierdoor daalt de algemene reserve en bedraagt de stand begin 2026 € 40,7 miljoen. Vervolgens is de algemene reserve van Wijdemeren toegevoegd aan het saldo, deze bedraagt €15,7 miljoen, wat een totaal van €56,4 miljoen betekent. Inclusief de post onvoorzien komt de beschikbare weerstandscapaciteit uit op €56,6 miljoen. In 2027 zijn geen stortingen of onttrekkingen begroot. • | Benodigde weerstandscapaciteit: stijging ten opzichte van de jaarstukken met €10,8 miljoen. De benodigde weerstandscapaciteit is gestegen van € 7,0 miljoen naar € 17,8 miljoen (een toename van € 10,8 miljoen) bij een constant zekerheidspercentage van 90 %. In paragraaf 3.2.3 wordt het risicoprofiel en de belangrijkste mutaties ten opzichte van de jaarstukken 2025 toegelicht, inclusief de top 5 risico’s.
Een volledige uitleg van alle risico’s staat in bijlage 6.2 ‘Toelichting weerstandsvermogen en risicobeheersing’. Het beheersen van risico’s is een vast onderdeel van het werkproces binnen de organisatie. Risico’s worden gevolgd en gemonitord, zodat tijdig kan worden ingegrepen bij afwijkingen of nieuwe ontwikkelingen. Sturing vindt plaats door het toepassen en waar nodig bijstellen van beheersmaatregelen, zodat de beoogde doelstellingen op een goede en verantwoorde manier worden gerealiseerd. Om financiële risico's ook in de toekomst beheersbaar te houden heeft de raad een financiële strategie vastgesteld om te sturen op een maximale schuldquote van 130% over een tijdshorizon van 10 jaar vooruit. De uitwerking van de financiële strategie voor Hilversum draagt bij aan betere risicobeheersing door tijdig inzicht te geven in de verwachte ontwikkeling van de schuldquote en de investeringsbegroting. Het risico is dat wij gezien alle ambities - zoals bijvoorbeeld het besluit over het sportcomplex in deze begroting (zie de investeringsparagraaf) - over een termijn van 10 jaar boven deze grens uitkomen waardoor de lasten voor rente en aflossingen gaan oplopen die gedekt moeten worden in de exploitatie. Door nu al te signaleren dat de schuldquote bij ongewijzigd beleid binnen tien jaar boven de norm van 130% lijkt uit te komen, ontstaat ruimte om gerichte keuzes te maken.
Het koppelen van financiële kaders aan uitvoerbaarheid, capaciteit en realistisch begroten voorkomt dat ambities leiden tot onhoudbare lasten. Ook het in kaart brengen van planoptimisme, onderbestedingen en uitvoeringskracht helpt om risico’s vroeg te herkennen en beheersmaatregelen te treffen. Zo wordt de gezonde financiële positie van Hilversum behouden en worden toekomstige financiële en organisatorische risico’s beheerst. Schuldquote Op basis van de Voorjaarsnota 2026 is de schuldquote berekend op 158%. Op basis van de Programmabegroting 2027 is de schuldquote over een tijdshorizon van 10 jaar herrekend en komt deze uit op 157%. Bedragen x € 1.000 Omschrijving | Begroting | Voorjaarsnota | Begroting | Maximale 2026 | 2026 | 2027 | Schuldquote Actuele schuld | 131.700 | 248.728 | 287.571 | 287.571 Investeringen | 518.448 | 429.643 | 502.565 | 366.291 Schuld (10 jaar) | 650.148 | 678.371 | 790.136 | 653.862 Baten | 408.598 | 430.027 | 502.970 | 502.970 Extra kapitaallasten | 20.738 | 22.874 | 27.752 | 21.695 Netto schuldquote* | 159% | 158% | 157% | 130% * aannames/berekeningen in lijn met financiële strategie (RIB 2025-63) Het blijkt dat de grens van 130% over een termijn van 10 jaar, met ongewijzigd beleid en rekening houdend met diverse aannames, mogelijk wordt overschreden.
In de aannames is nog geen rekening gehouden met de ontwikkelingen aan de inkomstenkant en ook de exploitatie/investeringen zijn niet geïndexeerd. Ten opzichte van de Begroting 2026 en Voorjaarsnota 2026 is het beeld stabiel. De hoogte van de schuldquote en ook de knoppen waaraan gedraaid kunnen PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 100 worden bij de schuldquote, blijven onderdeel van gesprek. Het doel is te komen tot een realistische afweging tussen maatschappelijke opgaven, exploitatie en schuld. Bij de vaststelling van de financiële strategie om te sturen op een netto schuldquote van 130% heeft de raad het amendement Financiële strategie met realisme aangenomen. In dit amendement is bepaald dat in de begroting opgenomen dient te worden: i. | Een overzicht van de kapitaallasten (afschrijvingen en rentelasten, conform BBV-definitie) voor de komende vier jaren, uitgesplitst naar rente en afschrijving en als percentage van de totale lasten; ii. | Een toelichting op de belangrijkste oorzaken van veranderingen in de kapitaallasten voor de komende 4 jaren, waaronder nieuwe investeringen, rentewijzigingen en realisatieverschillen; iii.
| Een doorkijk van de indicatieve kapitaallasten over tien jaar, gebaseerd op de aannames die ook worden gebruikt bij de berekening van de schuldquote over tien jaar (inclusief rente- en afschrijvingstermijnen), waarbij inzichtelijk is gemaakt welke lopende afschrijvingen de komende 10 jaar stoppen; iv. | Bij de weergave van de geprognosticeerde schuldquote en kapitaallasten een duidelijk onderscheid te maken tussen de reeds besloten investeringen en de voorgenomen investeringen, waarbij voor de voorgenomen investeringen een Indicatief bedrag is opgenomen en duidelijk wordt gemaakt welke aannames hiervoor zijn gehanteerd; Hieronder is een overzicht opgenomen van de kapitaallasten in de begroting. De kapitaallasten zijn begroot op basis van de boekwaarde van de huidige activa en de kapitaallasten van nieuwe investeringen uitgaande van een investeringsvolume van de € 50 miljoen per jaar. De uitgangspunten voor ontwikkeling van de rente zijn opgenomen in de paragraaf Financiering. Een overzicht van de vrijvallende kapitaallasten in de komende 10 jaar is op dit moment nog niet op te stellen omdat de balansen van de huidige gemeente Hilversum en Wijdemeren nog niet zijn geconsolideerd. Voor de berekening van de schuldquote is uitgegaan van het Investeringsprogramma 2027 – 2030, het MPG van gemeente Hilversum en alle reeds vastgestelde/lopende investeringen.
Overzicht kapitaallasten | Bedragen x € 1.000) 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Afschrijvingen Huidige activa | 14.423 | 14.656 | 14.341 | 13.948 Nieuwe activa | 1.389 | 2.777 | 4.167 | 5.555 Subtotaal Afschrijvingen | 15.812 | 17.433 | 18.508 | 19.503 Rente Huidige activa | 5.108 | 5.329 | 5.412 | 5.201 Nieuwe activa | 500 | 1.000 | 1.500 | 2.000 Subtotaal Rente | 5.608 | 6.329 | 6.912 | 7.201 Eindtotaal | 21.419 | 23.762 | 25.421 | 26.704 Percentage van de lasten (excl reserves) | 4% | 5% | 5% | 6% Het volledige overzicht van de kengetallen is opgenomen in paragraaf 3.2.5 ‘Financiële kengetallen’. In deze paragraaf wordt ook de netto schuldquote gepresenteerd. De netto schuldquote in paragraaf 3.2.5. berekent het percentage van de netto schuld ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente voor de meerjarenbegroting 2027, gebaseerd op de verwachte investeringen. De eerder in deze paragraaf gepresenteerde schuldquote heeft daarentegen een tijdshorizon van tien jaar en is gebaseerd op de aangevraagde investeringen. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 101 Beschikbare weerstandscapaciteit 3.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit geeft aan hoeveel middelen er beschikbaar zijn om eventuele risico’s op te kunnen vangen.
