Beheerplan Openbare Verlichting
Tekst van het document
........
Beheerplan Openbare Verlichting Gemeente Hilversum 2023-2027
Colofon Beheerplan Openbare Verlichting Gemeente Hilversum 2023-2027
Gemeente Hilversum W. Koteris – OVL Beheerder F. Loosman – Sr. Beheerder Civiel
Nobralux M. Mus Project: Versie: Status: Datum:
HLV-22-01 V5 Definitief 30 maart 2023
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................... 1 Samenvatting ............................................................................................................ 3 1 Inleiding ............................................................................................................. 5 1.1 1.2 1.3 1.4
2
Algemeen ..........................................................................................................................5 Doel van de openbare verlichting ..................................................................................... 5 Geldigheid en actualisatie ................................................................................................6 Leeswijzer .........................................................................................................................6
Wetgeving en beleidskaders ............................................................................... 7 2.1 Wet- en regelgeving .........................................................................................................7 2.2 Beleidskaders ....................................................................................................................7 2.3 Normen en richtlijnen....................................................................................................... 7
3
Huidige situatie areaal ........................................................................................ 8 3.1 Kwantiteit .........................................................................................................................8 3.2 Kwaliteit ............................................................................................................................9 3.3 Energieverbruik ..............................................................................................................11
4
Strategie ........................................................................................................... 12 4.1 Beheerstrategie ..............................................................................................................12 4.2 Vervangingsstrategie ...................................................................................................... 15 4.3 Energiestrategie ..............................................................................................................16
5
Financiën .......................................................................................................... 17 5.1 Onderhouds- en beheerkosten.......................................................................................17 5.2 Vervangingsinvesteringen ..............................................................................................18 5.3 Energie- en netwerkkosten.............................................................................................19
6 Conclusie en advies ........................................................................................... 20 Bijlagen A A.1 A.2 A.3 A.4 A.5 A.6 A.7 B B.1 B.2 B.3 B.4 B.5 B.6 C C.1 C.2 C.3 C.4 C.5 C.6
Wettelijke kaders ............................................................................................................22 Aansprakelijkheid ...........................................................................................................22 Elektriciteitswet ..............................................................................................................22 Wet natuurbescherming .................................................................................................23 Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) .........................................................................23 WIBON / CROW-500 .......................................................................................................24 CROW 400 .......................................................................................................................24 Europese regelgeving .....................................................................................................24 Richtlijnen .......................................................................................................................26 Richtlijn openbare verlichting .........................................................................................26 Richtlijn lichthinder .........................................................................................................26 Gedragscode
Lichtberekeningen ....................................................................................27 Sociale veiligheid ............................................................................................................ 27 Verkeersveiligheid ..........................................................................................................27 Leefbaarheid ...................................................................................................................28 Duurzaam .......................................................................................................................29 Klimaatakkoord ...............................................................................................................29 Ledverlichting ................................................................................................................. 30 Dimmen ..........................................................................................................................30 Stabiliteitsmeting ............................................................................................................ 31 Circulariteit .....................................................................................................................31 Maatschappelijk verantwoord inkopen ..........................................................................31
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
1
D D.1 D.2 D.3 D.4 D.5 D.6 D.7 D.8 E E.1 E.2 F F.1 F.2 F.3 G
Ontwerp, aanleg en materialen ......................................................................................32 Ontwerp ..........................................................................................................................32 Aanleg .............................................................................................................................32 Lichtmasten ....................................................................................................................33 Armaturen ......................................................................................................................34 Lichtkleur ........................................................................................................................34 Aanstraling en lichtarchitectuur .....................................................................................35 Reclameverlichting en “vreemde gebruikers” ................................................................35 Sportveldverlichting........................................................................................................36 (Kosten)efficiënt beheer .................................................................................................37 Regie en organisatie .......................................................................................................37
Onderhoud ..................................................................................................................... 37 Innovaties .......................................................................................................................39 De lichtmast staat er toch, wat kan er nog meer aan? ...................................................39 Via smart lighting naar smart city ...................................................................................41 Regeren is vooruitzien .................................................................................................... 42 Actielijst ..........................................................................................................................44
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
2
Samenvatting Dit beheerplan beschrijft hoe het beheer en onderhoud aan de openbare verlichting in de Gemeente Hilversum wordt uitgevoerd en tegen welke kosten. Het beheerplan wordt vastgesteld voor de periode van 2023 tot en met 2027 met een doorkijk naar de toekomst, en wordt jaarlijks geactualiseerd aan de hand van de conclusie, aanbevelingen en het actieplan. Het OVL-areaal in beheer van de Gemeente Hilversum bestaat uit 14.928 dragers, 15.643 armaturen en 15.829 lichtbronnen voor functionele verlichting, tunnelverlichting, grondspots en spandraadverlichting. Daarnaast omvat het OVL-areaal een beperkt eigen voedingsnet, bestaande uit 12 voedingskasten, 7 km voedingskabel voor het AC-net en 5,5 km voedingskabel voor het DCnet op Sportpark Loosdrecht. Het areaal dragers bestaat voornamelijk uit lichtmasten van staal en is relatief jong en in goede staat. Ook de armaturen zijn relatief jong, ongeveer 70% bestaat uit energiezuinige ledverlichting. De gemeente streeft ernaar vanaf 2027 uitsluitend nog gebruik te maken van ledverlichting.
