CConstaterende datHilversum
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Eindrapport Rekenkameronderzoek Informatiebeveiliging 2026.OPENBAAR

COMMISSIE Bestuur en Economie 4 november 2026, gemeente HilversumBij agendapunt: Rekenkameronderzoek Informatiebeveiliging16.498 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

15 Aantoonbare elementen zouden bijvoorbeeld een uitgevoerde impactanalyse kunnen zijn, het adresseren van de BIO2 in het Strategische IB-beleid, het overleggen van notulen van een vergadering waarin dit besproken is en keuzes zijn gemaakt of dat de inhoudelijke onderwerpen vanuit de BIO2 (en vooral de gewijzigde elementen) ex- pliciet aandacht krijgen in beschikbaar beleid of in gesprekken met functionarissen. Deze elementen zijn niet aan- getroffen door Hoffmann tijdens het onderzoek. 16 https://www.bio-overheid.nl/category/producten/bio 17 Hoffmann is bij het uitvoeren van onderzoek afhankelijk van de door de gemeente beschikbaar gestelde docu- mentatie. De bevindingen worden op de aangeleverde informatie gebaseerd (en compleet verondersteld). Na af- ronding van de feitenverzameling gaf de gemeente aan over (aanvullende) documentatie c.q. informatie te beschik- ken met betrekking tot deze risico’s . Het betreft het Jaarverslag van de Gemeente, echter dit document is niet aangeleverd of genoemd tijdens de gesprekken over risicomanagement. Dit kon dus niet meer meegenomen wor- den in het onderzoek. 18 Zoals bv. Managementletters, PIT-rapportages, Tactisch Beleid, e.a.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 14 van 39 3.3 Beantwoording Onderzoeksvragen ‘Bestaan’ 3.3.1 In hoeverre worden deze regels, procedures en werkprocessen in de dagelijkse uitvoerings- praktijk ook daadwerkelijk gehanteerd? Om antwoord te geven op deze vraag, heeft Hoffmann gekeken naar twee zaken: de zelfbeoordeling van de gemeente, en het beeld wat naar voren komt vanuit de interviews en de uitgevoerde operationele testen (zie paragraaf 3.6). 3.3.1.1 Zelfbeoordeling BIO-compliancy Iedere twee jaar voert de gemeente een ‘gap-analyse’ uit waarbij zij zelf kijkt naar de mate van compli- ancy (het voldoen aan) aan de BIO -normen. Hierover wordt ook gerapporteerd binnen de gemeente. Uit het concept van 2025 blijkt dat de gemeente zelf stelt: • Aan 71% van de maatregelen te voldoen, • Aan 5% van de maatregelen niet te voldoen, • En aan 18% van de maatregelen gedeeltelijk te hebben voldaan, • Verder wordt 6% van de maatregelen als ‘niet van toepassing’ verklaar d. Op basis van deze zelfbeoordeling van de gemeente, is de gemeente niet compliant aan de BIO , maar is zij wel gegroeid ten opzichte van de uitgevoerde analyse in 2023.

Uit de documentatie kan niet worden vastgesteld dat de gemeente een toets heeft gedaan of er sprake is van specifieke beveiligingsniveaus (BBN-1, 2 of 3) en op basis daarvan – en andere relevante factoren – specifieke beveiligingsmaatrege- len als ‘niet van toepassing’ heeft verklaard. Uit de gap-analyse blijkt dat er geen eenduidig proces is op basis waarvan de beoordeling is uitgevoerd. Zo wordt er soms tekstueel beschreven dat “een gedeelte is opgenomen”, terwijl de score vervolgens op “Ja, compliant – groen” wordt geplaatst. Ook blijkt dat operationele uitvoer van een maatregel als afdoende wordt geacht, terwijl men zelf aangeeft: “Er is geen procedure, maar we doen het wel.” Verder wordt er verwezen naar het Strategisch IB -beleid wanneer er gevraagd wordt om een procedure of werkinstructie of worden maatregelen “niet van toepassing” verklaard, omdat er op dit moment “geen oplossing voor is die wordt gedragen 19”. Hoffmann plaatst hierbij de kanttekening dat de ‘ gap-analyse’ van 2025 in concept is gedeeld met de onderzoekers. Er kunnen mogelijk kleine verschillen zitten in het document met de definitieve versie van de gap-analyse. 3.3.1.2 Beeld vanuit interviews en operationele testen Hoewel onderwerpen in beleidsstukken worden benoemd, ontbreken uitgewerkte procedures en werk- processen vaak.

Daardoor kan Hoffmann niet vaststellen dat deze processen daadwerkelijk bestaan. 19 Geparafraseerd door Hoffmann voor de leesbaarheid van het rapport. Zie de beschrijving van maatregelen rondom dataclassificatie in de concept gap-analyse van 2025. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 15 van 39 Uit de interviews blijkt echter dat veel onderwerpen niet onbekend zijn en uit de operationele testen blijkt dat veel maatregelen in de praktijk wel (ten dele) worden uitgevoerd.20 De BIO gaat er echter wel vanuit dat maatregelen kunnen worden aangetoond in opzet, bestaan en werking. Daarbij komt een zekere mate van documentatie, vastlegging, periodieke controle en vernieu- wing kijken om zodoende aantoonbaar te maken dat maatregelen daadwerkelijk worden genomen. Het gaat hierbij niet om de invulling van specifieke audits, maar om de weerbaarheid van de organisatie als geheel. Onder de BIO2 verschuift de semi-vrijblijvende richtlijn van de BIO, naar een wettelijk verankerd kader dat wordt opgehangen aan de Cbw. Hiermee wordt het voeren van een adequaat Information Security Management Systeem (ISMS) wettelijk verplicht.

3.3.2 In hoeverre zijn er adequate middelen (budget en capaciteit) beschikbaar gesteld om de informatiebeveiliging te waarborgen? De gemeente heeft een Chief Information Security Officer (CISO) aangesteld, daarnaast een CISO met technische affiniteit die zich eveneens begeeft op het vlak van Enterprise Architectuur en aanvullend komt er met de aankomende fusie met de gemeente Wijdemeren nog een technische ISO (TISO) binnen het team. Het team kent de organisatie, is gemotiveerd en werkt gestructureerd in met name de kwartaal Privacy en Informatiebeveiliging-rapportages (PIT) richting de organisatie. Het team is hands-on en ge- richt op het faciliteren en begeleiden van de organisatie en fungeert daarmee met name in de 2e lijn. De toezichthoudende activiteiten die benodigd zijn om invulling te geven aan de 3 e-lijnspositie zijn vermin- derd aanwezig. Vanuit dit team wordt er nauw samengewerkt met de Privacy Officers en de Functionaris Gegevensbe- scherming (FG). Hiermee wordt in gezamenlijkheid het Strategisch IB&P-beleid vormgegeven en ieder kwartaal invulling gegeven aan de al genoemde PIT-rapportages waarin de voortgang en uitdagingen rondom IB&P-activiteiten worden benoemd. Daarnaast wordt er vooral samengewerkt met ICT en Facilitair rondom het vormgeven van concrete maatregelen en Informatiemanagement als het gaat om het opstellen van beleid.

