Bijlage 1 bij collegebrief - Eindrapportage draagvlakonderzoek SUN Hilversum - d.d. 19 juni 2023 toegevoegd op verzoek van DH
Tekst van het document
Rapport draagvlakonderzoek
SUN-noodhulpbureau Hilversum Uitkomsten draagvlakonderzoek naar nut, wenselijkheid en haalbaarheid van een samenwerkingsorganisatie (publiek-privaat) voor urgente noden in Hilversum
Auteur: Monique Postma, kwartiermaker SUN Nederland Datum: Februari 2023
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Voorwoord Met veel plezier heeft SUN Nederland gewerkt aan dit draagvlakonderzoek; zowel aan de voorbereiding, de uitvoering als de verslaglegging. We hebben boeiende en inspirerende gesprekken mogen voeren met verschillende personen die werkzaam zijn in de gemeente Hilversum vanuit particulier initiatief, geloofsgemeenschappen, maatschappelijke organisaties, fondsen en de gemeente zelf. Wat opviel is de grote betrokkenheid van de gesprekspartners bij de onderwerpen armoede, schulden en urgente noden. Zowel professionals als vrijwilligers zetten zich vol energie in voor deze onderwerpen en zijn zeer begaan met de situatie van inwoners met urgente noden. We willen onze opdrachtgever wethouder Bart Heller en onze contactpersonen, Sanne Noordijk en Marco van Sprang van gemeente Hilversum en alle gesprekspartners bedanken voor hun openheid, tijd en betrokkenheid bij dit draagvlakonderzoek. Dit onderzoeksverslag is een geanonimiseerde weergave van de gesprekken die zijn gevoerd met daaropvolgend een conclusie en een aanbeveling. Op basis van de uitkomsten van het draagvlakonderzoek stelt SUN Nederland vast dat er voldoende draagvlak is voor de komst van een SUN-noodhulpbureau. Ons advies is dan ook om met een SUNnoodhulpbureau te starten en de volgende fase in te gaan: de Voorbereidingsfase.
SUN Nederland hoopt dat het rapport volop inspiratie en aanknopingspunten biedt om samen een stap voorwaarts te zetten in het ondersteunen van mensen in een financieel kwetsbare situatie in deze maatschappelijk turbulente tijden. Afgesproken is dat dit rapport ter beschikking wordt gesteld aan de opdrachtgever en dat ook alle gespreksdeelnemers het rapport zullen ontvangen. Hierna zullen eventuele vervolgstappen afgesproken worden. Wij danken allen voor het in ons gestelde vertrouwen en de prettige samenwerking,
Nathalie Boerebach, directeur SUN Nederland Monique Postma, kwartiermaker SUN Nederland
www.sunnederland.nl
2
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Inleiding Steeds meer huishoudens in Nederland komen anno 2023 in financiële problemen door de energiecrisis, hoge woonlasten en hoge inflatie. Deze huishoudens bezuinigen op de dagelijkse boodschappen en betalen soms de energierekening en de zorgverzekering niet meer. Bijzondere steunmaatregelen vanuit de gemeente "We zien veel jonge gezinnen waarvan de ouders en de overheid zoals de aangeven: Mijn kinderen geen eten kunnen geven is energietoeslag, het instellen van een veel erger dan zelf geen eten hebben". energieplafond en verhoging van AOW, uitkering en minimumloon helpen deze huishoudens wel vooruit, maar niet voldoende. De vele huishoudens die niet meer kunnen rondkomen vormen mogelijk de voorhoede van meer 'inflatieslachtoffers'. Hilversum telt momenteel 3600 huishoudens die een inkomen op het sociaal minimum hebben, maar ook voor inwoners die een hoger inkomen hebben (de zogenaamde werkende of stille armen) geldt dat zij het moeilijk hebben. De bestaanszekerheid staat voor steeds meer mensen onder druk. Het is bijzonder om in deze tijden een draagvlakonderzoek naar de toegevoegde waarde van een SUN-noodhulpbureau uit te voeren. De gesprekken hebben een diepere lading en er hoeft minder uitgelegd te worden over de manier waarop een mens die ogenschijnlijk alles op orde heeft binnen een paar maanden in de financiële nood terecht kan komen.
Waarbij de coronatijd als 'aanloopfase' kan worden aangemerkt. Hilversum is een stad met vele gezichten. Van oorsprong een agrarisch (brink-)dorp met erfgooiers dat wordt omgeven door natuur. De mediahoofdstad van Nederland -door insiders 'Hillywood' genoemd- en grootste gemeente in regio 't Gooi kent een levendig centrum en bijzondere architectuur. Maar net zoals in andere gemeenten in Nederland zijn er in Hilversum steeds meer Hilversummers die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Zij zijn de belangrijkste reden voor het uitvoeren van het draagvlakonderzoek. "Een chronisch zieke inwoner kan nauwelijks de eindjes aan elkaar knopen. Hij heeft geen koelkast en zet alles buiten op het balkon, zo redt hij het net". Leeswijzer In dit onderzoeksrapport vindt u allereerst de inhoudelijke samenvatting van het draagvlakonderzoek. In hoofdstuk 1 kunt u een toelichting lezen over SUN Nederland als ontwikkelorganisatie van SUNnoodhulpbureaus en de processtappen die komen kijken bij de oprichting van een SUNnoodhulpbureau. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 ingegaan op de opzet van het draagvlakonderzoek. Een weergave van de gesprekken treft u aan in hoofdstuk 3, 4 en 5. In hoofdstuk 6 staat tot slot de conclusie en het advies voor het vervolg.
In de kaders zijn voorbeelden en citaten opgenomen als illustratie van de ervaringen en casuïstiek uit de dagelijkse praktijk van de geïnterviewden.
www.sunnederland.nl
3
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Samenvatting De gemeente Hilversum heeft Stichting Urgente Noden Nederland (SUN Nederland) gevraagd een draagvlakonderzoek uit te voeren naar nut, noodzaak en wenselijkheid van de komst van een SUNnoodhulpbureau in de gemeente Hilversum. Er is met 27 sleutelfiguren van 15 verschillende organisaties uit de gemeenschap en publieke en private sector gesproken. De centrale vraagstelling: 'Is een SUN-noodhulpbureau Hilversum nuttig, wenselijk en haalbaar?' werd door hen positief beantwoord. Een overgrote meerderheid van de gesprekspartners staat positief tegenover de werking en komst van een SUN-noodhulpbureau in de gemeente Hilversum, als er goed samengewerkt wordt en er aansluiting gezocht wordt bij het aanbod dat er al is op het gebied van sociale hulp- en ondersteuningsstructuur. De gesprekspartners maken zich zorgen over een brede groep inwoners die de eindjes niet meer aan elkaar kunnen knopen en niet altijd in aanmerking komen voor bestaande regelingen door een hoger inkomen. Er zijn veel kwetsbare groepen die onder meer door life-events en transitiemomenten in hun leven in de financiële problemen komen. Een gift of renteloze lening kan perspectief geven en wat meer rust brengen in hun situatie. De geschetste voorbeelden geven een illustratie van hetgeen de betrokken organisaties tegenkomen aan urgente noden onder hun cliënten en bij inwoners in Hilversum.
Ze geven aan dat de groep mensen die het niet meer redt aan het groeien is. Een professioneel bureau als SUN dat laagdrempelig en snel financiële hulp kan bieden aan alle inwoners om urgente noden te lenigen en (oplopende) schulden te voorkomen (preventie), dan wel eruit te komen (participatie), in combinatie met gegarandeerde anonimiteit/privacy is zeer welkom in Hilversum. Een SUN-noodhulpbureau wordt gezien als een belangrijke aanvulling op reeds aanwezige voorzieningen voor mensen met financiële problemen. Er is behoefte aan meer coördinatie en afstemming zodat dubbelingen en overlap tegengegaan worden en witte vlekken en lacunes in beeld komen. Een SUN-noodhulpbureau kan voor de geïnterviewden een centraal punt vormen waar informatie over regelingen en voorzieningen gebundeld en toegankelijk is. Nu ervaren de organisaties weinig overzicht. Op basis onze bevindingen en de aangedragen casuïstiek en op basis van eerdere ervaringen van SUN Nederland elders in het land is het ons advies om te starten met een SUN-noodhulpbureau in de gemeente Hilversum. Daarbij denken wij dat het starten met een giftenbudget (zie hoofdstuk 4 voor een toelichting op deze berekening) van ongeveer €43.000 in het eerste jaar voldoende basis zal bieden, op termijn op jaarbasis zal SUN Hilversum met een giftenbudget van ca. €217.000 gaan werken is onze inschatting.