Beheerstrategie De beheerstrategie voor instandhouding van de openbare verlichting in de Gemeente Hilversum bestaat uit vier onderdelen: 1. Beheer, hetgeen betrekking heeft op de organisatie rondom de instandhouding (voorbereiding, contractmanagement) en het registreren van areaalgegevens in het digitaal beheersysteem; 2. Preventief onderhoud, waarbij periodiek het areaal wordt geschouwd, geïnspecteerd, geschilderd, gereinigd en gerepareerd; 3. Correctief onderhoud, waarbij op basis van incidenten storingen en schade wordt hersteld, zowel bovengronds als ondergronds; 4. Diverse werkopdrachten, voor het bijplaatsen of verplaatsen van lichtmasten, het aanbrengen van connectiviteit en sensoren aan lichtobjecten en het uitvoeren van acties uit dit beheerplan. Gedurende het schrijven van dit beheerplan is geconstateerd dat niet alle areaaldata compleet is. Om een nog beter inzicht te krijgen is het noodzakelijk dat in de aankomende beheerperiode deze areaaldata wordt aangevuld. Voor het op orde brengen en op orde houden van areaaldata moet een document met revisiegegevens opgesteld worden en in de procedures ingebed worden. Bij het preventief onderhoud worden de aspecten inspecteren, reinigen en schilderen momenteel sporadisch maar niet systematisch uitgevoerd. In de komende beheerperiode zal hier invulling aan worden gegeven.
Het correctief onderhoud wordt uitgevoerd volgens de kaders in dit beheerplan. Wat aandacht behoeft zijn de taken en verantwoordelijkheden binnen de gemeentelijke organisatie m.b.t. storingen aan het ondergrondse eigen voedingsnet. De procedures hiervoor, zoals vastgelegd in het handboek Installatieverantwoordelijkheid, moeten op de juiste manier geïmplementeerd worden. Het beschikbare onderhouds-, en beheerbudget is ruim voldoende om jaarlijks de werkzaamheden van de beheerstrategie uit te voeren. Het zou mogelijk zijn om het onderhouds-, en beheerbudget te verlagen naar €224.000. Tabel 1: Onderhouds-, en beheerkosten 2023-2027
Onderhouds-, en beheerkosten Benodigd Beschikbaar Verschil
2023 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2024 € 224.000 € 398.000 € -174.000
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
3
2025 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2026 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2027 € 224.000 € 398.000 € -174.000
Vervangingsstrategie De vervangingsstrategie van de openbare verlichting in de Gemeente Hilversum bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Het vervangen van lichtmasten; 2. Het vervangen van armaturen. Lichtmasten worden bij het bereiken van de leeftijd van 40 jaar beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord 46 jaar in stand gehouden. Met deze werkwijze wordt een vervangingspiek verwacht rond 2042. Deze piek moet afgevlakt worden door rondom die periode de vervangingsmomenten beter te spreiden. Hiervoor zal te zijner tijd een vervangings-/synchronisatie planning opgesteld moeten worden. De vervangingsstrategie van de conventionele armaturen is in 2027 afgerond. Voor de resterende vervangingen zijn er jaarlijks ruim voldoende vervangingsinvesteringen. Het zou mogelijk zijn om de investeringen vanaf 2024 tot en met 2027 te verlagen naar €373.000. Tabel 2: Vervangingsopgave LED-armaturen 2023-2027
Vervangingsopgave LED-armaturen Benodigd Beschikbaar Verschil
2023 € 506.000 € 506.000 €0
2024 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2025 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2026 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2027 € 373.000 € 506.000 € -133.000
Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard. Omdat alle conventionele armaturen in 2027 zijn vervangen wordt de maximale besparing van de LED-armaturen in 2027 bereikt. Om van het beheerplan een levend document te maken, wordt het beheerplan en de acties uit het beheerplan jaarlijks geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
4
1 1.1
Inleiding Algemeen De Gemeente Hilversum heeft een gevarieerde openbare ruimte. Een deel van deze openbare ruimte is voorzien van openbare verlichting (OVL). De OVL staat over het algemeen op locaties waar het een bijdrage levert aan de verkeersveiligheid en sociale veiligheid, maar het wordt ook gebruikt als sierverlichting waarbij het onderdeel is van de inrichting, uitstraling en beleving van de openbare ruimte. De gemeente is als wegbeheerder verantwoordelijk voor de instandhouding van de openbare verlichting. In het voor u liggende beheerplan wordt beschreven hoe het beheer en onderhoud uitgevoerd wordt en tegen welke kosten.
Het doel van dit document is: Het vastleggen van de uitgangspunten en beheerstrategie, welke aansluiten bij de beleidskaders en geldende wet- en regelgeving; Het beschrijven welke onderdelen van verlichting in de stad wél en welke onderdelen níet tot het beheer van openbare verlichting behoren; Het inzichtelijk maken van de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal openbare verlichting; Het in beeld brengen van de reguliere beheer- en onderhoudswerkzaamheden met aanbevelingen voor de komende beheerperiode; Het toetsen en onderbouwen van de benodigde versus de beschikbare beheerbudgetten en investeringskredieten voor het in stand houden van het areaal; Tot slot wordt met dit beheerplan beoogd de kennis van het areaal en kennis van instandhouding daarvan vast te leggen en te behouden. Het beheerplan wordt gebruikt als ‘gereedschap’ voor het door ontwikkelen van de beheer- en vervangingsstrategie en de beheerorganisatie.