Budgettair gezien is de inzet op IB -maatregelen niet uitgesplitst of inzichtelijk gemaakt. Ook vanwege de afwezigheid van het nemen van maatregelen op basis van risico’s en daaraan gekoppelde plannen, incl. budgettaire uiteenzetting, maakt dit dat het niet mogelijk is om een objectieve beoordeling uit te voeren op de adequaatheid van middelen. 20 Hoffmann is bij het uitvoeren van onderzoek afhankelijk van de door de gemeente beschikbaar gestelde documentatie. De bevindingen worden op de aangeleverde informatie gebaseerd (en compleet verondersteld). Na afronding van de feitenverzameling gaf de gemee nte aan over de volgende (aanvullende) documentatie c.q. informatie te beschikken (dit kon echter niet meer meegenomen worden in het onderzoek): er zijn uitgewerkte procedures en/of werkprocedures vastgelegd als Kennisitem in TOPdesk. De BIO vereist dat re levante beleidsstukken aantoonbaar moeten worden vastgelegd. Mogelijk zijn relevante beleidsstukken dus wel (aanvullend) aanwezig maar konden die t.t.v. het onderzoek niet (tijdig) worden aangeleverd. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 16 van 39 3.3.3 Hoe informeert de gemeente Hilversum haar inwoners over de maatregelen die worden getroffen inzake informatiebeveiliging? De gemeente onderneemt geen specifieke activiteiten om haar inwoners te informeren over de getroffen maatregelen inzake informatiebeveiliging.

De informatie op dit vlak is beschikbaar via de raadsverga- deringen en de raadsleden die daaraan deelnemen. Gedeelde documentatie en de bespreking daarvan is (in de meeste gevallen 21) niet openbaar beschikbaar en wordt gepubliceerd in een online omgeving (zie 3.5.1). 3.4 Beantwoording Onderzoeksvragen ‘Werking’ 3.4.1 Voert de gemeente Hilversum steekproeven en/of pentesten uit en, zo ja, met welk resul- taat/effect? Hoewel de gemeente geen planning heeft voor periodieke steekproeven en/of pentesten , is er gecon- stateerd dat er: • Door de gemeente zelf middels ‘BITsight’ (technische tooling) gekeken wordt naar kwetsbaar- heden op het netwerk van buitenaf . Uit de rapportage van augustus 2025 komt het beeld naar voren dat de gemeente hoog in het niveau ‘intermediate’ (gemiddeld) scoort en dicht bij ‘advan- ced’ (gevorderd) zit. Dit beeld kan ook worden onderbouwd met de uitkomsten van de pentest uitgevoerd als onderdeel van dit onderzoek (zie paragraaf 3.6). • Door de gemeente zelf middels het ‘DIP platform’ (technische tooling ) gekeken wordt naar kwetsbaarheden voor de websites van de gemeente. Hieruit komt naar voren dat “40 van de 62 websites niet voldoen aan beveiligingsstandaarden” 22. • In 2023 is een ‘pentest’ uitgevoerd op de infrastructuur, werklaptops en de ‘restricted desktop environment’.

Hierin werden 2 ‘high risks’ (hoog risico) bevindingen gedaan , 6 ‘medium risks’ en 4 ‘low risks’. Het is op basis van het gedane onderzoek niet duidelijk of de bevindingen uit de rapportages ook alle- maal zijn opgevolgd. Er heeft geen aantoonbare hertest plaatsgevonden na het eventuele oplossen van de bevindingen. 3.4.2 Zijn de systemen en informatie van de gemeente Hilversum toegankelijk voor onbevoeg- den? De gedetailleerde verslagen van de gevonden kwetsbaarheden op fysiek vlak, menselijk gedrag en technische weerbaarheid zijn weergegeven in de vertrouwelijke bijlages van deze rapportage. In alge- mene zin zijn de volgende bevindingen gedaan: • Het gemeentelijke netwerk bleek op afstand niet toegankelijk voor onbevoegden. Hoffmann is niet op directe wijze in staat geweest om (extern) toegang te verkrijgen tot het netwerk middels de technische penetratie die is uitgevoerd. 21 Stukken die als vertrouwelijk worden gezien, worden enkel beschikbaar gesteld voor de Raadsleden. 22 Status uit het DIP-dashboard op 7 augustus 2025. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 17 van 39 • Middels een uitgevoerde phishing -simulatie heeft Hoffmann van 485 medewerkers (36%) 23 de inloggegevens (gebruikersnaam en wachtwoord) ontvangen. Het klikken op de phishinglink kan, afhankelijk van de gebruikte techniek, al leiden tot ongewenste cyberactiviteiten.

Een deel van de medewerkers heeft daarnaast ook daadwerkelijk inloggegevens ingevoerd, waardoor de po- tentiële impact toeneemt. De betreffende inlogsessies waren beveil igd met tweefactorauthenti- catie, waardoor niet direct toegang tot het netwerk kon worden verkregen. In de praktijk kan het beschikken over geldige inloggegevens echter op verschillende manieren worden misbruikt en onder omstandigheden alsnog bijdragen aan toegang tot systemen of netwerken. Deze vervolg- mogelijkheden zijn door Hoffmann niet uitgevoerd of getest, gezien de afgebakende scope van deze penetratietest. Binnen het cyberdomein blijft gelden dat één menselijke fout kan leiden tot verstrekkende gevolgen voor de organisatie. Het risico wordt in dit geval vergroot doordat een relatief groot aantal medewerkers op de phishinglink heeft geklikt en een substantieel deel in- loggegevens heeft achtergelaten. • Het gemeentelijk netwerk bleek op locatie onvoldoende weerbaar. Door beperkte fysieke toe- gangsbeveiliging en onvoldoende netwerksegmentatie konden de onderzoekers toegang ver- krijgen tot het interne netwerk. Vanuit een onbeveiligd apparaat was het mogelijk om beheer- dersrechten te verkrijgen, wat resulteerde in een groot aanvalsoppervlak en een reëel risico op volledige compromittering van het netwerk en onderliggende systemen en accounts 24.

• De bevindingen die het verkrijgen van beheerdersrechten mogelijk maakten, zijn gedurende het onderzoek gedeeld met de IT -afdeling. Hoffmann adviseert deze bevindingen met prioriteit te mitigeren, met aandacht voor netwerktoegangsbeveiliging, netwerksegmentatie, rechtenbeheer en wachtwoordbeleid. Na implementatie wordt geadviseerd een hertest uit te laten voeren. • Op basis van de interviews en de constatering tijdens de technische penetratietest, is het tevens mogelijk voor interne medewerkers –met brede toegangsrechten – om onbevoegd toegang te krijgen tot systemen en informatie. Dit is gebaseerd op de volgende geconstateerde kwetsbaar- heden: o De afwezigheid van een sluitend ‘indienst-uitdienst’-proces; o De afwezigheid van risk based -autorisatiematrices voor alle kritieke informatiesys- temen; o De afwezigheid van een periodieke check en update van bovenstaande componenten; o De mogelijkheid tot exfiltratie van data uit (een deel van de) systemen; o De realiteit dat externen decentraal ingehuurd worden en vaak hun eigen laptop gebrui- ken. 23 Hoffmann vindt bij de meeste phishing-exercities een score van 15%. De gemeente Hilversum zit met deze score ruim boven het gemiddelde. 24 De toegang tot het netwerk kon pas worden verkregen nadat de gemeente de door Hoffmann gebruikte apparatuur had vrijgegeven en een account aan de onderzoeker had verstrekt.

