Bijlage 1 - Economisch perspectief 2040 Hilversum
Tekst van het document
Economisch perspectief 2040
46
Evenals kansen om te werken aan opgaven als wateroverlast en hittestress door klimaatverandering in deze nu veelal versteende werkgebieden. Deze werklocaties lenen zich door de hogere milieu categorieën niet voor menging met wonen. Opgaven •
Aanpak van hittestress door de grote hoeveelheid verharding op deze werklocaties
•
Veel verschillende eigenaren
•
Schaarse ruimte
Werkgebieden: Havenkwartier, Zeverijnstraat, Kerkelanden.
Kantorenlocaties De kantorenlocaties van Hilversum hebben een belangrijk aandeel in de Hilversumse economie. De kantorenlocaties in Hilversum zijn overwegend gericht goede bereikbaarheid met op de auto. Rond het station van Hilversum ligt de focus op het gebruik van het OV. Op kantoorlocaties wordt overwegend gestapeld gebouwd en is er op het kavel ook ruimte voor een ‘tuin’ of openbare ruimte. Deze openbare ruimte wordt over het algemeen gedomineerd door de aanwezigheid van grote parkeervelden rond de kantoren. Hierdoor is de auto nadrukkelijk zichtbaar op deze locaties. Op binnenstedelijke kantoorlocaties zijn grote parkeervelden vanwege de schaarste aan ruimte vaak niet mogelijk en wordt parkeren gebouwd opgelost (kelder of onderste verdiepingen). Potentie Er liggen kansen om te intensiveren op de Hilversumse kantoorlocaties. Er is vraag naar ruimte voor kantoren. Op de huidige kantorenlocaties is die ruimte er ook, dat vraagt wel om een andere aanpak van parkeren. Bijvoorbeeld door het parkeren te organiseren in gebouwde parkeervoorzieningen op een paar centrale locaties op het terrein. Het anders organiseren van parkeren kan veel ruimte bieden en is tevens een kans voor het toevoegen van meer ruimtelijke kwaliteit op deze werklocaties. Een groene, gezonde en uitnodigende ruimte die ontmoeting
Economisch perspectief 2040
47
stimuleert, niet alleen voor werknemers van de kantoren maar ook voor de omliggende woonwijken. Deze groene en openbaar toegankelijke ruimten kunnen ook bijdragen aan opgaven als klimaatadaptatie en kunnen de verbinding vormen tussen de stad en het aangrenzende landschap van de Utrechtse Heuvelrug. Opgaven •
Parkeeropgave
•
Meerdere eigenaren
•
Combinatie van opgaven
Werkgebieden: Laapersveld, Arenapark, Station Hilversum
Gemengd stedelijk gebied Gemengd stedelijke gebieden kenmerken zich als plekken rond OV-knooppunten waar programma’s voor wonen, werken en voorzieningen met elkaar worden gecombineerd in een aantrekkelijke openbare ruimte. De nabijheid van veel verschillende functies op loop- en fietsafstand in combinatie met een aantrekkelijke buitenruimte maakt deze gebieden populaire vestigingslocaties. Door deze nabijheid is een auto niet altijd nodig. De auto is daarom in gemengd stedelijk gebied vaak minder prominent aanwezig. Het belang van een goede ontsluiting via het openbaar vervoer is daarom extra belangrijk. Het mengen van programma gaat over het realiseren van meerdere programma’s op één locatie. Dat betekent dat programma’s worden gestapeld en gecombineerd en dus de in de hoogte of in hogere dichtheden wordt ontwikkeld. Gemengd stedelijk gebied combineert werken in de vorm van kantoren en kleinschalige maakindustrie (lage milieu categorieën) met stedelijk woonprogramma. Boven het programma voor werken en voorzieningen worden woningen toegevoegd en de openbare ruimte wordt aantrekkelijk ingericht. Een uitnodigende openbare ruimte waarin ontmoeting wordt gestimuleerd is een belangrijke voorwaarde voor een goed functionerend gemengd stedelijk interactiemilieu.
Daarbij zijn ook voorzieningen als een snelle internetverbinding en plekken om goede koffie of een lekker broodje te halen belangrijke voorwaarden.
Economisch perspectief 2040
48
Potentie In Hilversum ligt er voor de huidige werklocaties langs het spoor een potentie om deze gebieden te transformeren naar gemengd stedelijk gebied. Deze locaties liggen op loop- of fietsafstand van de Hilversumse stations en hebben op sommige plekken (bijvoorbeeld delen van Mussenstraat) al de uitstraling van een gemengd stedelijk interactiemilieu. Het ontwikkelen van een dergelijk gebied betekent niet dat woonprogramma het programma aan werken vervangt. In gemengd stedelijk gebied worden meerdere programma’s gerealiseerd op dezelfde plek, dat betekent het toevoegen van meer programma en daardoor het bouwen met hogere dichtheden en hogere bouwhoogten. Naast het combineren van wonen, werken en voorzieningen is een aantrekkelijke openbare ruimte belangrijk. Dat biedt kansen om opgaven als natuur in de stad en klimaatadaptatie een plek te geven in deze gebieden. Om een dergelijke transformatie naar gemengd stedelijke gebied rond het spoor mogelijk te maken, is het nodig dat een aantal grotere bedrijven, die minder goed mengen met andere programma’s, uit het gebied verhuizen om plaats te maken voor een nieuw gemengd woon-werk milieu. Opgaven •
Veel verschillende grondeigenaren
•
Veel stakeholders
•
Combinatie van opgaven
Werkgebieden: Mussenstraat, Oude Amersfoortseweg, Liebergerweg, Korte Noorderweg
Campus Campussen profileren zich als groene en gezonde plekken waar innovatie, ontmoeting, gezamenlijke product- en kennisontwikkeling centraal staan. Een gebied waar de inrichting van de openbare ruimte en de positionering van gebouwen interactie stimuleert. Een campus wordt ontwikkeld vanuit een gedragen campusgedachte. Alle ingrepen en ontwikkelingen in het gebied moeten bijdragen aan deze gedachte. De focus ligt op waarde creatie door innovatie, stimulatie van werkgelegenheid en kenniseconomie, kennisdeling en economische concurrentiekracht.
Economisch perspectief 2040
49
De economische kracht van een campus zit in de clustering en interactie tussen bedrijven en kennisinstellingen binnen een economische sector. Een campus kenmerkt zich daarnaast door een uitnodigende groene en gezonde openbare ruimte. Er is veel ruimte voor groen, water en sport. De auto is te gast en parkeren wordt meestal georganiseerd in gedeelde gebouwde parkeervoorzieningen. Campussen zijn vaak gekoppeld aan een OV-station en hebben frequente verbindingen met andere economische clusters en gebieden waar veel mensen wonen. Ook is een snelle internetverbinding cruciaal voor een gezonde economie rond kennisdeling en innovatie. Potentie Op het Media Park liggen kansen om deze werklocatie door te ontwikkelen naar een campus. Het Media Park heeft een sterk economisch profiel in de sector Media & ICT en is uitstekend bereikbaar met haar een eigen treinstation. Daarnaast grenst het Media Park aan het kwalitatief hoogwaardige landschap van het Goois Natuur Reservaat. Deze aanwezige landschappelijke kwaliteit kan de verbindende groene kracht van een toekomstige campus versterken. Alle ingrediënten voor het ontwikkelen van een campus lijken aanwezig te zijn op het Media Park. Op het Media Park is in potentie ook ruimte voor het toevoegen van bouwvolumes door bijvoorbeeld de grote parkeervelden te benutten en parkeren gebouwd te organiseren op een paar locaties in het gebied.
Ook zou ondersteunend woonprogramma kunnen worden toegevoegd. Zoals bijvoorbeeld short-stay voorzieningen. Daarbij wel de noot dat werken nadrukkelijk het hoofdprogramma moet blijven op het Media Park. Mediabedrijven op het Media Park geven zelf aan dat zij met name sfeerverhogende voorzieningen (cafés, ontmoetingsplekken en dergelijke) missen in het gebied en dat dit komst van meer bedrijven en investeerders tegenhoudt. Ook voor dit soort voorzieningen is dus veel potentie. Het ontwikkelen van een campus vraagt tijd, geld en commitment. Een gezamenlijke visie en afspraken/spelregels tussen de partijen is nodig voor het ontwikkelen van een campus. Opgaven •
Veel verschillende eigenaren en belangen bij het maken van een campusvisie
•
Sfeer en verblijfkwaliteit verbeteren
Werkgebieden: Media Park
Kansenkaart Alle genoemde werkmilieus zijn op een overzichtelijke kansenkaart weergegeven op de volgende bladzijde.