1.2
Doel van de openbare verlichting Openbare verlichting is het geheel aan dragers (o.a. masten, spankabels en wandsteunen), armaturen, lampen, kabels en kasten om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar van het bovengrondse gedeelte van de OVL én eigenaar van de eigen ondergrondse voedingsnetten. Het overige (gereguleerde) ondergrondse voedingsnet is eigendom van netbeheerder Liander. Tot het ondergrondse gedeelte behoren de (ondergrondse) kabels en moffen, de aansluiting en veiligheden, en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen.
Een lichtpunt bestaat uit vier onderdelen: Lamp (lichtbron): zorgt voor de verlichting Armatuur: behuizing van de lichtbron Mast: houder van het armatuur Kabel: voor de aanvoer van elektriciteit
Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting moet zaken zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn; een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten en een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
5
Doel van de openbare verlichting
Sociale veiligheid
Verkeersveiligheid
Leefbaarheid
Vlotte en veilige afwikkeling van verkeer
Identiteit & sfeer
Veilig gevoel
Lage risicoaansprakelijkheid
Oriëntatie & informatie Structuur & samenhang
Kwaliteit van de openbare verlichting
1.3
Geldigheid en actualisatie Dit beheerplan wordt vastgesteld voor de periode van 5 jaar (2023 tot en met 2027) met een doorkijk naar de toekomst, en wordt jaarlijks geactualiseerd aan de hand van de conclusie en aanbevelingen en het actieplan in bijlage G.
1.4
Leeswijzer Dit beheerplan bestaat uit zeven delen en is als volgt opgebouwd: Deel 1: Inleiding In deel 1 wordt de doelstellingen van de openbare verlichting en het beheerplan beschreven. Deel 2: Wetgeving en beleidskaders In dit deel worden de relevante wet- en regelgeving, normen en richtlijnen, en beleidskaders benoemd die van belang zijn voor het in stand houden van de openbare verlichting. Deel 3: Huidige situatie areaal Het derde deel beschrijft de huidige situatie van het OVL areaal in kwantiteit en kwaliteit. Deel 4: Strategie Dit deel beschrijft de onderdelen en uitgangspunten voor de huidige beheer- en vervangingsstrategie van de openbare verlichting. Deel 5: Financiën In dit deel wordt een kostenraming gegeven voor het in onderhouds-, en beheerkosten en de vervangingsinvesteringen van de openbare verlichting gedurende de beheerperiode. Deel 6: Conclusie en aanbevelingen Deel 7: Bijlagen
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
6
2
Wetgeving en beleidskaders De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente. De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Daarnaast zijn beleidskaders van toepassing op, en landelijke richtlijnen die ondersteunen in, het (proces van) beheren en in stand houden van de openbare verlichting.
2.1
Wet- en regelgeving Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit schadeplichtigheid kan ontstaan. Relevant zijn: de Elektriciteitswet; de wet Natuurbescherming; de Omgevingswet; de Arbeidsomstandighedenwet; de Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken (WIBON); regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond (CROW 400/500); Europese regelgeving over te gebruiken producten. In bijlage A Wettelijke kaders is een gedetailleerde beschrijving te vinden van de wettelijke kaders.
2.2
Beleidskaders Structuurvisie Hilversum 2030 Schoon, Heel en Veilig Klimaatakkoord
2.3
Normen en richtlijnen Aanvullend op de wettelijke kaders en gemeentelijke beleidskaders zijn er richtlijnen en normen die het merendeel van de gemeenten als uitgangspunt voor hun (OVL)-beleid hanteren. Relevant zijn: NEN 1010 ‘Elektrische installaties voor laagspanning’; NEN 3140 ‘Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning’; Praktijkrichtlijn NPR 3201 ‘Kwaliteitscriteria Openbare Verlichting’; NSVV ‘Richtlijn lichthinder’; NSVV ‘Gedragscode lichtberekeningen’. In bijlage B Richtlijnen, C Duurzaam en D Ontwerp, aanleg en materialen worden de normen en richtlijnen verder toegelicht.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
7
3
Huidige situatie areaal Dit deel beschrijft de kwantiteit, kwaliteit en verbruik van de aanwezige openbare verlichting (peildatum april 2022).
3.1
Kwantiteit Het areaal kan onderverdeeld worden in twee delen: Bovengronds en Ondergronds.
