Bijlage 1 Hilversumse Beleidsnota Inclusie en Antidiscriminatie

Hilversumse Beleidsnota Inclusie en Antidiscriminatie 2027-2030 Hilversum voor Iedereen

1

Inhoud Voorwoord .................................................................................................................................3 1. Introductie ...............................................................................................................................4 Aanleiding ..................................................................................................................................4 Inleiding .....................................................................................................................................5 2. De Hilversumse context .........................................................................................................7 Hilversum: een stad in beweging ..............................................................................................7 Samenleven in Hilversum ..........................................................................................................9 Discriminatiecijfers ....................................................................................................................9 3.

De Hilversumse visie: integraal werken aan inclusie en antidiscriminatie ....................12 Noodzaak van inclusie- en antidiscriminatiebeleid ..................................................................12 Inclusie in en voor al het beleid ...............................................................................................13 De rol van de gemeente ..........................................................................................................14 4. Leidende principes ................................................................................................................15 5. Programmalijnen ...................................................................................................................17 Programmalijn 1: Uitdragen van gelijkwaardigheid en de aanpak van discriminatie ..............................18 Programmalijn 2: Een toegankelijk Hilversum: inclusieve omgeving en dienstverlening ........................22 Programmalijn 3: Verbinding en ontmoeting voor sociale cohesie – bruggen slaan. .............................25

6. Tellen, vertellen, leren en co-creëren ..................................................................................28 7. Financiële paragraaf..............................................................................................................32 Bijlage 1 Definities.....................................................................................................................33 Bijlage 2 Stappenplan ontwikkeling inclusie- en antidiscriminatiebeleid gemeente Hilversum ...............................................................................................................................................36 Bijlage 3 Het participatietraject ................................................................................................37 Bijlage 4 Wettelijke verplichtingen inclusie en antidiscriminatie .........................................39 Bijlage 5 Indicatoren onderzoek gemeente Hilversum ..........................................................41 Bijlage 6 Toetsing ......................................................................................................................43

2

Voorwoord Nieuwsgierig zijn naar de ander, dat is voor mij de kern van inclusiebeleid. Willen weten wie de ander is, wat de drijfveren van die persoon zijn. Opdat je elkaar leert kennen en rekening kunt houden met elkaar. Vanzelfsprekend is dat niet. Juist in deze tijd van toenemende spanningen en verschillen in de samenleving is inclusie bijna een beladen term geworden. Voor de een heeft inclusie een positieve connotatie en roept het associaties op zoals pluriformiteit, erbij horen, samen, toegankelijkheid. Voor de ander ligt de nadruk op andere zaken zoals: woke, gender, identiteitsdenken en verlies van eigenheid. Juist in deze tijden is inclusie- en antidiscriminatiebeleid noodzakelijk. Als overheid horen wij ons uit te spreken dat we er voor iedereen zijn, dat in Hilversum iedereen ertoe doet en mee telt, en dat discriminatie niet mag, bij wet verboden is. We nemen stelling: discriminatie mag niet. We zetten hier geen set waarden tegenover die we iedereen willen voorschrijven, maar we nemen stelling vanuit de verbinding. En juist die verbinding is een noodzakelijke voorwaarde voor een samenleving die er voor iedereen is. Verbindingen over groepsgrenzen heen maken de gemeenschappen veerkrachtiger. Deze verbindingen ontstaan niet vanzelf. Inclusie en antidiscriminatiebeleid staat niet op zichzelf. Wij kiezen voor inclusie ‘in en voor al het beleid’.

Deze integrale werkwijze krijgt zijn beslag op alle terreinen van de samenleving en van ons als overheid. Zodat het nadenken over inclusie vanzelfsprekend wordt, of het nu gaat over de inrichting van de openbare ruimte, sporten voor mensen met een beperking, inclusief werkgeverschap of de toegankelijkheid van onze buurthuizen en onze verkiezingen. Dat doen we vanuit de wetenschap dat geen mens hetzelfde is en omdat we voorbij vooroordelen en oordelen willen komen. We willen werken vanuit een oprechte nieuwsgierigheid en betrokkenheid op de ander. Dat vraagt ook wat van ons als overheid, het vraagt een sensitieve opstelling. Dat we snappen hoe de leefwereld van inwoners in elkaar zit en wat voor hen belangrijk is. Wat hun zorgen zijn. Deze beleidsnota gaat over inclusie en antidiscriminatie en is gebaseerd op de startnotitie. We hebben drie programmalijnen opgesteld. Die programmalijnen gaan over gelijke kansen en de aanpak van discriminatie. Over een toegankelijk Hilversum en verbinding en ontmoeting als basis voor sociale cohesie. Die programmalijnen zijn de basis voor de nog op te stellen uitvoeringsagenda’s. We hebben het nu opgeschreven, wat we willen en waarom. En nu aan de slag. Om echt een Hilversum van- en voor iedereen te zijn. Jacqueline Kalk Wethouder Inclusie en Antidiscriminatie

3

1. Introductie Aanleiding Op 12 juni 2024 nam de gemeenteraad van Hilversum de motie ‘startnotitie inclusie’ aan. Met de motie werd het college verzocht om een startnotitie inclusiebeleid op te stellen. In de motie werd onder meer gewezen op de diversiteit van Hilversum, het belang van artikel 1 van de grondwet en de rol van de diversiteitsraad in relatie tot het bevorderen van kansen op de arbeidsmarkt. Ook werd aangegeven dat het bij inclusief beleid erom gaat dat iedereen volwaardig mee kan doen. In de startnotitie werd voor de definiëring van inclusief beleid de definitie van Movisie gebruikt. Deze zegt dat het er bij inclusief beleid om gaat dat iedereen volwaardig mee kan doen ongeacht leeftijd, huidskleur, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten, levensbeschouwing, seksuele oriëntatie of beperkingen. Iedereen is van betekenis. Het college heeft deze startnotitie op 14 mei aan de raad voorgelegd die de notitie zonder stemming aannam. Naar aanleiding van de startnotitie werden twee moties aangenomen, een motie over inclusief werkgeverschap en een motie met als titel ‘meer reflectie in het klankbord’. In de laatste motie vroeg de raad om bij de uitwerking van de startnotitie ook de oorzaken van het niet slagen van de Diversiteitsraad te betrekken.

Daarnaast werd aan de raad toegezegd dat in de uitwerking van het inclusiebeleid aandacht wordt besteed aan onderlinge verbondenheid en gemeenschapszin, en dat inclusie ook wordt meegenomen binnen het participatiebeleid (in het kader van de participatiewet). In de startnotitie schreven we dat antidiscriminatiebeleid de nadruk legt op “het tegengaan van een zeer ongewenste en zelfs strafbaar fenomeen discriminatie”. Ook benoemden we dat antidiscriminatiebeleid een belangrijke voorwaarde is voor inclusie. Antidiscriminatiebeleid richt zich op het tegengaan van discriminatie en (systematische) uitsluiting. Bijkomend draagt inclusiebeleid eraan bij dat iederéen naar vermogen en behoefte onderdeel kan zijn van de samenleving, ongeacht diversiteitskenmerken en dat iedereen gelijke toegang heeft tot onderwijs, werk en zorg (p. 6 startnotitie). We leven in een samenleving die steeds diverser wordt. Inclusie en antidiscriminatiebeleid houdt rekening met verschillen en creëert voorwaarden zodat iedereen mee kan doen aan de samenleving. Diversiteit is hierbij geen doel op zich. Het doel van deze beleidsnota is om richting te geven aan de inzet op inclusie, diversiteit, gelijkwaardigheid, antidiscriminatie en racisme.

In de startnotitie werd ook omschreven welke effecten inclusiebeleid kan hebben, namelijk: waardering en respect, onderling begrip, sociale veiligheid, betere mentale en fysieke gezondheid, betere prestatie binnen inclusieve organisaties, eerlijke wet- en regelgeving, verbinding en ontmoeting. Bovendien kan inclusief beleid bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen in het bestuur en draagt het bij aan een veerkrachtige samenleving. Deze beleidsnotitie is de uitwerking van de aanpak zoals in de startnotitie is afgesproken met de gemeenteraad Hilversum.