De verwachting van geïnterviewden is dat er financiële middelen beschikbaar (zullen) komen voor SUN Hilversum, maar dit zal de praktijk moeten uitwijzen. SUN Nederland kan bij de start van SUN Hilversum zeker een startbudget voor giften meegeven van ca. €20.000 en kan ook een revolverend Sociaal Leenfonds vullen met €30.000. Het giftenbudget zal verder bijeen gebracht dienen te worden via lokale, regionale en landelijke donateurs, waarbij zowel SUN Hilversum als SUN Nederland inspanningen zullen verrichten om het gewenste budget bijeen te brengen. De betrokken organisaties in Hilversum dragen graag bij om het voor Hilversummers beter te maken waar dat nodig en mogelijk is, ze willen graag betrokken zijn bij, bijdragen aan en onderdeel uitmaken van het netwerk van een SUN-noodhulpbureau in Hilversum. Organisaties die in meerdere gemeenten actief zijn willen graag voor hun cliënten een regionaal werkend noodhulpbureau.
www.sunnederland.nl
4
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Inhoud Voorwoord ..............................................................................................................................................2 Inleiding ..................................................................................................................................................3 Leeswijzer ..........................................................................................................................................3 Samenvatting .........................................................................................................................................4 1. SUN Nederland en oprichting noodhulpbureaus ................................................................................6 SUN-noodhulpbureau en het bereiken van inwoners .........................................................................6 Wegingscriteria SUN-noodhulpbureau voor toekenning financiële steun ...........................................7 2. Onderzoeksopzet ...............................................................................................................................9 3.
Onderzoeksresultaten: Nut en noodzaak .........................................................................................10 Doelgroepen .....................................................................................................................................11 Amoedebestrijding en schuldhulpverlening ......................................................................................12 Samenwerking en initiatieven ...........................................................................................................13 Urgente noden ..................................................................................................................................14 Conclusie nut en noodzaak ..............................................................................................................15 4.
Onderzoeksresultaten: Wenselijkheid komst SUN Hilversum ..........................................................16 Gemeente .........................................................................................................................................16 Donateurs .........................................................................................................................................16 Hulp- en dienstverleners...................................................................................................................18 Meerwaarde SUN-noodhulpbureau in Hilversum .............................................................................18 Randvoorwaarden ............................................................................................................................19 Quick wins ........................................................................................................................................19 Conclusie wenselijkheid komst SUN-noodhulpbureau .....................................................................19 5.
Onderzoeksresultaten: Haalbaarheid ...............................................................................................21 Landelijke bijdrage startkapitaal .......................................................................................................21 Aanvulling met lokale donateurs .......................................................................................................21 SUN Hilversum: Lokale mogelijkheden funding ................................................................................21 Conclusie haalbaarheid ....................................................................................................................22 6. Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................................23 Advies vervolg ..................................................................................................................................23 BIJLAGE 1. Datadashboard Urgente Noden (DUN) .............................................................................25 BIJLAGE 2. Toelichting Giftenbudget en Sociaal Leenfonds SUN-noodhulpbureau ............................26 BIJLAGE 3. Oprichting SUN-noodhulpbureau - kostenindicatie ...........................................................28
www.sunnederland.nl
5
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
1. SUN Nederland en oprichting noodhulpbureaus SUN Nederland is de ontwikkelorganisatie van SUN-noodhulpbureaus en is een landelijk expertisecentrum op het gebied van urgente noden. Daarnaast beschikken SUN Nederland en de SUN-noodhulpbureaus over een Datadashboard Urgente Noden (DUN) waar lokale noodhulpbureaus geanonimiseerde data voor aanleveren. De data bieden inzicht in lokale, regionale en landelijke trends en ontwikkelingen. Hiermee kan een lokaal SUN-noodhulpbureau ook de rol vervullen van een onafhankelijke sparringpartner van de gemeente voor beleidsevaluatie en -ontwikkeling (zie bijlage 1 voor een screenshot van het Datadashboard Urgente Noden). De SUN-noodhulpbureaus geven (in beginsel eenmalige) financiële steun aan mensen die in financiële nood verkeren en tussen wal en schip dreigen te raken omdat er geen voorliggende voorzieningen (meer) zijn. Deze gift dient als springplank of als vangnet naar gelang de situatie en kan worden aangevraagd door professionele hulp- en dienstverleners. Daarnaast kan een SUNnoodhulpbureau voorzien in renteloze leningen als er een revolverend Sociaal Leenfonds wordt toegevoegd aan het SUN-noodhulpbureau: een hulp- of dienstverlener kan voor een cliënt de renteloze lening aanvragen.
Hiermee kan SUN namens de lener - relatief lage - openstaande schulden in één keer aflossen waardoor de schuldenaar nog maar één schuldeiser heeft in het SUNnoodhulpbureau. Ook kan een lening worden aangegaan voor andere doeleinden zoals bijvoorbeeld het volgen van een opleiding. SUN Nederland gaat daarbij uit van de kracht van publiek-private samenwerking en brengt via een SUN-noodhulpbureau drie sectoren bijeen: professionele hulp- en dienstverleners, gemeente(n) en donateurs (fondsen, kerken, bedrijfsleven en particuliere donaties). SUN-noodhulpbureau en het bereiken van inwoners Een SUN-noodhulpbureau heeft een toegevoegde waarde als het gaat om het bereiken van inwoners die anders buiten beeld blijven van de (lokale) overheid en andere officiële instanties, dit komt door een aantal factoren: •
•
•
•
SUN gaat uit van het feitelijk besteedbaar inkomen van mensen: bij een aanvraag wordt gekeken naar het bedrag dat iemand aan het eind van de maand onder de streep daadwerkelijk overhoudt om van te leven. Hierdoor bereiken we inwoners die tot dan toe geen enkele relatie hadden tot de hulpverlening en/of een gemeente omdat zij geen (bijstands)uitkering hebben en vaak gewoon een werkzaam bestaan leiden. Deze inwoners komen bij gemeenten veelal pas in beeld als het eigenlijk al te laat is en er sprake is van problematische schulden of multi-problematiek. Ditzelfde geldt voor zzp'ers, werkende mensen die door een echtscheiding in de problemen zijn geraakt of ondernemers die door het faillissement van hun onderneming hulp zoeken. Vanwege het neutrale en onafhankelijke karakter van een SUN-noodhulpbureau bereikt het noodhulpbureau inwoners die argwaan hebben tegen officiële instanties en de gang naar gemeente en wijkteams om die reden niet maken, Bijvoorbeeld slachtoffers van de Toeslagenaffaire en ook zogenaamde 'zorgmijders'. Ook komen mensen in beeld die antipathie voelen jegens of zich niet thuis voelen bij bepaalde religieuze organisaties en zich om die reden nooit zouden wenden tot bestaande voorzieningen als een diaconaal noodfonds, de moskee of een project als Schuldhulpmaatje.