Economisch perspectief 2040
50
Economisch perspectief 2040
51
5.4
Verbindingen met andere beleidsdomeinen Tot slot moet benadrukt worden dat economische ontwikkeling een thema is dat veel raakvlakken kent met andere beleidsdomeinen. Een Economisch perspectief 2040 voor Hilversum pas kan slagen wanneer goede verbinding is gemaakt met die beleidsdomeinen. Hieronder volgen de aandachtspunten bij de belangrijkste aanpalende beleidsdomeinen. Wonen Heel Nederland heeft te maken met krapte op de woningmarkt. Er is in veel regio’s noodzaak om nieuwbouw van woningen te plegen. Die opgave heeft Hilversum ook. Door schaarste van de beschikbare ruimte leidt dit tot een potentiële strijd om ruimte tussen wonen en bedrijvigheid. Dit moet niet uitmonden in een zero-sum game. Door de geschetste kansen – namelijk slimmer ruimtegebruik door onder andere functiemenging en verdichting – kan zowel groei als een goede balans tussen wonen en bedrijvigheid behouden blijven. Door meer functiemenging en flexibelere behandeling van bedrijfsruimte aan huis is het geen ‘of-of’ kwestie. Datzelfde geldt voor het toestaan van een hogere bouwhoogte waarmee bedrijvigheid en meer woningen hand in hand kunnen gaan. Een ander belangrijk aspect ten aanzien van Wonen is dat er voldoende en betaalbare woonruimte is voor alle beroepsgroepen, dus ook praktijkgeschoolden.
Mobiliteit De matige bereikbaarheid van Hilversum wordt door Hilversumse ondernemers zelfs als nummer één prioriteit in het vestigingsklimaat gezien. Hierin ligt dus vanzelfsprekend een gezamenlijke actie voor de afdelingen Economie en Mobiliteit van de gemeente. Er zijn twee verschillende invalshoeken voor het verbeteren van de mobiliteit: vanuit personenmobiliteit en vanuit het goederenvervoer. •
Vanuit het perspectief van personenmobiliteit moet Hilversum een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer (of zelfs hoogwaardig openbaar vervoer - HOV) blijven behouden. Er is veel vraag naar HOV en bedrijvigheid langs HOV-knooppunten doet het goed. Het treinstation Media Park is één cruciale randvoorwaarde voor de doorontwikkeling van het Media Park.
•
Het slimmer inrichten van het goederenvervoer van en naar Hilversum kan ademruimte op de weg geven. Kansrijk hiervoor is de implementatie van het goederenhub concept, waarbij goederenstromen tot de randen van de stad komen. Daar vindt bundeling van vrachten plaats in hubs en vervolgens gebeurt last-mile transport met schone, stille elektrische voertuigen. Dit zorgt niet alleen voor minder geluids- en milieuhinder, maar ook voor minder vervoersbewegingen in de stad en daardoor minder opstoppingen. Dit maakt bedrijven beter bereikbaar.
Duurzaamheid Naast duurzame mobiliteit zijn er ook kansen voor verduurzaming van het vastgoed in Hilversum. De vorige paragraaf liet dat al zien per werkmilieu. De bedrijventerreinen en kantoorlocaties bieden veel mogelijkheden voor vergroening en verduurzaming, bijvoorbeeld door de plaatsing van zonnepanelen. De Hilversumse initiatieven Bedrijventerreinen Energiepositief (BE+) en de Hilversum100 laten zien dat al meerdere ondernemers hieraan bijdragen. De gemeente draagt als procesversneller bij aan meer energiebesparende maatregelen en stimuleren dat nog meer ondernemers hieraan gaan meedoen. De energietransitie biedt als verdienmodel ook kansen. Door de energietransitie ontstaan er nieuwe banen: bijvoorbeeld energieadviseurs en installateurs, maar ook onderzoek/kennisontwikkeling en onderwijs met betrekking tot energie en duurzaamheid. Gegeven het feit dat Hilversum al een relatief goed presterende bouw- en installatiebranche heeft, moeten deze bedrijven gekoesterd en gefaciliteerd worden waar mogelijk. Het energiedienstenbedrijf dat al is opgericht om vraag en aanbod te koppelen en opleidingen te verzorgen is een stap in de goede richting. Ook finetuning van de MBO-opleiding Werktuigkundige Installaties (Woning) die het MBO College Hilversum aanbiedt kan een benodigde stap zijn.
Economisch perspectief 2040
52
Wanneer er duurzaamheidsmaatregelen genomen worden, moet dit integraal aangepakt worden. Dat betekent dat er ook aanpalende maatregelen zoals het tegengaan van hittestress (door meer groen) genomen worden - hittestress en wateroverlast tegengaan verhoogt bovendien het wooncomfort en leefbaarheid van de wijken en daarmee het brede welzijn. Integrale aanpak betekent ook dat meerdere gebieden tegelijkertijd aangepakt worden. Bijvoorbeeld niet alleen verdere verduurzaming van reeds vitale gebieden zoals het Media Park en Arenapark, maar tegelijkertijd ook het revitaliseren van panden van mindere fysieke kwaliteit, met name in Kerkelanden en het Havenkwartier. Hiermee ontstaan schaalvoordelen. Sociaal domein Hilversum wil gelijke arbeidsmarktkansen voor al haar inwoners. Dit levert een opgave op voor de inwoners die momenteel niet actief zijn op de arbeidsmarkt. Bijscholing en omscholing naar kansrijke beroepen is nodig voor duurzame inzetbaarheid van deze groep. Tegelijkertijd moet het rode loperbeleid van de gemeente niet eenzijdig gericht zijn op toename van de kennisintensieve bedrijvigheid in Hilversum – ook al ligt hier het meest kansrijke verdienmodel. Ook praktijkgeschoolde beroepen, zoals in de creatieve en ambachtelijke maakindustrie moeten voldoende kansen krijgen in Hilversum, zodat iedereen van de brede welvaart in Hilversum kan profiteren.
5.5
Hilversum in regionaal verband Hilversum is – als onderdeel van de regio Gooi en Vechtstreek - gelegen in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) maar kent daarnaast ook relaties met de stedelijke regio Utrecht. Hilversum passeert zodoende vaak de revue in meerdere regionale discussies en analyses (waaronder Economische Verkenningen MRA, Plabeka en Economisch Beeld Utrecht+). In die analyses springt Hilversum als onderdeel van de regio Gooi en Vechtstreek er (nog) niet opvallend positief uit, vergeleken met de prestaties van andere nabije subregio’s. Daarbij past echter de kanttekening dat op regionaal niveau opvallend genoeg het debat met een zekere houding van ‘status quo’ wordt gevoerd. Dat is bijvoorbeeld te zien in Plabeka, waarin de analyses beleidsarm worden gedaan – oftewel zonder veronderstelling van aanvullend ambitieus ruimtelijk-economisch beleid. Het is juist interessant om de vraag te stellen wat Hilversum binnen de MRA en regio Utrecht kan betekenen indien er een meer proactief ruimtelijk-economisch beleid wordt gevoerd: voorbij de lock-in door een negatief vestigingsklimaat en bijdragend aan een vitale regio.
Het regiorapport over Gooi en Vechtstreek concludeerde al dat juist het groene en weelderige karakter van de regio óók voor de economie kansen biedt.10 En specifiek voor Hilversum lijkt er rondom Media en ICT een taakverdeling met Amsterdam en Utrecht te ontstaan: de creatieve sector in toenemende mate in Amsterdam, de meer op technische infrastructuur gebaseerde en de daarvan af te leiden activiteiten zoals dataverwerking en -analyse (AI) in Hilversum en tot slot Gaming in Utrecht. Het vraagt in feite regionale afstemming waar welke bedrijvigheid het beste kan worden gefaciliteerd – zoals te zien in het voornemen van de MRA om 10% van de werkgelegenheid die stuurbaar is vanuit Amsterdam te richten op plekken in de deelregio’s waar dat het beste bij het profiel aansluit. Ook binnen de regio Gooi en Vechtstreek ligt een duidelijke kans voor Hilversum als stad van Media & ICT en zorgtechnologie, maar de centrumfunctie is nog niet wat het kan zijn. Er is nu nog relatief veel uitgaande pendel vergeleken met het inwoneraantal. De centrumfunctie mag door de stad best duidelijker uitgedragen en nagestreefd worden. Een versterking van het vestigingsklimaat en economische vitaliteit kan de verhouding banen-beroepsbevolking dan van 1,23 naar 1,25 of zelfs 1,30 brengen. 10
Ecorys (2020), Analyse werklocaties Gooi en Vechtstreek: Toekomstige economische potentie van Gooi en Vechtstreek en relatie met de ruimtevraag naar werklocaties.