4

Inleiding Hilversum telt 94.7261 inwoners en kent een rijke diversiteit aan verhalen, perspectieven en ervaringen. De gemeente koestert deze diversiteit en wil dat iedereen zich thuis voelt, kan meedoen en gelijke kansen krijgt. Om dit te bevorderen bestaan er binnen de gemeente al verschillende beleidsagenda’s en initiatieven. Denk hierbij aan de beleidsagenda LHBTI, de viering van Internationale Vrouwendag en ander beleid op uiteenlopende domeinen waarin aandacht is voor inclusie en sociaal-maatschappelijke initiatieven. Toch zien we dat er behoefte is aan een overkoepelend beleidsstuk met één samenhangende visie en aanpak. Inclusie is namelijk nog niet overal vanzelfsprekend en discriminatie, racisme en uitsluiting komen ook in Hilversum nog voor. De gemeente Hilversum wil zich hard voor maken voor een inclusieve stad.2 We willen daarbij voortbouwen op wat er al wordt gedaan. ‘Inclusief’ is al één van de kernwaarden van de gemeente. Dit wordt beschreven als: “we respecteren ieders overtuigingen en behoeften en waarderen ieders inbreng en mening. Voor ons kun je zijn wie je bent ongeacht je achtergrond, hoe je eruitziet en van wie je houdt.” Dit uitgangspunt komt ook terug in het coalitieakkoord en het addendum op het coalitieakkoord, hierin staat: ‘Hilversum is een stad voor iedereen.

Ongeacht wat je gelooft, van wie je houdt, waar je vandaan komt of hoe je eruitziet: iedereen kan zich thuis voelen in Hilversum’.3 En: ‘Iedereen is van betekenis’4 In de sociale visie van de gemeente staat het principe ‘Hilversum, een stad voor iedereen’ centraal. Ook is Artikel 1 van de Grondwet, waarin wordt aangegeven dat discriminatie op basis van verschillende gronden niet is toegestaan, direct zichtbaar bij binnenkomst op de muur in het Raadhuis. In een gemeente die inclusie nastreeft is het essentieel dat er geen plek is voor discriminatie en racisme. Artikel 1 vormt dan ook de basis van dit beleid. Deze beleidsnota volgt op de Startnotitie Inclusie en Antidiscriminatie vastgesteld in mei 2025. In de Startnotitie Inclusie en Antidiscriminatie is gekozen voor een participatieve aanpak die vergelijkbaar is met de aanpak voor de totstandkoming van het lokaal gezondheidsbeleid. Dat betekent dat deze beleidsnota is opgesteld op basis van literatuuronderzoek en gesprekken met ruim 50 inwoners, 28 maatschappelijke organisaties en 30 ambtenaren. Met deze aanpak hebben we inzicht gekregen in de huidige situatie in Hilversum en de behoeften van inwoners en organisaties op het gebied van inclusie- en antidiscriminatie. De verworven inzichten vormen de basis voor vijf leidende principes.

Deze geven als een soort vuistregels richting aan het beleid, namelijk: 1) Artikel 1 is onze standaard 2) Toegankelijkheid voor iedereen 3) Empathie, inlevingsvermogen en nieuwsgierigheid als basishouding 4) Veiligheid en respectvolle bejegening 5) ‘Niets over ons, zonder ons’

CBS – peildatum 30 september 2025 We hebben in deze nota gekozen om Hilversum in verband met de leesbaarheid aan te duiden als stad in de wetenschap dat een deel van de inwoners Hilversum als dorp aanduidt. 3 Coalitieakkoord 4 Addendum coalitieakkoord 1 2

5

Deze leidende principes zijn verwerkt in drie programmalijnen waarin we per programmalijn een concrete aanpak voorstellen. Hierover leest u meer in hoofdstuk 5 en 6.

6

2. De Hilversumse context ‘Hilversum, een stad voor iedereen’. Hoe ziet dat eruit in de praktijk? Wie wonen er in Hilversum? Ervaren inwoners Hilversum als een stad voor iedereen? Is er sprake van discriminatie en uitsluiting? Hoe zorgen gemeente, inwoners en organisaties ervoor dat Hilversum daadwerkelijk voor iedereen is? In dit hoofdstuk gaan we in op deze vragen. We staan stil bij de informatie die is verzameld gedurende het bureauonderzoek en het participatietraject. We beschrijven de Hilversumse context en ook de gezamenlijke inzet van de gemeente, inwoners en organisaties om van Hilversum een stad voor iedereen te maken.

Hilversum: een stad in beweging Hilversum is een stad in beweging. Net als in de rest van Nederland verandert de bevolkingssamenstelling al decennia en deze trend zet zich voort. De stad wordt kleurrijker en veelzijdiger, en tegelijkertijd brengt dit ook uitdagingen met zich mee. Landelijke ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei, vergrijzing, segregatie, en toenemende diversiteit naar herkomst spelen ook in Hilversum. In Hilversum heeft 35% van de inwoners een migratieachtergrond, een hoger percentage dan het landelijk gemiddeld (28%), en dit aandeel zal naar verwachting verder toenemen. In de periode 20352050 wordt in de gemeente Hilversum een bevolkingsgroei van 9% voorspeld. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) wordt deze groei deels veroorzaakt door jongvolwassenen die zich vestigen in de Randstad en omliggende steden voor werk of studie, en door gezinnen die vanuit de grote steden verhuizen naar nabijgelegen gemeenten. Verder voorziet het PBL een toename van asielmigranten en van arbeids- en studiemigranten die zich in Nederland zullen vestigen. De prognose is dat zij voornamelijk uit Europa, Azië en Amerika komen.

Diversiteit gaat verder dan herkomst. Diversiteit uit zich ook op bijvoorbeeld: religieuze oriëntatie en beleving, opleidingsniveau, leeftijd, beperking of chronische ziekte, neurodiversiteit, psychische kwetsbaarheid, huidskleur, cultuur, seksuele oriëntatie en politieke voorkeur. Op het gebied van opleidingsniveau zien we een duidelijke trend: het opleidingsniveau stijgt. Waar in 1960 slechts 1% van de landelijke beroepsbevolking een academische opleiding had, is dat in 2024

7

opgelopen tot 35%.5 Deze trend is Hilversum nog sterker: 48,7% van de inwoners heeft een hbo- of wo-diploma, 33% is middelbaar opgeleid en 18,4% heeft uitsluitend basisonderwijs, vmbo of mbo1 afgerond.6 Uit onderzoek7 blijkt dat theoretisch opgeleiden en praktisch geschoolden elkaar steeds minder tegenkomen: zij wonen vaker in gescheiden buurten en bewegen zich in gescheiden sociale netwerken. Zowel uit kwantitatieve data (zie figuren opleidingssegregatie 2020 en spreiding SESWOA-scores per gemeente 2019) als uit de gesprekken die zijn gevoerd tijdens het participatietraject blijkt dat er ook in Hilversum sprake is van een scheiding tussen groepen met verschillende opleidingsniveaus en sociaaleconomische statussen (SES).

In de gesprekken met inwoners en maatschappelijke organisaties in Hilversum wordt genoemd dat sociale netwerken (bubbels) veel voorkomen op basis van sociale economische status en er beperkte interactie is tussen deze verschillende groepen. Dit patroon zet zich door in onderwijs, media en sportverenigingen. Een dergelijke ontwikkeling versterkt de geslotenheid van netwerken en sociale bubbels en verkleint de kans op ontmoeting en wederzijds begrip.8 Daarnaast wordt een scheiding tussen ‘arm’ en ‘rijk’ door inwoners en organisaties benoemd, zowel geografisch als sociaal gezien.