Bovengronds Het bovengrondse OVL-areaal binnen de Gemeente Hilversum bestaat uit 14.928 dragers, 15.643 armaturen (waarvan ongeveer 1.000 stuks voorzien van connectiviteit) en 15.829 lichtbronnen. In onderstaande tabel is te zien hoe deze zijn samengesteld: Tabel 3: Areaal overzicht
Armaturen Aantal Dragers Aantal Koffer 14.196 Uithoudermast 11.468 Kegel Paaltopmast 3.235 979 Decoratief Plafondarmatuur 112 291 Spots Spankabel 63 122 Wandbeugel 33 Hangarmatuur 55 Grondspot 17 Totaal 14.928 15.643
Lamp LED PL SON TL Overig SOX
Aantal Sensor 11.115 CityTouch 3.340 Remoticon 930 Exedra 159 242 3 15.829
Lamp 717 200 100
1.017
Genoemde aantallen betreffen de verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente en zijn een momentopname. Naast functionele openbare verlichting omvatten bovengenoemde aantallen de tunnelverlichting, grondspots en spandraadverlichting. Niet in de aantallen opgenomen zijn infoborden, reclameborden, sportveldverlichting, portiekverlichting, feestverlichting en aanstraalverlichting. De vervangingswaar de van het gehele openbare verlichtingsareaal is ongeveer 15,1 miljoen euro. Tabel 4: Totale vervangingswaarde
Vervangingswaarde areaal Dragers Armaturen (incl. Lampen en sensoren) Totaal
€ € €
8.965.000 6.130.000 15.095.000
Ondergronds Het overgrote deel van de OVL-installatie is aangesloten op het voedingsnet van netbeheerder Liander, het eigendom van de gemeente begint vanaf de zekering in de aansluitvoorziening van de lichtmast. Een deel van het areaal is aangesloten op een gemeentelijk voedingsnet (zgn. ‘eigen voedingsnet’). In een eigen voedingsnet ligt de scheiding van eigendom tussen netbeheerder en gemeente bij de hoofdzekering van de laagspanningsaansluiting (Liander) in de voedingskast. Het eigen voedingsnet van de Gemeente Hilversum omvat: 12 voedingskasten, voorzien van een energiemeter 7 km voedingskabel voor het AC-net 5,5 km voedingskabel voor het DC-net op sportpark Loosdrecht (in aanbouw)
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
8
De voedingskasten in het eigen voedingsnet: Beatrixtunnel; Alexiatunnel (4 kasten); Stationstunnel; Amaliatunnel; Kininelaantje ’t Gooi; Kininelaantje Altius; Amersfoortsestraatweg A1; Joost den Draaierrotonde; Sportpark Loosdrecht (in aanbouw). Het gemeentelijk eigen voedingsnet is in beheer bij de OVL-beheerder van de Gemeente Hilversum. Het onderhoud van het gemeentelijk eigen voedingsnet wordt door de onderhoudsaannemer uitgevoerd in opdracht van de OVL-beheerder. Inspecties aan het gemeentelijk eigen voedingsnet worden uitgevoerd door het team Installaties (onderdeel van Beheer & Onderhoud en Installaties). Over de taken en verantwoordelijkheden binnen de gemeentelijke organisatie m.b.t. onderhoud en inspecties aan het gemeentelijk eigen voedingsnet moeten nog nadere afspraken gemaakt worden en tevens moeten de netten nog goed in beeld worden gebracht in het digitale beheersysteem.
3.2
Kwaliteit Om een beeld te krijgen van de kwaliteit wordt er gekeken naar het aantal (net)storingen en de technische levensduur van de masten en armaturen.
Storingen Uit het verloop van het aantal storingen en de doorlooptijd kan geconstateerd worden wat de kwaliteit is van het areaal door de jaren heen, echter aangezien de gemeente in 2021 een nieuw beheersysteem heeft geïmplementeerd kan er niet verder terug gekeken worden dan 2022. In 2022 zijn er in totaal 559 storingen gemeld en deze hadden een gemiddelde doorlooptijd van ongeveer 4.3 werkdagen. Dit is een acceptabele hersteltijd. In de onderstaande grafieken is goed te zien dat in de donkere maanden meer meldingen binnen komen, want ook zorgt voor een langere doorlooptijd. Aantal storingen
Doorlooptijd storingen 81
56 52 30
26
39
46 31
6,05
61 58 39 40
JAN FEB MRT APR MEI JUN JUL AUG SEP OKT NOV DEC
Grafiek 1: Aantal storingen 2022
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
9
4,01
5,64
6,51 4,92 5,25 3,18 2,91 3,50
3,49 2,12 2,28
JAN FEB MRT APR MEI JUN JUL AUG SEP OKT NOV DEC
Grafiek 2: Doorlooptijd (dagen) storingen 2022
Sinds 2015 maakt de netbeheerder Liander gebruik van een digitaal melding-/registratiesysteem, hieruit is onder andere af te leiden hoeveel netstoringen er worden gemeld en hoe snel deze worden opgelost. Deze gegevens geven een beeld van de kwaliteit van het ondergronds voedingsnet wat in eigendom en beheer is van Liander en hebben geen betrekking op het OVL areaal van de Gemeente Hilversum. In grafiek 3 is te zien dat er sinds de ingebruikname elk jaar meer netstoringen zijn gemeld, echter sinds 2020 is er een lichte daling. Deze daling is voornamelijk te wijten aan het feit dat Liander vanaf 2020 kosten in rekening brengt voor “onterechte” meldingen1. In grafiek 4 is de doorlooptijd van de meldingen af te lezen, hier is duidelijk een opwaartse trend te zien. Vanuit de beheerders wordt geconcludeerd dan dit komt doordat het erg druk is bij Liander door het verouderde netwerk. Aantal netstoringen (Liander) 448
448
Doorlooptijd netstoringen (Liander)
436 348
325
6,91
319
244
4,55
4,99
2015
2016
9,36
9,07
8,20
7,60 6,06
20 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Grafiek 3: Aantal netstoringen Liander
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Grafiek 4: Doorlooptijd (dagen) netstoringen Liander
Levensduur In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van dragers en armaturen weergegeven. Leeftijdsopbouw dragers
Leeftijdsopbouw armaturen
9.392
10000 8000 6000
4.038
4000 2000
402
989
0 1-7 jaar 8-17 jaar
71
0
41
18-27 28-37 38-47 48-57 58 jaar jaar jaar jaar jaar en ouder
Grafiek 5: Leeftijdsopbouw dragers
7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0
5.229
5.843
2.531
1.782 167
1-5 jaar 6-10 jaar
75
16
11-15 16-20 21-25 26-30 31 jaar jaar jaar jaar jaar en ouder
Grafiek 6: Leeftijdsopbouw armaturen
De economische levensduur (gelijk aan de afschrijvingstermijn) van de dragers is gesteld op 40 jaar. De technische levensduur, de termijn waarin de dragers veilig in stand gehouden kunnen worden, kan echter langer zijn. Zoals in grafiek 5 is aangegeven zijn de dragers gemiddeld ongeveer halverwege de economische levensduur. Het areaal van de dragers is in redelijk goede staat. De economische levensduur van armaturen is in Hilversum gesteld op 15 jaar. De technische levensduur van armaturen is mede afhankelijk van de kwaliteit van de behuizing, en is naar verwachting langer dan 15 jaar. De LED-units degenereren (geven steeds minder licht), waardoor het armatuur vervangen moet worden als de lichtkwaliteit te veel afneemt. Momenteel wordt de lichtopbrengst gegarandeerd voor ongeveer 20 jaar. In grafiek 6 is te zien dat ook het areaal van armaturen redelijk jong is. Dit komt mede doordat de gemeente in 2013 is begonnen met het vervangen van de conventionele armaturen naar LED armaturen. Het areaal van de armaturen is ook in redelijk goede staat.