Dat neemt niet weg dat de geconstateerde kwetsbaarheden ook relevant zijn voor kwaadwillenden die deze toegang niet hebben gekregen. De gemeente geeft aan bekend te zijn geweest met de gevonden kwetsbaarheid. Hiervoor stonden een drietal projecten “aangekondigd” voor 2025, maar deze zijn omwille van de fusie met de gemeente Wijdemeren naar achter geschoven. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 18 van 39 3.4.3 Op welke onderdelen is er ruimte voor verbetering op het vlak van informatiebeveiliging? Hoffmann constateert op basis van het gedane onderzoek, dat er ruimte voor verbetering is voor de gemeente op, o.a., de volgende onderwerpen: • Het Information Security Management Systeem (ISMS) van de gemeente Hilversum is niet vol- ledig en bemoeilijkt het ‘aantoonbaar maken’ van afwegingen en keuzes rondom IB -risico’s en -maatregelen door de gemeente. Hoewel elementen wel afdoende zijn uitgewerkt (zoals bv. scoping, verantwoordelijkheden van managementposities, de zogenaamde ‘PIT -rapportages’ en het uitvoeren van een gap -analyse), ontbreken er belangrijke elementen die noodzakelijk zijn om genomen stappen aantoonbaar te maken, periodieke controles uit te zetten, beleid door te vertalen naar procedures of werkinstructies, gezamenlijk tot doelstellingen te komen en om risico-gebaseerd te werken.

Bovenal leidt een gebrekkig ISMS in de meeste gevallen tot een moeizame bestuurbaarheid van IB-risico’s en het effectief hanteren van de PDCA-cyclus. • Risico gebaseerd werken wordt in het Strategisch IB -beleid gepositioneerd als kern en basis van de activiteiten op IB-vlak, maar er is geen Risicomanagement beleid, er is geen consensus over wat de belangrijkste IB-risico’s zijn voor de gemeente of voor specifieke afdelingen, er zijn geen risicoanalyses uitgewerkt of een methodiek beschreven, er is geen centraal risico register en er zijn geen risico evaluatie criteria afgestemd om IB -risico’s te kunnen classificeren of be- spreekbaar te maken. Hoewel de samenwerking wordt gezocht met Concern Control, is hier in de praktijk nog geen aantoonbare manier van samenwerken in gevonden die leidt tot ‘risico gebaseerd’ werken. • Het IB-bewustzijn van medewerkers van de gemeente Hilversum kan verder worden versterkt. Zowel in algemene zin, als in het toepassen van dat bewustzijn op de processen en systemen waarin en waarmee zij zelf werken. Met name de uitkomsten van de phishingtest door Hoffmann als onderdeel van deze rapportage maken dit inzichtelijk. • Een sluitend ‘Identity - & Access Management’ -proces zorgt voor een vertrouwensbasis voor gebruikers en beheerders van informatiesystemen en het netwerk van de gemeente.

Wanneer toegewezen ‘Identiteiten’ niet gecontroleerd en sluitend beheerd kunnen worden, is het veilig houden van informatiesystemen binnen de gemeente een uitdaging. Hiervoor is een samen- werking nodig tussen ICT, HR en de verantwoordelijk manager. Daarbij zijn periodieke controles en onderlinge afstemming tussen de afdelingen cruciaal. • Middels het vergroten van Logging & Monitoring-capabilities en de analyse van deze data mid- dels een SOC/SIEM-oplossing, kan de gemeente ook reageren op afwijkend gedrag binnen haar informatiesystemen. Zodoende ontstaat er sneller de gelegenheid om in te grijpen bij inci- denten, te reageren op afwijkend gedrag en interne controle uit te oefenen rondom informatie met een verhoogd vertrouwelijk karakter. • Leveranciersmanagement wordt een steeds belangrijker onderwerp – ook aangezet in de BIO2. Dit heeft te maken met de groeiende samenwerking tussen gemeenten en externe leveranciers van informatiesystemen, maar ook met de wettelijke verplichting (o.b.v. de Cbw) om zicht te houden op de risico’s binnen ‘de keten’. Ook voor de gemeente vraagt dit om beleid te hebben Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 19 van 39 op dit onderwerp, dit eenduidig uit te dragen, voorwaarden te stellen aan leveranciers, deze samenwerking op te nemen in het incidentmanagementproces en periodieke controles uit te oefenen op gemaakte afspraken.

3.4.4 Zijn raadsleden, B&W en ambtenaren zich bewust van de risico’s en regels op het gebied van informatieveiligheid en weten zij wat ze moeten doen wanneer zij met een verdachte situatie te maken krijgen? Uit interviews met de portefeuillehouder, ambtenaren en een raadssessie waarin expliciet is nagegaan in hoeverre raadsleden zich bewust zijn van de relevante risico’s en bijbehorende regels rondom infor- matiebeveiliging, komt het beeld naar voren dat men 25 zich bewust is van het belang van informatiebe- veiliging voor de gemeente. In algemene zin is het duidelijk dat ‘men risico loopt’ en dat het onderwerp van ‘toenemend belang is’. In alle gesprekken worden voorbeelden gegeven van specifiekere risico ’s die een impact kunnen hebben op de continuïteit van gemeentelijke processen, de privacy van burgers en mogelijk misbruik van informatie. Hoewel er een operationeel meldingsloket aanwezig is en meldingen ook direct vanuit de mail gedaan kunnen worden, ontstaat de indruk dat ook informele lijnen van groot belang zijn binnen de gemeente. Men weet elkaar te vinden, de lijnen zijn kort. Tegelijkertijd is er geen uitgewerkt incidentmanagement- proces en is ook niet aantoonbaar vastgesteld dat er periodiek geoefend 26 wordt op incidentscenario’s.

3.5 Beantwoording Onderzoeksvraag ‘Rol van de Raad’ 3.5.1 Op welke manier wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van het beleid rondom informatiebeveiliging? Welke mogelijkheden heeft de raad om te sturen en te con- troleren? In onderstaande tabel staan de mogelijkheden opgenoemd waarop de gemeenteraad geïnformeerd kan worden over de uitvoering van het beleid rondom informatiebeveiliging. Vanuit het gesprek met een afvaardiging van de Raad komt naar voren dat deze uiteenzetting niet volledig is, maar dat er op basis van informele lijnen de ruimte is om door te vragen en aanvullende informatie op te vragen. 25 De onderzoeksvraag richt zich op het overkoepelende bewustzijn van risico’s en regels rond informatiebeveiliging binnen de bestuurlijke context, niet op verschillen tussen afzonderlijke doelgroepen. De kwalitatieve onderzoeksmethoden (interviews en raadsse ssie) lenen zich bovendien voor een integrale duiding van patronen en rode draden. 26 Onder periodiek oefenen wordt verstaan: planning van incidentscenario’s binnen de organisatie en een vastlegging van de evaluatie en ‘lessons learned’ vanuit deze oefeningen. Het gaat bijvoorbeeld niet om incidentele (crisis)oefeningen.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 20 van 39 Middel Beschrijving Uitvoering ENSIA Rapportage De jaarlijkse ENSIA-rapportage is een zelfevaluatie die door de CISO van de gemeente wordt uitgevoerd, wordt gecontroleerd door middel van een externe Auditor en goedgekeurd door het College van Burge- meesters en Wethouders. Daarna worden de stukken aan de raad be- schikbaar gesteld middels een raadsinformatiebrief met de (geheime) stukken via de procedure van de griffie met het geheime kastje. Ja Raadsinformatiebrie- ven Raadsinformatiebrieven worden opgesteld bij specifieke onderwerpen om de Raad te informeren. Denk hierbij aan aankomende wetgeving, IB- of privacy-incidenten, wijziging van beleid of concrete dreigingen. Dit is echter geen vast of gepland onderdeel door het jaar heen. Deels Themabijeenkomsten In 2024 is er een themabijeenkomst rondom Informatiebeveiliging ge- organiseerd om de Raad te informeren over het onderwerp en het be- lang hiervan voor de gemeente. Dit is geen vast of gepland onderdeel dat periodiek plaatsvindt. Deels Planning & Control Rapportages Rapportages vanuit de Planning & Control -cyclus bevatten elementen van Informatiebeveiliging, maar geven in de praktijk geen volledig beeld van de IB-status en de relevante risico’s voor de gemeente.