Margriet Oostveen (2025). In Holland staat een zuil: hoe hoogopgeleiden zich steeds meer afzonderen van de rest van Nederland. Geraadpleegd op 24-10-2025, via: In Holland staat een zuil: hoe hoogopgeleiden zich steeds meer afzonderen van de rest van Nederland - De Correspondent 6 CBS (2023). Sociaaleconomische status: scores per wijk en buurt, regio-indeling 2023. Geraadpleegd op 06-01-2026, via: StatLine - Sociaal-economische status; scores per wijk en buurt, regio-indeling 2023 7 De Jong, J., & Kamphorst, J. (2025). Separated by degrees: social closure by education levels strengthens contemporary political divides. Comparative Political Studies, 58(7), 1533-1568. 8 Margriet Oostveen (2025). In Holland staat een zuil: hoe hoogopgeleiden zich steeds meer afzonderen van de rest van Nederland. Geraadpleegd op 24-10-2025, via: In Holland staat een zuil: hoe hoogopgeleiden zich steeds meer afzonderen van de rest van Nederland - De Correspondent 5

8

Diversiteit leidt niet vanzelf tot verbinding. Om een veerkrachtige samenleving te zijn is gerichte inzet op bewustwording, ontmoeting en inclusieve voorzieningen nodig.9

Samenleven in Hilversum Veel inwoners voelen zich thuis in Hilversum. De stad is groen, centraal gelegen en op de meeste plekken ervaren mensen een groot gevoel van veiligheid. Er zijn tal van (buurt)initiatieven die willen bijdragen aan inclusie en verbinding. Inwoners en maatschappelijke organisaties spelen hierin een belangrijke rol. Culturele instellingen werken bijvoorbeeld aan toegankelijke programmering en werken samen met belangenorganisaties. Jongerenorganisaties bieden ruimte voor talentontwikkeling en dialoog, en er zijn ontmoetingsplekken die laagdrempelige mogelijkheden creëren om elkaar te leren kennen. Daarnaast zetten organisaties zich in voor inclusieve communicatie10, een toegankelijke openbare ruimte en het doorbreken van sociale scheidslijnen. Deze inzet gebeurt zowel voor specifieke doelgroepen als via brede programma’s die ontmoeting, toegankelijkheid en betrokkenheid stimuleren. Hilversum heeft een sterke basis van betrokken inwoners en organisaties. Hierdoor zijn er veel kansen om samen te bouwen aan een stad waarin iedereen zich welkom en verbonden voelt. Inspirerend voorbeeld in Hilversum ASC Hilversum Hurricanes De Hilversum Hurricanes laten in hun G-honkbalprogramma zien hoe een sportvereniging inclusief kan zijn.

De club past voor elke wedstrijd de spelregels aan op basis van de mogelijkheden van de spelers, zodat iedereen kan meedoen op diens eigen manier. Deze flexibiliteit zorgt ervoor dat iedereen kan aansluiten. De Hurricanes benadrukken dat de G in G-honkbal staat voor “Gewoon”. De activiteiten en de manier van aanbieden zijn net anders, maar toch gewoon, georganiseerd. De begeleiding werkt vanuit ieders sterke punten, waardoor spelers zich persoonlijk kunnen ontwikkelen en bijdragen aan het team. De spelers spelen geen officiële competitie, maar nemen deel aan toernooien en vriendschappelijke wedstrijden. Toch bestaan er onder inwoners en maatschappelijke organisaties ook zorgen over uitsluiting, sociale scheidslijnen en discriminatie. Organisaties die inzetten op ontmoeting bereiken vaak wel specifieke groepen maar zelden een doorsnede van de samenleving. Ook gaven sommige inwoners tijdens het participatietraject aan dat ze zich onvoldoende gehoord-, serieus genomen- of gerepresenteerd voelen door onder andere de gemeente. Daarnaast komen signalen van discriminatie naar voren, discriminatie op basis van bijvoorbeeld etniciteit, religie en seksuele oriëntatie. Er worden drempels ervaren om volledig deel te (kunnen) nemen aan de samenleving door ontoegankelijke openbare ruimten en moeilijk begrijpbare communicatie.

Deze factoren hebben als gevolg dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden voelt en heeft om mee te doen.

Discriminatiecijfers Als antidiscriminatievoorziening van Hilversum houdt discriminatie.nl het aantal meldingen bij van ervaringen met discriminatie in Hilversum. Onderstaand is het aantal meldingen in de gemeente Karen van Oudenhoven-van der Zee (2025). Wat ons verbindt – bouwstenen voor een veerkrachtige samenleving - SCP Inclusieve communicatie probeert zoveel mogelijk mensen te bereiken en te betrekken, waarbij toegankelijkheid, herkenning en begrip worden nagestreefd en waarvan het resultaat leidt tot positieve communicatie, vrij van stereotypen. www.communicatierijk.nl – ministerie van Algemene Zaken. 9

10

9

Hilversum afgezet tegen het aantal meldingen in de Gooi en Vechtstreek (meldingen van de regio, inclusief meldingen in Hilversum) en Nederland. Meldingen 2023

Meldingen 2024

Hilversum

61

12011

Regio Gooi en Vechtstreek

125

231

Nederland

6351

14796

Meer dan de helft van de meldingen van discriminatie in de Gooi en Vechtstreek komen uit Hilversum. De discriminatiegronden waarop in Hilversum de meeste meldingen binnen komen zijn: herkomst en/of huidskleur (39 van de 120 meldingen). De tweede meest voorkomende grond waarop meldingen zijn gedaan is religie. Er werd 24 keer een melding gemaakt van discriminatie op basis van religie, waarvan 21 meldingen discriminatie tegen moslims omvatten.12 Verder is in 2024 ten opzichte van 2023 in Hilversum bijna een verdubbeling te zien in het aantal meldingen. Volgens discriminatie.nl komt dit onder andere door een naamswijziging. Waar inwoners eerder terecht konden bij het Meldpunt Discriminatie Gooi en Vechtstreek, kunnen zij sinds 1 januari 2024 melden via discriminatie.nl. Dit is een landelijke samenwerking van antidiscriminatievoorzieningen. Daarnaast geeft discriminatie.nl aan dat door het landelijk veranderende politieke klimaat meer meldingen binnenkwamen over landelijke kwesties, zoals meldingen over uitspraken van politici. Er kan ook gemeld worden bij de politie en bij het College voor de Rechten van de Mens. De cijfers van het College voor de Rechten van de Mens zijn alleen beschikbaar per regio, dus niet specifiek per gemeente.

Het kan zijn dat mensen op meerdere plekken een melding maken van discriminatie, de aantallen kunnen niet zomaar bij de meldingen van discriminatie.nl worden opgeteld. Organisatie

Aantallen in 2023

Aantallen in 202413

Politie Hilversum

41 incidenten

65 incidenten14

College voor de Rechten van

71 verzoeken tot oordeel

76 verzoeken tot oordeel

de Mens Midden Nederland Ook uit de gesprekken met inwoners en maatschappelijke organisaties blijkt dat discriminatie op basis van verschillende gronden voorkomt in Hilversum. Voorbeelden van discriminatiegronden die naar voren kwamen zijn: herkomst, huidskleur, religie, seksuele gerichtheid, beperking en leeftijd. Respondenten noemen voorbeelden van uitsluiting in het uitgaansleven, op scholen, bij stages en op straat. Ook ervaren zij online haat en etnische profilering. Hoewel de signalen niet de omvang van het probleem weergeven, laten ze zien dat discriminatie voorkomt. Voor Hilversum zijn geen specifieke cijfers beschikbaar over het aantal discriminatie-ervaringen dat niet wordt gemeld. Wel is er landelijk onderzoek gedaan, waaruit blijkt dat de meeste mensen die

In de gemeente Oss en Amstelveen (qua inwonersaantal vergelijkbare grootte als Hilversum) registreerde discriminatie.nl respectievelijk 32 en 97 keer incidenten, en in buurgemeenten Wijdemeren en Gooische Meren werd respectievelijk 22 en 50 keer een incident geregistreerd. 12 Discriminatie.nl, 2024. Tabellen gemeente Gooi en Vechtstreek 2024. Geraadpleegd op 16-12-2025, via: Rapportages Gooienvechtstreek 13 Discriminatie.nl, 2024. Monitor discriminatie 2024. Geraadpleegd op 24-10-2025, via: https://discriminatie.nl/rapportages/ 14 In de gemeente Oss en Amstelveen (qua inwonersaantal vergelijkbare grootte als Hilversum) registreerde de politie respectievelijk 35 en 60 keer incidenten, en in buurgemeenten Wijdemeren en Gooische Meren werd respectievelijk 11 en 30 keer een incident geregistreerd. 11

10

slachtoffer zijn van discriminatie hier geen melding van maken.15 16 17 Zo rapporteert het Centraal Bureau voor de Statistiek dat slechts 11 procent van de mensen die zich in 2023 gediscrimineerd voelden, dit heeft gemeld bij een of meer instanties. Hiervan meldde drie procent bij de politie, één procent bij een meldpunt voor discriminatie, en minder dan een half procent bij het College voor de Rechten van de Mens. De overige meldingen worden gedaan bij direct betrokken instanties zoals werkgevers als het discriminatie op de werkvloer betrof.