De huidige beschikbare weerstandscapaciteit, inclusief het verloop vanaf begroting 2026 ziet er als volgt uit: Beschikbare weerstandscapaciteit | Begroting | Jaarstukken 2025 | Begroting 2027 2026 Algemene reserve | 59.230 | 53.009 | 56.480 Onvoorzien | 75 | - | 128 Prognose jaarrekeningresultaat | n.v.t. | 1.061 | n.v.t. Saldo begrotingsjaar | - | - | - Totaal | 59.305 | 54.070 | 56.608 Ten opzichte van het vorige meetmoment (de jaarstukken 2025) is de totale beschikbare weerstandscapaciteit zo’n € 2,5 miljoen toegenomen door de toevoeging van de algemene reserve van Wijdemeren. De algemene reserve exclusief Wijdemeren is ten opzichten van 2025 afgenomen. Besluitvorming over het afromen van de algemene reserve heeft plaatsgevonden bij de vaststelling van de jaarrekening 2025. Potentiële weerstandscapaciteit De potentiële weerstandscapaciteit is niet direct besteedbaar maar geeft aan welke ruimte er is om de beschikbare weerstandscapaciteit te verhogen. Het verhogen van de beschikbare weerstandscapaciteit is ‘één van de knoppen’ waar, onder andere voor grote opgaven, aan gedraaid zou kunnen worden om het weerstandsvermogen te verhogen.
Potentiële weerstandscapaciteit | Begroting | Begroting 2026 | 2027 Beschikbare weerstandscapaciteit | 59.305 | 56.608 Onbenutte belastingcapaciteit* | 18.291 | 24.341 Totaal | 77.596 | 80.949 * Onbenutte belastingcapaciteit 2027 betreft Hilversum en Wijdemeren samen PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 102 Benodigde weerstandscapaciteit - risicoprofiel 3.2.3 Benodigde weerstandscapaciteit - risicoprofiel De benodigde weerstandscapaciteit heeft betrekking op het bedrag dat nodig is om de geïdentificeerde risico’s financieel af te dekken. Aan de hand van de individuele kwantificering van de risico’s die uit de risicogesprekken zijn voortgekomen, zijn de risico’s gesimuleerd. De simulatie is gebaseerd op de Monte-Carlomethode en wordt softwarematig uitgevoerd. Om het bedrag voor de benodigde weerstandscapaciteit op basis van het risicoprofiel vast te stellen, houden we de in Nederland gebruikelijke norm aan van het in 90% van de scenario’s kunnen afdekken van de risico’s. In het huidige risicoprofiel komt dat neer op afgerond €17,8 miljoen (dit bestaat uit de risico's met een kans van 1%-80%).
Zekerheidspercentage | Bedrag 10% | 1.164.965 25% | 2.212.245 50% | 4.075.945 75% | 9.970.118 80% | 12.531.386 90% | 17.842.615 95% | 20.500.888 99% | 25.156.887 Ten opzichte van het vorige risicoprofiel (jaarrekening 2025) is de benodigde weerstandscapaciteit met ongeveer € 10,8 miljoen toegenomen tot een saldo van afgerond € 17,8 miljoen. De belangrijkste mutaties zijn: • | Toename risico: Opnemen van de risico's van de gemeente Wijdemeren Door de samenvoeging met de gemeente Wijdemeren stijgt de benodigde weerstandscapaciteit. Vanuit Wijdemeren is voor €12 miljoen aan risico's meegenomen en vervolgens geactualiseerd en geconsolideerd met Hilversum. Voorbeelden hiervan zijn onder andere de Samenvoeging gemeente Wijdemeren (R284), Grondexploitatie De Porseleinhaven (R282) als onderdeel van geconsolideerd risico Ontwikkelingen Grex (206), risico De Gulden Middenweg (R281) en risico Ruimtelijke Projecten (R289). • | Toename risico: Opnemen van grondexploitaties inzake Ontwikkelingen Grex (R206) Risico's inzake Tegenvallende Grondopbrengsten (R264) en Ontwikkelingen Grex (R206) zijn geactualiseerd en geconsolideerd. Bij de actualisatie van de Grex 2026 is aandacht besteed aan de mogelijke negatieve en positieve risico’s per grondexploitatie. Aan de grondexploitaties blijven hoge risico's verbonden.
Voor de gronden die al in PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 103 exploitatie zijn genomen, zijn voorzieningen gevormd ter hoogte van het geprognosticeerde tekort. De risico’s voor de Grex-en Stationsgebied, Koninginneweg, Porseleinhaven staan toegelicht in de individuele grondexploitaties en worden financieel in dit risico opgenomen. De risico's met betrekking tot de GEM Crailo zijn toegelicht in de grondexploitatie en risicoanalyse Crailo 2026. • | Nieuw risico: Opnemen van risico inzake Wet DBA (R280) De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is een Nederlandse wet die regels stelt voor de samenwerking tussen zzp'ers en opdrachtgevers. Het doel is om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst hier weer actief op, wat betekent dat ze naheffingen kunnen opleggen als een zzp'er eigenlijk in loondienst blijkt te werken. Een externe belastingadviseur heeft in opdracht van de gemeente Hilversum een risico-analyse opgesteld. De analyse laat zien dat de gemeente het onderwerp inhuur inmiddels actief oppakt en dat binnen de organisatie bewustzijn bestaat van de risico’s rond de inzet van zelfstandigen. • | Toename risico: Het verhogen van het risico van 40% naar 50% inzake BUIG regeling (R100) Door de stijgende lasten en de onzekere inkomsten bestaat het risico dat de uitvoering van de BUIG tot nadelen leidt.
Het landelijke vangnetregeling betreft een getrapte vergoeding, waarbij tekorten deels worden gecompenseerd door het Rijk. Afgelopen jaren fluctueert met name de inkomstenkant, en ook de samenvoeging met Wijdemeren zorgt voor extra onzekerheid over de omvang van het toekomstige BUIG-budget, waardoor het risico de komende jaren aanwezig blijft en wordt ingeschat op 50%. • | Toename risico: Het verhogen van het geconsolideerde risico inzake verbonden partijen (R205) Met name veroorzaakt door een toename in het risico van zowel ROM Regio Utrecht en Werkvoorzieningsschap Tomingroep. Top 5 risico's Het onderstaande overzicht toont de 5 grootste risico’s zoals opgenomen in het huidige risicoprofiel met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. De top 5 vertegenwoordigt ongeveer 80% van het totale risicoprofiel. Een volledig overzicht van de risico’s die betrokken zijn bij het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit is terug te vinden in bijlage 6.2 Toelichting weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Bedragen x € 1.000 Top | Risico | Invloed (%) | Risico | Minimale | Maximale financiële | financiële impact | impact 1 | R206 | 49,76% | Ontwikkelingen in de Grex | 3.704 | 19.490 2 | R100 | 10,68% | BUIG - Negatief saldo inkomsten-uitgaven bijstand | 0 | 3.000 3 | R205 | 5,53% | Verbonden partijen (geconsolideerd risico) | 0 | 7.300 4 | R103 | 4,81% | Tegenvallende uitkering gemeentefonds (AU) | 0 | 2.700 5 | R202 | 4,78% | Financiën: borgstellingen, garanties, rechtstreekse | 0 | 72.100 geldleningen en deelnemingen (geconsolideerd risico) Top 5 | 75,56% Overig | 24,44% | Diverse risico's zie bijlage Toelichting risicoprofiel Zoals eerder genoemd is risicomanagement geen exacte wetenschap maar draait om beredenering en inschatting. Een risicoprofiel is altijd een momentopname en aan verandering onderhevig. Ten tijde van het opstellen van de begroting 2027 en het voorliggende risico profiel, is er sprake van diverse economische en maatschappelijke onzekerheden die op termijn mogelijk van invloed kunnen zijn op de uitvoering van het gemeentelijk beleid. Deze onzekerheden zijn op dit moment nog niet als concrete risico’s te vatten en zijn om deze reden niet betrokken bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. De huidige weerstandsfactor van 3,2 geeft aan dat er een buffer aanwezig is voor het opvangen van eventuele aanvullende tegenvallers.