Deels Audit Rapportages Rapportages vanuit audits door externe partijen zorgen voor een ob- jectieve momentopname of ‘blik van buiten’ over de status van Infor- matiebeveiliging binnen de gemeente. Er is echter geen structurele planning rondom Informatiebeveiliging specifiek beschikbaar27. Ja Interne Dashboards of vaste rapportage Dashboards of rapportages vanuit risicomanagement perspectief zijn momenteel niet aanwezig. Vanuit een dergelijk mechanisme worden gemeentelijke doelstellingen voorzien van risico’s en daaropvolgend concrete maatregelen geformuleerd. De logica is vergelijkbaar met de P&C-cyclus, maar spitst zich specifiek toe op IB -onderwerpen. Hierbij is het wenselijk zoveel mogelijk aan te sluiten bij (kritieke) processen binnen de gemeente. Om het overzichtelijk te houden kan er op strate- gisch niveau naar de Raad gecommuniceerd worden, terwijl er op tac- tisch niveau binnen de afdelingen een verdiepingsslag op de risico’s en de maatregelen plaatsvindt. Nee 27 De gemeente geeft in ambtelijk wederhoor aan dat er een planning tot uiting komt in het tactische jaarplan en in de ENSIA rapportage. Team concern control geeft geplande opdrachten voor externe audits. Dat is echter niet wat hier wordt aangehaald. Het betreft het feit dat geen structurele planning is aangetroffen specifiek gericht op Informatiebeveiliging.

Denk hierbij aan een jaarlijks IB -programma met onder meer periodieke risicoanalyses, actualisatie van beleid, interne controles, awareness -activiteiten, kwetsbaarheidsscans en opvolging van verbeterpunten. Zo’n structurele planning is noodzakelijk om systematisch te sturen op de opzet, het bestaan en de werking van de BIO-maatregelen. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 21 van 39 3.6 Bevindingen uit de Operationele testen Vanwege de gevoeligheid van de bevindingen en om eventueel misbruik te voorkomen, worden de bevindingen in deze paragraaf uitsluitend op hoofdlijnen beschreven. Het specifieke verloop van de testen en de bijbehorende details worden niet openbaar gemaakt, maar zijn op basis van need-to-know separaat gedeeld met de gemeente en de Rekenkamer. 3.6.1 Samenvatting ‘phishingtest’ Een van de operationele testen binnen dit onderzoek betrof een zogenaamde ‘phishingtest ’ waarbij er een scenario wordt nagebootst waarin medewerkers van de gemeente een malafide e-mail ontvangen. Hierbij is het van belang te beseffen dat in deze test gekeken wordt naar het handelen van medewerkers en niet of het technisch een realistisch sce nario is. Deze e-mail bevat in dit geval een link, van waaruit de medewerker wordt verzocht om zijn of haar inloggegevens te delen.

Door in te spelen op het ver- trouwen van de medewerker in combinatie met een beloningscomponent, kan het verleidelijk zijn vo or onoplettende of ongetrainde medewerkers om gegevens te verstrekken. Een bewuste interne mede- werker herkent dergelijke pogingen, vertrouwt dergelijke e-mails niet en is zich bewust van de gevaren van onzorgvuldig handelen. Vanuit de test binnen de gemeente Hilversum blijkt dat 36% van de ontvangers heeft geklikt op de link en haar inloggegevens heeft achtergelaten. De gemeente Hilversum zit hiermee ruim boven het gemiddeld e van 15% dat bij vergelijkbare organi- saties wordt vastgesteld . Dit onderbouwt dat het bewustzijn van medewerkers rondom ontvangen phishing mails niet voldoende is. Wel blijkt dat de ‘tweefactorauthenticatie’ van de gemeente haar werk doet en voorkomt dat er direct misbruik gemaakt kan worden van de verkregen inloggegevens . Tijdens de phishingtest raadpleegden sommige medewerkers collega’s, de CISO of de servicedesk om te verifiëren of het om spam ging. Meerdere medewerkers markeerden het bericht als spam en een aantal medewerkers gaf aan dat er een waarschuwing op het intranet geplaatst zou moeten worden. De phishingcampagne is zorgvuldig voorbereid en afgestemd met de directie, de CISO, de betrokken ICT-medewerker, de servicedesk en de Rekenkamer.

Er zijn duidelijke afspraken gemaakt en er is re- kening gehouden met mogelijke effecten op medewerkers. Na afloop is er vanuit de Rekenkamer een e-mail verstuurd waarin alle medewerkers zijn geïnformeerd over de gevaren van phishing en hoe zij de e-mail hadden kunnen herkennen. Hiermee is direct aandacht gecreëerd voor het onderwerp en is de bewustwording vergroot. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 22 van 39 Afbeelding 1: De phishingmail Afbeelding 2: De phishingpagina De phishingtest benadrukt dat er meer bewustwording nodig is door middel van bijvoorbeeld awareness workshops en periode phishing simulaties. 3.6.2 Samenvatting ‘inlooptest’ Een andere test die inzicht geeft hoe men in de praktijk omgaat met informatiebeveiliging, is de fysieke inlooptest. Hierbij hebben twee Mystery Guests (MG) – met vastgelegde toestemming vanuit de ge- meente – pogingen gedaan om zich fysiek toegang te verschaffen tot informatie op het Raadhuis, het Stadskantoor, de Gemeentewerf en het Sociaal Plein van de gemeente. • Op drie van de vier locaties kon er eenvoudig toegang verkregen worden middels ‘tailgating’ (het meelopen met iemand met autorisatie).

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 23 van 39 • De MG’s zijn door een medewerker van het Stadskantoor herhaaldelijk aangesproken op hun aanwezigheid. Andere medewerkers lieten de MG’s ongestoord hun gang gaan. • Op een locatie konden deuren open gemaakt worden door deze te ‘flipperen’ – daarmee werd het toegangspassysteem omzeild. • Tijdens de test hadden de MG’s toegang tot (vertrouwelijke) documenten en materialen. De hieronder opgenomen foto’s zijn genomen tijdens de inlooptest en dienen ter illustratie van de uit- gevoerde activiteiten. Afbeelding 3: 'Open' deur Afbeelding 4: Rondlopen op afdeling Uit de inlooptest is gebleken dat er bijna overal vrijelijk bewogen kan worden met behulp van een fictief verhaal, de identiteit wordt op één geval na niet geverifieerd, deuren bij het Sociaal Plein kunnen door middel van “flipperen” opengebroken worden, er kan relatief eenvoudig achter iemand aangelopen wor- den door beveiligde deuren, er zijn open kasten en een enkele papier container die niet op slot zit 28. Deze zaken hebben als gevolg dat er vertrouwelijke documenten bemachtigd kunnen worden door kwaadwillende.