Dit zijn meldingen over storingen aan de openbare verlichting (OVL) die niet onder de verantwoordelijkheid van Liander vallen. 1
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
10
3.3
Energieverbruik De gemeente heeft 70% van haar areaal uitgevoerd in energiezuinige ledverlichting. Deze ledverlichting verbruikt 58% van het totale energieverbruik voor de openbare verlichting, zie ook de grafieken hieronder. Lichtbronnen
Energieverbruik per lampsoort
PL: 3.340 st (21%)
PL: 346.000 kWh (19%)
TL: 159 st (1%)
TL: 13.800 kWh (1%) SON: 361.900 kWh (20%)
SON: 930 st (6%) SOX: 3 st (0%)
LED: 11.155 st (70%)
SOX: 200 kWh (0,01%)
Grafiek 7: Verdeling lichtbronnen
Overig: 52.700 kWh (3%)
LED: 1.073.600 kWh (58%)
Overig: 242 st (2%)
Grafiek 8: Verdeling energieverbruik
De verouderde armaturen met conventionele gasontladingslampen betreft 30% van het areaal. Deze lichtbronnen zijn goed voor 42% van het energieverbruik van de openbare verlichting. Dat komt omdat deze lichtbronnen niet zuinig zijn en veelal niet gedimd worden. De gemeente streeft ernaar vanaf 2027 uitsluitend nog gebruik te maken van LED verlichting. Tabel 5: Overzicht energieverbruik
Categorie
Gem. vermogen
% Areaal (aantal)
Energieverbruik [kWh]
% Areaal (verbruik)
LED
25 Watt
70%
1.073.600
58%
Laag vermogen (PL/TL)
27 Watt
22%
359.800
20%
Hoog vermogen (SOX/SON/OVERIG)
82 Watt
8%
414.800
22%
100%
1.848.200
100%
Totaal
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
11
4
Strategie In dit deel worden de onderdelen en uitgangspunten voor instandhouding van de openbare verlichting toegelicht. Hierbij worden de beheer- en vervangings-, en energiestrategieën omschreven.
4.1
Beheerstrategie De beheerstrategie omvat de acties die van belang zijn voor het verantwoord in stand houden van de openbare verlichting gedurende de levensduur van de onderdelen. Alle acties vallen onder een van de volgende vier categorieën: algemeen beheer, preventief onderhoud, correctief onderhoud en diverse werkopdrachten.
Algemeen beheer Het algemeen beheer van de openbare verlichting omvat alle taken rondom het eigenlijke onderhoud, het voorbereiden van werkzaamheden, het verlenen van de opdrachten, contractmanagement en databeheer. Al deze taken worden uitgevoerd door de gemeentelijk OVLbeheerder. Voor het databeheer wordt gebruik gemaakt van het (extern) digitaal OVL-beheersysteem. Dit beheersysteem omvat het gehele storingsmanagement en workflow voor de OVL. Voor correctief onderhoud omvat dit: het proces vanaf de intake van storingsmeldingen tot en met de administratieve afhandeling van meldingen, inclusief mutatie van areaalgegevens en het opmaken van termijnstaten. Voor preventief onderhoud levert het systeem de periodieke onderhoudslijsten (schilderen, schouwen, inspecteren, reinigen en vervangingen). Incidenteel wordt hulp ingeschakeld voor het (grootschalig) muteren van areaalgegevens. De geometrie en BOR-data (areaalgegevens) worden middels een koppeling digitaal uitgewisseld tussen Geovisia en Liteweb. Naast het algemeen beheren van de openbare verlichting heeft de gemeentelijk OVL-beheerder ook een interne adviesrol richting het gemeentelijke herinrichting- en aanpassingsprojecten, bijvoorbeeld bij nieuwbouw en herinrichting. Voor advies, zoals het opstellen en beoordelen van lichtplannen, beheeradvies en ondersteuning wordt op projectbasis gebruik gemaakt van marktpartijen.