Een SUN-noodhulpbureau bereikt mensen waarbij trajecten zijn vast gelopen -zoals 'multiproblem huishoudens'- doordat een hulpverlener met een SUN-gift het vertrouwen van een cliënt kan (her)winnen. Een hulpverlener kan de gift van een SUN-noodhulpbureau namelijk aanwenden in het hulpverleningstraject in het kader van 'positive reinforcement' (beloning van gewenst gedrag om blijvend uit de armoede/schulden te komen). Een SUN-noodhulpbureau bereikt een brede groep mensen vanwege het simpele feit dat zij bij een SUN-gift geen schaamte voelen en omdat deze door een onafhankelijke organisatie wordt gegeven en daarmee niet stigmatiserend is: de gift is anoniem, mensen hoeven er niet voor in de rij te staan op een specifieke locatie, er komt geen busje op het woonadres voorrijden waaruit onze ondersteuning blijkt en mensen hoeven zich niet te melden bij een genootschap of
www.sunnederland.nl
6
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
•
•
commissie waar zij zelf dagelijks onderdeel van uitmaken (bijvoorbeeld bij een kerk of moskee). Een SUN-noodhulpbureau is daarmee laagdrempelig. Een SUN-noodhulpbureau bereikt moeilijk bereikbare groepen doordat zij zelf uit eigen beweging SUN benaderen met een hulpvraag nadat zij SUN gevonden hebben op internet of erover gehoord hebben via buren, vrienden of anderszins (waarna wij verwijzen naar een intermediair om de betreffende persoon verder te ondersteunen en een aanvraag in te laten dienen). Een SUN-noodhulpbureau bereikt uiteenlopende doelgroepen omdat een noodhulpbureau samenwerkt met partijen uit sectoren die je niet altijd tegenkomt bij de traditionele hulpverlening. De doelgroep wordt bij een SUN-noodhulpbureau bijvoorbeeld ook aangedragen via het lokale bedrijfsleven die enerzijds SUN sponsoren en anderzijds medewerkers die loonbeslag hebben op SUN attenderen. Ook vermogensfondsen en partijen uit het maatschappelijk middenveld of particuliere initiatieven en vanuit religieuze organisaties vindt doorverwijzing plaats zoals door imams, dominees en diakenen. Een SUN-noodhulpbureau fungeert hiermee als verbindend element en als “bruggenbouwer” tussen verschillende sectoren, culturen en leefwerelden.
Een SUN-noodhulpbureau in uw gemeente is niet dé oplossing voor het brede terrein van schulden, armoede en urgente noden, maar het kan een relevante schakel vormen in de keten als het gaat om bereik onder inwoners van uw gemeente die anders tussen wal en schip zouden vallen. Wegingscriteria SUN-noodhulpbureau voor toekenning financiële steun Criteria voor het geven van financiële steun zijn, in chronologische volgorde: 1. Aanvraag: is de aanvraag digitaal ingediend door een hulp- of dienstverlener via het standaardaanvraagformulier op de website van SUN? Is de aanvraag voorzien van financiële onderbouwing en voldoende motivatie? JA 2. Urgentie en perspectief: Is er sprake van urgente nood? Is de aanvraag éénmalig of voor afgebakende periode? Maakt de gift verschil en/of biedt deze kans op perspectief, een doorbraak, het hervinden van menselijke waardigheid, balans of herstel? JA 3. Voorziening: Zijn alle voorliggende voorzieningen binnen de gemeente (of andere bij SUN bekende partij) benut? JA Bij drie keer het antwoord 'JA' kan SUN overgaan tot een toekenning: • • • •
Daarbij passen wij het '4 ogen principe' toe; de coördinator en een bestuurslid fiatteren samen de betalingen; Elke vorm van ondersteuning is in beginsel eenmalig en is voor een afgebakende periode; Als het nodig is binnen 24 uur; In andere gevallen krijgt de aanvrager uiterlijk binnen een week een reactie.
Voor een duidelijke omschrijving van het werk van SUN-noodhulpbureaus verwijzen we u ook graag naar de animatie op de voorpagina van onze website: www.sunnederland.nl Proces SUN Nederland hanteert overal in Nederland dezelfde werkwijze als het gaat om een eventueel nieuw op te richten SUN-noodhulpbureau. Deze werkwijze is te verdelen in vijf fasen: 1. Verkenningsfase In deze fase wordt kennis met elkaar gemaakt, zal een kwartiermaker uitleg geven over het SUNformat van noodhulpbureaus en vinden gesprekken plaats over het mogelijk starten van een draagvlakonderzoek. 2. Draagvlakonderzoek In deze fase wordt het draagvlakonderzoek gehouden:
www.sunnederland.nl
7
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
a) draagvlakonderzoek in opdracht van lokale opdrachtgever (gemeente(n), fonds, enz.); b) oplevering uitkomsten draagvlakonderzoek met advies voor opdrachtgever; c) delen uitkomsten met gesprekspartners; Deze eindrapportage markeert het einde van fase Draagvlakonderzoek. 3. Voorbereidingsfase Als besloten wordt dat een SUN-noodhulpbureau van meerwaarde kan zijn, worden de voorbereidingen gestart voor de oprichting ervan: a) b) c) d) e)
samenstellen voorbereidingsgroep met daarin lokaal betrokkenen; vaststellen opdrachtformulering namens opdrachtgever; formuleren doelen, taken, rollen lokale stichting; zoeken bestuursleden, coördinator; praktische zaken voorbereiden: statuten, bankrekeningnummer, website, folders, kantoorruimte; f) werkbezoek afleggen aan een bestaand SUN-noodhulpbureau; g) opstellen van een eerste werkplan, begroting, budget; h) werven/samenwerkingsafspraken met donateurs giftenbudget (fondsen, kerken, bedrijfsleven, particulieren). 4. Oprichtingsfase Als alle voorbereidingen zijn gedaan kan worden besloten tot het daadwerkelijk oprichten van het SUN-noodhulpbureau: a) b) c) d) e)
vaststellen statuten, inschrijving KVK, openen bankrekening etc.; trainen coördinator in werkwijze SUN, administratie en behandeling van aanvragen; PR en media; startbijeenkomst voor alle betrokkenen in voortraject en toekomstige aanvragers; afsluiten convenanten met samenwerkingspartners.
Participatie van de gemeente is in fase 2, 3 en 4 cruciaal; niet alleen vanwege inhoudelijke inbreng en afstemming, maar ook vanwege de financiële bijdrage die de oprichting van een SUN-noodhulpbureau voor de gemeente met zich meebrengt. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen ter indicatie van wat de oprichting van een SUN-noodhulpbureau financieel betekent. 5. Operationaliseringsfase Op het moment dat het SUN noodhulpbureau een feit is kunnen de eerste aanvragen in behandeling worden genomen. Het SUN-noodhulpbureau en SUN Nederland ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst, SUN Nederland zal in de eerste twee jaar na oprichting ook 'nazorg' leveren, het noodhulpbureau kan een beroep doen op de SUN-Academie. SUN Nederland zal altijd een vraagbaak blijven voor ieder SUN-noodhulpbureau en in voorkomende gevallen ook ondersteuning bieden in de vorm van projectbudgetten. De meest recent opgerichte noodhulpbureaus (in 2021) zijn: SUN Weert (Limburg), SUN Nissewaard (Spijkenisse en omgeving) en SUN Waterweg (Maassluis, Vlaardingen en Schiedam). Verder zijn er momenteel draagvlakonderzoeken gaande of starten deze binnenkort in meerdere gemeenten in Nederland o.a. in Maastricht, Leudal, Eindhoven, Gorinchem, De Ronde Venen, Diemen, Veenendaal, Zutphen en Berg en Dal.
www.sunnederland.nl
8
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
2. Onderzoeksopzet De gemeente Hilversum heeft de ambitie om haar bestaande beleid rondom armoede en schulden te versterken. Volgend op de nieuwe visienota Sociaal Domein, stelt gemeente Hilversum een nieuw Minimabeleid 2024-2028 op. "Nu de bestaanszekerheid door de hoge inflatie voor steeds meer mensen onder druk staat, zoekt gemeente Hilversum meer dan in het verleden de grenzen op van haar mogelijkheden"1. Vooruitlopend op de herijking van het Minimabeleid in 2023 heeft de gemeente in 2022 al diverse verruimingen van inkomensondersteunende maatregelen ingezet om inwoners te ondersteunen. De rol van een SUN-noodhulpbureau zou voor de gemeente van toegevoegde waarde kunnen zijn, bijvoorbeeld als het gaat om snelle doorbraken van situaties, het vergroten van bereik onder inwoners, en het creëren van overzicht in al het aanbod binnen de gemeente. Naar aanleiding van gesprekken en een presentatie van SUN Nederland is de opdracht voor de uitvoering van een draagvlakonderzoek naar nut, noodzaak en wenselijkheid van de komst van een SUNnoodhulpbureau binnen de gemeente Hilversum verstrekt. In de maanden november 2022 t/m januari 2023 hebben de interviewgesprekken plaatsgevonden met sleutelfiguren uit de gemeenschap.