3.6.3 Samenvatting ‘penetratietest’ In de digitale ‘penetratietest’ is er door de onderzoekers van Hoffmann – binnen een specifiek tijdsframe – gezocht naar kwetsbaarheden in 1) de interne infrastructuur, 2) de wifi, 3) de externe infrastructuur , en 4) de cloudomgeving. In totaal zijn er 6 bevindingen als ‘hoog’ gecategoriseerd , 7 als ‘gemiddeld’, 1 als ‘laag’ en 1 als ‘informatief’. De bevindingen zijn niet als ‘kritiek’ geclassificeerd, gezien de kwetsbaarheden niet direct en eenvoudig kunnen worden misbruikt. Om tot daadwerkelijke exploitatie te komen, zijn meerdere aanvullende 28 De gemeente gebruikt twee papieren containers: een container voor oud papier en karton en een container voor gevoelige informatie en persoonsgegevens. Er is gevoelige informatie aangetroffen in een niet afgesloten papiercontainer.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 24 van 39 stappen en voorwaarden noodzakelijk. Zo is eerst toegang tot het interne netwerk vereist en moeten geldige inloggegevens van een gebruikersaccount worden verkregen, voordat verdere escalatie naar een account met hogere rechten mogelijk is. Daarnaast zijn er meerdere technische handelingen nodig om de kwetsbaarheid daadwerkelijk te kunnen benutten. Op 3 november 2025 zijn tijdens het uitvoeren van de penetratietest de bevindingen die het mogelijk maakten om verhoogde rechten binnen het netwerk van de gemeente te verkrijgen, zowel per e -mail als telefonisch gedeeld met de ICT-afdeling. Daarnaast zijn deze bevindingen door de uitvoerende ethi- sche hacker mondeling toegelicht aan de CISO tijdens het locatiebezoek. Verdere details zijn uitsluitend op basis van need-to-know en vertrouwelijk met de gemeente gedeeld. Het gemeentelijke netwerk was op afstand niet direct toegankelijk voor onbevoegden. Tijdens de tech- nische penetratietest is geen externe toegang tot het netwerk verkregen, wat erop wijst dat de externe beveiliging op orde is. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 25 van 39 4.

Hoofdconclusie en praktische oplossingsrichtingen 4.1 Conclusie De informatieveiligheid van de gemeente Hilversum is gedeeltelijk gewaarborgd, maar nog onvoldoende aantoonbaar, structureel en risicogestuurd ingericht om te kunnen spreken van een robuuste en toe- komstbestendige invulling van de wettelijke zorgplicht. De BIO stelt als uitgangspunt dat informatiebe- veiligingsmaatregelen aantoonbaar zijn ingericht in opzet, bestaan en werking. Dit vraagt om samen- hangende documentatie, expliciete vastlegging, periodieke toetsing en structurele actualisatie van be- leid, processen en maatregelen. Met de overgang naar de BIO2 verschuift dit kader van een richtingge- vende norm naar een wettelijk verankerde verplichting onder de Cyberbeveiligingswet, waarmee het voeren van een adequaat en risicogestuurd Information Security Management Systeem (ISMS) expliciet verplicht wordt gesteld. De gemeente heeft de afgelopen jaren aantoonbaar stappen gezet om informatiebeveiliging te verbe- teren en beschikt over betrokken medewerkers, een gemotiveerd IB - en privacyteam en diverse inge- zette maatregelen. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat deze maatregelen onvoldoende samen- hang vertonen, niet altijd zijn vastgelegd in beleid, procedures en controles, en beperkt worden getoetst op effectiviteit.

Hierdoor blijft de o rganisatie kwetsbaar voor incidenten met potentieel grote impact op dienstverlening, privacy van burgers en bestuurlijk vertrouwen. Samenvattend wordt geconcludeerd dat de gemeente Hilversum zich in een ontwikkelfase bevindt op het gebied van informatiebeveiliging. Er is sprake van betrokkenheid , bewustzijn over het belang van informatiebeveiliging en er zijn concrete initiatieven om dit te versterken, maar de informatiebeveiliging is nog onvoldoende volwassen, risicogestuurd en aantoonbaar ingericht om te voldoen aan de eisen die voortvloeien uit de BIO, de BIO2 en de aankomende Cyberbeveiligingswet. Zonder verdere profes- sionalisering van het Information Security Management Systeem, expliciete risicosturing en structurele toetsing van maatregelen blijft de organisatie kwetsbaar voor incidenten die impact kunnen hebben op de continuïteit van dienstverlening, de privacy van burgers en het vertrouwen in het bestuur. Deze hoofdconclusie vormt de basis voor de conclusies en aanbevelingen zoals uitgewerkt in de be- stuurlijke nota.

4.2 Praktische oplossingsrichtingen De in de bestuurlijke nota geformuleerde aanbevelingen zijn gebaseerd op bevindingen die zijn gedaan in de beantwoording van de (deel)vragen in dit onderzoek en bieden concrete handvatten om de vol- gende stap te zetten en de informatiebeveiliging van de gemeente Hilversum duurzaam naar een hoger volwassenheidsniveau te brengen. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 26 van 39 Bij de uitvoering van de in de bestuurlijke nota geformuleerde aanbevelingen kan gebruik worden ge- maakt van de volgende verbeterpunten en oplossingsrichtingen: Nr. Para- graaf Verbeterpunten Oplossingsrichtingen Thema 1: versterk de fundamenten van informatiebeveiliging 1 3.2.1 Het Strategisch Gegevensbescherming en Informatiebeveiligingsbeleid geldt van 2025-2029, maar houdt nog onvoldoende rekening met wijzigingen van de BIO naar de BIO2. • Voer een impactanalyse en gap-analyse uit om beter te begrijpen wat de BIO2 (en haar verankering in de Cy- berbeveiligingswet, Cbw) voor impact heeft op het IB- beleid van de gemeente. 2 3.2.2 De gemeente heeft niet voor alle onder- werpen beleid zoals genoemd in de BIO. Ook de onderliggende uitwerking van het beleid in procedures en werkinstructies is niet volledig. • Stel beleid op in lijn met de vereisten vanuit de BIO2. • Werk deze uit in concrete toegepaste procedures.

• Stel werkinstructies op waar nodig om operationele pro- cessen specifiek te sturen. 3 3.2.3 De gemeente heeft geen aantoonbare stappen gezet om de impact van de ver- taling naar de BIO2 te bepalen29. Ook de Wwke vormt geen onderdeel van het be- leid, terwijl er wel specifiek wordt verwe- zen naar ‘OT’ in het openbare domein. • Zie Oplossingsrichting 3.2.1 in deze tabel. • Voer een impactanalyse uit rondom de Wet weerbaar- heid kritieke entiteiten (Wwke) en de mate van toepas- sing op ‘OT’ in het openbare domein voor de gemeente Hilversum – ook met het oog op de fusie met de ge- meente Wijdemeren. 4 3.2.4 Er is geen aantoonbaar beleid of uitvoe- ring daarvan rondom ‘risicomanagement’ binnen de gemeente gericht op IB-ri- sico’s. • Werk uit wat ‘risico-gebaseerd werken’ betekent voor de gemeente en hoe de gemeente komt tot een ‘objectieve beoordeling’ – zoals gesteld in het Strategisch IB-beleid. • Volg de verplichting vanuit de BIO2 – wettelijk verankerd in de Cbw – om risico gebaseerd maatregelen te nemen rondom IB-vraagstukken. 29 De gemeente geeft in ambtelijk wederhoor aan dat er wel degelijk aantoonbare stappen worden gezet in het bepalen van de impact van de vertaling van de BIO naar de BIO2.