KIS, 2018. Jongeren melden discriminatie niet. Geraadpleegd op 10-09-2025, via: https://www.kis.nl/artikel/jongeren-meldendiscriminatie-niet-heeft-toch-geen-zin 16 CBS, 2024. Ervaren discriminatie in Nederland. Geraadpleegd op 10-09-2025, via: https://www.cbs.nl/nlnl/longread/rapportages/2024/ervaren-discriminatie-in-nederland?onepage=true#c-3-8-Melding-en-aangifte 17 Berenschot, 2023. Inrichting, takenpakket en financiering ADV’s. Geraadpleegd op 10-09-2025, via: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/02/20/berenschot-rapport-inrichting-takenpakket-en-financiering-advs 15

11

3. De Hilversumse visie: integraal werken aan inclusie en antidiscriminatie Om richting te geven aan het beleid hebben we een Hilversumse visie opgesteld ten aanzien van inclusie en antidiscriminatie. Deze visie dient als een soort kompas aan de hand waarvan de gemeente keuzes kan maken om inclusie te bereiken. Het gaat om het voorkomen en terugdringen van discriminatie en het creëren van voorwaarden waardoor alle inwoners zich gezien, beschermd en gelijkwaardig behandeld voelen. Zo kunnen zij daadwerkelijk participeren in de Hilversumse samenleving. Inclusie gaat over het insluiten van mensen, zonder het verlies van hun eigenheid. De Hilversumse visie om dit tot uitvoering te brengen is:

Hilversum werkt aan een samenleving waar iedereen onderdeel van is, en zich erkend en geaccepteerd voelt als individu. Iedere inwoner kan diens leven, binnen de regels van de wet, naar eigen wens en mogelijkheden inrichten en krijgt de kans om zich te ontwikkelen. Iedere Hilversummer is anders en heeft met andere uitdagingen te maken en soms met grote barrières te maken. Dat betekent dat we soms ongelijk investeren voor gelijke kansen. De diversiteit aan inwoners binnen onze gemeente omarmen we. In de Hilversumse samenleving en in het contact met de gemeente voelt iedereen zich veilig, welkom, en is geen plaats voor discriminatie en racisme.

Deze visie is vertaald naar vijf leidende principes, die in het volgende hoofdstuk worden toegelicht. Deze principes geven richting aan de drie programmalijnen en het verdere beleid voor inclusie en antidiscriminatie.

Noodzaak van inclusie- en antidiscriminatiebeleid Nationaal en internationaal onderzoek18 19 20 tonen aan dat het belangrijk is om ongelijkheid actief tegen te gaan. Ongelijkheid en ervaren discriminatie hebben een negatieve impact op mensen en op verschillende maatschappelijke niveaus. Op individueel niveau kunnen mensen fysieke en mentale klachten ontwikkelen, zoals stress en depressie. Ook kan het vertrouwen, het gevoel van veiligheid en de motivatie om deel te nemen aan onderwijs, werk of de samenleving, afnemen. Op groepsniveau versterken discriminatie en ongelijke kansen de vorming van gescheiden leefwerelden. Dit kan leiden tot segregatie. Hierdoor nemen ontmoetingen tussen groepen af, groeit wederzijds onbegrip en wordt kansengelijkheid verder ondermijnd. Op samenlevingsniveau kan structurele uitsluiting het vertrouwen

Europese Commissie (2020). Action plan Integration and Inclusion 2021-2027. Geraadpleegd via 21-01-2026, via: 123_Action_Plan_on_Integration_and_Inclusion_2021-2027.pdf 19 European Union Agency for Fundamental Rights (2024). Fundamental rights report 2024. Geraadpleegd op 16-01-2026, via: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0758https://www.europeanrights.eu/public/atti/FRA2024.pdf 20 Sociaal Cultureel Planbureau (2020). Factsheet Sociale cohesie onder druk door ongelijke kansen, discriminatie en segregatie. Geraadpleegd op 21-01-2026, via: https://www.scp.nl/site/binaries/sitecontent/collections/documents/2024/06/02/factsheet-sociale-cohesie-onder-druk-door-ongelijke-kansen-discriminatie-ensegregatie/Factsheet+Sociale+cohesie+onder+druk.pdf 18

12

in instituties aantasten en de sociale cohesie verzwakken. Het stimuleren van inclusie kan bijdragen aan het voorkomen van radicalisering en extremistische ideologieën. De gemeente heeft een grondwettelijke en wettelijke plicht om discriminatie te voorkomen, meldingen laagdrempelig af te handelen en toegankelijke, inclusieve dienstverlening te bieden (zie bijlage 4). Gelet op de samenhang tussen inclusie en antidiscriminatie kiezen wij voor een samenhangend antidiscriminatie‑ en inclusiebeleid. Dit bevordert rechtszekerheid21, betere dienstverlening, sociale cohesie en economische veerkracht.22 We willen toewerken naar een inclusiever Hilversum. Een plek waar inwoners hun leven, binnen de kaders van de wet, naar eigen wens kunnen vormgeven en de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen en te zijn wie ze zijn. Inclusie gaat verder dan het niet ervaren van discriminatie, verder dan het voorkomen van negatieve ervaringen. Het gaat over het bewust ontwikkelen van een omgeving waar iedereen zich gewaardeerd, betrokken en veilig kan voelen om zichzelf te kunnen zijn. Iedereen kan deelnemen aan de samenleving met respect voor eigenheid. Inclusie gaat over het omgaan met verschillen, mensen met verschillende achtergronden en deze verschillen benutten.

Inclusie en gelijke behandeling vragen daarom om beleid (en uitvoering) dat niet naar één kenmerk tegelijk kijkt, maar ook naar combinaties van kenmerken en context. Elk mens heeft verschillende identiteitskenmerken bijvoorbeeld geslacht, gender, religie, sociaaleconomische positie, leeftijd, herkomst en seksuele oriëntatie. De combinatie van deze verschillende kenmerken maakt een mens tot wie die is en hoe er naar deze persoon gekeken wordt. De kenmerken beïnvloeden elkaar en kunnen zowel voorrechten met zich meebrengen als discriminatie. Ze bepalen iemands plek in de samenleving en beïnvloeden hoe mensen toegang krijgen tot voorzieningen, hoe ze behandeld worden en welke kansen zij krijgen.

Inclusie in en voor al het beleid De visie raakt alle beleidsterreinen van de gemeente en vraagt om een gezamenlijke inzet: van onderwijs en werk tot zorg, dienstverlening aan burgers (digitaal of fysiek), wonen, veiligheid, cultuur, sport, economie, openbare ruimte. Inclusie is zo geen afzonderlijk thema, maar een onderdeel van ieder onderwerp en elk beleid. In een samenleving waar steeds meer verschillen zijn is het belangrijk dat diversiteit wordt erkend en gewaardeerd, en dat beleid bijdraagt aan gelijke kansen en het tegengaan van uitsluiting. Hierbij is diversiteit geen doel op zich. Dit vraagt om bewustwording binnen de gemeentelijke organisatie, samenwerking tussen verschillende (beleids)terreinen en een gedeelde verantwoordelijkheid.