Economisch perspectief 2040
53
6
Conclusie: opmaat naar de Omgevingsvisie
Na de economische crisis werkt Hilversum reeds aan herstel… Hilversum staat bekend als stad in het groen, met een aangenaam woon- en leefklimaat. Economie is daar een belangrijke motor van. De economie zorgt voor bestaanszekerheid voor de inwoners van Hilversum, voor ontmoetingsplekken, verenigingsleven en belevingswaarde – kortom voor een bruisend Hilversum. De ondernemers van Hilversum werken ook mee aan de antwoorden op de uitdagingen van morgen. Het is echter duidelijk dat de Hilversumse economie – ondanks haar goede sectorstructuur – het zwaar heeft gehad de afgelopen jaren. De krimp van de werkgelegenheid is daar een belangrijke indicator van. Dit komt met name door het onder presterende vestigingsklimaat van Hilversum. Er is vooral te weinig ruimte voor ondernemen, werken en ontmoeten in de stad, maar ook de bereikbaarheid is onvoldoende en Hilversum mist sfeer- en belevingswaarde verhogende elementen. Het negeren van deze ongunstige ontwikkeling is geen optie, want dit zal tot een negatieve spiraal leiden die niet alleen de Hilversumse economie verder zal schaden, maar via doorwerkingseffecten ook het (nu nog) gunstige woon- en leefklimaat. Het tij keren is dan ook een belangrijke opgave. De gemeente Hilversum is hier de laatste jaren reeds hard mee bezig.
De Agenda Economie en Media hier belangrijk bewijs van; ook in de praktijk zijn de komst van Talpa, MediaMonks en het nieuwe Tergooi ziekenhuis duidelijke signalen. Crailo wordt ontwikkeld, en van grote waarde zijn ook de ontwikkelingen met betrekking tot het stationsgebied en het Arenapark. De juiste weg is dus ingezet. …maar doorgaan met het actieve economische beleid is noodzakelijk Dit rapport heeft laten zien dat een economisch perspectief 2040 voor Hilversum vraagt om een beleidsrijke blik op de toekomst. Er zijn nog meer verbeteringen van het vestigingsklimaat nodig. Doorgaan met het huidige actieve economische beleid en alert zijn op het gesignaleerde ruimtekort zijn noodzakelijk om stagnatie te voorkomen en juist verder toe te werken naar een gezonde Hilversumse economie. Wat is een gezonde economische ontwikkeling van Hilversum? De vraag die vervolgens ontstaat is: hoeveel economische groei is dan nodig voor een gezonde ontwikkeling van Hilversum? Groei moet daarbij geen doel op zich zijn, maar juist een noodzakelijk middel om de huidige kwaliteit van leven in Hilversum te behouden. Van een gezonde economische ontwikkeling is in Hilversum sprake, wanneer het vestigingsklimaat geen destructieve werking meer heeft op de economie. Als dat de afgelopen jaren (ten minste) het geval was geweest, zou de gemiddelde economische groei per jaar zijn uitgekomen op 1,2 procent.
Ecorys ziet een gemiddelde jaarlijkse groei van 1 procent in de toekomst als haalbaar wanneer het vestigingsklimaat wordt verbeterd. Dat vraagt wel om meer ruimte voor bedrijvigheid: ruim 38 hectare op bedrijventerreinen en ruim 130.000 m2 op overige locaties in Hilversum. Een beschikbaar en courant aanbod van enkele tienduizenden vierkante meters werkruimte voldoet duidelijk niet om Hilversum een aangename woon- en werkgemeente te laten zijn. Bovendien: leegstaande panden zijn geen voldoende oplossing voor het ruimtevraagstuk. Leegstaande panden worden te snel weer opgevuld indien ze courant zijn, of blijven leeg indien ze niet courant zijn.
Economisch perspectief 2040
54
De noodzaak van meer ruimte voor bedrijvigheid blijft bestaan, ook wanneer door andere ruimtelijke ontwikkelkeuzes een lagere jaarlijkse groei wordt behaald. Ter illustratie: bij 0,5 procent groei per jaar – en dan is er nog sprake van een negatief presterende vestigingsklimaat – bedraagt de extra ruimtevraag 18,2 hectare op bedrijventerreinen en bijna 63.000 m2 op overige locaties in Hilversum. Het is wel zo dat een deel van de nodige vierkante meters op overige locaties in het (bestaande) stedelijk weefsel, inclusief woonhuizen, kan worden gevonden. Voorziene programma kantoorlocaties voldoet; overige locaties vormen aandachtspunt Gekeken naar de drie onderscheiden type locaties (formele bedrijventerreinen en kantoorlocaties en informele werklocaties) kunnen we concluderen dat het voorziene programma op de formele kantorenlocaties goed voldoet voor de verwachte ruimtebehoefte en ook kan bijdragen aan de regionale ruimtevraag naar kantoorlocaties. Voor de bedrijventerreinen en de informele werklocaties ligt er een ruimtebehoefte waar Hilversum nu nog niet in voorziet. Hier ligt nog een aanvullende opgave. De cijfers laten zien dat de bedrijventerreinen de economische motor van Hilversum zijn. Het is dus essentieel om groei mogelijk te maken van bedrijvigheid die op bedrijventerreinen gevestigd moet zijn.
Uitplaatsing van bedrijvigheid die niet strikt noodzakelijk op een bedrijventerrein hoeft te zitten, kan helpen. De toekomstige extra ruimte in het stationsgebied en op Arenapark kan hierbij een bestemming vormen. En met het toestaan van meer bedrijvigheid aan huis kan veel bereikt worden om het vraagstuk op te lossen van de ruimtevraag op informele werklocaties. De extra benodigde ruimte is theoretisch haalbaar, maar het vraagt om maatwerk en een actieve houding en wilskracht om ruimte vrij te maken. De eerste stap is het vrijmaken van schuifruimte ter grootte van 1 à 2 keer Hunkemöller – om de eerste bedrijfsverplaatsingen mogelijk te maken waarmee de ‘puzzel’ verder gelegd kan worden. Daarmee is er de eerste paar jaren ademruimte, maar er moet gelijk gewerkt gaan worden aan de acties om de overige ruimte te creëren. Dat is een proces van de lange adem. Hilversum in regionaal verband Een andere invalshoek is welke rol de regio kan spelen. In paragraaf 5.5 werd al gehint op het zoeken naar regionale profielen en vestigingsplaatsen voor bedrijven ook in regionaal verband faciliteren. Bijvoorbeeld: de creatieve sector in toenemende mate in Amsterdam, de meer op technische infrastructuur gebaseerde en de daarvan af te leiden activiteiten zoals dataverwerking en -analyse (AI) in Hilversum en tot slot Gaming in Utrecht.