Centrale vraagstelling De centrale vraag van het draagvlakonderzoek is: Is een SUN-noodhulpbureau Hilversum nuttig, wenselijk en haalbaar? Werkwijze Het draagvlakonderzoek is een kwalitatief onderzoek. Met 27 personen werkzaam of actief bij 15 verschillende organisaties, actief op het gebied van armoede, schulden en urgente noden is gesproken. De gesprekspartners variëren van actieve inwoners en sleutelpersonen werkzaam bij de overheid, maatschappelijke of vrijwilligersorganisaties tot bedrijven, burgerinitiatieven en lokaal actieve private stichtingen (de opdrachtgever heeft een overzicht van organisaties en personen waarmee contact is geweest). Op basis van hetgeen is opgehaald uit de gesprekken is vervolgens de centrale vraag beantwoord. De gesprekken leidden tot een positieve slotsom: er is draagvlak voor de komst van een SUNnoodhulpbureau in de gemeente Hilversum.
1
Uit: Programmabegroting gemeente Hilversum 2023
www.sunnederland.nl
9
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
3. Onderzoeksresultaten: Nut en noodzaak Ondanks alle voorzieningen die Nederland rijk is, hebben sommige mensen toch urgente financiële problemen. De oorzaken zijn veelal niet precies te ontwarren, maar de noodzaak om in deze situaties de urgente nood te lenigen is aanwezig. Het betreft problemen waarvoor de geldende wet- en regelgeving en gemeentelijk beleid niet, niet voldoende of niet tijdig een oplossing kan bieden. Hiermee worden hulp- en dienstverleningsinstellingen geconfronteerd door hun cliënten zonder over voldoende hulpbronnen te beschikken waarop snel en tijdig een beroep kan worden gedaan. Uit de verkennende gesprekken kwam naar voren dat de gemeente Hilversum ambitieus is als het gaat om het bestrijden van armoede- en schuldenproblematiek. Zij heeft duidelijk oog voor individuele noden en wil onderzoeken of een SUN-noodhulpbureau een interessante aanvulling kan zijn op hetgeen er op dit moment in Hilversum door de gemeente en andere partijen gefaciliteerd en/of gefinancierd wordt. De komst van een SUN-noodhulpbureau is alleen zinvol als er een noodzaak is. Als het aantal inwoners waarvoor een beroep gedaan gaat worden op noodhulp dusdanig is dat het de komst van een noodhulpbureau rechtvaardigt.
Uit de aangedragen voorbeelden en casuïstiek maken we op dat hulpverleners veelvuldig in contact staan met inwoners met urgente noden waarvoor een SUNnoodhulpbureau een uitkomst kan bieden. Met de renteloze leningen die een SUN-noodhulpbureau verstrekt kan voorkomen worden dat Hilversummers verder in de schulden belanden. Met een gift moeten de inwoners die te maken krijgen met urgente noden weer perspectief worden geboden. Alle partijen die we hebben gesproken ervaren de gemeente Hilversum als ruimhartig als het gaat om de minimaregelingen en inkomensondersteunende maatregelen. Toch spelen armoede, schulden en urgente noden een rol binnen de gemeentegrenzen. Gesprekspartners zijn het er allen over eens, urgente noden en armoede zijn aanwezig in de gemeente Hilversum. Er is stille armoede, mensen voelen schaamte, en proberen over het algemeen de problematiek te lang zelf op te lossen waardoor soms sprake is van onnodige escalatie. Ze zien ook een toename, meer mensen die het eerst wel "Een jongen van 20 jaar heeft een bijstandsuitkering, maar omdat dit geen vetpot is heeft hij geen geld kunnen sparen om de borg voor een huurwoning te betalen. Hij komt door omstandigheden in de crisisopvang terecht, maar kan geen aanspraak maken op bijzondere bijstand.
Het SUN-noodhulpbureau zou de eerste maand huur of borg voor deze jongvolwassene kunnen betalen waardoor hij kan uitstromen uit de maatschappelijke opvang en zelfstandig op kamers kan gaan wonen". konden redden, maar nu door het ijs zakken. Het algemene beeld dat de gesprekspartners schetsen is dat er diverse groepen zijn die ondanks alle regelingen tussen wal en schip vallen. Zij belanden in schrijnende situaties waar niet direct een oplossing voorhanden is. Verder wordt uit de "Fijn als er een noodhulpbureau komt. Er zijn veel verschillende gesprekken duidelijk dat potjes, het is niet goed georganiseerd. Fijn als er een persoon is die er onder inwoners en alle noodfondsen kent. Het is voor ons nu soms bijna een dagtaak". hulp- en dienstverleners onbekendheid is met het totale formele - en informele voorzieningenaanbod binnen de gemeente Hilversum. Het overzicht ontbreekt, waardoor men onvoldoende weet welke voorzieningen er zijn.
www.sunnederland.nl
10
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Doelgroepen De gesprekpartners hebben zorgen om een brede doelgroep in Hilversum als het gaat om financiële problemen. Genoemd worden: alleenstaanden (waaronder ook weduwen), zij hebben in veel gevallen geen of onvoldoende vangnet; alleenstaande moeders met kinderen; mensen met een bijstandsuitkering; ouderen waaronder AOW-ers met een klein pensioen. Alle lagen van de samenleving kloppen juist nu aan voor hulp, ook mensen die (net) aan de bovenkant van het minimumloon zitten, zij hebben het extra zwaar omdat ze net niet voor gemeentelijke voorzieningen in aanmerking komen. Gesprekspartners zien in toenemende mate mensen met middeninkomens, ze verwachten in 2023 een grote groep werkenden die in problemen komt (zgn. werkende armen). "We zien veel situaties bij inwoners die direct opgelost moeten worden. Denk aan simpele dingen als geen kleding of geen stofzuiger, maar ook huurachterstand of eerste maand borg. Daar zou een SUN-noodhulpbureau echt goed van pas komen".
Nieuwe groepen inwoners met financiële problemen zijn zzp'ers en ondernemers. In eerste instantie is deze groep optimistisch en verwacht zij de problemen zelf op te kunnen lossen op korte termijn, maar vaak is er geen reserveruimte of buffer waardoor zij alsnog in de problemen komen. Als kwetsbare groepen in Hilversum worden verder genoemd: mensen met psychische problematiek, meervoudige problematiek, een verstandelijke beperking en chronisch zieken. Geïnterviewden treffen veel mensen met hoge zorgkosten en/of een energierekening die - doordat de verwarming hoger moet voor het welbevinden- niet te betalen is. Ook de Nederlandse taal niet goed "Een mevrouw die dakloos was, woont nu in een spreken en laaggeletterdheid (moeite appartement met huur onder voorwaarden. Ze heeft met taal, rekenen of omgaan met de problemen met haar gebit waardoor ze pijn heeft en computer) wordt benoemd als niet goed kan eten, maar moet wachten tot ze kan kwetsbaarheid. overstappen naar de gemeentepolis." Statushouders vormen ook een belangrijke aandachtsgroep. Volgens de betrokken beleidsmedewerker van de gemeente worden statushouders in aanvang goed begeleid, maar na verloop van tijd ontstaan wel problemen.