Elementen die hadden kunnen bijdragen aan deze aantoonbaarheid (maar niet aanwezig ware n in de voor het onderzoek aangeleverde informatie), konden bijvoorbeeld zijn: de aanwezigheid van een impactanalyse, het benoemen van de BIO2 en de verhouding daartoe in het Strategisch IB-beleid (2025-2029), het vastleggen van notulen van vergaderingen waarin keuzes hieromtrent zijn gemaakt, inhoudelijke onderwerpen vanuit de BIO2 die naar voren komen in andere beleidsstukken. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 27 van 39 5 3.3.1 De gemeente is niet volledig compliant aan de BIO, maar heeft ook voor zichzelf niet bepaald waar het aan zou moeten voldoen. • Werk vanuit de analyse rondom de BIO2 (zie aanbeve- ling 1) toe naar een risico gebaseerde selectie van maatregelen op de primaire processen en kritieke infor- matiesystemen van de gemeente. • Vervang de ‘compliant’-mindset voor een ‘risk-based’- mindset. Waar een ‘compliant’-mindset primair is gericht op het formeel voldoen aan normen en checklists, richt een ‘risk-based’-mindset zich op het systematisch identi- ficeren en beheersen van de meest relevante risico’s. Door informatiebeveiliging primair te sturen vanuit ri- sico’s in plaats van normnaleving, ontstaat meer focus op effectiviteit, prioritering en daadwerkelijke weerbaar- heid van de organisatie.

• Realiseer dat de BIO2 een wettelijke verankering heeft in de Cbw en niet langer alleen als richtlijn geldt. 6 3.4.3 Uitgelichte verbeterpunten voor de ge- meente op het vlak van informatiebeveili- ging om de gemeente in verhoogde mate weerbaar te maken (zie tekst onder 3.4.3 voor verdere onderbouwing). • Stel een ISMS op zoals dit wordt voorgeschreven vanuit de BIO/BIO2 en in lijn met best practices. Dicht de ‘gaps’ die op dit moment geconstateerd zijn in het hui- dige ISMS. • Zie 3.2.4 rondom ‘risico management’. • Zie 3.4.2 rondom ‘bewustzijn’. • Zie 3.4.2 rondom ‘IAM’. • Verken de mogelijkheden om Logging & Monitoring uit te rollen op basis van risico’s voor de organisatie. • Versterk het leveranciersbeleid en bijbehorende proce- dures in lijn met geldende wet- en regelgeving. • Verken de mogelijkheden om SOC/SIEM-oplossing te realiseren en zodoende afwijkend gedrag binnen het netwerk en systemen te detecteren en onderdeel te ma- ken van de incidentmanagement-capabilities van de ge- meente. • Versterk het Leveranciersbeleid en bijbehorende -proce- dures in lijn met de verplichtingen volgens de BIO/BIO2. Thema 2: Vergroot de effectiviteit en aantoonbaarheid van maatregelen in de praktijk 7 3.3.2 De gemeente heeft geen budget ter be- schikking specifiek voor informatiebeveili- ging.

• Overweeg in hoeverre het wenselijk is om de inzet van middelen inzichtelijk te maken specifiek voor IB-activitei- ten en -maatregelen. • Alloceer het nemen van maatregelen bij specifieke ver- antwoordelijke afdelingen of functionarissen. • Behoud het overzicht hierover vanuit de CISO-positie en geef opvolging aan geconstateerde tekortkomingen en toegezegde plannen om maatregelen te implementeren. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 28 van 39 8 3.4.1 Er is geen planning30 beschikbaar wat voor steekproeven of testen er worden uitgevoerd binnen de gemeente31. • Stel een ‘testbeleid’ vast en voorzie deze van onderlig- gende operationele planning. • Beleg de uitvoer binnen de organisatie (zowel binnen af- delingen als vanuit een derdelijnsfunctie). • Plan testen in en stuur hierop vanuit een vastgelegde agenda en specifiek toegewezen budget. 9 3.4.2 De gemeente scoort bovengemiddeld in de phishingtest en lijkt hiermee kwets- baarheden te vertonen rondom het be- wustzijn van medewerkers om veilig om te gaan met e-mails. • Herhaal phishing exercities periodiek. • Onderzoek wat voor andere testen kunnen bijdragen aan het verhogen van het bewustzijn van medewerkers op dit vlak.

• Realiseer dat MFA/2FA een werkende maatregel is, maar dat deze met voldoende tijd en kennis ook te om- zeilen valt door kwaadwillenden en dat verkregen cre- dentials ook op andere wijze een risico kunnen vormen voor de organisatie en voor individuen. 10 3.4.2 Ongeautoriseerde toegang tot netwerk of informatiesystemen geldt ook van ‘bin- nenuit’. • Creëer een sluitend In dienst /Uit dienst-proces voor in- terne en externe medewerkers. • Vergroot de afstemming met en samenwerking tussen ICT, HR en verantwoordelijk management. • Initieer periodieke checks rondom functies met een ver- hoogd risico. • Initieer periodieke checks rondom kritieke systemen. • Initieer periodieke checks rondom gevoelige informatie. • Beperk de mogelijkheden tot exfiltratie van data op ba- sis van risico’s voor de organisatie. 30 Het gaat in deze bevindingen om het aantoonbare en structurele karakter van de genomen maatregelen. In ambtelijk wederhoor geeft de gemeente aan dat er jaarlijkse uitwijktesten worden gedaan en dat verbetervoorstellen worden geïdentificeerd en geïmplemente erd. Hier is echter geen aantoonbare structurele planning voor aangeleverd. 31 De gemeente geeft aan dat er jaarlijks een uitwijktest gedaan wordt voor de dienstverlening aan de loketten in het stadskantoor. Hierover wordt gerapporteerd aan de CISO, er worden verbetervoorstellen geïdentificeerd en geïmplementeerd.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 29 van 39 Thema 3: Richt de bestuurlijke informatievoorziening structureel in 11 3.4.4 Raadsleden, B&W en ambtenaren wor- den niet structureel geïnformeerd over de risico’s en regels op het gebied van infor- matieveiligheid. • Richt een structurele en periodieke informatievoorzie- ning in (bijvoorbeeld via een vast bestuurlijk dashboard, kwartaalrapportage of jaarlijkse themasessie) van vol- doende volwassenheidsniveau, waarin raadsleden, B&W en ambtenaren actief en consistent worden geïn- formeerd over actuele risico’s, relevante regels, inciden- ten en ontwikkelingen op het gebied van informatievei- ligheid. • Communiceer een eenduidig risico- en dreigingsbeeld voor de gemeente op een begrijpelijke wijze met sta- keholders. • Wijs de stakeholders op hun specifieke rol, rechten en plichten rondom deze risico’s. • Betrek stakeholders op basis van hun toegewezen ver- antwoordelijkheden bij incidentscenario-besprekingen, table tops en specifieke oefeningen. • Zorg voor een duidelijk incidentmanagementproces, zo- dat meldingen snel en eenduidig kunnen worden ge- daan, efficiënt en effectief kunnen worden opgevolgd. • Leg incidenten vast, evalueer ze en leg ‘lessons lear- ned’ vast.

12 3.5 Het is niet vastgesteld of de controle- en formele goedkeuringsmechanismen van de jaarlijkse ENSIA-zelfevaluatie van vol- doende kwaliteit zijn. Deze mechanismen behoren bij te dragen aan de objectiviteit, zorgvuldigheid en betrouwbaarheid van de rapportage. De beoordeling van deze mechanismen viel echter niet binnen de scope van dit onderzoek. • Vergelijk de uitkomsten van de zelfevaluatie met de be- vindingen uit dit onderzoek om een zorgvuldig en onder- bouwd beeld te krijgen van het volwassenheidsniveau van de zelfevaluatie. • Leg vast op welke wijze de externe auditor zijn toetsing uitvoert, zodat helder is welke beoordelingscriteria en werkwijzen worden toegepast. • Maak inzichtelijk in welke mate de uitkomsten van de zelfevaluatie worden getoetst en kritisch bevraagd door de verschillende goedkeuringsgremia, zodat de kwaliteit en betrouwbaarheid van het totale toetsingsproces ge- waarborgd blijft. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 30 van 39 Disclaimer De volgende medewerkers van Hoffmann hebben het onderzoek uitgevoerd en deze rapportage opge- maakt32: Onderzoeker 1 Security Risk Management Consultant Onderzoeker 2 Cyber Security Specialist Onderzoeker 3 Mystery Guest Onderzoeker 4 Mystery Guest Ondergetekende is vanuit haar rol als leidinggevende eindverantwoordelijk voor dit onderzoek.