Dit is een vraagstuk van efficiënte en logische verdeling en het regionaal plaatsen van bedrijvigheid waarvoor écht geen ruimte in Hilversum beschikbaar is. Het is daarentegen níet: al te makkelijk oordelen dat Hilversum gebruik kan maken van makkelijke bereikbaarheid van andere regio’s. Als de uitgaande arbeidspendel naar andere regio’s alleen maar toeneemt, vergroot dat de bestaande congestie. Dat is juist geen constructieve bijdrage aan het vestigingsklimaat. Economische ontwikkelprincipes Verder werken aan een goed vestigingsklimaat vraagt in de eerste plaats om politieke commitment voor het nastreven van een economisch vitaal Hilversum. Uitgaande van die commitment adviseert Ecorys de volgende tien economische ontwikkelprincipes te hanteren in Hilversum; deze behoren ook te dienen als bouwsteen voor de Omgevingsvisie. 1. Maak gebiedsagenda’s zodat er maatwerkoplossingen mogelijk zijn. Een one-size-fits-all-beleid zal niet werken om een vitale economie in Hilversum te creëren. Zoals de kansenkaart (bladzijde 49) al laat zien, vragen de verschillende gebieden binnen Hilversum om andere oplossingen. Behoud bijvoorbeeld bedrijventerreinen als het
Economisch perspectief 2040
55
Havenkwartier en Kerkelanden als zodanig: monofunctioneel en goed bereikbaar per auto. Terwijl plekken als Laapersveld/Arenapark, het stationsgebied en het Mediapark vragen om verdichting en benutting van de goede bereikbaarheid per OV, om de afhankelijkheid van bereikbaarheid per auto te verminderen. En de rest van het stedelijk weefsel vraagt ook weer om ander maatwerk. Tot slot vragen de verschillende typen economie (stuwend, verzorgend, hoog- en praktijkgeschoold) om maatwerk. Ontwikkel dus gebiedsagenda’s in het kader van de Omgevingsvisie. 2. Ontwikkel door in de Media, ICT en zorg. Met name in Media & ICT ligt de kracht van Hilversum, maar ook in zorgtechnologie ligt potentie. De genoemde sectoren zijn prioriteit, maar het wil niet zeggen dat andere sectoren ongewenst zijn. Integendeel: de bouwsector doet het goed in Hilversum en biedt werk aan praktijkgeschoolden. Dit moet gekoesterd worden. 3. Stimuleer kennisintensiteit. Het ontwikkelpad dat Hilversum al is ingeslagen zal in de toekomst steeds meer om kennis en innovatie vragen. Dat vraagt om voldoende aanwezigheid van kennis en een innovatieklimaat. Denk aan het faciliteren van dependances van Hbo- en Wo-instellingen, met name rondom Media & ICT. Ook het stimuleren van ondernemerschap is belangrijk. 4. Vergroot het aanbod van werkplekken op formele en informele werklocaties en compenseer bij transformatie.
Transformatie naar andere functies zoals wonen ligt op de loer door de woningnood. Toch is het zeer onverstandig om dit op zowel formele werklocaties (bedrijventerreinen en kantoorlocaties) als informele werklocaties toe te laten, want Hilversum heeft al te weinig werklocaties en transformatie kan vrijwel niet meer ongedaan gemaakt worden. Er zijn juist meer werkplekken op formele en informele werklocaties nodig. Het werken met gebiedscoëfficiënten die een minimale hoeveelheid economie (ten opzichte van andere functies) onderscheiden kan hierbij een effectief middel zijn. Wanneer er dan toch transformatie van werklocaties plaatsvindt, dient het verlies volledig binnen de gemeente gecompenseerd worden. In de regio is geëxperimenteerd met een transformatiefonds, maar dit werd onvoldoende nageleefd. Er moet daarom gekeken worden naar juridische verankering van compensatie, bijvoorbeeld in het bestemmingsplan. 5. Functiemenging en verdichting op informele werklocaties. Verdichting met een bouwhoogte boven de boomgrens moet daarbij mogelijk zijn. Ecorys ziet kansen voor meer een organische mix van werken en wonen in het stedelijk weefsel; ook de belanghebbenden in de workshops onderschrijven de noodzaak van meer multifunctionele stedelijke planning met vloeiende overgangen tussen wonen en werken. Dit vraagt wel om verdichting en hogere bouwhoogtes.
De boomgrens moet niet meer leidend zijn, omdat dit te weinig ontwikkeling voor vierkante meters mogelijk maakt. Hoger bouwen dan de boomgrens kan ook via dubbellaags bouwen met een tweede hogere laag op de achtergrond. Die blijft dan relatief onttrokken aan het zicht en vormt daardoor geen visuele verstoring. Een bekend voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld het stadhuis in Leeuwarden, dat een vrij hoge toren heeft welke vanaf de straat nauwelijks opvalt. 6. Bied meer flexibiliteit voor ondernemers om een bedrijfsvestiging aan huis te hebben. Een gevolg van de noodzaak van functiemenging is dat er meer bedrijvigheid in de woonwijken komt. Op dit moment laat het juridisch-planologische instrumentarium dat onvoldoende toe. Hilversum kan een voorbeeld nemen aan Utrecht, waar meer flexibiliteit voor werken aan huis is gecreëerd met een speciale nota en het flexibeler maken van bestemmingsplannen door
Economisch perspectief 2040
56
binnenplanse afwijkingsmogelijkheden op te nemen. 7. Ontwikkel Media Park door tot high tech campus, met werken, wonen en verblijfskwaliteit. Slimmer ruimtegebruik kan ruimte vrijmaken voor nieuwe high tech bedrijven op het Media Park en eventueel een klein aandeel wonen (short-stay). De verblijfskwaliteit moet verhoogd worden door aanwezigheid van meer voorzieningen (horeca, ontmoetingsmogelijkheden of leisure). 8. Creëer meer belevingswaarde, stadsbreed. De geconsulteerde ondernemers in Hilversum geven aan dat ook elders in Hilversum verbeteringen aan de belevingswaarde noodzakelijk is voor de aantrekkelijkheid en toekomst van de stad. 9. Werk aan een compacter centrum, waar leegstaande en/of vrijkomende ruimte herbestemd wordt voor werkplekken, ontmoetingsruimte en leisure. Probeer leegstaande panden in het centrum ook voor meer belevingswaarde of werken in te zetten. 10. Bouw met ruimtelijke kwaliteit hoog in het vaandel: bouw voort op het groene karakter van Hilversum. Dit tiende principe hoort als een rode draad door alle principes te lopen, namelijk garanderen dat nieuwe ruimtelijke ontwikkeling past binnen het gewenste karakter van Hilversum: groen en aantrekkelijk. De geconsulteerde ondernemers hebben wensbeelden aangedragen (zie figuur 6.1) die laten zien dat ruimtelijke ontwikkeling uitstekend gecombineerd kan worden met vergroening.
Figuur 6.1: Wensbeelden voor de ontwikkeling van Hilversum (volgens Hilversumse ondernemers)
Bron: Karres en Brands
Economisch perspectief 2040
57
Bijlage 1: economische structuur in meer detail
Locatiequotiënten per economische sector in Hilversum in 2019 Standaard Bedrijfsindeling (SBI) – Centraal Bureau voor de
Locatiequotiënt
Statistiek Primaire sector
A - Landbouw, bosbouw en visserij
0,04
Secundaire
B - Delfstoffenwinning
0,00
sector
C - Industrie
0,49
D - Energiesector
0,02
E - Watermanagement
0,07
F - Bouwnijverheid
0,64
Tertiaire en
G - Groot- en detailhandel
0,99
quartaire sector
H - Vervoer en opslag
0,38
I - Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
0,67
J - Informatie en communicatie
5,56
K - Financiële instellingen
0,88
L - Onroerend goed
1,92
M - Advies en onderzoek
1,06
N - Overige zakelijke dienstverlening
0,91
O - Openbaar bestuur
0,50
P - Onderwijs
1,28
Q - Gezondheids- en welzijnszorg
0,83
R - Cultuur, sport en recreatie
1,36
S - Overige dienstverlening
0,95
Toelichting: een locatiequotiënt geeft inzicht in de mate van specialisatie. De locatiequotiënt wordt berekend door het aandeel banen van een sector in de totale Hilversumse werkgelegenheid te delen door hetzelfde aandeel van die sector in de gehele Nederlandse werkgelegenheid. De locatiequotiënt van de sector J – Informatie en communicatie zegt dat Hilversum 5,34 maal zo sterk gespecialiseerd is in Media & ICT dan een gemiddelde Nederlandse gemeente. Omgekeerd zegt bijvoorbeeld de locatiequotiënt van Q – Gezondheids- en welzijnszorg dat Hilversum 20 procent minder gespecialiseerd is in de zorg dan een gemiddelde Nederlandse gemeente. NB: deze gegevens kunnen per jaar verschillen. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat de LQ van de zorg in 2022 hoger zal liggen door de oplevering van het nieuwe Tergooi ziekenhuis.