Preventief onderhoud De werkzaamheden die voor preventief onderhoud worden uitgevoerd zijn: Schouwen; Inspecteren; Schilderen; Reinigen van lichtmasten en armaturen. Het schouwen en het reinigen van armaturen zijn onderdeel van het onderhoud, dat periodiek middels Europese aanbesteding van een meerjarig onderhoudscontract in de markt wordt gezet. Het reinigen van lichtmasten wordt separaat middels een Nationale aanbesteding in de markt gezet.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
12
Schouwen Dit betreft de periodieke lampcontrole op het functioneren van de lampen en scheefstand/verdraaiing van lichtmasten en uithouders. Per jaar worden de volgende controlerondes uitgevoerd: Drie keer per jaar worden hoofdwegen en wegen in het buitengebied en industriegebieden geschouwd op functioneren van de lamp (aan/uit-controle). Deze controle vindt plaats in de avonduren; Eén keer per jaar wordt het volledige areaal geschouwd op functioneren van de lamp (aan/uit) en scheefstand van lichtmast en uithouder. Deze controle vindt eveneens in de avonduren plaats. Defecten worden genoteerd en gemuteerd in het beheersysteem. Vervolgens zullen alle defecten in een aantal reparatie rondes opgelost worden. Inspecteren In het kader van de elektrische en mechanische veiligheid van het areaal in de openbare ruimte is de gemeente verplicht om periodieke inspecties uit te voeren. Tijdens deze inspecties wordt het functioneren en de staat (en daarmee de veiligheid) van (delen van) de installatie visueel geïnspecteerd, gemeten of beproefd. Dit betreft enkel de installatiedelen die eigendom zijn van de gemeente en niet de bekabeling, veiligheden en overdrachtspunten die onder de verantwoordelijkheid van netbeheerder Liander vallen.
Er zijn drie soorten inspecties die aan de gemeentelijke installatie uitgevoerd worden: Visuele controle op het functioneren en de stand van het lichtobject (schouwen, zie voorgaande punt). Deze inspectie wordt uitgevoerd door de onderhoudsaannemer, de beheerder OVL bepaalt de omvang en frequentie; Meting en beproeving van de elektrische veiligheid van de installatie volgens de normen die de NEN 3140 (Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning) hieraan stelt. Deze inspectie wordt uitgevoerd door gespecialiseerde en gecertificeerde (externe) inspecteurs, en omvat voedingskasten, veiligheden, kabels en snoeren. De gemeentelijk Installatieverantwoordelijke bepaalt de omvang en frequentie; Meting en beproeving van de mechanische veiligheid van lichtmasten (inclusief uithouder) en verankering van spandraadverlichting. Deze inspecties worden uitgevoerd door een gespecialiseerd meetbedrijf en omvat: o bij lichtmasten: sterkte van de constructie en stabiliteit van de fundatie; o bij spandraadverlichting: sterktemeting van de verankering aan muur of mast. De beheerder OVL bepaalt de omvang en frequentie. Schilderen Het schilderen van gecoate lichtmasten (ongeveer 1750 stuks) gebeurt gemiddeld eens per 7 jaar. In het kernwinkelgebied worden de lichtmasten geschilderd met een anti-sticker coating om vervuiling tegen te gaan.
Vanuit het beheersysteem wordt een planning gegenereerd voor het schilderen van de gecoate lichtmasten. Reinigen Reinigen van lichtmasten heeft twee functies, namelijk het behoud van de conservering en esthetisch, als onderdeel van de uitstraling van de openbare ruimte. Aluminium lichtmasten (ongeveer 1500 stuks) en de kokermasten in de centrumring eens per 2 jaar gereinigd. Overige lichtmasten worden in niet periodiek gereinigd, maar kunnen incidenteel, op basis van visuele waarneming en in combinatie met het LED-armatuur gereinigd worden. Het reinigen van armaturen heeft, evenals bij lichtmasten, een functie qua conservering en esthetisch, maar nog belangrijker voor de armaturen is dat het reinigen bijdraagt aan: de kwaliteit van verlichting. Transmissie van het licht door de kap wordt niet belemmerd door vuil of aanslag;
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
13
de levensduur van het armatuur. Essentieel voor de levensduur van de LED-units is de warmtehuishouding van het armatuur. Het armatuur kan zijn warmte kwijt via de koelribben op het armatuur. Als de koelribben bevuild zijn kan het armatuur zijn warmte minder goed kwijt en dat is nadelig voor de levensduur van de LED-unit. In de komende beleidsperiode zullen armaturen eens per 5 jaar gereinigd worden. Indien nodig kunnen armaturen tussentijds gereinigd worden op basis van visuele waarneming (bijvoorbeeld tijdens een schouw).
Correctief onderhoud Correctief onderhoud omvat het oplossen van storingen, schades en incidentele gebreken. Het uitvoerende onderhoud aan de openbare verlichting wordt periodiek middels Europese aanbesteding van een meerjarig onderhoudscontract in de markt gezet. Iedere (maximaal) vier jaar wordt dit contract opnieuw aanbesteed. De contractvorm en omvang van het werk wordt bepaald op basis van actuele inzichten. Storingen Dit betreffen storingen aan het bovengrondse deel van de installatie én het ondergrondse deel van de installatie wat in eigendom en beheer is bij de gemeente. Deze storingen worden vaak gemeld door burgers via het meldportaal en het betreffen voornamelijk defecten aan één of meerdere lichtbronnen of een melding dat de lichtbron juist aan blijft staan. De beheerder OVL behandeld deze meldingen dagelijks en zorgt voor de juiste prioritering. In het geval dat de veiligheid in het geding is of als er een hinderlijke situatie is ontstaan, wordt direct gereageerd op de melding. In het onderhoudscontract zijn verplichtingen opgenomen ten aanzien van prioriteiten en hersteltijden. In het huidige onderhoudscontract is de hersteltijd voor storingen 5 werkdagen. De onderhoudsaannemer voert wekelijks een storingsronde uit, hierdoor wordt altijd gepoogd de meldingen binnen de verplichte hersteltijden op te lossen.