Onderstaand een korte toelichting op de belangrijkste economische en maatschappelijke ontwikkelingen op dit moment die op termijn mogelijk een direct of indirect van invloed kunnen zijn op de uitvoering van ons beleid. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 104 • Inflatieontwikkeling - Hoewel de inflatie is afgenomen ten opzichte van de piekjaren, blijft de ontwikkeling van loon- en prijsstijgingen onzeker. Een hoger prijsniveau werkt door in de kosten van gemeentelijke dienstverlening, investeringen, onderhoud en contracten. Hoewel de verwachte loon- en prijsontwikkelingen zijn verwerkt in de begroting 2027, blijft inflatie een onzekere factor in de huidige economische omstandigheden. In de toekomst kan aanpassing van de begroting noodzakelijk zijn om loon- en prijsstijgingen op te vangen. • Opvang vluchtelingen Oekraïne - Hilversum vangt al 4,5 jaar vluchtelingen uit Oekraïne op. Het uitgangspunt van Hilversum is dat het rijk de kosten die gemaakt worden door gemeenten integraal vergoed. De huurovereenkomst van de gemeentelijke opvanglocatie Philipsweg loopt tot 1 november 2027. Voor de vervanging van de 400 opvangplekken van de opvanglocatie aan de Anton Philipsweg zijn wij al geruime tijd op zoek naar een andere locatie.
Op 24 december 2025 hebben we het pand aan de Emmastraat 15 aangekocht en na een verbouwing kunnen hier 52 Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen. Voor de overige vervangingsplekken zijn we nog steeds op zoek naar nieuwe locaties. Het blijft een uitdaging om dit voor elkaar te krijgen gezien de beperkte, ruimtelijke mogelijkheden voor het realiseren van opvangplekken voor vluchtelingen in Hilversum. Onlangs heeft de EU besloten om de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) voor Oekraïense ontheemden te verlengen tot en met 4 maart 2028. Er zijn vanuit het Rijk nog steeds geen concrete plannen bekend voor de periode na 4 maart 2028. Met ingang van 1 januari 2027 is de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten (doelgroepflexibele regeling) van toepassing. Deze regeling vervangt de huidige Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Het eerste beeld is dat de nieuwe regeling dekkend is voor de kosten die Hilversum maakt. De komende periode wordt verder uitgewerkt wat de nieuwe regeling voor Hilversum betekent. Daarom wordt dit niet als een financieel risico opgenomen in de risicoparagraaf. • Asielopvang en uitvoering Spreidingswet - Naast de opvang van Oekraïense vluchtelingen staat ook de reguliere asielopvang onder druk, omdat de opvangcapaciteit van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) onvoldoende is.
Hilversum beschikt momenteel over één noodopvanglocatie voor asielzoekers. Daarnaast wordt, op basis van het collegebesluit van 25 mei 2026, gewerkt aan de realisatie van structurele opvang op twee locaties: het Noordse Bosje en de locatie Naarderweg/voormalige zwembadlocatie. Daarnaast is in Wijdemeren in 2026 een tijdelijke noodopvang gerealiseerd in een deel van het gemeentehuis voor maximaal 70 asielzoekers tot 1 november 2026. Hilversum en Wijdemeren voldoen daarmee niet aan de taakstelling op basis van de Spreidingswet. Op dit moment zijn de kosten voor de nieuwe gemeente Hilversum beheersbaar. Daarom wordt asielopvang niet als een financieel risico opgenomen in de risicoparagraaf. • Project flexwoningen - De gemeente Hilversum werkt samen met woningcorporaties om flexibele woningen te plaatsen die maximaal 15 jaar op één locatie blijven. Na deze periode moeten de woningen mogelijk verplaatst worden. Als verplaatsing niet mogelijk is, leidt dit tot een volledig afschrijvingsverlies voor de woningcorporaties. De overheid dekt 60% van dit risico, de gemeente 25%, en de woningcorporatie de resterende 15% en de verplaatsingskosten. Indien de woningen na 15 jaar worden verplaatst, uiterlijk 2041, vervalt het risico voor de gemeente. Wij verwachten dat dit realiseerbaar is. Om deze reden is dit project nu niet als financieel risico opgenomen in de risicoparagraaf.
• Volatiele energiemarkt - Momenteel lopen vanuit de regio aanbestedingen voor de gebundelde nieuwe energiecontracten. Omdat deze aanbestedingen nog niet zijn afgerond, zijn de definitieve contractvoorwaarden en prijsniveaus nog niet bekend. De bedoeling is dat de nieuwe contracten in 2027 ingaan. Daardoor kan op dit moment nog geen aanvullende onderbouwde uitspraak gedaan worden over het marktrisico vanaf 2027. Het gascontract kon binnen de huidige aanbesteding verlengd worden. Dit is recent gedaan voor een periode van twee jaar. Voor 2027 is circa 75% van de prijs vastgelegd en voor 2028 circa 55%. De prijsniveaus zijn nagenoeg gelijk en ook de verwachte afname voor de huisvestingslocaties blijft stabiel. • Veiligheidsregio - de Veiligheidsregio (VRGV) meldt in haar bestuursrapportage 2026 een verwacht negatief resultaat ten opzichte van de Programmabegroting 2026. Aangezien een deel van deze kosten een structureel karakter heeft, heeft dit ook meerjarig effect op de begrote lasten van de VRGV voor 2027 en latere jaren en daarmee mogelijk ook voor de gemeentelijke bijdrage van Hilversum voor die jaren. De hoogte van de gemeentelijke bijdrage voor 2027 en verder is echter op dit moment niet in te schatten en zal niet eerder dan bij de Voorjaarsnota 2027 worden geactualiseerd.
Dit betekent dat omvang van dit risico nog niet kwantificeerbaar is en daarom niet is opgenomen als financieel risico in de risicoparagraaf. • Water en riool - Het rioolstelsel van de arealen Wijdemeren is - en Hilversum wordt de afgelopen jaren beter in kaart gebracht, waardoor de kennis over de staat en het functioneren toeneemt en risico's beter beheerst kunnen worden. De meest waarschijnlijke calamiteiten zijn het gedeeltelijk instorten van vrijvervalriolering, transportriolen of persleidingen, al dan niet veroorzaakt door derden. Dit kan leiden tot tijdelijke buitengebruikstelling en milieuschade. Vanuit het individuele Water- en Rioleringsplan (WRP) per areaal worden de komende jaren gemalen en leidingen gerenoveerd of vervangen en wordt het rioolstelsel planmatig gereinigd en geïnspecteerd. Deze inspectie- en reinigingscyclus bestrijkt het volledige stelsel in 10 tot 15 jaar. Voor regulier onderhoud en investeringen is een onderhoudsvoorziening beschikbaar, waarin geen rekening is gehouden met calamiteiten. Voor beide arealen is een omvangrijke vervangingsopgave voor oudere riolering geprogrammeerd. Het uitstellen van deze projecten vergroot de faalkans, de beheeropgave en de daarmee samenhangende kosten. Daarnaast zijn in beide arealen oppervlaktewateren in eigendom, waarbij oevers langs infrastructuur onvoorzien kunnen afglijden.