Economisch perspectief 2040
58
Dynamiek over de afgelopen tien jaar in absolute cijfers (bron: LISA 2010 t/m 2019) A) Gehele economie van Hilversum – cijfers afgerond op tientallen Standaard Bedrijfsindeling (SBI) – Centraal Bureau
Banen in 2010
Banen in 2019
Groei (%)
10
50
400%
C - Industrie
2.780
2.290
-18%
F - Bouwnijverheid
1.520
1.720
13%
G - Groot- en detailhandel
8.340
8.320
0%
H - Vervoer en opslag
1.500
940
-37%
I - Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
1.240
1.630
31%
J - Informatie en communicatie
10.820
10.050
-7%
K - Financiële instellingen
1.060
1.000
-6%
660
780
18%
M - Advies en onderzoek
4.260
4.900
15%
N - Overige zakelijke dienstverlening
2.080
2.190
5%
O - Openbaar bestuur
1.860
1.190
-36%
P - Onderwijs
3.290
4.130
26%
Q - Gezondheids- en welzijnszorg
6.920
6.240
-10%
R - Cultuur, sport en recreatie
1.830
1.750
-4%
voor de Statistiek A - Landbouw, bosbouw en visserij
L - Onroerend goed
S - Overige dienstverlening
1.130
1.000
-12%
Totaal
49.300
48.180
- 2%
Banen in 2010
Banen in 2019
Groei (%)
0
20
-
B) Op bedrijventerreinen – cijfers afgerond op tientallen Standaard Bedrijfsindeling (SBI) – Centraal Bureau voor de Statistiek A - Landbouw, bosbouw en visserij C - Industrie
1.570
1.820
16%
F - Bouwnijverheid
220
290
32%
G - Groot- en detailhandel
890
1.340
51%
H - Vervoer en opslag
750
300
-60%
I - Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
40
120
200%
J - Informatie en communicatie
3.170
6.050
91%
K/L - Financiële instellingen en makelaardij
90
130
44%
M - Advies en onderzoek
350
660
89%
N - Overige zakelijke dienstverlening
310
430
39%
P - Onderwijs
160
140
-13%
Q - Gezondheids- en welzijnszorg
230
330
43%
R - Cultuur, sport en recreatie
380
320
-16%
S - Overige dienstverlening
60
80
33%
8.220
12.030
46%
Totaal
Toelichting: het Media Park is officieel een bedrijventerrein en is dus onderdeel van deze cijfers.
Economisch perspectief 2040
59
C) Op kantoorlocaties – cijfers afgerond op tientallen Standaard Bedrijfsindeling (SBI) – Centraal Bureau
Banen in 2010
Banen in 2019
Groei (%)
A - Landbouw, bosbouw en visserij
0
0
-
C - Industrie
40
50
13%
voor de Statistiek
F - Bouwnijverheid
10
10
0%
1.790
3.750
110%
H - Vervoer en opslag
0
310
-
I - Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
0
10
-
J - Informatie en communicatie
570
1.350
137%
K/L - Financiële instellingen en makelaardij
170
220
29%
M - Advies en onderzoek
170
380
124%
N - Overige zakelijke dienstverlening
30
150
400%
G - Groot- en detailhandel
O - Openbaar bestuur
10
10
0%
P - Onderwijs
730
1.440
97%
Q - Gezondheids- en welzijnszorg
20
130
550%
R - Cultuur, sport en recreatie
80
80
0%
S - Overige dienstverlening
60
60
0%
3.680
7.950
116%
Banen in 2010
Banen in 2019
Groei (%)
10
30
200%
C - Industrie
1180
420
-64%
F - Bouwnijverheid
1290
1430
11%
G - Groot- en detailhandel
5650
3230
-43%
Totaal
D) Op informele werklocaties – cijfers afgerond op tientallen Standaard Bedrijfsindeling (SBI) – Centraal Bureau voor de Statistiek A - Landbouw, bosbouw en visserij
H - Vervoer en opslag
750
330
-56%
I - Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
1200
1500
25%
J - Informatie en communicatie
7080
2640
-63%
K/L - Financiële instellingen en makelaardij
1460
1420
-3%
M - Advies en onderzoek
4000
3850
-4%
N - Overige zakelijke dienstverlening
1750
1610
-8%
O - Openbaar bestuur
1850
1180
-36%
P - Onderwijs
2410
2550
6%
Q - Gezondheids- en welzijnszorg
6680
5790
-13%
R - Cultuur, sport en recreatie
1360
1350
-1%
S - Overige dienstverlening
1010
860
-15%
37.680
28.190
- 25%
Totaal
Toelichting: met informele werklocaties wordt bedoeld: alle bedrijvigheid die niet op een bedrijventerrein of formele kantoorlocatie (Arena Park en Laapersveld) is gevestigd.
Economisch perspectief 2040
60
Bijlage 2: factsheets per werklocatie
Economisch perspectief 2040
61
1 Havenkwartier Informatie over de locatie Bruto 35 ha.
Parkeren
Parkeren op eigen terrein circa 16.500 m2
Netto 20 ha.
FSI 0,88
Parkeren langs de weg circa 6.800 m2
Vestigingen 140
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 4
Max. bouwhoogte aanduiding
Parkmanagement nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie Logies-, maaltijd- en drankverstrekking 3 % Cultuur, sport en recreatie 4%
Groothandel en detailhandel; reparatie van auto's 44 %
Informatie en communicatie
6%
Vervoer en opslag
8%
Verhuur van roerende goederen
8%
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening
2%
1% Onderwijs Verhuur van en handel >1% in onroerend goed
2 % Overige dienstverlening
10 % Bouwnijverheid
11 % Industrie 25% Mengbaar 35 vestigingen 13.000 m2 75% Niet mengbaar 105 vestigingen 187.000 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
1 Havenkwartier Ruimtelijke inrichting Opvallend in het Havenkwartier is dat het water uit de haven maar op één plek te beleven is. Een gemiste kans want hier ligt omgevingskwaliteit. Het terrein is functioneel ingericht voor de auto en groot vervoer. In het gebied is bijna geen boom of stukje gras te bekennen, Waarschijnlijk ligt er daarom in dit gebied
een klimaat- en wateropgave. Daarnaast is nog relatief weinig dakoppervlakte benut met betrekking tot het opwekken van duurzame energie door middel van zonnepanelen, hier ligt zeker nog een kans voor de toekomst.
2 Kerkelanden Informatie over de locatie Bruto 16 ha.
Parkeergelegenheid Onvoldoende
Parkeren op eigen terrein circa 22.950 m2
Netto 16 ha.
FSI 0,68
Parkeren langs de weg circa 4.800 m2
Vestigingen 114
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 3
Max. bouwhoogte aanduiding
Parkmanagement ja
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie Financiële instellingen Landbouw, bosbouw en visserij
3 % Cultuur, sport en recreatie 4%
Overige dienstverlening
2% 1% Groothandel en detailhandel; reparatie van auto's 30 %
5%
Onderwijs
6%
Gezondheidszorg en welzijnszorg
Verhuur van roerende 6 % goederen
6 % Bouwnijverheid
10 %
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening 17 %
Informatie en communicatie
10 %
Industrie 43%
Mengbaar
50 vestigingen 17.750 m2
47%
Niet mengbaar
54 vestigingen 142.250 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
2 kerkelanden Ruimtelijke inrichting Rond het bedrijventerrein liggen mooie verzorgde routes met mooie grote bomen en losliggende fietspaden en het terrein grenst aan het Goois Natuurreservaat Raabos. In de randen van het bedrijventerreinen staan architectonisch interessante panden. Op het bedrijventerrein zelf is de omgevingskwaliteit een stuk minder hoogstaand. Het terrein is net als het
Havenkwartier functioneel ingericht en er is weinig tot geen groen te bekennen. De panden hebben een sobere uitstraling. Grenzend aan het gebied ligt het Circusterrein hier ligt nog potentie voor het toevoegen van werklocaties en wellicht kan een dergelijke ontwikkeling een kwaliteitsslag in omgevingskwaliteit op het bedrijventerrein teweeg brengen.
33 Zeverijnstraat Informatie over de locatie Bruto 5 ha.
Parkeren
Parkeren op eigen terrein circa 3.500 m2
Netto 4 ha.
FSI 0,8
Parkeren langs de weg circa 1.500 m2
Vestigingen 58
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 3
Max. bouwhoogte Aanduiding
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie Cultuur, sport en recreatie 2% 4%
2%
Bouwnijverheid Overige dienstverlening
Financiële instellingen
2% Groothandel en detailhandel; reparatie van auto's 35 %
Gezondheidszorg 7 % en welzijnszorg
Verhuur van roerende 13 % goederen
17 %
Informatie en communicatie Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening 18 %
Mengbaar 52% 30 vestigingen 4.000 m2
Niet mengbaar
48% 28 vestigingen 36.000 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
3 zeverijnstraat Ruimtelijke inrichting Het bedrijventerrein Zeverijnstraat heeft een aansluiting op de N201 en is daarmee goed bereikbaar voor autoverkeer. Aan de randen liggen ruim opgezette routes met veel groen als de Vreelandseweg. Daarnaast grenst het terrein in het zuidoosten aan een groengebied. Het terrein zelf is overwegend versteend met veel ruimte voor parkeren. Daar ligt met het oog op klimaatadaptatie
nog wel een opgave voor de toekomst. Wellicht zijn er daarin slimme combinaties te maken met de ruime structuren en groene plekken rondom het bedrijventerrein.