Dan blijkt het niet gelukt om aan het werk te gaan of te blijven, blijft het lastig om het inkomen goed door te geven doordat ze onvoldoende op de hoogte zijn van de regels en procedures of maken ze onbewust keuzes die nadelige gevolgen hebben op hun financiële situatie waardoor er urgente noden kunnen ontstaan. De algemene beleving is dat er voor kinderen tot 18 jaar redelijk veel voorzieningen en regelingen zijn, en dat vooral hun (werkende) ouders moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Jongeren vanaf 18 jaar worden minder goed bereikt, maar dat deze groep zeker ook zeker financiële problemen heeft, staat buiten kijf volgens een aantal gesprekspartners. Inwoners die in de bronheffing2 zitten, krijgen volgens Hilversumse hulpverleners steeds grotere problemen, de schuld loopt snel op. Het gaat volgens de geïnterviewden vaak mis op het gebied van financiën bij huishoudens als er sprake is van life-events (scheiden, baanverlies, inkomensachteruitgang door ziekte) en transitiemomenten (bijvoorbeeld bij verhuizing tussen twee gemeenten, of verlaten van een instelling naar een zelfstandige woning). Verder zien geïnterviewden steeds meer mensen die werken en toch maar net rond kunnen komen, zij hebben geen reserves om tegenvallers op te vangen. Daarnaast zien ze dat door onwetendheid en doordat inwoners niet op de hoogte zijn van regelingen en
2 Het CAK houdt bij wanbetaling de premie van de zorgverzekering (de zogeheten bronheffing) iedere maand in
op een uitkering, salaris of pensioen.
www.sunnederland.nl
11
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
mogelijkheden, inwoners menen dat zij niet voor een regeling in aanmerking komen. Zij proberen het lang nog zelf op te lossen en komen uiteindelijk in de problemen die ze het hoofd niet meer kunnen bieden. Zij zien het als nuttig en van toegevoegde waarde dat een SUN-noodhulpbureau met hulp- en dienstverleners de gedane aanvraag doorneemt en dan ook bespreekt welke andere mogelijkheden er mogelijk nog zijn voor de betreffende cliënt. Op die manier kan een SUN-noodhulpbureau als kenniscentrum bijdragen aan het bereik en benutten van bestaande voorzieningen. Armoedebestrijding en schuldhulpverlening De gemeente is verantwoordelijk voor het lokale armoedebeleid en de schuldhulpverlening (SHV). De SHV wordt inmiddels uitgevoerd door de gemeente Hilversum zelf (voorheen door Plangroep). De gemeente zegt over de minimaregelingen en dienstverlening: "De gemeente investeert om de minima-regelingen én de dienstverlening binnen het sociaal domein snel te verbeteren. Het budget voor alle minimaregelingen wordt uitgebreid en extra middelen en menskracht worden beschikbaar gesteld voor schuldhulpverlening. Hilversum biedt inwoners die het nodig hebben een (tijdelijk) financieel vangnet. We kijken naar wat inwoners nodig hebben om mee te doen in de samenleving en te voorkomen dat ze erbuiten vallen.
Op deze manier streven we ernaar dat kwaliteit van leven verbetert en het beroep op sociale voorzieningen afneemt. De voorzieningen die wij bieden zorgen ervoor dat werk moet lonen".3 Daarnaast zorgt de wettelijke taak en aanpak rondom 'vroegsignalering' bij betalingsachterstanden van vaste lasten zoals huur, zorgpremie, energie en drinkwater ervoor dat huishoudens met betalingsachterstanden eerder in beeld komen. De gemeente geeft aan dat er in dat kader meer huisbezoeken worden afgelegd en hiermee hopelijk grotere schulden bij inwoners voorkomen kunnen worden. De gemeente heeft een uitgebreid pakket aan inkomensondersteunende regelingen die online in een overzicht staan: https://hilversum.nl/sociaal-plein/inkomen-toeslagen. • • •
• • •
De Activeringsregeling4 is verruimd van €140 naar €250 per jaar en is niet alleen inzetbaar voor sport, maar ook te gebruiken voor een device (telefoon/mobiel). Er is een regelvrij schuldenbudget van €50.000 (beheer door team SHV). Bedoeld voor de doelgroep om een crisis af te wenden (bijvoorbeeld woninguitzetting). De individuele inkomenstoeslag is per 1 januari 2023 verruimd naar 130% van het wettelijk sociaal minimum. Ook de inkomensgrens voor een aantal andere regelingen is verruimd naar 130% (o.a. energietoeslag heeft ruimere voorwaarden). De energietoeslag in 2022 bedroeg €1.300; in 2023 start de gemeente ook met een toeslag van €1.300 en er wordt extra geld gereserveerd als er ruimte is daarvoor. De eigen bijdrage voor de Wmo is voor 2023 op nul gezet en voor 2024 voor mensen met 130% van wettelijk sociaal minimum. Er is een uitgebreid kindpakket beschikbaar voor sport, hobby, schoolkosten, zwemles en reiskosten van kinderen https://hilversum.nl/sociaal-plein/inkomen-toeslagen/kindpakket Daarnaast zijn er stichtingen in Hilversum actief waar ouders aanvullende ondersteuning kunnen aanvragen.
Dit zijn onder meer: - Jeugdfonds Sport & Cultuur: financiële ondersteuning voor kinderen uit gezinnen een laag inkomen, zodat zij kunnen deelnemen aan sportieve en culturele activiteiten; - Stichting Leergeld: financiële ondersteuning voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, zodat zij mee kunnen doen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten; - Sportpas: Gratis of goedkoop sporten en culturele activiteiten uitproberen
3 Uit: Programmabegroting 2023 gemeente Hilversum 4 De Activeringsregeling is voor sport en uitjes voor inwoners van 18 jaar of ouder met laag inkomen of een
uitkering (tot 130% van de bijstandsnorm)
www.sunnederland.nl
12
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
-
Stichting Jarige Job: Gratis verjaardagsbox met slingers, traktaties, een cadeautje en meer, voor kinderen van 4 tot 12 jaar; Kinderhulp: Voor kinderen en jongeren van 0 tot 21 jaar die opgroeien in armoede. Wanneer andere organisaties niet kunnen helpen, helpt Kinderhulp. Bijvoorbeeld voor een dagje uit, fiets, opleiding, leesboek, winterjas of cadeautje.
De gemeente geeft aan dat het bereik van de regelingen kan worden verbeterd. In 2021 is het bereik van de Activeringsregeling laag te noemen met 22%. Dit is niet een representatief getal want 2021 was een coronajaar. De gemeente geeft aan dat het bereik in 2022 al hoger ligt. Het niet bereik van regelingen is niet uniek voor Hilversum, het is een landelijk fenomeen. Het bereik rond de energietoeslag ligt een stuk hoger, namelijk circa 80%. Een mogelijke verklaring is dat deze toeslag laagdrempeliger was om aan te vragen. Mogelijk hebben ook meer mensen er gebruik van gemaakt omdat het om een groter bedrag gaat. Figuur 1: Bereik inkomensondersteunende maatregelen gemeente Hilversum 5
De gemeente wil graag meer zicht krijgen op actuele cijfers als het gaat om armoede - en schuldenproblematiek. Het Datadashboard Urgente Noden kan hierin een bijdrage leveren door zicht te geven op de aanvragen die bij het SUN-noodhulpbureau worden gedaan. Een SUNnoodhulpbureau kan precies zien welke organisaties aanvragen doen, voor welke bedragen dat is, welke vorm van ondersteuning wordt aangevraagd, voor welke huishoudens en wat deze huishoudens kenmerkt. Over langere tijd worden trends en ontwikkelingen zichtbaar die belangrijke input voor gemeentelijk beleid kunnen geven. De gemeente ziet ook dat er nog een slag te slaan is wanneer het gaat om informatievoorziening. De gemeente heeft gewerkt aan een communicatieplan om de bekendheid van de minimaregelingen en de energiearmoede maatregelen te vergroten. Maandelijks zal er aandacht besteed worden aan de regelingen via de gebruikelijke communicatiekanalen. In het voorjaar 2023 wordt naar verwachting de nieuwe folder van de gemeente verspreid onder minima. Een SUN-noodhulpbureau kan een belangrijke rol spelen in de informatievoorziening richting hulp- en dienstverleners. Een SUN-noodhulpbureau fungeert als een kenniscentrum en informatiepunt als het gaat om beschikbare voorzieningen en regelingen, fondsen en initiatieven.