Het overgrote deel van het voedingsnet behoort tot het eigendom en verantwoordelijkheid van het netwerkbedrijf Liander. Storingen aan het ondergrondse kabelnet worden daarom aan dit bedrijf doorgegeven. Schade en incidentele gebreken Het herstel van schade2 (vandalisme, storm- en/of aanrijdschade) of vernieling aan openbare verlichting wordt middels het onderhoudscontract met een aannemer geregeld. Het schadeverhaal is extern belegd. Aanrijdschades worden - zoveel mogelijk - verhaald op de veroorzaker of, indien onbekend, bij het Waarborgfonds Motorverkeer.
Diverse werkopdrachten Naast de reguliere beheer- en onderhoudswerkzaamheden zijn er ook diverse werkopdrachten voor het aanpassen van de openbare verlichting. Dit zijn bijvoorbeeld het bijplaatsen of verplaatsen van lichtmasten, het aanbrengen van connectiviteit en sensoren aan lichtobjecten en het uitvoeren van acties uit dit beheerplan (zie bijlage G), om het beheer van de openbare verlichting verder te ontwikkelen.
2 Jaarlijks zijn er in de Gemeente Hilversum ongeveer 60 schades.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
14
Vervangingsstrategie De vervangingsstrategie omschrijft de uitganspunten voor het vervangen van de masten en armaturen waarvan het einde van de economische levensduur is bereikt. De strategie geeft inzicht in de investeringen en de gevolgen die deze investeringen hebben.
Lichtmasten Voor de vervangingsstrategie van lichtmasten is er met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: De afschrijvingstermijn voor lichtmasten is gesteld op 40 jaar; Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn is verstreken, en welke reeds zijn voorzien van een LED-armatuur, worden op stabiliteit beproefd. Naar verwachting zal 8% van de lichtmasten worden afgekeurd en vervangen moeten worden. De goedgekeurde lichtmasten krijgen een stabiliteitsgarantie voor minimaal zes jaar (onder gelijkblijvende condities). Na zes jaar wordt de lichtmast alsnog vervangen; Nieuw toe te passen producten voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; De netbeheerkosten (Liander) voor het losnemen en weer aansluiten van een lichtmast zijn inbegrepen; In de vervangingskosten in 8% kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (V.A.T.) inbegrepen. In onderstaande grafiek is het verloop van de jaarlijks mastvervangingen te zien gedurende de levenscyclus van de masten (40 jaar + 6 jaar). Het aantal mastvervangingen is de komende jaren erg laag, maar loopt op naar een piek in 2042. Om deze piek te vermijden zal de mastvervanging wat meer gespreid moeten worden.
Dit kan bereikt worden door het vervangingsmoment uit te stellen, bijvoorbeeld door middel van het uitvoeren van (een extra) stabiliteitsmeting uit te voeren. Hiervoor zal ter zijnde tijd een vervangingsplanning voor opgesteld moeten worden.
Aantal te vervangen masten 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500
Grafiek 9: Overzicht mast vervangingen
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
15
2065
2063
2061
2059
2057
2055
2053
2051
2049
2047
2045
2043
2041
2039
2037
2035
2033
2031
2029
2027
2025
0 2023
4.2
Armaturen Voor de vervangingsstrategie van armaturen is er met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: De afschrijvingstermijn voor armaturen is gesteld op 15 jaar; Voor de technische levensduur van LED-armaturen wordt rekening gehouden met minimaal 20 jaar; Nieuw aan te brengen armaturen zijn energiezuinig LED-armatuur voorzien van (statische) dimfunctionaliteit; Waar mogelijk worden alle armaturen voorzien van een Zhaga connector (voor een slimme sensor); Langs doorgaand wegen en in industrie- of buitengebied worden alle armaturen voorzien van slimme sensoren; Nieuw toe te passen producten voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; In de vervangingskosten in 8% kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (V.A.T.) inbegrepen. De in 2012 vastgestelde vervangingsstrategie van LED-armaturen is gestart in 2013 en zoals in onderstaande grafiek is te zien dat zal dit rond 2027 worden afgerond (er resteren nog ongeveer 4500 conventionele armaturen). Uitgaande van een technische levensduur van de armaturen zal er vanaf 2033 wederom een nieuw vervangingstraject ingaan. In de tussenliggende periode (2028 tot en met 2032) is het aantal armatuurvervangingen minimaal.