4 oude amersfoortseweg Informatie over de locatie Bruto 9 ha.
Parkeergelegenheid Voldoende
Parkeren op eigen terrein Onbekend
Netto 8 ha.
FSI 0,62
Parkeren op de weg N.v.t.
Vestigingen 17
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 3
Max. bouwhoogte 10 m
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie
5%
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Overige dienstverlening
5% Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening
5%
19 %
Industrie
Gezondheidszorg 9 % en welzijnszorg Bouwnijverheid 14 %
9%
9%
Onderwijs Groothandel en detailhandel; reparatie van auto's
Cultuur, sport en recreatie 14 %
9 % Informatie en communicatie 59% Mengbaar 10 vestigingen 22.000 m2
41% 7 vestigingen 58.000 m2
Niet mengbaar
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
4 oude amersfoortseweg Ruimtelijke inrichting De werklocatie aan de Oude Amersfoortseweg is een interessante locatie. De werklocaties liggen verstopt tussen woningen en het spoor. De bedrijfskavels zijn via smalle inprikkers vanuit een smalle woonstraat te bereiken. Er wordt hier gewerkt aan een gemengd
stedelijk gebied met de ontwikkeling van het H-Park. Er liggen kansen om in die gedachte op deze locatie door te ontwikkelen.
5 Liebergerweg Informatie over de locatie Bruto 10 ha.
Parkeergelegenheid Voldoende
Parkeren op eigen terrein circa 8.500 m2
Netto 8 ha.
FSI 0,51
Parkeren op de weg circa 1.100 m2
Vestigingen 42
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 2
Max. bouwhoogte 12 m
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie 5% 5%
Industrie
Onderwijs
2%
Financiële instellingen Bouwnijverheid
7%
9%
26 %
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening
Informatie en communicatie Groothandel en detailhandel; reparatie van auto's 21 %
9 % Cultuur, sport en recreatie
Verhuur van roerende 9 % goederen 12% 5 vestigingen
Mengbaar
2.500 m2
88%
Niet mengbaar
37 vestigingen 77.500 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
5 liebergerweg Ruimtelijke inrichting Net als de locatie aan de Oude Amersfoortseweg komen wonen en werken op deze locatie samen. Aan de Liebergerweg zit het distributiecentrum van de Hunkemöller. De smalle straat waarlangs ook geparkeerd wordt ook gebruikt door de vrachtwagens. Het distributiecentrum is eigenlijk net een maatje te
groot voor deze locatie waardoor er ruimtelijke frictie ontstaat op de locatie. Op deze locatie liggen kansen voor het ontwikkelen van een gemengd stedelijk milieu.
6 mussenstraat Informatie over de locatie Bruto 3 ha.
Parkeergelegenheid Voldoende
Parkeren op eigen terrein circa 3.000 m2
Netto 3 ha.
FSI 0,51
Parkeren langs de weg circa 1.600 m2
Vestigingen 35
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 3
Max. bouwhoogte 4m
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie
6 % Onderwijs 6%
8%
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Verhuur van roerende goederen
3%
Informatie en communicatie
Industrie
8 % Cultuur, sport en recreatie
33 %
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening
91% Mengbaar 32 vestigingen 11.000 m2 9% 3 vestigingen 19.000 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
Niet mengbaar
36 %
6 mussenstraat Ruimtelijke inrichting De Mussenstraat is ook een locatie langs het spoor die omsloten ligt met woningen. Op deze locatie is ook Werf35 gevestigd, een bedrijfsverzamelgebouw dat kan worden gezien als hotspot in het gebied. Het terrein is ruim opgezet en er lijkt nog ruimte beschikbaar voor eventuele ontwikkeling. Een combinatie van ontwikkeling met vergroening lijkt kansrijk. Dat biedt kwalitatief impuls
voor de gebruikers van het gebied maar ook voor de omliggende woongebieden.
77
korte noorderweg
Informatie over de locatie Bruto 3 ha.
Parkeergelegenheid Onvoldoende
Parkeren op eigen terrein circa 2.600 m2
Netto 2 ha.
FSI 0,78
Parkeren langs de weg circa 1.500 m2
Vestigingen 35
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 2
Max. bouwhoogte 12 m
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie 2%
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening Onderwijs
4 % Verhuur van roerende goederen
2%
Gezondheidszorg 31 % en welzijnszorg
7 % Overige dienstverlening
Informatie en 11 % communicatie
18 % Bouwnijverheid
Groothandel en detailhandel; 24 % reparatie van auto's 25% 9 vestigingen
Mengbaar
2.000 m2 75%
Niet mengbaar
26 vestigingen 18.000 m2
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
7 korte noorderweg Ruimtelijke inrichting Deze werklocatie is gelegen aan het spoor ten noorden van het centraal station van Hilversum. Het ligt een beetje weggestopt tussen de omliggende woningen en het spoor. Er grenzen vooral achterkanten aan het werkgebied waardoor er weinig sociale controle is langs de Korte Noorderweg. Langs deze weg wordt veel geparkeerd en het terrein oogt daardoor rommelig.
Vanwege de locatie langs het spoor en omliggende functies (wonen) leent deze plek zich voor transformatie naar gemengd stedelijk gebied. Dat zou een interessante ontwikkeling kunnen zijn om naast het combineren van programma’s de werklocatie ook groener, veiliger en toegankelijker te maken.
8 78
Laapersveld
Informatie over de locatie Bruto 20.200 m2
Parkeren
Parkeren op eigen terrein circa 14.000 m2
Netto 16.519 m2
FSI 0,84
Parkeren langs de weg circa 1.300 m2
Vestigingen 29
Uitgeefbaar Onbekend
Milieucategorie 1 o.b.v. nationale standaard
Max. bouwhoogte 9m
Parkmanagement Ja
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie
Overige dienstverlening 6%
Gezondheidszorg en welzijnszorg
6 % Onderwijs
6%
6%
Verhuur van roerende goederen
Advisering, onderzoek 33 % en zakelijke dienstverlening
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
Informatie en communicatie 44 %
8 laapersveld Ruimtelijke inrichting De kantorenlocatie Laapersveld kenmerkt zich als een groene werklocatie waar ook een aantal scholen en woonprogramma gevestigd is. In uitstraling en architectuur zijn grote verschillen in het gebied te vinden. Zo staan er een aantal panden die recent zijn gebouwd zoals de Gooise praktijkschool maar staan er
ook gebouwen die een stuk ouder zijn. De grote variatie in bouwstijlen en programma’s maakt dit een diverse werklocatie.
8 79
arenapark
Informatie over de locatie Bruto 123.000 m2
Parkeren
Parkeren op eigen terrein circa 23.600 m2
Netto 121.919 m2
FSI 3,0
Parkeren langs de weg circa 7.000 m2
Vestigingen 127
Uitgeefbaar 45.000 m2
Milieucategorie 1 o.b.v. nationale standaard
Max. bouwhoogte Aanduiding
Parkmanagement Ja
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie
1%
Industrie
3 % Cultuur, sport en recreatie 3 % Vervoer en opslag 4%
Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen 1 %
5%
Financiële instellingen
10 %
Gezondheidszorg en welzijnszorg
1%
Overige dienstverlening
Verhuur van en handel in onroerend goed
Advisering, onderzoek en zakelijke dienstverlening 21 %
Informatie en communicatie 15 % Verhuur van roerende 10 % goederen
Groothandel en detailhandel; 13 % reparatie van auto's
Onderwijs
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen, Atlas Plabeka, Ondernemersvereniging Arenapark & Laapersveld.