Elisabeth Huige – Van de Loo Algemeen Directeur Dit rapport is geschreven voor de opdrachtgever, zodat hij of zij in staat wordt gesteld om maatregelen te nemen teneinde de cyberweerbaarheid van zijn/haar organisatie te verhogen. Wij kunnen geen aan- sprakelijkheid aanvaarden voor acties of maatregelen die door opdrachtgever of diens vertegenwoordi- gers op basis van het rap port worden ondernomen. Tenslotte verwijzen wij naar de van toepassing zijnde dienstverleningsvoorwaarden. Almere, 1 juni 2026 32 De onderzoekers zijn met naam en toenaam bekend bij Hoffmann en de opdrachtgever, maar worden hier in het kader van hun privacy niet nader benoemd.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 31 van 39 5. Bijlagen 5.1 Maturity model informatiebeveiliging Om als organisatie de informatiebeveiliging op orde te brengen kan het maturity model informatiebeveiliging handvatten bieden . Het model maakt inzichtelijk wat het volwassenheidsniveau van een organisatie is informatiebeveiliging. Het kan eveneens worden g ebruikt als richtlijn welke stappen ondernomen dienen worden om de informatiebeveiliging (verder) te optimaliseren. Het model op de volgende pagina gaat uit van fasen in de ontwikkeling van organisaties. Hierbij wordt vastgesteld op welk niveau een organisatie zich bevindt, zodat passende acties ondernomen kunnen worden om het volgende niveau te behalen. Dit model is uiteraard een richtlijn en ken t haar beperkingen. Het is meer gericht op het ‘hoe’ en minder op het ‘wat’ en ‘wie’ in de ontwikkeling van het volwassenheidsniveau. Daarnaast kan het zo zijn dat een organisatie een 2 scoort op het volwassenheidsniveau en daarnaast ook al aan een aantal kenmerken van niveau 3 voldoet. Een organisatie krijgt de score van het niveau, indien het aan alle bijbehorende kenmerken van het niveau voldoet. Op de volgende pagina wordt het maturity model weergegeven.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 32 van 39 5.2 | Verloop mail-phishingtest De operationele details van de uitgevoerde test zijn | gedeeld met de uitvoerend verantwoordelijken. De conclusies en bevindingen zijn opgenomen in de openbare rapportage. 5.3 | Verloop fysieke inlooptest De operationele details van de uitgevoerde test zijn gedeeld met de uitvoerend verantwoordelijken. De conclusies en bevindingen zijn opgenomen in de openbare rapportage. 5.4 | Verloop digitale penetratietest De operationele details van de uitgevoerde test zijn gedeeld met de uitvoerend verantwoordelijken. De conclusies en bevindingen zijn opgenomen in de openbare rapportage. 5.5 | Aanwezige beleidsstukken in relatie tot de BIO Onderstaande tabel geeft een overzicht van de | onderwerpen die in lijn met de BIO-richtlijn verwacht worden bij een gemeentelijke organisatie. De term ‘beleid’ | is in dezen een brede term waarin het gaat om een vorm van beschrijving van het doel, de opzet, de verantwoordelijkheden rondom en | de beschrij- ving van processen rondom genomen maatregelen.

# | Onderwerp | Aanwezig? | Datum 1 | Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid | Ja | 2025-2029 2 | Risicomanagementbeleid | Nee 3 | Rollen en verantwoordelijkheden | Ja | Onderdeel strategisch beleid 4 | Classificatiebeleid | Nee 5 | Bewustwording & training | Deels | 2024 – concept 0.3 6 | Incidentmanagement | Nee | Protocol uit 2021 – concept 0.1 7 | Logging & monitoring | Ja | 2022 8 | Audit- & compliance | Deels33 | Onderdeel strategisch beleid, zicht- bare uitvoering, geen planning 9 | Bedrijfscontinuïteit | Ja | 2025 10 | Gegevensbescherming (AVG) | Ja | 2024 11 | Toegangs- & autorisatiebeleid | Nee 12 | Netwerk- & segmentatiebeleid | Nee 33 Tijdens ambtelijk wederhoor geeft de gemeente aan dat Team concern control en audit ook generieke (ITGC) en applicatieve audits laat uitvoeren (inclusief planning). Echter was deze informatie t.t.v. het onderzoek niet voorhan- den. De reactie vanuit de gemeente onderschrijft bovendien de classificatie dat dit ‘deels’ aanwezig is: in algemene zin, niet gespecificeerd op IV-onderwerpen en niet inzichtelijk of (mede-)gecoördineerd vanuit het ISMS van de CISO. Die constatering komt ook naar voren vanuit de gevoerde interviews met zowel de CISO als concern control.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR | Pagina 33 van 39 # | Onderwerp | Aanwezig? | Datum 13 | Patchmanagement | Nee 14 | Change management | Nee 15 | Werkplek en veilige verbinding op afstand | Ja | 2021 16 | Encryptie | Nee 17 | Mobiele apparaten | Ja | 2021 18 | Configuratie | Nee 19 | Opslag- & back-up | Nee | Wel operationele uitvoer 20 | Leveranciersmanagement | Nee 21 | Technisch incidentbeheer | Nee 22 | Cloud- en SaaS-gebruik | Nee 23 | Fysieke beveiliging | Ja | 2024 24 | Screeningsbeleid | Nee | Wel operationele uitvoer 25 | Wachtwoordbeleid | Ja | 2019 5.6 | Overzicht onderwerpen in de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) # | Onderwerp | Korte beschrijving 1 | Beleidslijnen voor informatie- | Richtlijnen en kaders voor het opstellen en onderhouden van informa- beveiliging | tiebeveiligingsbeleid. 2 | Organiseren van informatiebe- | Rollen, verantwoordelijkheden en structuur van informatiebeveiliging veiliging | binnen de organisatie. 3 | Beheer van bedrijfsmiddelen | Inventariseren en beschermen van informatie-assets (zoals systemen, data en apparatuur). 4 | Personeelsbeveiliging | Beveiligingsmaatregelen rond medewerkers: screening, bewustwor- ding, exitprocedures. 5 | Fysieke beveiliging | Beveiliging van gebouwen, serverruimtes en werkplekken tegen onbe- voegde toegang of schade.

6 | Beheer van communicatie- | Correct gebruik van netwerken, e-mail, internet en andere communi- technologie | catiemiddelen. 7 | Toegangsbeveiliging | Regelen van toegangsrechten en autorisaties voor systemen en infor- matie. 8 | Cryptografie | Gebruik van versleuteling (encryptie) voor vertrouwelijkheid en integri- teit van data. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR | Pagina 34 van 39 Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 35 van 39 # Onderwerp Korte beschrijving 9 Fysieke en logische beveili- ging van systemen Beveiliging van besturingssystemen, applicaties, back-ups, malware- bescherming. 10 Beheer van leveranciers Beveiliging bij uitbesteding, inclusief contractafspraken over beveili- ging met derden. 11 Informatiebeveiligingsinciden- ten Detectie, melding, registratie en afhandeling van beveiligingsinciden- ten. 12 Continuïteitsbeheer Voorbereiding op calamiteiten en voortzetting van kritieke processen (BCM/DRP). 13 Naleving (compliance) Voldoen aan wettelijke verplichtingen, normen en interne beleidsre- gels. 14 Risicomanagement Identificeren, beoordelen en beheersen van risico’s voor informatiebe- veiliging. 5.7 Verklarende woordenlijst Onder leiding van Cyberveilig Nederland (https://www.cyberveilignederland.nl/) hebben ruim 60 organi- saties, overheidspartijen en private partijen meegewerkt aan de samenstelling van het cybersecurity woordenboek.