Hulp- en dienstverleners die een aanvraag voor hun cliënt doen bij het SUN-noodhulpbureau krijgen goede doorverwijzing en advies voor aanvullende mogelijkheden voor hun cliënt. Soms wordt bijvoorbeeld een deel van de aanvraag gehonoreerd omdat een ander deel van de aanvraag terecht kan bij ofwel voorliggende voorzieningen ofwel andere mogelijkheden die in en buiten de gemeente benut kunnen worden. Samenwerking en initiatieven Uit de gesprekken komt naar voren dat organisaties en inwoners heel actief zijn in Hilversum. Er zijn heel veel initiatieven die gericht zijn op het verbeteren van de omstandigheden van de inwoners die dat nodig hebben.
5 Bron: Reactie college op vragen van de fracties over armoede in de gemeente Hilversum d.d. 26 januari 2023
www.sunnederland.nl
13
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Er wordt veel gegeven door supermarkten en het MKB ten behoeve van mensen in armoede. Bedrijven geven bijvoorbeeld kerstpakketten die over zijn (of soms extra besteld zijn). Een van de geïnterviewden spreekt zelfs van 'een overvloed aan donaties in natura'. Ook zijn er veel platforms om initiatieven te verbinden en te leren van andere initiatieven. Zo is er bijvoorbeeld het Platform armoedebestrijding Hilversum dat een jaarlijks ontbijt organiseert, en ook het platform Hilversummers.nl is zeer actief. Dit is een platform van en voor mensen die Hilversum een beetje mooier willen maken. Dit doen zij door actief een initiatief te nemen of door hun steun en hulp te bieden aan een door iemand anders genomen initiatief. Het platform Hilversum Verbonden richt zich op samenwerking en verduurzaming. Daarnaast informeren zij Hilversummers over wat er in de samenleving georganiseerd wordt. Het Stadsfonds Hilversum is niet specifiek gericht op (individuele) mensen in armoede of met urgente noden. Maar heeft als focus de betrokkenheid van ondernemers en (maatschappelijke) organisaties bij Hilversum en haar inwoners. Het is een stichting van en door lokale ondernemers en maatschappelijke organisaties die samen de stad commercieel, cultureel en sociaal aantrekkelijker maken, zodat alle partijen in Hilversum hiervan profiteren.
Naast de grote betrokkenheid die zichtbaar is in alle initiatieven, ervaren gesprekspartners tegelijkertijd ook versnippering en onvoldoende samenwerking en afstemming. Er zijn volgens hen heel veel initiatieven in Hilversum, maar dat betekent ook dat er dubbelingen zijn en lacunes en witte vlekken. De komst van een SUN-noodhulpbureau kan verbetering van de samenwerking geven en meer afstemming doordat er één portal ontstaat waar alle voorzieningen op het terrein van urgente noden, armoede en schulden bekend zijn. Partijen ervaren over het algemeen een goede samenwerking met de gemeente, maar wat niet helpt is dat er weinig continuïteit is in de medewerkers die werken bij de gemeente op een specifieke portefeuille. De afgelopen jaren zijn er veel ambtenaren van baan veranderd, waardoor het soms voelt dat men opnieuw moet beginnen of er weinig historisch besef is als het gaat om onderlinge relaties, gemaakte afspraken of successen uit het verleden. Urgente noden Uit landelijke ervaring weet SUN Nederland dat gemiddeld per jaar 2% van het aantal huishoudens in een gemeente met urgente noden te maken krijgt. Ongeveer 1% van deze huishoudens lost dit zelf op door gebruik te maken van (gemeentelijke) voorzieningen, het vinden van een baan, een lening bij de bank of een gift van familie. De resterende 1% doet een beroep op een SUN-noodhulpbureau.
Wanneer we deze redenering toepassen op Hilversum ontstaat het volgende beeld: Gemeente
Aantal inwoners
Aantal huishoudens
Hilversum
93.380 (CBS nov. 2022- voorlopig)
43.396 (CBS 2022)
Aantal noodhulpaanvragen per jaar (1% van aantal huishoudens) 434
Een gemiddelde gift van SUN bedraagt € 500. Deze inschatting betekent dat SUN Hilversum op termijn op jaarbasis met een giftenbudget van ca. €217.000 (434 aanvragen x € 500) zou moeten gaan werken. Let wel: het betreft hier een inschatting die gebaseerd is op onze ervaring uit het verleden, het betreft geen harde toezegging. Het zou kunnen dat het Rijk of de gemeente voorzieningen in het leven gaan roepen die een hoger of lager gebruik van het SUN-noodhulpbureau tot gevolg hebben, ook zou het kunnen dat door economische ontwikkelingen of actualiteit in binnen- of buitenland de donateurs bereid zijn om minder of meer budget te geven, enz. Om te starten is nog geen volledig giftenbudget nodig. We schatten -mede op basis van de ervaringen van de reeds aanwezige SUN-noodhulpbureaus- in dat een giftenbudget van 20% van het totaal, d.w.z. ongeveer € 43.000 een mooie start zal vormen (uitgaande van maximaal circa 85 aanvragen in
www.sunnederland.nl
14
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
het eerste jaar). In vijf jaar tijd kan het SUN-noodhulpbureau dan doorgroeien tot de volle door ons geprognotiseerde omvang. SUN Nederland kan - vanwege de steun van landelijk werkende fondsen- een nieuw noodhulpbureau circa € 20.000 voor het giftenbudget meegeven bij de start en € 30.000 voor een revolverend Sociaal Leenfonds als de gemeente zou kiezen deze ook binnen de SUN mogelijk te maken. Dit geldt als het noodhulpbureau uiterlijk in 2024 daadwerkelijk is opgericht. Voor het giftenbudget dienen het SUN-bestuur en de coördinator inspanningen te verrichten onder lokale, regionale en landelijke donateurs. Onder donateurs verstaan we: fondsen geloofsgemeenschappen, bedrijfsleven en particuliere initiatieven. Van de kerken in Hilversum weten we door het draagvlakonderzoek al dat zij van harte bereid zijn om aan het giftenbudget van SUN Hilversum te gaan bijdragen. Uit ervaring weten we dat er ook weldoeners op zullen staan, inwoners een legaat zullen nalaten of een sponsoractie zullen organiseren waardoor het giftenbudget van een SUN-noodhulpbureau verder tot stand komt. Overigens betalen gemeenten bij veel SUN-noodhulpbureaus in het land ook mee aan het giftenbudget, of laten zij financiële experimenten of vernieuwend aanbod op het gebied van financiële ondersteuning via het SUN-noodhulpbureau lopen (bijv.