14 %
9 arenapark Ruimtelijke inrichting Het Arenapark valt op door het ruim opgezette karakter van deze werklocatie. De ruimtes rond de kantoren zijn groen ingericht maar hebben een niet toegankelijke uitstraling. Dat komt voornamelijk omdat veel van deze groene plekken omringt zijn door hekjes en hagen. Er wordt veel geparkeerd op maaiveld, op sommige
plekken op halfverharding, waardoor de auto prominent aanwezig is. Het Arenapark grenst aan het landschap van de Utrechtse Heuvelrug. Op deze locatie ligt potentie om die omgevingskwaliteit het gebied in te trekken en daarmee de openbare ruimte toegankelijker te maken.
8 7 mediapark 10 Informatie over de locatie Bruto 53 ha.
Parkeergelegenheid Voldoende
Parkeren op eigen terrein meer dan 44.000 m2
Netto 25 ha.
FSI 1,34
Parkeren langs de weg
Vestigingen 119
Uitgeefbaar 0 ha.
Milieucategorie 3
Max. bouwhoogte Aanduiding
Parkmanagement Ja
Bebouwingspercentage perceel Aanduiding
circa 2.000 m2
bedrijven op de locatie
Landbouw, bosbouw en visserij
1% 2%
Vervoer en opslag Financiële instellingen
3 % Overige dienstverlening 3%
Industrie
Onderwijs
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking Verhuur van en handel in onroerend goed
Winning / distributie water; 3 % afvalwaterbeheer en saneringen 3%
Verhuur van roerende goederen
3%
Gezondheidszorg en welzijnszorg
8%
Cultuur, sport en recreatie
Advisering, onderzoek 25 % en zakelijke dienstverlening
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen.
1% 1% 1% 1%
Informatie en communicatie 43 %
10 mediapark Ruimtelijke inrichting Het Mediapark is de bekendste werklocatie van Hilversum. De werklocatie grenst aan de noordkant aan het prachtige landschap van het Goois natuurreservaat. Het terrein is ruim opgezet en heeft mooie boomrijke randen. Met haar eigen treinstation is deze werklocatie met het OV goed bereikbaar. Echter wordt op het
Mediapark nog veel gebruik gemaakt van de auto, dat is te zien aan de grote parkeervelden op het terrein. Deze parkeerterreinen hebben een groot ruimtebeslag. Op deze parkeervelden ligt in de toekomst wellicht nog ruimte om te ontwikkelen. Dat vraagt wel om een andere oplossing voor parkeren.
8 711
station hilversum
Informatie over de locatie Bruto 22.699 m2
Parkeren
Parkeren op eigen terrein meer dan 150 m2
Netto 18.708 m2
FSI 1,72
Parkeren langs de weg circa 350 m2
Vestigingen 28
Programma in ontwikkeling
Uitgeefbaar
Milieucategorie 1 o.b.v. nationale standaard
Max. bouwhoogte Aanduiding
Parkmanagement Nee
Bebouwingspercentage perceel 100%
bedrijven op de locatie
4 % Overige dienstverlening 4% 4%
4%
Verhuur van roerende goederen 4 %
Verhuur van en handel in onroerend goed
Financiële instellingen
Vervoer en opslag
22 %
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Groothandel en detailhandel; 15 % reparatie van auto's Informatie en communicatie 22 %
Advisering, onderzoek 18 % en zakelijke dienstverlening
Factsheet op basis van data uit de volgende bronnen: LISA(2019), Ruimtelijke Plannen, IBIS bedrijventerreinen, Atlas Plabeka, Ondernemersvereniging Arenapark & Laapersveld.
11 station hilversum Ruimtelijke inrichting Rond het station van Hilversum ligt een goed bereikbare kantorenlocaties. Hoewel de locatie goed bereikbaar is heeft het gebied nog niet de uitstraling van een stadsentree. Daar wordt momenteel aan gewerkt. Het stationsgebied van Hilversum wordt aan de hand van een nieuw plan getransformeerd naar een aantrekkelijke
en groene entree voor de stad. Daarbij wordt nieuw programma voor wonen, werken en voorzieningen toegevoegd aan de locatie. Zodat op deze plek bijdraagt aan een aantrekkelijk en economisch sterk centrum.
Bijlage 3: verslag van eerste workshop met ondernemers
10 december 2020 Opening Wethouder Kuipers (Economie) vertelt de aanleiding van de workshop. Met het oog op de Omgevingsvisie die wordt opgesteld is het belangrijk dat er ook een duidelijke economische visie is. Voor het creëren van voldoende draagvlak en dat de juiste dingen worden opgeschreven is het belangrijk dat deze samen met de ondernemers wordt opgesteld. Walter Hulsker deelt vervolgens mee hoe het programma van de avond eruit ziet en Erik van Ossenbruggen start de presentatie en neemt het woord. Presentatie Centraal in de economische ontwikkeling van Hilversum is dat er de afgelopen tien jaar in totaliteit sprake is van economische krimp: het aantal banen lag in 2010 zo’n twee procent hoger dan in de laatst beschikbare cijfers van eind 2019. Met name op de informele werklocaties (alles buiten de bedrijventerreinen en het Arenapark) is de werkgelegenheid sterk teruggelopen. De bedrijventerreinen zijn juist een grote bron van groei, met +47 % banengroei de afgelopen 10 jaar. Momenteel lijkt Hilversum niet harder geraakt te worden door Corona dan andere gemeenten in Nederland, maar er blijft een slag om de arm nodig. Hilversum kan in ieder geval niet achterover leunen. Er zijn economische en ruimtelijke investeringen nodig om weer economisch op te bloeien, en daarmee de kwaliteit van leven waarom Hilversum bekend staat te garanderen.
Hieronder volgen de dia’s van de gebruikte presentatie.
Economisch perspectief 2040
62
Economisch perspectief 2040
63
*
Toelichting op bovenstaande dia’s Een deelnemer mist nog enigszins de ‘nieuwe plekken’ (plekken om samen te komen en samen te werken) in Hilversum, maar dit kan ook een voordeel zijn, want die plekken zijn er ook al veel in het land. Op dit moment is het aanbod relatief eenzijdig in Hilversum. Aanvulling door een andere deelnemer (bewoner Media Park): Media Park blenden met de rest van het stad, dus bewoners moeten worden ‘uitgenodigd’ om ook naar het Media Park gaan. Daarnaast aangaande energiegebruik; gebruik daken Media Park voor zonnepanelen om elektrisch deel verkeer mogelijk te maken.
Uitkomsten Mentimeter (interactieve discussie) Stelling 1:
Economisch perspectief 2040
64
De trend dat het aantal ZZP’ers toeneemt is nationaal zichtbaar en op gemeentelijk niveau moet hier ook rekening mee worden gehouden. Als eerste stap zou de gemeente volgens de deelnemers in kaart moeten brengen waar ZZP’ers behoefte aan hebben. Dit is niet heel makkelijk, want het is lastig om ZZP’ers in kaart te brengen. ZZP’ers zijn niet duidelijk zichtbaar of ergens aan gesloten. Wanneer ZZP’ers in kaart zijn gebracht kunnen zij ook op andere niveaus geholpen worden ( bijv. arbeidsongeschiktheid). Daarnaast is de verwachting dat werken en het normale werken steeds meer met elkaar vervlecht raken. De verwachting is dat mensen zelf gaan plannen waar en wanneer men werkt en waar men samenkomt. Dit betreft niet alleen de ZZP’ers, maar ook mensen die in loondienst werken. Hier moeten nieuwe plekken voor worden gecreëerd. Het aanbod wat in Hilversum ter beschikking is voor ZZP’er wordt bijna altijd volledig benut, dus meer vraag naar dit soort ruimtes. Stelling 2:
In de discussie zijn er verschillende meningen. Zo wordt er gezegd dat Corona van korte aard is en dat je het hierop geen beleid moet opbouwen. Daarnaast wordt er gezegd dat de mensen minder geld hebben te besteden en de agenda niet ver genoeg in de toekomst kijkt. Alle deelnemers zijn het wel met elkaar eens dat de uitkomsten van de agenda goed zijn en dat er goede dingen in zijn besproken. In het centrum en de Gijsbert moet er wel nu worden ingegrepen, want wat er in Hilversum nu verloren gaat, ga je de komende vijf jaren moeilijk terugkrijgen. De meerwaarde van een lokaal winkelgebied moet niet onderschat worden, volgens een aantal deelnemers. Samenvattend: de doelstellingen van de agenda staan nog steeds, wellicht is de urgentie veranderd binnen de Agenda.