Er is een verklarende woordenlijst opgesteld met bijna 600 cybersecuritytermen om bij- voorbeeld rapporten, adviezen of offertes beter te begrijpen. Voor het complete woordenboek verwijzen wij graag naar: www.cyberveilignederland.nl/woordenboek Hieronder een opsomming van cybersecuritytermen die voorkomen in deze rapportage. BEGRIP BETEKENIS BIO Baseline Informatiebeveiliging Overheid, het basis normenkader voor informatie- beveiliging binnen de overheid. CISO Chief Information Security Officer. De medewerker die aangewezen verantwoor- delijk is voor informatiebeveiliging. Rol op strategisch niveau. Bestuur blijft altijd eindverantwoordelijke. ENSIA Eenduidige Normatiek Single Information Audit. Het is een in 2017 geïntrodu- ceerd, uniform verantwoordingsstelsel waarmee Nederlandse gemeenten, pro- vincies en waterschappen jaarlijks verantwoording afleggen over hun informatie- veiligheid. Dit proces, gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), integreert toezicht en toetst de opzet, het bestaan en de werking van be- veiligingsmaatregelen. FG Functionaris Gegevensbescherming. Verantwoordelijk voor toezicht op toepas- sing en naleving van de AVG.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 36 van 39 BEGRIP BETEKENIS Exfiltratie Het kunnen onttrekken van informatie uit systemen en het daarmee in een onbe- voegde, ongecontroleerde omgeving te brengen en ongeautoriseerd toegang tot deze data mogelijk te maken – met als gevolg een datalek of mogelijk misbruik tot gevolg. Gebruikersnaam Naam waarmee een gebruiker in een computersysteem kan inloggen. IAM Identity & Access Management is een combinatie van een technische maatregel en een organisatorisch proces dat wordt ingezet om gebruikers een unieke en tot de persoon herleidbare identiteit toe te wijzen en passende toegangsmidde- len, -rechten en -rollen daaraan te koppelen. Dit wordt gedaan op basis van de rol of functie die de gebruiker binnen de organisatie vervult. Dat wordt ook wel role-based access (RBAC) genoemd. Informatiebeveiligings- organisatie Het team wat zich binnen een bedrijf bezighoudt met het beschermen van de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van informatie. ISMS Information Security Management Systeem. Verzameling van alle onderling sa- menhangende elementen op het vlak van informatiebeveiliging. Helpt beleid, procedures en doelstellingen te formuleren, implementeren, communiceren en evalueren om de algehele informatiebeveiliging te verbeteren/garanderen. ISO Information Security Officer.

Verantwoordelijk voor informatiebeveiligingsbeleid evenals de implementatie en toezicht op uitvoering. Tevens verantwoordelijk voor strategie op het gebied van informatiebeveiliging. Inloggegevens Gebruikersnaam en wachtwoord waarmee in een computersysteem kan inlog- gen. Incident Gebeurtenis of actie waarbij de beveiliging van hardware, software, informatie, een proces of organisatie mogelijk is gevaar is gebracht of geheel of gedeeltelijk is doorbroken. Logging Het automatisch bijhouden van veranderingen en gebeurtenissen binnen een systeem. Malware Kwaadaardige software die aanvallers op een digitaal systeem zetten om er op afstand bij te kunnen, het te vernielen of informatie te stelen. Malware is een samentrekking van het Engelse malicious software. MFA Multi Factor Authentication is een technische maatregel die ervoor zorgt dat een gebruiker altijd middels het toepassen van (minimaal) twee gescheiden elemen- ten toegang kan krijgen tot informatie(systemen) of fysieke omgevingen. Mitigerende maatregel Een activiteit met als doel om de oorzaak of het gevolg van een ongewenste ge- beurtenis weg te nemen, of te verkleinen. Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 37 van 39 BEGRIP BETEKENIS Mystery guest bezoek Beveiligingstest waarbij een daartoe aangewezen persoon op bezoek gaat bij een organisatie. Daar probeert hij in ruimtes te komen waar hij niet mag komen.

En hij probeert bij informatie te komen waar hij niet bij mag komen. Zo test de persoon deze organisatie. Men kan deze test combineren met een penetratietest. In dat geval gaat de mystery guest een beveiligde ruimte in. Daar probeert hij in te bre- ken op het lokale computernetwerk. PDCA Plan-Do-Check-Act (cyclus). Stappen ter verbetering van bijvoorbeeld een pro- ces of beleid. Phishing/Mail-phishing Aanval waarbij de aanvaller iemand verleidt om belangrijke informatie te geven, zoals bijvoorbeeld inloggegevens of creditcardgegevens. Phishing gebeurt vaak via e-mails. Maar aanvallers proberen het ook via de telefoon, een sms of een app- bericht PO Privacy Officer. Verantwoordelijk voor het ontwikkelen en bewaken van het pri- vacybeleid en ondersteuning bieden bij uitvoering van het beleid. Ransomware Ransomware is malware die de databestanden van gebruikers versleutelt, met als doel om deze later te ontsleutelen in ruil voor losgeld. Security by design Een product, dienst of systeem ontwerpen en vanaf het begin ook de beveiliging mee ontwikkelen en testen. SER Satellite Equipment Room, een satelliet van het technische hart van een bedrijf. Ruimte waarin serverapparatuur, netwerkapparatuur en IT-infrastructuur aanwe- zig zijn.

SOC/SIEM-oplossing Staat voor Security Operations Center/Security Incident and Event Monitoring van waaruit bewegingen binnen een netwerk actief of passief bekeken worden en geanalyseerd op afwijkend gedrag om zodoende tijdig in te kunnen grijpen bij (potentiële) incidenten. Toon aan de top De houding en gedrag van het hogere management en de invloed hiervan op de cultuur en normen binnen de gehele organisatie. Wachtwoord Reeks van letters, cijfers en of andere karakters waarmee een gebruiker in een computersysteem kan komen. Het is de bedoeling dat een gebruiker dit wacht- woord niet aan anderen geeft en een sterk wachtwoord kiest zodat dit moeilijk te kraken is door aanvallers Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 38 van 39 5.8 Overzicht geïnterviewden Functie Datum interview Chief Information Security Officer 12 september, 15 oktober Enterprise Architect 15 oktober Portefeuillehouder 19 november Concerncontroller 15 oktober Concerndirecteur 15 oktober Contract-/Servicemanager 15 oktober Afdelingshoofd Publiekszaken 24 oktober IT-/ ICT-team manager 24 oktober Raads- en commissieleden 17 november 5.9 Overzicht bestudeerde documenten Ten behoeve van het onderzoek zijn diverse documenten van de gemeente Hilversum ontvangen en bestudeerd. Het overzicht van de geraadpleegde documenten is gedeeld met de uitvoerend verant- woordelijken.

Hoffmann | Dossiernummer 22507030 | OPENBAAR Pagina 39 van 39 www.hoffmann.nl VERTROUWEN IS GOED, HOFFMANN IS BETER

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://hilversum.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/21d5823a-155d-47b6-af3e-ee022ce584d8?agendaItemId=b25b5b6b-30f9-43d5-950b-53ea75916877