Daarom wordt doorgegaan met het inspecteren en vervangen van beschoeiingen. Voor de Oude Haven in Hilversum wordt specifiek PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 105 gekeken naar beheermaatregelen en van de stadsvijvers wordt samen met het waterschap de huidige toestand in beeld gebracht. Aangezien bovenstaande risico's calamiteiten betreft is het niet als financieel risico opgenomen in de risicoparagraaf. Financiële Kengetallen 3.2.5 Financiële Kengetallen Het BBV schrijft sinds 2015 voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen zes kengetallen worden opgenomen. De kengetallen zullen in samenhang worden beoordeeld, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een beeld geven van de financiële positie van de gemeente. De financiële positie is geen doel op zich maar moet altijd worden bekeken in samenhang met de totale maatschappelijke opgave van de stad. Het te bereiken maatschappelijke rendement en de bijdrage aan de inhoudelijke beleidsdoelstellingen zijn hierbij van evident belang. De financiële positie is ondersteunend aan het afwegingsproces en moet het bestuur helpen verantwoorde keuzes te kunnen maken voor de (middel)lange termijn. Van de Provincie Noord-Holland is een handreiking ontvangen om de kengetallen te kwalificeren aan de hand van signaleringswaarden die afkomstig zijn van de stresstest voor 100.000+ gemeenten.
De signaleringswaarden hebben de volgende indeling: Ref. | Kengetal | Categorie | Categorie | Categorie A | B | C 1 | Netto schuldquote | <90% | 90-130% | >130% 2 | Netto schuldquote gecorr. voor verstr. leningen | <90% | 90-130% | >130% 3 | Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% 4 | Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% 5 | Structurele exploitatieruimte | >0% | 0% | <0% 6 | Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% Omdat normering in eerste instantie door de gemeente zelf dient plaats te vinden, wordt aan de categorieën door de provincie geen normering gegeven. Wel meldt de provincie dat over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Voor de gemeente Hilversum zien de kengetallen er als volgt uit: Ref. | Kengetal | Jaarrekening | Originele | Begroting Begroting | Begroting | Begroting 2025 | begroting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 2026 1 | Netto schuldquote | 60% | 73% | 73% | 81% | 85% | 86% 2 | Netto schuldquote gecorr. voor verstr. leningen | 53% | 64% | 66% | 73% | 81% | 81% 3 | Solvabiliteitsratio | 22% | 19% | 18% | 18% | 18% | 20% 4 | Grondexploitatie | 0% | 2,1% | 4,0% | 6,2% | 2,3% | 1,8% 5 | Structurele exploitatieruimte | 2,8% | 1,0% | 6,2% | 0,9% | 1,2% | 2,8% 6 | Belastingcapaciteit | 99% | 91% | 99% | 99% | 99% | 99% 1. Netto schuldquote Betekenis.
De netto schuldquote geeft inzicht in de mate waarin de schuldenlast drukt op de exploitatie. De netto schuldquote is het percentage van de netto schuld ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. Het percentage dat hieruit voortkomt, geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Voor dit kengetal geldt: hoe lager, hoe beter. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 106 Beoordeling. Het percentage bedraagt 73% in 2027 en valt daarmee in de categorie ‘minst risicovol’. In de jaren 2027-2030 is een reeks te zien met oplopende percentages. Toch valt in de komende jaren dit kengetal nog steeds in de categorie ‘minst risicovol’ (Categorie A). De oplopende percentages worden veroorzaakt doordat de vaste schulden vanaf 2027 oplopen, terwijl de inkomsten, waartegen in dit kengetal de schuldenlast wordt afgezet, fluctueren. 2. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Betekenis. Dit kengetal verschilt maar op één punt van het vorige: in dit kengetal worden uitgeleende gelden buiten beschouwing gelaten. Die komen immers normaal gesproken weer terug naar de gemeente. Bij een groot bedrag aan uitgeleende gelden zal het percentage lager (lees: gunstiger) uitvallen dan het percentage onder 1 hierboven. Beoordeling.
Dit kengetal valt met 66% in 2027 logischerwijs lager uit dan het vorige kengetal en bevindt zich in dezelfde ‘minst risicovol’ categorie. De ontwikkeling van dit kengetal laat hetzelfde verloop zien als de netto schuldquote. Het kengetal is net als het vorige kengetal gestegen ten opzichte van de jaarstukken vanwege een stijging in de schulden en fluctuatie in de inkomsten. 3. Solvabiliteitsratio Betekenis. De solvabiliteitsratio geeft aan in welke mate het bezit van de gemeente is gefinancierd met eigen vermogen, of, anders gezegd, in welke mate het bezit is afbetaald. Het kengetal geeft aan of de gemeente, als de nood aan de man komt, met de opbrengst van de bezittingen haar schulden kan aflossen. Voor dit kengetal geldt: hoe hoger, hoe beter. Solvabiliteit is in de private sector van groter belang dan in de publieke sector. Dit komt omdat het voor de private sector een basis is waarop o.a. de leencapaciteit wordt bepaald. Bij publieke organisaties is dat niet het geval. Het college hecht daarom meer waarde aan het kengetal netto schuldquote. Dat kengetal geeft aan in hoeverre de rentelasten en aflossingen binnen de exploitatie kunnen worden opgevangen. Om die reden beschouwen we de solvabiliteitsratio van minder belang en kijken we vooral naar het kengetal netto schuldquote. Beoordeling. Het percentage in deze begroting is 18% en het kengetal valt daarmee in categorie C.
Daarbij geldt dat dit kengetal enigszins geflatteerd is doordat Hilversum haar balans relatief conservatief gewaardeerd heeft. De activa (het bezit) op de balans is op basis van de historische kostprijs gewaardeerd en daardoor lager gewaardeerd dan de waarde die het nu vertegenwoordigt. Doordat veel activa (het bezit) te laag gewaardeerd is, valt ook automatisch het eigen vermogen te laag uit. Aangezien dit de basis is voor het kengetal, valt dit kengetal altijd te laag (ongunstiger) uit. De solvabiliteit, het minder representatieve kengetal voor een gezonde financiële huishouding van gemeenten, wordt daarom in combinatie met de ratio weerstandsvermogen beoordeeld. Het streven is om categorie B als minimale norm te stellen voor beide individuele ratio’s maar hierbij vooral te kijken naar de onderliggende verhouding. Als de solvabiliteitsratio bijvoorbeeld onvoldoende is en de ratio weerstandsvermogen matig, dan zal de normering van het kengetal financiële verplichtingen onvoldoende zijn. Als de solvabiliteitsratio onvoldoende is en de ratio weerstandsvermogen ruim voldoende, dan zal de normering van het kengetal financiële verplichtingen toch voldoende kunnen zijn. De solvabiliteitsratio is voor de jaren 2027 tot en met 2030 17-18% en valt daarmee in categorie C.
Aangezien de weerstandsratio als “goed” te kwalificeren valt, beoordeelt het college de uitkomst van de solvabiliteitsratio in samenhang met de weerstandsratio als goed. 4. Kengetal grondexploitatie Betekenis. Dit percentage is de uitkomst van de vergelijking van de waarde van onze grondexploitaties met de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Hoe lager dit percentage is, hoe minder risico de gemeente loopt. Een negatief kengetal betekent dat er op dat moment geen boekwaarde is die moet worden terugverdiend door verkoop van grond en dat de gemeente volgens de actuele kaders geen risico loopt op de voorraden grond. Beoordeling. De hoogte van dit kengetal bedraagt in 2027 4,0% en ligt ruim onder het percentage van 20%, die in de handreiking van de provincie als meest gunstige wordt beoordeeld. Toename in het kengetal wordt veroorzaakt door het openen van de Grex Koninginneweg per 1-1-2026 en het toevoegen van Porseleinhaven per 1-1-2027, zie ook paragraaf Grondbeleid. 5. Structurele exploitatieruimte Betekenis.