Inclusie komt naar voren in diverse gemeentelijke opgaven. Een aantal voorbeelden: • Openbare ruimte: Door ervoor te zorgen dat de gemeente ruime stoepen kent zonder obstakels kunnen mensen die gebruik maken van een rolstoel zich makkelijker verplaatsen. • Voorzieningen: Door voorzieningen zoals buurthuizen goed te verspreiden over de Hilversumse wijken kunnen meer mensen hier gebruik van maken en meedoen. • Dienstverlening: Door gebruik te maken van eenvoudige taal (B1-niveau), en een toegankelijke website, met onder andere logische navigatie en juist kleurgebruik, voelen veel inwoners zich beter geholpen.

Er zijn diverse wetten die dit bekrachtigen, waaronder de grondwet. https://fra.europa.eu/en/publication/2024/fundamental-rights-report-2024 ; OECD European Union Agency for Fundamental Rights (2024). Fundamental rights report 2024. Geraadpleegd op 16-01-2026, via: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0758https://www.europeanrights.eu/public/atti/FRA-2024.pdf 21 22

13

Om de raakvlakken met andere beleidsterreinen alvast in beeld te brengen, hebben we een toetsing uitgevoerd gebaseerd op het cirkelmodel uit de omgevingsvisie (zie bijlage 6). Hierbij is opgehaald op welke onderdelen inclusie al geborgd is in het beleid van de gemeente Hilversum en waar nog niet. De inzichten die zijn voortgekomen uit deze toetsing zijn meegenomen in de ontwikkeling van voorliggende beleidsnota. Werkgroep Diversiteit & Inclusie en Ambassadeurs Een andere manier om te werken aan inclusie in en voor al het beleid is in de aanloop naar deze beleidsnota een werkgroep Diversiteit & Inclusie opgericht. Hierin nemen ambtenaren plaats uit verschillende takken van de organisatie. Deze werkgroep denkt mee over de ontwikkeling van het beleid en zal ook een rol krijgen bij de implementatie van het beleid. Eens per twee maanden komt de werkgroep bijeen om de voortgang te bespreken, ideeën uit te wisselen en van elkaar te leren. De werkgroepleden denken mee over kansen en knelpunten en fungeren daarnaast als ambassadeur voor dit thema binnen hun eigen team. Zij zijn de oren en ogen binnen de gemeentelijke organisatie op het vlak van inclusie en antidiscriminatie.

De rol van de gemeente Binnen de gemeente Hilversum bestaan momenteel verschillende, losse uitvoeringsagenda’s en initiatieven die bijdragen aan de inclusie van verschillende doelgroepen. Door deze stukken en agenda’s met elkaar te verbinden in één uitvoeringsagenda (te ontwikkelen na vaststelling van deze nota) komt er meer samenhang, wat bijdraagt aan meer richting in het beleid. De rol van de gemeente is die van aanjager, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de stad. Dit doen we door te agenderen, inspireren en motiveren: •

Agenderen (bewustwording): het creëren van bewustwording en inzichtelijk maken van daar

•

waar het beter kan, het delen van signalen van discriminatie en andere vormen van uitsluiting. Inspireren (kennis & kunde): mogelijkheden tot verbetering aanreiken door het delen van de

•

benodigde kennis, instrumenten en het delen van goede voorbeelden. Motiveren en uitdragen: We zetten goede voorbeelden in het daglicht en spreken ons uit wanneer er onvoldoende wordt ingezet op inclusie.

Zo kan de gemeente Hilversum toewerken naar het zijn van een inclusieve stad voor iedereen in 2030.

14

4. Leidende principes Om richting te geven aan het inclusie- en antidiscriminatiebeleid van de gemeente Hilversum hebben we, op basis van het participatietraject en bureauonderzoek, vijf leidende principes geformuleerd. Deze leidende principes vormen de basis voor het uitvoeren van dit beleid. De vijf leidende principes zijn:

Artikel 1 is onze standaard

Empathie, Toegankelijkheid inlevingsvermogen, voor iedereen nieuwsgierigheid

Veiligheid en respectvolle bejegening

‘Niets over ons, zonder ons.’

Artikel 1 is onze standaard23, iedereen in Hilversum wordt in gelijke gevallen gelijk behandeld, gelijkwaardigheid staat voorop en discriminatie wordt actief bestreden. De gemeente Hilversum zet zich actief in om discriminatie tegen te gaan, en gelijkwaardigheid te bevorderen. De gemeente spreekt zich openlijk uit tegen discriminatie en racisme. De gemeente verwacht dat ambtenaren, partners en maatschappelijke organisaties antidiscriminatiebeleid actief naleven en uitdragen. Toegankelijkheid voor iedereen in elke fysieke, sociale en digitale omgeving. Toegankelijkheid is een randvoorwaarde voor deelname aan de samenleving – fysiek, digitaal en sociaal. We streven naar een sociale stad waar mensen zich gezien voelen en elkaar ontmoeten, en waar ze zich welkom en gerepresenteerd voelen. Een stad zonder barrières, met toegankelijke straten, gebouwen en evenementen, begrijpelijke informatie en communicatie en toegankelijke digitale diensten. We maken de nodige aanpassingen om hiervoor te zorgen. Empathie, inlevingsvermogen en nieuwsgierigheid als basishouding. Iedereen heeft een eigen verhaal en dat wordt gezien, gehoord en gedeeld. Elkaar benaderen vanuit empathie en met inlevingsvermogen en nieuwsgierigheid is een basishouding. Hilversummers proberen zich in te leven in anderen en zich in de situatie van de ander te verdiepen.

Verhalen en ontmoeting helpen ons te begrijpen hoe omstandigheden iemands kansen, wensen en zorgen beïnvloeden.24 25 Het helpt om te leren kijken vanuit verschillende perspectieven en naast onderlinge verschillen ook overeenkomsten te herkennen. Zo kunnen we samen (voor)oordelen tegengaan en meer verbinding creëren. Dit geldt ook voor de gemeente in onze contacten met inwoners. Actief luisteren en doorvragen, en empathische communicatie worden daarvoor ingezet. Veiligheid en respectvolle bejegening Iedereen voelt zich veilig en gerespecteerd in de publieke ruimte. Uitgangspunt is dat veiligheid een voorwaarde is voor inclusie: pas wanneer mensen zich veilig voelen, kunnen zij volwaardig deelnemen aan de samenleving. We werken daarom samen aan een publieke ruimte waarin iedereen zich welkom, veilig en gerespecteerd voelt. Daarbij werken we samen

Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet M. Nussbaum, (1998). Cultivating Humanity, chapter: the narrative imagination. Harvard University Press. 25 Movisie (2022). Handreiking antidiscriminatiebeleid voor gemeenten. 23 24

15

met maatschappelijke partners en diverse domeinen binnen de gemeente om polarisatie tegen te gaan. ‘Niets over ons, zonder ons’. Inwoners en organisaties doen mee in beleid en uitvoering. Hilversum werkt volgens het principe ‘Niets over ons, zonder ons’. Dit betekent dat inwoners en organisaties vanaf het begin betrokken zijn bij de ontwikkeling van beleid gericht op inclusie en antidiscriminatie. We doen dit door bijvoorbeeld met een klankbordgroep, dialoogtafels en het actief betrekken van ervaringsdeskundigen. Participatie is toegankelijk, transparant en betekenisvol: we laten zien wat er met input gebeurt en zorgen dat iedereen kan meedoen.26

Het leidende principe ‘niets over ons, zonder ons’ sluit aan op het participatiebeleid dat in ontwikkeling is binnen de gemeente. 26

16

5. Programmalijnen Voortbouwend op de resultaten van het participatietraject, het bureauonderzoek en de inhoud van de leidende principes zijn drie programmalijnen geformuleerd. De gemeente gaat hier gedurende de loop van deze nota (2027-2030) mee aan het werk. In de programmalijnen beschrijven we de huidige situatie in Hilversum, de ambitie voor de komende jaren, het beleid dat al wordt uitgevoerd op verschillende domeinen en past onder de programmalijnen, de kansen die we zien en tot slot noemen we per programmalijn een aantal speerpunten. Uit deze programmalijnen komt een uitvoeringsagenda voort die de gemeente samen met betrokken organisaties en inwoners tweejaarlijks, zowel inhoudelijk als financieel evalueert en bijstelt.