Stelling 3:
Een probleem is volgens de deelnemers dat er nu geen goede locaties zijn die aantonen waar behoefte aan is in de Hilversum. Mebin Betoncentrale kreeg 200% vraag naar de ruimte, dus had in feite nog een keer die ruimte kunnen verhuren. Informele locaties zouden gecentraliseerd en
Economisch perspectief 2040
65
geformaliseerd moeten worden. Hilversum zou af moeten van de monoculturen. Daarnaast is het probleem dat er een verborgen vraag is, die pas naar buiten komt als er aanbod beschikbaar komt. Stelling 4:
Het Media Park is een boegbeeld van Hilversum, maar verdere groei moet worden gestuurd, zo blijkt uit de discussie Het Media Park moet niet verder de wijk in. Daarnaast speelt het Media Park een hele belangrijke rol in de Hilversumse economie en hier lig ook de kracht om Hilversum haar economische kracht te behouden. Het verbeteren van de mobiliteit is wel een aandachtspunt en het behouden van concurrentiepositie t.o.v. Amsterdam op het gebied van ICT & Media, maar dus wel op een slimme manier uitbreiden. Stelling 5:
Iedereen is het met elkaar eens dat het centrum van Hilversum het moeilijk heeft. Er wordt opgemerkt dat de citymarketing in beweging is gebracht. Zij zijn hard aan het werk om het centrum op de kaart te zetten en hebben hierin al een paar belangrijke stappen gemaakt. Hilversum was goed bezig, maar niemand kan er wat aan doen dat door Corona alles nu tijdelijk anders gaat. Ter verbetering van het centrum wordt opgemerkt dat er weinig pleinen en open plekken zijn. Onlangs was er een peiling onder leerlingen die mochten zeggen wat ze missen in het centrum. Zij missen dingen om te doen; een activiteit die je kunt doen in het centrum. Er moet een infrastructuur worden gemaakt die de totale ruimte beter toegankelijker maakt. Dit wordt samengevat dat het centrum van het Hilversum een profiel mist en dat is een beetje in heel Hilversum, maar komt extra pijnlijk naar voren in het centrum. DOK Delft in Delft is een voorbeeld hoe het zou moeten zijn: bibliotheek met horeca, concertzalen, ontmoetingsplekken en werkplekken. Als laatste wordt nog genoemd dat er een duidelijke visie moeten worden opgesteld voor het centrum.
Economisch perspectief 2040
66
Stelling met kernwoorden voor gevolg onderzoek als laatste stelling:
Economisch perspectief 2040
67
Bijlage 3: verslag van tweede workshop met ondernemers
28 januari 2021 Opening Wethouder Kuipers (Economie) heet iedereen welkom en legt nogmaals de achtergrond uit van deze sessie. Met het oog op de omgevingsvisie die wordt opgesteld is het belangrijk dat er ook een duidelijke economische visie is. Voor het creëren van voldoende draagvlak en dat de juiste dingen worden opgeschreven is het belangrijk dat deze samen met de ondernemers wordt opgesteld. Op 10 december 2020 heeft er ook een workshop plaatsgevonden. Onlangs is er met de Raad een Beeldvormende Sessie (BVS) gehouden en deze feedback van de raadsleden is meegenomen naar deze tweede workshop toe. In deze sessie zal er tevens aan de hand van verschillende stellingen een discussie worden gevoerd. Presentatie In het begin van de presentatie wordt er kort teruggeblikt wat de deelnemers hebben meegenomen uit de eerste workshop. Vervolgens wordt er een korte samenvatting van de huidige inzichten over kansen en uitdagingen in Hilversum gegeven. Na de samenvatting vinden twee discussies plaats op basis van stellingen die met de hulp van Mentimeter worden getoetst onder de deelnemers. Tussen de eerste en tweede discussie presenteert Jorick Boddeke (BVR) enkele beelden van hoe de verschillende typen werklocaties kunnen bijdragen aan een goed ondernemingsklimaat. De eerste discussie gaat over het verbeteren van ondernemings- en verblijfsklimaat in Hilversum.
De tweede discussie gaat over mogelijke uitgangspunten van de ruimtelijk-economische strategie van Hilversum in 2040. Hieronder volgen de dia’s van de gebruikte presentatie.
Economisch perspectief 2040
68
*Slide uitdagingen Hier worden enkele vragen gesteld wat de knelpunten in het vestigingsklimaat zijn. Hierop deelt Ecorys mee dat dit voornamelijk te wijten is aan een tekort aan bedrijfsruimte. Dit beeld wordt ondersteund door een deelnemer, die steeds meer verhalen hoort dat bedrijven uit de gemeente vertrekken in verband met het tekort aan ruimte.
Economisch perspectief 2040
69
*Slide weergave werklocaties Tijdens deze slides wordt de vraag gesteld of Ecorys zou adviseren om de maximale bouwhoogte in Hilversum aan te passen. Ecorys en BVR zeggen dat daar grote kansen liggen voor Hilversum. In de stellingen zal worden gepeild hoe de deelnemers denken over het aanpassen van de bouwhoogte in Hilversum. Uitkomsten Mentimeter (interactieve discussie) Stelling 1
Uit de uitkomsten van de Mentimeter blijkt dat de aanwezigen de bereikbaarheid van Hilversum het belangrijkste aspect vinden om het vestigingsklimaat te verbeteren. Vooral vanaf de ring richting het Media Park is de autobereikbaarheid op dit moment niet optimaal. Daarnaast eindigt de beschikbaarheid van personeel/talent hoog. Hier wordt door een aanwezige het punt genoemd dat Hilversum op dit moment een hbo-instelling mist. Zeker met de ‘havo-visering’ in Hilversum en omstreken trekken veel jongeren naar omliggende steden waar wel een hbo aanwezig is. Ook wordt het punt genoemd dat steden met dezelfde grootte als Hilversum wel een hbo-instelling hebben, en Hilversum niet. In Hilversum zijn veel jongeren aanwezig die na de middelbare school aan een hbo studie willen beginnen, maar zij vertrekken nu dus naar andere steden. Aansluitend wordt ook het punt gemaakt dat er op dit moment weinig betaalde kamers zijn voor jongeren. De prijzen die voor kamers in Hilversum worden gevraagd liggen niet ver van de Amsterdamse kamerprijzen. Daar staat tegenover dat praktijkgeschoolden ook niet mogen worden vergeten volgens de deelnemers. Mensen met een laag inkomen kunnen zich niet tot moeilijk vestigen in Hilversum. Sommige bedrijven zijn reeds uit de regio en gemeente vertrokken, omdat er onvoldoende geschikt personeel (praktijkgeschoolden) voor hun aanwezig is.
Het woonaspect is dus zeer belangrijk voor het werkaspect. De discussie wordt gesloten met het punt dat het ook onzeker is hoe we met ze allen weer aan het werk gaan als Corona achter ons ligt. De verwachting van de aanwezigen is dat mensen meer thuis gaan werken, wat wellicht invloeden heeft op de bereikbaarheid van Hilversum (pendel neemt af).
Economisch perspectief 2040
70
Stelling 2
Dit betreft de oppervlakte van bedrijventerreinen zelf. De discussie leidt uiteindelijk tot een gemixt antwoord van de aanwezigen. Allereerst is het belangrijk dat er geen werklocaties meer verdwijnen, want er is op dit moment weinig tot geen vrije ruimte en transformatie van werken naar wonen is zo goed als onomkeerbaar. Daarnaast moet er wel gekeken worden naar het beste vestigingsklimaat. Door te mengen kan het klimaat namelijk wellicht worden verbeterd, en als dit ten koste gaat van een aantal meters is dit niet erg, aldus een deelnemer. Nu dus niet te snel conclusies trekken, maar zeker niet alle werklocaties laten transformeren naar woonlocaties. Ook vinden de aanwezigen dat Hilversum de hoogte in moet en als dit in combinatie gaat met vergroening, dan past het ook heel mooi in het Hilversumse landschap. Stelling 3
Volgens de aanwezigen is het belangrijk dat de balans tussen wonen en werken in evenwicht is. Op dit moment is dat niet aan de orde, want er is elke ochtend en avond een grote pendel en dus een mismatch tussen degene die hier werken en wonen. Ook wordt de opmerking door een aanwezige gemaakt dat niet alles moet worden gecompenseerd, maar dat je als gemeente ruimer moet denken in het creëren van (nieuwe) werklocaties. Als laatste wordt ook hier het punt van de maximale bouwhoogte in Hilversum genoemd als aandachtspunt door de aanwezigen.