De structurele exploitatieruimte geeft aan in hoeverre de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Anders gezegd, een percentage van 0 of hoger geeft aan dat Hilversum geen structurele kosten dekt met incidentele inkomsten. Beoordeling. Het kengetal bedraagt in 2027 6,2% en valt daarmee in Categorie A. In de jaren 2028-2030 blijft het kengetal positief en daarmee in Categorie A. Het kengetal is goed zolang het positief blijft. Een negatief getal betekent dat structurele lasten niet volledig door structurele baten worden gedekt. Het risico hiervan is dat, indien er niet voldoende incidentele baten tegen overstaan, er een tekort in de begroting en jaarrekening kan ontstaan. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 107 6. Belastingcapaciteit Betekenis. Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten in Hilversum zich verhouden tot de landelijk gemiddelde woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Beoordeling. Voor 2025 ligt de uitkomst op 99%. Dat betekent dat de gemiddelde lasten in Hilversum onder het landelijk gemiddelde liggen. Bron is COELO gemiddelde woonlasten eenpersoonshuishoudens met een eigen koopwoning.
COELO presenteert geen prognoses, daarom wordt het meest recente kengetal Belastingcapaciteit uit de jaarstukken 2025 gebruikt als prognose voor 2027-2030. Algeheel oordeel Het BBV schrijft voor: “een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie”. Volgens de nota van toelichting bij het wijzigingsbesluit is het aan het college van burgemeester en wethouders om die beoordeling te geven. Alle kengetallen worden beoordeeld als goed in samenhang met de weerstandsratio. Dit laat zien dat de gemeente Hilversum een degelijke financiële positie heeft. De gemeente Hilversum wil haar financiële positie op orde hebben. Hiertoe stelt het college als randvoorwaarden een sluitende begroting, gedegen risicomanagement en een robuuste algemene reserve, waarbij de lasten voor de burger zo min mogelijk stijgen. Op basis van de in deze begroting opgenomen cijfers beoordeelt het college de “onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie” als goed. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 108 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In deze paragraaf beschrijven wij het beheer, onderhoud en de vervanging van de gemeentelijke kapitaalgoederen.
Conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) geven wij inzicht in het beleid, de kwaliteit, de onderhoudsopgaven en de investeringen voor de verschillende beheerdomeinen, waaronder wegen, water, riolering, groen, kunstwerken en maatschappelijk vastgoed. De gemeente beheert een omvangrijke portefeuille aan kapitaalgoederen. Deze bezittingen vertegenwoordigen een grote maatschappelijke én financiële waarde en vormen de basis voor een veilige, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving. Een maatschappelijk verantwoord en duurzaam beheer vraagt daarbij om een integrale benadering waarin investeringen, onderhoud, kwaliteit en risico’s in samenhang worden afgewogen. Daarnaast is de gemeente juridisch wegbeheerder en verantwoordelijk voor het veilig kunnen gebruiken van de wegen en daarvoor ook aansprakelijk. Nadat beide gemeenten in 2026 ambtelijk zijn samengevoegd, krijgt de fusie in 2027 ook bestuurlijk haar beslag. Daarmee ontstaat één gemeente met een omvangrijke en veelzijdige beheerportefeuille. De verschillen tussen het stedelijke gebied van Hilversum en het veenweide-, water- en plassengebied van Wijdemeren brengen extra uitdagingen met zich mee. Verschillen in bodem, landschap, gebruik en inrichting vragen om maatwerk in beheer en onderhoud.
Tegelijkertijd biedt de samenvoeging de mogelijkheid om de sterke punten en ervaringen van beide gemeenten te combineren en deze te verrijken met nieuwe inzichten op het gebied van integraal beheer. Beleid Door harmonisatie van het beleid wordt het komend jaar een bestuurlijke keuze over het gewenste kwaliteitsniveau van de openbare ruimte gevraagd. Deze keuze is bepalend voor de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte, maar heeft ook invloed op de benodigde onderhoudsinspanning, de exploitatiekosten en de toekomstige investeringsopgave. Op dit moment is de bestuurlijke afspraak hiervoor in Wijdemeren onderhoudsniveau C (CROW-methodiek) en in Hilversum niveau B. Bij Wijdemeren is onlangs een amendement aangenomen om het onderhoudsniveau op te trekken naar niveau B. Incidenteel is hiervoor al € 500.000 beschikbaar gesteld.
Beheerdomein | Asset / beheergroep | Hilversum | Wijdemeren Groen | Groen (gras, plantvakken, bospercelen) | 198 ha | 66,5 ha Bomen | 34.040 | 9.400 Banken | 650 | 219 Prullenbakken | 1.000 | 309 Spelen | Speelplekken | 175 | 49 Speeltoestellen | 750 | 220 Grijs – Wegen | Asfaltverharding | 117 ha | 54 ha Elementenverharding | 218 ha | 40 ha Overige verharding | 12 ha | 3 ha Wegen | 500 km1 | 145 km1 Vrijliggende fietspaden | 160 km1 | 53 km1 Vrijliggende voetpaden | 25 km1 | 10 km1 Grijs – Installaties | Lichtmasten/armaturen | 16.000 | 4.590 Verkeersregelinstallaties (VRI's) | 374 | 20 Overige installaties (Beweegbare brug en sluis) | 2 Grijs – Bebording | Verkeersborden | 15.735 st | 5.223 st Straatnaamborden | 3.352 st | 1.172 st Overige bebording | 329 st | 97 st Grijs – Bruggen/kunstwerken | Bruggen en civiele kunstwerken | 42 | 78 PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 109 Blauw | Beschoeiingen, damwand, kademuur en steiger | 21.674 m1 | 17.700 m1 Riolering | Rioolleiding | 491 km1 | 218 km1 Gemalen | 60 | 651 Maatschappelijk vastgoed | Parkeergarages | 5 Panden begraafplaatsen | 7 | 6 Panden cultureel vastgoed | 3 | 3 Sportaccommodaties | 5 | 3 Sportvelden | 37 | 14 Buurt- en clubhuizen/kinderopvang | 16 | 4 Bibliotheek | 1 Overig maatschappelijk vastgoed | 35 | 7 Wegen Kader Tot de kapitaalgoederen van de wegen behoren de openbare voorzieningen voor
wegverharding, trottoirs, fietspaden, civiele kunstwerken (bruggen, viaducten, dam- en keerwanden), straatmeubilair (zoals bebording) en openbare verlichting. Het is van belang dat in het kader van veiligheid en leefbaarheid de afgesproken kwaliteit van de openbare ruimte voor de korte en lange termijn gewaarborgd blijft. De Hilversumse beheerplannen voor wegen, civiele kunstwerken, bebording en openbare verlichting zijn in 2023 vastgesteld. Bij de vaststelling van het beheerplan wegen (2023) is een onderhoudsachterstand op de elementenverhardingen geconstateerd. Met extra middelen is toen afgesproken deze achterstand in een periode van circa acht jaar, in samenhang met werkzaamheden aan de riolering, terug te brengen naar een niveau van ongeveer 7%. Eind 2023 heeft de gemeenteraad van Wijdemeren het beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte bestuurlijk vastgesteld. De actualisatie van de beheerplannen wegen, riolering, openbaar groen, bomen, civiele kunstwerken, openbare verlichting, straatmeubilair en speel- en beweegvoorzieningen zijn meegenomen in dit traject. Uitvoering Wegen Voor verhardingen Hilversum is recent een nieuwe kwaliteitsmeting uitgevoerd. De resultaten hiervan moeten nog worden beoordeeld waarmee ook de resterende opgave voor het inhalen van de achterstanden scherper in beeld kan worden gebracht.