Doorbraakfonds, Crisisfonds, Tandartsfonds, fonds voor specifieke doelgroepen, enz.). Conclusie nut en noodzaak Het armoedebeleid van gemeente Hilversum wordt ervaren als ruimhartig. De bestaande inkomensregelingen zijn verruimd en is extra budget vrijgemaakt. Het bereik onder inwoners van Hilversum om hen te wijzen op bepaalde regelingen kan verbeterd worden, de gemeente zet daarom in op informatievoorziening om meer mensen te kunnen bereiken. De gemeente wordt ervaren als goede samenwerkings- en gesprekspartner. Daarbij merken gesprekspartners op dat het verloop onder ambtenaren als nadelig wordt ervaren voor de continuïteit in de samenwerking. Partijen maken zich zorgen over een brede doelgroep in Hilversum als het gaat om niet rond kunnen komen. Ondanks de ruimhartigheid van de gemeente zien geïnterviewden op dit moment een veelheid aan situaties bij mensen die leiden tot urgente noden. Het gaat onder andere om life-events en omstandigheden "Soms gaat het om iets kleins, bijvoorbeeld de inschrijving bij woningnet van die vragen om €15 of om weer een nieuwe ID-kaart aan te vragen in verband met verlies snel handelen van de ID-kaart. Juist bij dit soort kleine belangrijke dingen kan een SUNom erger te noodhulpbureau inspringen, zodat problemen niet nodeloos escaleren (bijv. voorkomen en niet bij je hebben van een ID leidt weer tot een geldboete, enz.)".
weer lucht en ruimte te geven. Bovendien verwacht een groot deel van de geïnterviewden dat de groep inwoners met geldzorgen de komende tijd verder zal toenemen. Een SUN-noodhulpbureau kan voor die mensen nadrukkelijk van betekenis zijn. "Een gescheiden vrouw heeft kleding nodig, want haar ex-partner heeft haar kleding vernield. Met een klein bedrag zou de eerste nood gelenigd kunnen worden, daarin zou het SUNnoodhulpbureau een goede rol kunnen spelen". Er is grote betrokkenheid bij organisaties voor Hilversum en haar inwoners. Dat blijkt uit de vele initiatieven. Daarnaast is er behoefte aan meer coördinatie en afstemming rond alle initiatieven "Er worden dingen dubbel gedaan, en ook in Hilversum. dingen misschien niet gedaan: de samenwerking en afstemming kan beter".
www.sunnederland.nl
15
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
4. Onderzoeksresultaten: Wenselijkheid komst SUN Hilversum Bij deze verkenning gaat het uitdrukkelijk ook om de beeldvorming en verwachtingen omtrent het functioneren van een SUN-noodhulpbureau en de bereidheid tot betrokkenheid vanuit de gemeente, vanuit directies en bestuurders van hulpverleningsinstellingen, maatschappelijke organisaties, en vanuit de donateurs waaronder fondsen, levensbeschouwelijke organisaties, bedrijfsleven en particuliere initiatieven. Gemeente Gemeente Hilversum toont zich ambitieus op het domein van de armoedebestrijding. De gesprekspartners vanuit de gemeente zijn trots op hun werk en geven aan dat ze waar mogelijk maatwerk proberen te leveren. Hiervoor is ook extra budget (maatwerkbudget) beschikbaar binnen de Schuldhulpverlening (SHV). De doelgroep inwoners met een bijstandsuitkering is in beeld bij de gemeente. Medewerkers van de gemeente geven aan dat ze in contact zijn met inwoners die onder de doelgroep voor de regelingen vallen. Inwoners met een inkomen hoger dan 130% van de bijstandsnorm komen niet in aanmerking voor veel regelingen bij de gemeente. Deze groep is dan ook minder in beeld Een aantal medewerkers van de gemeente geeft aan dat ze het lastig vinden om in te schatten wat Hilversum te wachten staat als het gaat om financiële problematiek van inwoners. Zij hadden al een toename van vragen verwacht maar zien die (nog) niet.
Op dit moment vinden zij het moeilijk om de meerwaarde van een SUN-noodhulpbureau te benoemen. Ze zien wel dat het voor mensen die meer dan 130% van het minimumloon verdienen lastig kan zijn om rond te komen, bijvoorbeeld wanneer er bijzondere incidentele kosten ontstaan die ze niet kunnen dragen. Een gift van een SUNnoodhulpbureau kan in hun ogen in die gevallen wel verlichting geven. Binnen de uitvoering van de Wmo in Hilversum mag bij de intake van inwoners die zich melden voor Wmo ondersteuning geen officiële uitvraag gedaan worden over hun financiële situatie. De ambtenaren signaleren soms wel problemen, maar actief daar verder op inspelen is dan moeilijk. Wel is volgens hen wat meer maatwerk mogelijk dan voorheen. "Vanuit de Wmo zien we soms inwoners waarbij de eigen bijdrage een financiële prikkel is om te stoppen De andere gesproken met de ondersteuning". beleidsambtenaren zien wel meerwaarde van een SUNnoodhulpbureau, zij zien dat er ondanks de minimaregelingen van de gemeente situaties bij inwoners zijn waar de gemeente niet kan ondersteunen en waar ondersteuning met een gift of renteloze lening perspectief kan bieden. Een SUN-noodhulpbureau wordt als complementair gezien op dat wat er al is binnen Hilversum. "Iemand uit de maatschappelijke opvang hebben we kunnen helpen om het leven weer op de rails te krijgen.
Na de opvangperiode heeft de inwoner urgentie gekregen voor doorstroom naar een woning. Op dit moment voorziet de gemeente niet in inrichtingskosten, waardoor de woning niet echt als een thuis voelt. Een SUN-noodhulpbureau zou complementair kunnen zijn aan ons beleid door een gift of renteloze lening voor de inrichting". De gemeente zet zich in om de samenwerking tussen alle betrokken organisaties en initiatieven en de gemeente te verbeteren. Daar waar het gaat om mogelijkheden en aanbod rond urgente noden kan een SUN-noodhulpbureau een rol spelen door als kennis- en informatiepunt te fungeren. Donateurs Als SUN Nederland een nieuw SUN-noodhulpbureau opricht zijn er vanuit de filantropie een aantal landelijke charitatieve vermogensfondsen en corporate foundations bereid om een startbudget te
www.sunnederland.nl
16
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
doneren aan het betreffende noodhulpbureau. Zij zijn hiertoe bereid omdat zij het SUN-format onderschrijven en weten dat de gemeente in onze formule altijd als co-financier optreedt. Omdat de gemeente de bureaukosten van een SUN-noodhulpbureau betaalt, weten de donateurs dat elke euro die zij doneren linea recta naar mensen met urgente noden gaat. Deze vorm van publiek-private samenwerking wordt door donateurs als bijzonder waardevol en impactvol ervaren. Los van landelijke funding kan een lokaal SUN-noodhulpbureau ook rekenen op lokale donateurs, dat kunnen bestaande (kleinere) fondsen zijn, religieuze organisaties, lokale weldoeners, serviceclubs, het lokale MKB, enz. Sommige donateurs stellen het op prijs om in het bestuur van het SUNnoodhulpbureau plaats te nemen zodat zij de linking pin kunnen vormen met de lokale donateurs. In de gemeente Hilversum kunnen inwoners met urgente noden naast formele ondersteuning via de gemeente op dit moment ook informeel ondersteuning krijgen via aanvragen bij een aantal fondsen en organisaties. •
Stichting No Nonsense
Een aantal professionals maakt gebruikt van dit fonds voor het aanvragen van financiële ondersteuning voor inwoners bij schrijnende probleemsituaties die ondanks het sociale stelsel niet gehonoreerd kunnen worden. Het fonds behandelt ca. 40 aanvragen op jaarbasis. •
Kerken/Charitas
De geïnterviewde kerken ontvangen een relatief gering aantal aanvragen op jaarbasis. Deze aanvragen komen op dit moment vooral via de eigen gemeenteleden naar voren ("Ik ken iemand die zijn rekeningen niet meer kan betalen"). De kerkenwillen graag van betekenis zijn voor alle inwoners van Hilversum. Zij initiëren en participeren in heel veel initiatieven variërend van ontmoetingsgroepen, samenkomsten, maaltijdvoorziening, praktische hulp, etc. De gesproken kerken zien beslist meerwaarde in de komst van een SUN-noodhulpbureau. Met een SUN-noodhulpbureau verwachten zij dat er meer mensen bereikt kunnen worden. Daarnaast willen ze graag participeren in een SUN-noodhulpbureau om hun doelstellingen te verwezenlijken. Ook hebben zij te kennen gegeven bereid te zijn om bij te dragen aan het giftenbudget van het SUNNoodhulpbureau in Hilversum als deze inderdaad wordt opgericht. •
Stichting Leergeld Hilversum - Wijdemeren
Leergeld helpt kinderen uit gezinnen met geldzorgen. Ze zorgen samen met andere stichtingen in Nederland dat alle kinderen in Nederland dezelfde kansen hebben (denk aan sport, cultuur, een laptop, een fiets of een verjaardagscadeau). "Kinderen uit gezinnen in armoede kunnen een laptop krijgen. Volwassenen die gaan studeren hebben ook een laptop nodig, daarvoor is nu geen regeling. Bij een SUN-noodhulpbureau zouden de volwassenen deze laptop als gift kunnen krijgen, of zij zouden er een renteloze lening voor kunnen aangaan als hun inkomen dat toelaat".