Programmalijn 1 Uitdragen van gelijkwaardigheid en de aanpak van discriminatie

Actief uitdragen aanpak antidiscriminatie en -racisme Deelname discriminatietoets dienstverlening Vergroten meldingsbereidheid Vergroten kennis en bewustzijn t.a.v. antidiscriminatie bij scholen, werkgevers, maatschappelijke organisaties en inwoners Doorontwikkeling LHBTIQ+ uitvoeringagenda

Programmalijn 2

Programmalijn 3

Inclusieve omgeving en dienstverlening

Verbinding, ontmoeting, sociale cohesie

Een veiliger en toegankelijker infrastructuur

Stimuleren van co-creatie tussen maatschappelijke, culturele en sportieve organisaties,

Een inclusievere openbare ruimte

Meer ontmoetingen tussen een grotere diversiteit aan jongeren

Toegankelijke overheidsgebouwen en dienstverleningspunten

Meer intergenerationele ontmoetingsplekken (in de openbare ruimte)

Toegankelijkheid op het gebied van: verkiezingen, informatie, communicatie, aanpak laaggeletterdheid, evenementen

Campagnes om verbinding, ontmoeting en inclusie zichtbaar en aantrekkelijk te maken

Inzet ervaringsdeskundigen

Doorontwikkeling maatschappelijke dialogen

Werken met buurtvrijwilligers

17

Programmalijn 1: Uitdragen van gelijkwaardigheid en de aanpak van discriminatie Iedereen in Hilversum wordt in gelijke gevallen gelijk behandeld, gelijkwaardigheid en kansengelijkheid staan voorop en discriminatie wordt actief tegengegaan. Daarnaast zetten we in op het creëren van een veilige omgeving voor iedereen, omdat veiligheid een randvoorwaarde is voor een inclusieve stad. Huidige situatie Hilversum wil een stad zijn waar iedereen gelijke kansen heeft en zich veilig en gerespecteerd voelt. Toch zien we dat discriminatie en racisme nog steeds voorkomen. Voorbeelden die we ophaalden tijdens gesprekken met inwoners en organisaties variëren van beledigingen en uitsluiting in het uitgaansleven, op scholen en op straat tot meer verhulde varianten van discriminatie, bijvoorbeeld in de vorm van subtiele opmerkingen die het ‘anders-zijn’ benadrukken. Ook is het aantal meldingen bij antidiscriminatievoorziening ‘discriminatie.nl’ de afgelopen jaren toegenomen. Deze stijging van meldingen, samen met signalen uit gesprekken met inwoners en organisaties in de gemeente en de meldingen bij politie en het College voor de Rechten van de Mens, benadrukken het belang van een gerichte en structurele aanpak op deze programmalijn. Ambitie In 2030 is Hilversum een stad waar gelijke behandeling de norm is en waar discriminatie en racisme actief worden tegengegaan.

De gemeente draagt het belang van gelijkwaardigheid uit en stimuleert veilige, inclusieve omgevingen – op straat, op scholen, in het uitgaansleven en op de arbeidsmarkt. We vergroten de bewustwording over wat discriminatie is, wat je ertegen kunt doen en waarom het belangrijk is er iets tegen te doen. Inwoners hebben minder vooroordelen over andere Hilversummers. Naast de inzet op het voorkomen van discriminatie, zorgt de gemeente, samen met discriminatie.nl, dat inwoners weten hoe zij een melding kunnen maken als zij gediscrimineerd worden. Ook moeten zij zich veilig voelen om dit te melden en worden meldingen serieus genomen. Om goed te begrijpen hoe de dienstverlening kan verbeteren voeren we de discriminatietoets uit en op basis van de resultaten volgen concrete stappen voor verbetering. Zo bouwen we samen aan een stad waar iedereen zich welkom en veilig voelt. Wat gebeurt er al in Hilversum? De gemeente zet vanuit verschillende wettelijke verplichtingen en eigen beleid al in op antidiscriminatie, veiligheid en gelijkwaardigheid. De gemeente voldoet aan haar wettelijke verplichting om een antidiscriminatievoorziening aan te bieden (discriminatie.nl). Medewerkers van discriminatie.nl luisteren naar verhalen van slachtoffers die discriminatie bij hen melden, geven advies, bemiddelen of helpen bij een procedure.

Ook zet discriminatie.nl in op preventie door middel van gastlessen op het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs, en door voorlichting bij maatschappelijke organisaties. Daarnaast is sinds 2024 als gevolg van de Wet Goed Verhuurderschap ook een specifiek regionaal meldpunt opgezet om discriminatie op de woningmarkt tegen te gaan. Daarnaast organiseert de gemeente incidenteel aanvullende activiteiten gericht op bewustwording en acceptatie. Via de Beleidsagenda LHBTI is de afgelopen jaren ingezet op sociale acceptatie, onder 18

andere met lesprogramma’s over diversiteit die werden aangeboden op basisscholen en het voortgezet onderwijs. Sinds 2025 besteedt de gemeente ook aandacht aan vrouwenemancipatie met de jaarlijkse viering van Internationale Vrouwendag en staat femicide nadrukkelijker op de agenda. Veiligheid Vanuit de afdeling Openbare Orde en Veiligheid werken we aan een (sociaal) veilige gemeente aan de hand van verscheidene acties en programma’s, onder andere aan een veiligere en inclusievere uitgaansomgeving waar discriminatie geen plek heeft. Afspraken hierover tussen de gemeente, politie, horeca en brandweer zijn vastgelegd in het Convenant Veilig Uitgaan. Ook is de campagne ‘Ben je OK?’ onlangs gestart, welke zich richt op het vergroten van sociale veiligheid. Verder is er een inventarisatie van onveilige plekken in de openbare ruimte. Naar aanleiding van deze inventarisatie volgen acties om deze plekken veiliger te maken. In het bondgenotenoverleg zijn de gemeente, religieuze vertegenwoordigers, maatschappelijke (jeugd)organisaties, onderwijs, vrijwilligersorganisaties en politie aangesloten, met als gezamenlijk doel: verbinding in Hilversum door dialoog en activiteit. Dit overleg bestaat om blijvend in gesprek te zijn over onderwerpen zoals veiligheid, polarisatie en discriminatie, en om een netwerk te bouwen in de stad.

Overige relevante beleidsactiviteiten Vanuit de Visie Sociaal Domein wordt gericht gewerkt aan een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig kan meedoen. Vanuit de arbeidsmarktregio Gooi & Vechtstreek wordt ingezet op gelijkwaardigheid, door middel van een aanpak waardoor Hilversummers met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk kunnen (speerpunt in de dienstverlening van Werkcentrum Gooi en Vechtstreek). In de Economische Visie die de gemeente Hilversum ontwikkelt heeft inclusiviteit een plek. Het is in de ambities verankerd en krijgt onder meer vorm door inzet op inclusieve talentontwikkeling. Binnen het onderwijs, de Hilversumse Educatieve Agenda 2024 – 2027 wordt ingezet op kansengelijkheid. De focus ligt op het creëren van gelijke kansen door samenwerking met ouders, voor- en vroegschoolse educatie, taalbevordering en laagdrempelige ondersteuning. Waar liggen nog kansen? Hilversum kan vooruitgang boeken door een structurele en samenhangende aanpak tegen discriminatie en racisme te ontwikkelen en uit te voeren. Door uit te dragen dat discriminatie niet mag, preventie, signalering, handhaving, ondersteuning en monitoring beter op elkaar af te stemmen kan de gemeente meer impact maken in de aanpak van discriminatie. Discriminatie.nl kan hier een rol in spelen door naast het afhandelen van meldingen meer in te zetten op bewustwording en agendering.