Voor de dorpen leidt de bodemgesteldheid, met veel veen- en slappe ondergrond, tot een grotere onderhouds- en vervangingsopgave als gevolg van zettingen. Met name voor wegen laat zich een grote onderhoudsinspanning zien. Maatregelen zijn bepaald en gepland. Dit uit zich in het investeringsvolume. Gezien de omvang van de totale opgave, de beschikbare investeringsmiddelen en de beschikbare personele capaciteit wordt de uitvoering over meerdere jaren gespreid. Daarbij streven we naar een evenwichtige verdeling van de benodigde middelen over de jaren. In 2027 worden de werkzaamheden op basis van inspecties en onderhouds- en vervangingsscenario’s verder meerjarig geprogrammeerd. Concrete maatregelen worden opgenomen in de beheer | - en uitvoeringsplannen en waar nodig afgestemd binnen het stedelijk programm | eren. Installaties Het onderhoud van installaties (voornamelijk | openbare verlichting en Verkeersregelinstallaties) is overwegend correctief (herstel na storing of defect). Op basis van inspecties en technische levensduur worden vervangingen geprogrammeerd. Grote investeringen worden waar mogelijk gecombineerd met werkza | amheden aan wegen, riolering en andere werkzaamheden in de openbare ruimte. De concrete maatregelen worden opgenomen in de beheer | - en uitvoeringsplannen.
Voor het inzicht in de kwaliteit en toestand van het areaal voeren we een jaarlijkse schouw en periodiek inspecties uit. Daarnaast inspecteren en beproeven de elektrische veiligheid van de installatie en testen we de mechanische veiligheid van lichtmasten en verkeersregelinstallaties. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 110 Sinds 2013 werkt de gemeente Hilversum met een vervangingsprogramma voor de openbare verlichting in de vorm van duurzame ledverlichting voor de armaturen. Dit programma loopt tot en met 2027. Daarna is het volledige areaal uitgerust met ledverlichting. Bebording Het onderhoud van verkeers- en straatnaamborden is overwegend correctief. Vervanging vindt plaats op basis van technische staat, levensduur en wettelijke eisen. De vervangingsopgave wordt opgenomen in de meerjarige programmering en waar mogelijk gecombineerd met werkzaamheden aan wegen en herinrichting. Met de middelen uit het Beheerplan Bebording is Hilversum begonnen met de grootschalige uitvoering van het systematisch vervangen, verplaatsen en toevoegen van borden. Hiermee wordt de staat van de bebording op orde gebracht en de rechtsgeldigheid van de verkeersmaatregelen geborgd. Ook in de dorpen wordt vervanging gecombineerd met werkzaamheden aan wegen en herinrichting.
Bruggen Periodieke inspecties bepalen de behoefte aan onderhoud, renovatie en vervanging van bruggen en andere civieltechnische constructies. Van de bruggen in de dorpen is in kaart gebracht wat de huidige staat is en welke bruggen op korte termijn vervangen moeten worden. Dit betreft concreet zeven bruggen die in slechte conditie verkeren. Deze zijn opgenomen in het MJOP voor vervanging en groot onderhoud. Daarnaast voeren we een cyclisch beheer kunstwerken in. Dit betekent dat de bruggen op cyclische wijze worden geïnspecteerd en onderhouden. Zo wordt duidelijk wat de huidige conditie van de bruggen is, waardoor we kunnen sturen op dagelijks onderhoud of eventueel vervangingsonderhoud. Voor een aantal bruggen in de dorpen bestaat een vervangingsopgave. Investeringen worden meerjarig geprogrammeerd en waar mogelijk gecombineerd met integrale werkzaamheden in de openbare ruimte. Relevante beleidsnota’s 1. | Visie Openbare ruimte (2024) 2. | Beheerplan Wegen (2023) 3. | Beheerplan Civiele kunstwerken (2023) 4. | Beheerplan bebording en bewegwijzering Hilversum (2023) 5. | Beheerplan openbare verlichting (2023) 6. | Mobiliteitsvisie (2021) en uitvoeringsagenda mobiliteit (2023) 7. | Wijdemeren Beheerplan wegen 2024-2028 8. | Wijdemeren Beheerplan civiele kunstwerken 2024-2027 9.
| Wijdemeren Beheerplan openbare verlichting 2024-2027 Financieel overzicht bedragen x € 1.000 Progr | Wegen | Jaarstukken | Begroting 2026 Begroting 2027 2025 1 | Onderhoudslasten | 6.219 | 5.912 | 6.639 1 | Investeringen wegen | 4.591 | 4.016 | 10.215 1 | Investeringen verlichting | 447 | 373 | 728 1 | Investeringen bebording en bewegwijzering | 75 | 159 | 159 1 | Investeringen bruggen | 70 | 200 1 | Vervangen brugdek 2e kanaalbrug Kortenhoef | 149 1 | Investeringen straatmeubilair, bebording, afvalbakken etc. | 167 1 | Investeringen verkeersregelinstallaties | 305 | 353 | 350 Totaal | 11.856 | 10.813 | 18.458 PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 111 Riolering Kader Tot de kapitaalgoederen van de riolering behoren alle openbare voorzieningen die aanwezig zijn voor de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het gaat om riolen, rioolgemalen, bufferbassins en bijkomende voorzieningen. Het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) 2027-2028 bevat de beleidsuitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de riolering en de bijbehorende financiële consequenties. In het door de gemeenteraad van Wijdemeren eind 2023 vastgestelde Water- en Rioleringsprogramma 2023-2027 is vastgelegd op welke wijze invulling wordt gegeven aan de gemeentelijke watertaken voor de dorpen.
Uitvoering Het onderhoud aan de riolering wordt zowel preventief als correctief uitgevoerd, op basis van meerjarige onderhoudsplannen, inspecties en meldingen. In Hilversum wordt jaarlijks circa 10 tot 15% van het totale rioolareaal cyclisch gereinigd en visueel geïnspecteerd om een actueel beeld van de technische staat van het rioolstelsel te verkrijgen. Alle kolken worden tweemaal per jaar gereinigd. Gemalen en bergingsvoorzieningen worden eveneens meerdere keren per jaar gereinigd en onderhouden. In 2025 is gestart met een volledige visuele inspectie van oudere en grotere riolen. Daarnaast is begonnen met de inspectie van belangrijke hoofdafvoerleidingen (persleidingen). Voor het areaal van de dorpen wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin de vervangingsinvesteringen zijn opgenomen. Vervangingen en verbeteringen van de riolering worden waar mogelijk integraal uitgevoerd en gecombineerd met wegvervanging, groot onderhoud aan de openbare ruimte, vergroeningsmaatregelen en werkzaamheden van nutsbedrijven. Deze aanpak draagt bij aan een hogere kwaliteit van de openbare ruimte tegen lagere maatschappelijke kosten. Daarnaast worden bij de uitvoering van projecten maatregelen getroffen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken.
Sinds 2026 wordt gewerkt volgens de principes van Stedelijk Programmeren, waarbij investeringen in de openbare ruimte integraal worden afgewogen en meerjarig worden geprogrammeerd. Op basis van de inspecties en de verkregen inzichten in de technische staat van de riolering wordt de prioritering van de integrale vervangingsopgave periodiek geactualiseerd. Hiermee wordt voor zowel het areaal van Hilversum als dat van de dorpen gestuurd op een doelmatige, samenhangende en toekomstbestendige aanpak van beheer, onderhoud en vervanging. Relevante beleidsnota’s 1. | Water- en rioleringsprogramma 2027-2028 2. | Wijdemeren Gemeentelijk water en rioleringsprogramma 2023-2027 Financieel overzicht bedragen x € 1.000 Progr | Riolering | Jaarstukken | Begroting 2026 Begroting 2027 2025 1 | Onderhoudslasten | 1.667 | 1.318 | 3.510 1 | Investeringen riolering | 3.442 | 2.977 | 9.978 1 | Verbetermaatregelen hemelwaterafvoer | 222 | 341 | 1.207 1 | Afkoppelen en infiltreren grote daken postcode 1221 | 237 | 389 | 778 1 | Hemelwaterriool Oude Loosdrechtseweg | 9 1 | Waterberging 1221 Minckelerstraat (Overdekte gracht) | 52 Totaal | 5.629 | 5.025 | 15.473 PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 112 Water Kader Tot de kapitaalgoederen van het gemeentelijk areaal water behoren alle gemeentelijke oppervlaktewateren (sloten, vaarten, plassen en vijvers), oeverbeschermingen (incl.