In algemene zin geldt dat een SUN-noodhulpbureau samenwerkt met bestaande initiatieven in de betreffende gemeente. De bestaande initiatieven worden door SUN beschouwd als voorliggende voorziening waar eerst gebruik van moet worden gemaakt voor men bij SUN terecht kan. Daarnaast kan een SUN-noodhulpbureau optreden als co-financier of kunnen bestaande partijen garant staan voor het doneren van bedragen aan de hand van vouchers. Als Leergeld bijvoorbeeld onvoldoende geld heeft om een aanvraag volledig te ondersteunen kan op diens verzoek het SUN-noodhulpbureau als co-financier optreden. Fondsen kunnen er ook voor kiezen om zich bij SUN aan te sluiten door hun budget via SUN ter beschikking te stellen. In sommige gevallen treden zij toe tot het SUN-bestuur zodat er een linking pin is.
www.sunnederland.nl
17
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Door hulpverleners worden voor cliënten incidenteel ook aanvragen gedaan bij landelijke fondsen zoals het Nationaal Fonds Kinderhulp en Kansfonds. Hulp- en dienstverleners SUN-noodhulpbureaus zijn er om hulp- en dienstverleners te ondersteunen en in positie te brengen. Zij zijn het die de aanvragen doen namens hun cliënten en daarmee een instrument in handen krijgen om vastgelopen dossiers weer vlot te trekken, een einde te maken aan urgente noden binnen een huishouden of nieuwe deuren te openen door een nieuw perspectief te kunnen bieden. Van alle ingediende aanvragen houdt het SUN-noodhulpbureau een registratie bij in het "Datadashboard Urgente Noden", hierdoor ontstaat er een helder inzicht in de gedane aanvragen en ook welke organisaties deze (het meeste) doen. Het SUN-noodhulpbureau kan aan de hand van deze (geanonimiseerde) informatie met de gemeente in gesprek, hetgeen relevante sturingsinformatie oplevert en heldere inzichten kan verschaffen waarmee de gemeente haar armoede- en schuldenbeleid efficiënter kan inrichten. De gesproken hulp- en dienstverleners zijn unaniem over de wenselijkheid van de komst van een SUN-noodhulpbureau naar Hilversum. Het is nodig en heel erg wenselijk en zij geven aan dat zij het liefst gisteren al de beschikking zouden hebben gehad over de ondersteuning die SUN te bieden heeft.
Er is behoefte aan één kennisloket, een plek waar informatie beschikbaar is over de diverse mogelijkheden, een aanspreekpunt die de verschillende noodfondsen kent, het is nu niet goed georganiseerd. Ook de snelheid waarmee een SUN handelt spreekt de hulp- en dienstverleners erg aan. Meerwaarde SUN-noodhulpbureau in Hilversum Desgevraagd geven de hulp- en dienstverleners onderstaande antwoorden over de meerwaarde van een SUN-noodhulpbureau: • • •
•
•
•
• • • • •
Een snel en laagdrempelig loket is heel helpend. Het kost ons in de huidige situatie heel veel tijd en energie om kleine noden op te lossen. Er zijn heel veel organisaties actief in Hilversum met veel verschillende initiatieven. Dat geeft versnippering, SUN Hilversum kan een coördinerende rol hebben. Organisaties richten zich vooral op het eigen werk, andere dingen hebben prioriteit, SUN Hilversum kan versplintering tegengaan en zodoende bij de gemeente bijdragen aan een hele duidelijke sociale kaart als deze daarmee aan de slag gaat. SUN Hilversum is een eindstation, wanneer er geen andere mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld voor de groep mensen in beschermingsbewind, bij gaten in de regelgeving, of bij gevallen rond uithuiszetting. SUN Hilversum is onafhankelijk en neutraal. De stichting wordt beheerd door mensen die er geen voordeel van of belang bij hebben. Dat is fijn in een veld waar niet iedereen een belangeloze positie inneemt. Fijn als er een SUN-noodhulpbureau in Hilversum komt. Er zijn zoveel potjes, maar het gebruik ervan is niet goed georganiseerd. Fijn als er één organisatie is die alle noodfondsen en mogelijkheden kent. Voor professionals van andere organisaties is het soms een dagtaak om geld te vinden, zij moeten veel leuren. Voor een bewoner voelt het vaak als moeten bedelen. De inwoners die wij zien hebben een urgente nood in het moment.
Op het moment dat iets speelt kan SUN Hilversum snel beoordelen en handelen. Een SUN-noodhulpbureau is een mooie aanvulling op wat wij als organisatie doen. Wij zijn er voor de kinderen, maar zien ook urgente noden bij de ouders. Noodhulp is zeer wenselijk. Vooral voor mensen die te maken hebben met een ingrijpende situatie (scheiding, verhuizing, uit huis gezet, huiselijk geweld). Een SUN-noodhulpbureau in Hilversum kan mensen helpen en een zetje geven. Daarmee laten we als dienstverlener blijken: "Je staat er niet alleen voor". SUN Hilversum kan verlichting geven, de meerwaarde schuilt in het principe dat je druk van de ketel kunt halen.
www.sunnederland.nl
18
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
•
•
Graag een SUN-noodhulpbureau in deze regio. Voor alle gevallen waar wat voorliggend is niet voldoet. We zien jonge tienermoeders. Zij hebben behoefte aan bijvoorbeeld een bakfiets en een kinderbedje, we zien veel zaken die bij een SUN-noodhulpbureau aangevraagd zouden kunnen worden om mogelijk te maken dat er rust in huis is en om hun leven op te kunnen bouwen. Wij vinden een SUN-noodhulpbureau in Hilversum nodig en zullen aanvragen doen. Bij voorkeur zouden wij een SUN actief zien voor meerdere gemeenten in deze regio.
Randvoorwaarden SUN Nederland heeft met geïnterviewden ook verkend onder welke randvoorwaarden de slagingskans het hoogste zou zijn, daarop antwoordden zij als volgt: Een SUN-noodhulpbureau mag geen bestaand aanbod verdringen of lopende (financiële) structuren omver werpen. Een goede integratie in de huidige lokale infrastructuur is essentieel. Een SUNnoodhulpbureau is van toegevoegde waarde als er goed wordt samengewerkt. De Voorbereidingsfase om een SUN-noodhulpbureau verder lokaal vorm te geven en te laten aansluiten bij lokaal aanbod is zeer nuttig. De gemeente moet tegelijkertijd ook proactief communiceren over het aanbod dat de gemeente heeft en ervoor zorgen dat communicatie over voorzieningen aansluit bij het communicatiekanaal en de toon en taal van de doelgroep. Als het noodhulpbureau zorg draagt voor een goede monitoring van de aanvragen, kan de gemeente daarmee de ontwikkeling van de populatie goed in kaart krijgen. De gemeente (wethouder en ambtenaren) en het SUN-noodhulpbureau dienen jaarlijks twee overleggen in te plannen om te zien wat er is aangevraagd zodat er beleidsmatig op ingespeeld kan worden. Quick wins Geïnterviewden zien los van de komst van een SUN-noodhulpbureaus een aantal belangrijke quick wins om het beleid in de gemeente te verbeteren. •