Er ligt een grote kans voor de gemeente om een voorbeeldrol te vervullen en zich uit te spreken tegen discriminatie en racisme. Dit kan vorm krijgen door middel van jaarlijkse campagnes en een duidelijk protocol over wanneer en hoe de gemeente zich tegen discriminatie en racisme uitspreekt. Dit kan met zichtbare symbolen zoals het hijsen van de vlag op coming out day27, maar ook door Op coming out day (11 oktober) wordt aandacht besteed aan het moment dat mensen openlijk uitkomen voor hun seksuele geaardheid of genderidentiteit. 27

19

aandacht te geven aan diverse feestdagen zoals Pasen of het Suikerfeest. Verder kan de gemeente werken aan een cultuur waarin vooroordelen en racisme bespreekbaar zijn en actief worden bestreden. Scholen geven aan dat zij te maken hebben/krijgen met de thema’s uit deze nota en dat een aanpak op maat, in afstemming met de kinderen op de scholen, een bijdrage kan leveren aan positieve verandering. Het onderwijs heeft een cruciale rol in het bevorderen van een samenleving zonder discriminatie en door hier samen met hen aan te werken, investeren we in een toekomst. In samenwerking met de scholen kan een aanpak worden ontwikkeld voor de komende jaren. Inclusief werkgeverschap is belangrijk in de aanpak van discriminatie en racisme, zowel binnen de gemeente als in de ambtelijke organisatie. Een inclusieve werkgever zorgt ervoor dat alle medewerkers erbij horen en iedereen zich gewaardeerd voelt. De gemeente kan het goede voorbeeld geven en bewustwording onder werkgevers verder stimuleren, bijvoorbeeld tijdens de bestaande jaarlijkse impacttafel en maatschappelijke beurs. Binnen de ambtelijke organisatie is ‘inclusief’ een kernwaarde die de komende jaren meer geladen kan worden door ambtenaren verder te trainen op inclusie, het herkennen van discriminatie en hoe daarop te handelen.

Ook op het gebied van inclusieve werving en selectie van personeel kan de gemeente extra aandacht besteden aan diversiteit, representatie en inclusie. Daarnaast is het belangrijk om partners te betrekken bij het uitdragen van inclusie en antidiscriminatie. Ook binnen de cultuur-, sport- en welzijnssector kan de gemeente eventueel sturen op inclusie en antidiscriminatie. Dit kan door het onderwerp te agenderen in de diverse overleggen. Op termijn kan worden nagedacht over bijvoorbeeld het aanpassen van subsidie- en inkoopvoorwaarden door criteria op te stellen rondom deze thema’s zoals de Code Diversiteit en Inclusie dat doet voor de culturele sector. Deze code baseert zich op basis van de vier P’s (publiek, programma, personeel en partners). Verder wil de gemeente bevorderen dat evenementen toegankelijk zijn en dat inclusieve communicatie wordt toegepast. Discriminatie op basis van religie (waaronder antichristelijke discriminatie, moslimdiscriminatie28, antisemitisme) komt ook voor in Hilversum en vraagt om speciale en structurele aandacht. Dit vraagt om een maatschappelijke dialoog tussen de gemeente en religieuze gemeenschappen en inwoners. Zie ook programmalijn 3. Speerpunten: We gaan in de periode 2027-2030 aan de slag: • Er komt een aanpak antidiscriminatie en -racisme in de uitvoeringsagenda, die tweejaarlijks wordt geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.

• De Discriminatietoets Publieke Dienstverlening wordt ingezet om inzicht te krijgen in onze eigen werkprocessen en praktijken die eventueel onderscheid maken tussen inwoners en daardoor ongelijkheid creëren. • De gemeente Hilversum voert publiekscampagnes uit tegen discriminatie en racisme. • We stimuleren partners, werkgevers en andere organisaties een steeds actievere rol aan te nemen in het uitdragen van een anti-discriminatie en racisme aanpak, onder andere door Rijksoverheid (2025). Rapport Nationaal Onderzoek Moslimdiscriminatie. Geraadpleegd op 26-01-2026, via: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/03/21/rapport-nationaal-onderzoek-moslimdiscriminatie 28

20

• •

• •

hun bijdragen te stimuleren aan campagnes tegen discriminatie en actieve deelname aan uitvoeringsagenda’s. Met scholen die behoefte hebben aan een aanpak tegen discriminatie-, racisme en polarisatie stellen we een participatief onderzoek op om samen tot een aanpak te komen. We werken actief aan het vergroten van kennis en bewustzijn bij inwoners, ambtenaren, werkgevers, professionals en organisaties door concrete handvatten te bieden voor inclusief gedrag en tegen discriminatie. Meldingsbereidheid vergroten door actieve samenwerking met discriminatie.nl. Ook kan discriminatie.nl een rol spelen in bewustwording en agendering van de thema’s. De LHBTI-beleidsagenda verloopt eind 2026. Binnen de uitvoeringsagenda van dit beleid nemen we een programma op dat de oude agenda vervangt.

21

Programmalijn 2: Een toegankelijk Hilversum: inclusieve omgeving en dienstverlening Vanuit deze programmalijn werken we aan het invullen van de ambitie dat iedereen gelijkwaardig kan deelnemen aan de samenleving, gelijke toegang heeft tot voorzieningen en diensten en niemand wordt uitgesloten. Huidige situatie Hilversum wil een stad zijn waar iedereen volwaardig kan meedoen in de samenleving. Toch ervaren sommige inwoners belemmeringen in de fysieke, digitale en sociale toegankelijkheid. Uit het participatietraject blijkt op het vlak van fysieke toegankelijkheid dat de openbare ruimte niet altijd goed toegankelijk is voor mensen met een fysieke, auditieve of visuele beperking. Obstakels op stoepen, ontoegankelijke gebouwen en het ontbreken van voorzieningen zoals openbare toiletten beperken hun bewegingsvrijheid. Hierdoor kunnen niet alle Hilversummers volledig deelnemen aan het maatschappelijke leven. Op het gebied van digitale toegankelijkheid en toegankelijke taal komt naar voren dat een deel van de Hilversummers, waaronder ouderen, mensen met een fysieke beperking, mensen met een (licht) verstandelijke beperking en inwoners met een migratieachtergrond, verminderd toegang hebben tot informatie en communicatiekanalen. Zij ervaren bijvoorbeeld problemen bij het gebruik van digitale systemen of bij het begrijpen van het taalgebruik van de overheid.

Tot slot ervaren sommige Hilversummers sociale drempels bij organisaties, locaties en evenementen. Bijvoorbeeld door een gebrek aan diversiteit, representatie of door bestaande vooroordelen. Het creëren en waarborgen van sociale toegankelijkheid in Hilversum brengen we onder in programmalijnen 1 en 3. Ambitie Hilversum wil in 2030 een stad zijn waarin de fysieke en digitale toegankelijkheid zodanig zijn verbeterd dat inwoners – ongeacht beperking, achtergrond of digitale- en taalvaardigheden – zoveel als mogelijk (zelfstandig) kunnen deelnemen aan het dagelijks leven. Dit betekent dat Hilversummers zich vrij en zelfstandig kunnen bewegen en gebruik kunnen maken van voorzieningen. Daarom zetten we in op het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid in de openbare ruimte, gebouwen en activiteiten. Ook streven we naar digitale toegankelijkheid, begrijpelijke taal en inclusieve gemeentelijke dienstverlening zodat alle Hilversummerstoegang hebben tot informatie en communicatie. Voor inwoners die informatie liever op papier ontvangen, blijft dit mogelijk. Wat gebeurt er al in Hilversum? De gemeente zet al in op de fysieke toegankelijkheid van de stad via de Omgevingsvisie 2040, de Visie Openbare Ruimte en het Uitvoeringsprogramma mobiliteit waarin dit uitdrukkelijk naar voren komt.