Beschoeiingen), steigers en overige watergebonden voorzieningen. Oppervlaktewater en grondwater zijn van belang voor waterberging, waterkwaliteit, ecologie, klimaatbestendigheid en een aantrekkelijke leefomgeving. Het beheer van het watersysteem vindt plaats in nauwe samenwerking met het waterschap en andere betrokken waterbeheerders en eigenaren. Voor het oppervlaktewater ligt de verantwoordelijkheid voor het watersysteem en de peilsturing grotendeels bij het waterschap. De gemeentelijke rol verschilt per gebied en betreft onder meer het beheer van gemeentelijk water, waterbodems en beschoeiingen. In de dorpen wordt het gemeentelijk waterareaal de komende jaren verder in beeld gebracht. Daarbij wordt ook de onderhouds- en vervangingsopgave van de beschoeiingen nader uitgewerkt. Voor een deel van de beschoeiingen is vermoedelijk sprake van een onderhouds- en vervangingsopgave. Voor het grondwater heeft de gemeente een zorgplicht. De grondwaterstanden worden gemonitord en ontwikkelingen worden betrokken bij advisering en de voorbereiding van ruimtelijke en infrastructurele projecten. Waar nodig worden maatregelen tegen grondwateroverlast of -onderlast meegenomen in integrale projecten, bijvoorbeeld bij de vervanging van riolering en wegen.
Uitvoering Het reguliere onderhoud van gemeentelijk oppervlaktewater wordt planmatig uitgevoerd en afgestemd met de betrokken waterbeheerders. Ook wordt samengewerkt aan maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit. De investeringsopgave richt zich met name op de renovatie en vervanging van beschoeiingen en andere watergebonden voorzieningen aan het einde van hun levensduur. De technische staat en inspectieresultaten vormen de basis voor de verdere programmering. Waar mogelijk worden werkzaamheden gecombineerd met andere projecten in de openbare ruimte. De concrete werkzaamheden worden opgenomen in het beheer- en uitvoeringsprogramma Water. Relevante beleidsnota’s 1. | Water- en rioleringsprogramma 2027-2028 2. | Beheerplan Civiele kunstwerken (2023) 3. | Wijdemeren Gemeentelijk water en rioleringsprogramma 2023-2027 4. | Wijdemeren Beheerplan civiele kunstwerken 2024-2027 Financieel overzicht bedragen x € 1.000 Progr | Water | Jaarstukken | Begroting 2026 Begroting 2027 2025 1 | Onderhoudslasten | 186 | 259 | 335 1 | Investeringen sluizen | 94 1 | Investeringen vervangen beschoeiing | 1.405 | 424 | 894 Totaal | 1.685 | 683 | 1.229 PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 113 Groen Kader Groen Tot het beheerdomein Groen behoren onder meer gras, plantvakken, bospercelen en bomen. Daarnaast omvat het areaal ondersteunende voorzieningen zoals banken en prullenbakken.
Openbaar groen en bomen dragen bij aan de leefbaarheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit. Het beheer richt zich op het in stand houden van de functie en kwaliteit van het groen, binnen het vastgestelde kwaliteitsniveau. Bij renovatie, omvorming en inrichting wordt rekening gehouden met gebruik, beeldkwaliteit, ecologische waarde, klimaatbestendigheid en beheerkosten. Voor bomen vormen naast veiligheid en conditie ook ziekten en plagen en de bijdrage aan schaduw, biodiversiteit en het beperken van hittestress aandachtspunten. In het Hilversumse beheerplan Groen 2024-2027 (vastgesteld in 2023) zijn de maatregelen voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen en de bomen vastgesteld. Dit beheerplan omvat zowel het onderhoud als de vervanging van het openbaar groen. De algemene beeldkwaliteitsmeting uit 2026 laat zien dat we voldoen aan beeldkwaliteit B. Hier en daar zijn in de wijken wel aandachtspunten, die in 2027 worden opgepakt. In het voorjaar van 2023 is een beeldkwaliteitsmeting openbaar groen voor de dorpen uitgevoerd. Daarbij zijn de groenvoorzieningen in de gehele gemeente beoordeeld op verschillende kwaliteitsaspecten. Het totaalresultaat van deze meting voldoet aan een B-kwaliteit en is daarmee hoger dan het gestelde ambitieniveau C.
Uitvoering Het dagelijks, klein en groot onderhoud wordt uitgevoerd op basis van de beheerplannen, inspecties en het vastgestelde kwaliteitsniveau. Bij bomen vormen boomveiligheidsinspecties de basis voor onderhoud en vervanging. Nu de belangrijkste onderhoudsachterstanden grotendeels zijn teruggebracht, verschuift de aandacht steeds meer naar regulier onderhoud, tijdige vervanging en planmatige renovatie en omvorming. Waar mogelijk wordt hierbij werk met werk gemaakt met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. De kastanjebomen binnen het gemeentelijk bomenbestand kampen al enige tijd met de kastanjebloedingsziekte, ruim 300 bomen zijn aangetast. Vanaf 2023 zijn we begonnen de aangetaste bomen vervangen. Deze aanpak loopt door tot en met 2027. Speel- en beweegvoorzieningen: Kader spelen en bewegen Speel- en beweegvoorzieningen dragen bij aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving en bieden ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten. Het beheer is gericht op veilige, toegankelijke en aantrekkelijke speel- en beweegvoorzieningen. Bij renovatie en herinrichting wordt waar mogelijk een combinatie gemaakt van spelen, bewegen, ontmoeten, natuurlijke speelaanleidingen en een klimaatbestendige inrichting. Periodieke inspecties vormen de basis voor onderhoud, herstel en vervanging.
Het dagelijks en klein onderhoud is gericht op het gedurende de levensduur veilig en functioneel houden van de voorzieningen. Uitvoering Vervanging vindt plaats op basis van technische staat, veiligheid, leeftijd en de doelmatigheid van herstel. In Hilversum wordt de vervangingsopgave planmatig gespreid. Waar mogelijk worden renovaties en vervangingen gecombineerd met werkzaamheden aan groen en andere onderdelen van de openbare ruimte. Met het vaststellen van de Visie openbare ruimte zijn ook middelen beschikbaar gesteld om een transitie zichtbaar te maken naar spelen, bewegen en ontmoeten. Deze ontwikkeling gaat vooral om speelplekken die meer een buurtfunctie vervullen. Bij grotere herinrichtingen wordt ook de omgeving van de speelplek betrokken. In de dorpen is het areaal na uitvoering van het Uitvoeringsplan Spelen 2017-2024 overwegend op orde. De komende jaren ligt de nadruk daarom op regulier onderhoud en tijdige vervanging. De speelvoorzieningen worden periodiek gekeurd en gerepareerd zodat geen risico’s worden genomen met de veiligheid van de gebruikers van de speelvoorzieningen. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 114 Eventuele meldingen van defecten door bewoners worden direct opgevolgd. De raad van Wijdemeren heeft een amendement aangenomen waarin de wens wordt geuit om speelplaatsen toegankelijk te maken voor gehandicapten.