Zo is het eerste leidende principe van de Omgevingsvisie dat ‘iedereen kan meedoen’, en is in de Visie Openbare Ruimte het volgende beleidsdoel opgenomen: ‘zet inclusiviteit op de agenda bij de herinrichting van buurtplekken en houdt daarbij rekening met verschillende doelgroepen’. Toch valt hier nog een weg te gaan. Uit het participatietraject en via communicatiekanalen van de gemeente blijkt bijvoorbeeld dat (delen van) de openbare ruimte moeilijk begaanbaar zijn voor mensen die slecht

22

ter been zijn en/of gebruik maken van een rollator of rolstoel. Ook voor blinde- en slechtziende mensen is de openbare ruimte niet volledig toegankelijk. We besteden aandacht aan de toegankelijkheid van taal binnen de gemeentelijke dienstverlening. Inclusief is één van de zes kernwaarden van de gemeentelijke dienstverlening. Middels de Opgave Dienstverlening en de Werkagenda Dienstverlening wordt onder meer gewerkt aan digitale toegankelijkheid en duidelijke taal. Zo heeft de gemeente als uitgangspunt communiceren op B1niveau. Ook bestaat een schrijfwijzer voor bestuurlijke besluitvorming en is er een projectgroep Duidelijke Taal die zich richt op het verduidelijken van communicatie naar inwoners. Tenslotte zorgen we voor digitale toegankelijkheid van gemeentelijke platforms als de website, in lijn met de Wet Digitale Overheid en de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Het programma ‘Aan de slag met Dienstverlening’ beoogt de sociale dienstverlening laagdrempeliger te maken. Een ander voorbeeld is het informatieboekje over minimaregelingen, waarvan de tekst is versimpeld en aangevuld met beeldtaal. Hiermee beogen we meer Hilversummers te bereiken. Op het gebied van digitale- en taalvaardigheden en ondersteuning speelt de bibliotheek een belangrijke rol. Zij bieden verschillende lessen, cursussen en inloopspreekuren op dit gebied.

Waar liggen nog kansen? Het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van de stad, denk hierbij bijvoorbeeld aan stoepen en openbare gebouwen is een voortdurende activiteit. Hiervoor is het van belang dat inclusie en toegankelijkheid structureel worden meegenomen en zwaarder worden gewogen in de afwegingskaders binnen het fysieke domein. Daarnaast is het van belang in te zetten op toegankelijkheid van voorzieningen in de stad. De gemeente kan hierin een aanjagende rol spelen door het stimuleren van inclusie en toegankelijkheid in bijvoorbeeld de horeca, sport- en cultuurvoorzieningen. Een mooi voorbeeld van een toegankelijk en inclusief festival is Festival de Beleving, dat in 2024 in Hilversum werd georganiseerd. Uit het Rekenkameronderzoek naar de Toegankelijkheid van de gemeentelijke dienstverlening29 bleek dat ondanks dat er al meerdere stappen zijn genomen, de gemeentelijke dienstverlening en communicatie nog niet altijd als toegankelijk wordt ervaren. Hilversum kan verder inzetten op de begrijpelijkheid van gemeentelijke communicatie. Ook is het belangrijk dat bewustzijn en kunde over (digitale) toegankelijkheidsprincipes gemeente-breed worden bevorderd onder medewerkers bijvoorbeeld via de schrijftrainingen. Daarnaast kan meer worden ingezet op bewustzijn wat de kernwaarde 'inclusief’ in de praktijk betekent binnen de gemeentelijke dienstverlening.

Verder kunnen we vanuit de gemeentelijke dienstverlening meer doen met het signaleren van laaggeletterdheid. Het percentage inwoners dat laaggeletterd is of lage digitale vaardigheden heeft ligt relatief hoog onder inwoners die in aanraking komen met gemeentelijke hulploketten. Kunnen signaleren en doorverwijzen bij laaggeletterdheid en lage digitale vaardigheden is belangrijk binnen de dienstverlening. Ook is het van belang om extra in te zetten op programma’s waarin inwoners hun lees- en schrijfvaardigheden kunnen verbeteren. Hierdoor kunnen we in aanvulling op Rekenkamer (2024). Rekenkameronderzoek naar de toegankelijkheid van de gemeentelijke dienstverlening. Geraadpleegd op 26-01-2026, via: Onderzoek naar de toegankelijkheid van de dienstverlening Hilversum - iBabs Publieksportaal 29

23

het bestaande Regioplan van de Gooi en Vechtstreek een extra bijdrage leveren aan het terugdringen van laaggeletterdheid, waardoor inwoners beter kunnen meedoen. Ten slotte liggen bij het werken aan een toegankelijke en inclusieve stad en onze dienstverlening nog kansen om ervoor te zorgen dat structureel gewerkt wordt vanuit het principe ‘niets over ons zonder ons’. De klankbordgroep Diversiteit en Inclusie is hiervoor een goed voorbeeld. Speerpunten In de periode 2027-2030 gaan we (extra) aandacht besteden aan: • Een veilige en toegankelijke fysieke infrastructuur, waarbij de focus ligt op toegankelijke

•

wandelroutes (denk aan obstakelvrije stoepen die breed genoeg zijn voor rolstoelgebruikers, duidelijke markeringen, geleidelijnen, en veilige oversteekplekken). Het STOMP-principe wordt hierbij als uitgangspunt genomen.30 Een inclusieve openbare ruimte (denk aan openbare toegankelijke toiletten,

•

zitgelegenheden, inclusieve speeltuinen en toegankelijke routes in winkelgebieden). Het stimuleren van toegankelijk en inclusief vrijetijdsaanbod (denk aan horeca, cultuur en

•

sportvoorzieningen). Het verbeteren van de toegankelijkheid van gemeentelijke gebouwen en

•

dienstverleningspunten en de toegankelijkheid van verkiezingen. Inzet op duidelijke informatie over de toegankelijkheid van evenementen, gebouwen en voorzieningen, zowel vanuit de gemeente als partners. Toegankelijke informatie en communicatie vanuit de gemeente door extra inzet op

•

bewustwording en kennis onder werknemers. Inzet op signaleren en doorverwijzen bij laaggeletterdheid binnen de gemeentelijke

• •

dienstverlening. Het aanbieden van programma’s voor inwoners die niet goed kunnen lezen en schrijven. Het bevorderen van inzet van ervaringsdeskundigheid bij het toegankelijker maken van de stad en de gemeentelijke dienstverlening.

Hilversum hanteert het zogenaamde STOMP principe. STOMP staat voor Stappen (voetgangers), Trappen (fietsen), OV (openbaar vervoer), Mobiliteitsdiensten (zoals deelvervoer) en Privéauto. In deze volgorde wordt prioriteit gegeven aan het stimuleren van de genoemde vervoermiddelen. 30

24

Programmalijn 3: Verbinding en ontmoeting voor sociale cohesie – bruggen slaan Om deze programmalijn vorm te geven is het belangrijk vanuit het idee te werken dat sociale cohesie een belangrijk onderdeel is van een inclusieve samenleving waarin iedereen kan participeren. In het rapport Samenleven in de Toekomst, laat het Sociaal Cultureel Planbureau zien hoe demografische ontwikkelingen (zoals diversiteit door migratie en vergrijzing) van invloed zijn op sociale cohesie in Nederland. Het benadrukt expliciet dat sociale cohesie - als de ‘lijm’ die mensen verbindt, ongeacht hun achtergrond - essentieel is voor een goed functionerende samenleving. Huidige situatie Hilversum wil een stad zijn waar inwoners in al hun diversiteit elkaar kunnen tegenkomen en mensen oog hebben voor elkaar. Dit gebeurt op sommige plekken al, toch blijkt uit het participatietraject dat mensen ervaren dat inwoners uit verschillende groepen elkaar beperkt tegenkomen of ontmoeten. De verhalen over ‘Hilversum en Hilversum over het spoor’ uit het verleden laten nog steeds grote verschillen in leefwereld zien. We hebben dit gehoord van veel verschillende inwoners: nieuwkomers, inwoners van kleur, mensen die in wijken wonen met veel inwoners met een lage sociaaleconomische status, en van inwoners die in het de delen wonen met een hoge sociaaleconomische status.