De investeringen worden zoveel mogelijk gelijkmatig over de jaren geprogrammeerd. De concrete locaties en maatregelen worden opgenomen in het beheer- en uitvoeringsprogramma Spelen en waar mogelijk afgestemd binnen het stedelijk programmeren. Relevante beleidsnota’s 1. | Visie Openbare ruimte (2024) 2. | Impuls voor extra groen (2016) 3. | Speeltuinbeleid van Hilversum 2008 – 2015 4. | Beheerplan Groen (2023) 5. | Beheerplan Spelen (2023) 6. | Programma Groen Hilversum 2040 (2023) 7. | Wijdemeren Groenbeheerplan 2024-2027 8. | Wijdemeren Beheerplan bomen 2024-2027 9. | Wijdemeren Beheerplan speel- en beweegvoorzieningen 2024-2027 10. Wijdemeren Beheerplan straatmeubilair 2024-2027 Financieel overzicht bedragen x € 1.000 Progr | Groen en spelen | Jaarstukken | Begroting 2026 Begroting 2027 2025 1 | Onderhoudslasten | 6.049 | 5.942 | 6.784 1 | Investeringen speelvoorzieningen | 284 | 741 | 764 1 | Investeringen groenvoorzieningen | 138 | 341 | 505 1 | Instandhouding bomen | 114 | 329 | 583 1 | Investeringen aanpak kastanjebloedingsziekte | 228 | 228 Totaal | 6.585 | 7.581 | 8.864 Kantoorgebouwen Kader Tot de kapitaalgoederen van de kantoorgebouwen behoren de panden voor de huisvesting van de gemeente zelf.
Het betreft de kantoorgebouwen: Het raadhuis aan het Dudokpark 1, de kantoorvilla en het stadskantoor aan de Oude Enghweg 21 en 23, de kantoorvilla aan de Hoge Naarderweg 5, de gemeentewerf op de 1e Loswal 24 en de gemeentewerf De Kwakel 40 te Kortenhoef. Het kantoor aan de Wilhelminastraat 1 wordt voor het Sociaal plein gehuurd. Voor de gebouwen in eigendom zijn door een extern bureau meerjarige onderhoudsplannen (MOP’s) opgesteld met een looptijd van 40 jaar. In de Voorjaarsnota 2026 zijn maatregelen opgenomen om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting 2027–2030. Voor het realiseren van de bezuiniging op onderhoud van twee miljoen euro wordt onder andere het MOP van het raadhuis aangepast. De vervanging van radiatoren en warmtedistributie wordt uit het MOP geschrapt, omdat deze na realisatie van de vloerverwarming niet meer noodzakelijk is. Het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed, waaronder de kantoorgebouwen, is een belangrijke opgave binnen het duurzaamheidsbeleid. De raad heeft hiervoor op 14 mei 2025 krediet beschikbaar gesteld via de Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed. In de periode 2026-2030 worden 31 panden verduurzaamd. Daarnaast heeft de raad op dezelfde datum krediet beschikbaar gesteld voor het herstel van de roestende vloerwapening in het raadhuis. Op 1 januari 2026 is de gemeente Wijdemeren en gemeente Hilversum ambtelijk gefuseerd.
Om de overkomende ambtenaren vanuit gemeente Wijdemeren te kunnen huisvesten is er extra kantoorruimte in het gebouw aan de Wilhelminastraat 1 gehuurd. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 115 Uitvoering Gebruikersonderhoud: Uit het exploitatiebudget van het gebruikersonderhoud wordt het volgende dagelijkse onderhoud voor de kantoorgebouwen betaald. Eigenaarsonderhoud: Het eigenaarsonderhoud wordt bekostigd uit de voorziening Onderhoud ambtenarenhuisvesting. Jaarlijks wordt aan de hand van een schouw bepaald wat wij dat jaar gaan uitvoeren en wat wij eventueel door kunnen schuiven naar latere jaren. Ook het naar voren halen van later geplande werkzaamheden komt voor, bijvoorbeeld vanuit het oogpunt van efficiëntie. Werkzaamheden, die nu doorgeschoven kunnen worden, zoals groot schilderwerk, vervanging van kozijnen zullen worden gecombineerd met het herstel van de vloeren en het verduurzamen van de panden. Daarmee worden kosten gereduceerd en ontstaat synergie in begroting, planning en realisatie. In 2026 is het pand Hoge Naarderweg 5 aangekocht om te voorzien in extra ruimte tijdens de verhuisbewegingen rond de renovatie van het raadhuis. Voor 2027 bestaat het onderhoud uit het herstel van diverse gebreken die uit de nulmeting van het MOP naar voren zijn gekomen.
Op 14 mei 2025 heeft de gemeenteraad een krediet van €7.640.000 beschikbaar gesteld voor het herstellen van de vloeren van het Raadhuis. Tegelijk worden verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd. De voorbereiding neemt minimaal 2 jaar in beslag. Na afronding van de voorbereiding worden de werkzaamheden vanaf 2029 uitgevoerd, met een streefperiode van maximaal 3 jaar. Relevante beleidsnota’s 1. | Actualisatie meerjaren onderhoudsplannen 2024-2033 voor het gemeentelijke vastgoed en de sportaccommodaties; 2. | Nota actualisatie grond- en vastgoedbeleid; 3. | Wijdemeren Nota grondbeleid 2020-2024; 4. | Wijdemeren actualisatie MOP 2024-2033. Financieel overzicht bedragen x € 1.000 Progr | Kantoorgebouwen | Jaarstukken | Begroting 2026 Begroting 2027 2025 4 | Onderhoudslasten kantoorgebouwen | 442 | 533 | 711 4 | Uitbreiding Wilhelminastraat | 2.534 4 | Investeringen kantoorgebouwen | 244 4 | Investeringen duurzaamheid | 35 4 | Toevoeging voorziening onderhoud | 692 | 654 | 602 Totaal | 3.947 | 1.187 | 1.313 Onderwijshuisvesting Kader Tot de kapitaalgoederen van de onderwijshuisvesting behoren de schoolgebouwen en gymzalen. De gemeente heeft hiervoor een zorgplicht, dit houdt in dat zij zorgt voor voldoende en adequate huisvesting.
Dat doet de gemeente door financiële middelen beschikbaar te stellen aan het schoolbestuur (de bouwheer) voor (vervangende) nieuwbouw, levensduur verlengende renovatie of uitbreiding van een school. Schoolbesturen zijn vervolgens verantwoordelijk voor de exploitatie en het beheer van de schoolgebouwen, waaronder het groot en klein onderhoud, de schoonmaak en het onderhoud van het schoolterrein. De verantwoordelijkheid voor het onderhoud van gymzalen in het primair onderwijs is anders verdeeld dan bij schoolgebouwen. De gemeente is verantwoordelijk voor het buitenonderhoud aan gymzalen: het vervangen van het dak, de kozijnen, het leidingwerk van de verwarming en de radiatoren. Het overige binnenonderhoud aan gymzalen is de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur. Voor de uitvoering van het binnenonderhoud ontvangen schoolbesturen van de gemeente een vergoeding. PROGRAMMABEGROTING 2027 GEMEENTE HILVERSUM | 116 Uitvoering Voor het buitenonderhoud aan de gymzalen is een onderhoudsvoorziening ingesteld om de kosten van het geplande onderhoud gelijkmatig over tien jaren te spreiden. In 2024 heeft de gemeenteraad de meerjarige onderhoudsplannen 2024-2033 en bijbehorende onderhoudsvoorzieningen vastgesteld. Relevante beleidsnota’s 1. | Integraal Huisvesting Plan (IHP) 2024-2039 2. | Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Hilversum 2022 3.