Aantal te vervangen armaturen 1400 1200 1000 800 600 400 200
2065
2063
2061
2059
2057
2055
2053
2051
2049
2047
2045
2043
2041
2039
2037
2035
2033
2031
2029
2027
2025
2023
0
Grafiek 10: Overzicht armatuur vervangingen gedurende de levenscyclus van masten (46 jaar)
4.3
Energiestrategie De gemeente betaalt maandelijkse voorschotten aan energieleverancier voor energielevering en energiebelasting. Ook de vaste kosten van netbeheerder Liander worden via de energieleverancier betaald, dit betreft de periodieke kosten voor transport- en aansluitdienst per aansluiting op het OVL-net van Liander en voor meterdienst (huur, onderhoud en uitlezen energiemeters). Jaarlijks vindt een eindafrekening plaats op basis van het werkelijke (gemeten) verbruik. Door het vervangen van de conventionele armaturen voor LED-armaturen zal er de aankomende jaren nog een daling plaatsvinden van het energie gebruik. Tevens wordt er onderzocht of het dimmen van de verlichting op bepaalde uren nog voor een verdere reductie kan zorgen.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
16
5
Financiën Een goed inzicht in de kostensoorten is voor het vaststellen en uitvoeren van beleid van groot belang. In dit deel wordt aandacht besteed aan de kostenbepalende factoren voor het in stand houden van de openbare verlichting. De kosten voor de OVL zijn grofweg te verdelen in de volgende groepen: Onderhouds- en beheerkosten; Investeringen voor vervanging; Energie- en netwerkkosten. De kosten zijn gebaseerd op tarieven uit het lopende onderhoudscontract, recente aanbesteding, de vaste tarieven van netbeheerder Liander in 2023 en de Energiebelasting zoals vastgesteld voor kalenderjaar 2023. Ook is er rekening gehouden met de richtlijnen van efficiënt beheer, zie ook bijlage E (Kosten)efficiënt beheer. Eventuele areaaluitbreidingen zijn niet in de berekeningen meegenomen. Ten tijde van het opstellen van dit beheerplan (najaar 2022) zijn de prijzen voor energie en grondstoffen (mede vanwege schaarste op de markt) sterk aan het stijgen. Omdat er geen duidelijkheid bestaat over het tijdelijke of blijvende karakter van deze prijsstijgingen en de effecten hiervan op de prijzen van arbeid, materiaal en materieel, is gekozen om de strategie uit te werken op basis van het prijspeil 2022 en geen voorspelling voor jaarlijkse indexeringen op te nemen.
5.1
Onderhouds- en beheerkosten De onderhouds- en beheerkosten (excl. schades) omvat alle werkzaamheden uit de beheerstrategie die is beschreven in hoofdstuk 4. Zoals is te zien in onderstaande tabel zou een budget van € 224.000 per jaar volstaat om het huidige areaal in stand te houden. Tabel 6: Onderhouds- en beheerbudget
Benodigd budget onderhoud en beheer Algemene Beheerkosten Schouwen Inspecties Schilderwerk Reinigen Correctief onderhoud Diverse werkopdrachten Totaal
Raming € € € € € € € €
12.500 12.000 12.500 17.500 15.000 64.500 90.000 224.000
Het huidige budget voor onderhoud en beheer van het openbare verlichtingsareaal is € 398.000. Dat betekent dat er een overschot is van € 174.000. Schades zijn budgettair gescheiden van het onderhouds- en beheerbudget. Van de schades is een deel verhaalbaar via veroorzaker of het Waarborgfonds. Het restant blijft voor rekening van de gemeente (niet verhaalbaar), omdat de veroorzaker onbekend is en/of betrokkenheid van een motorvoertuig niet aantoonbaar is.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
17
Tabel 7: Schadebudget
Schadekosten Schadekosten Schadeverhaal (bij veroorzaker of het Waarborgfonds) Niet verhaalbare schade
Raming € € €
88.000 -76.000 12.000
De schadekosten worden, op basis van historische gegevens, ingeschat op jaarlijks € 88.000. Hiervan kan € 76.000 verhaald worden bij de veroorzaker of bij het Waarborgfonds. Het huidige budget is volstaat om alle schades adequaat af te handelen.
5.2
Vervangingsinvesteringen De volledige vervangingswaarde van het areaal is ongeveer 15.1 miljoen euro. De vervangingswaarde is inclusief het verwijderen van bestaande OVL en het aanbrengen van de nieuwe onderdelen. De vervangingsinvesteringen zijn gebaseerd op de vervangingsstrategie die is beschreven in hoofdstuk 4
Masten Zoals de vervangingsstrategie aangeeft is er de aankomende beheerperiode (2023 – 2027) een minimaal vervangingsopgave voor masten. Deze minimale opgave kan opgevangen worden door de beschikbare budgetten en er zijn geen aanvullende vervangingsinvesteringen nodig. Voor de volgende beheerperiode (2028 – 2032) zal er wel weer een relatief kleine vervangingsinvestering (ongeveer €75.000) aangevraagd moeten worden. Hier zal in 2025 rekening mee gehouden moeten worden bij het aanvragen van de investeringskredieten.
Armaturen Gebaseerd op de resterende vervangingsopgave voor LED-armaturen is er een nieuw raming gemaakt armatuur vervangingsinvesteringen. Een vervangingsbudget van € 373.000 per jaar volstaat om alle resterende conventionele armaturen te vervangen voor het einde van 2027. Tabel 8: Vervangingsopgave LED-armaturen
Vervangingsopgave LED-armaturen Benodigd Beschikbaar Verschil
2023 € 506.000 € 506.000 €0
2024 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2025 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2026 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2027 € 373.000 € 506.000 € -133.000
De vervangingsinvesteringen voor de aankomende jaren is begroot op € 506.000. Dat betekent dat er voor de aankomende jaren een overschot is van € 133.000.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
18
5.3
Volgende beheerperiode In onderstaande grafiek is inzichtelijk gemaakt welke vervangingsinvesteringen de komende 10 jaar benodigd en begroot zijn. Vervanging masten
Vervanging armaturen
€ 600.000
Begroot budget
€ 400.000
€ 200.000
€0 2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
Grafiek 11: Overzicht vervangingsinvesteringen 2023-2032
5.4
Energie- en netbeheerkosten De prijzen voor energie fluctueren momenteel sterk en kunnen ieder kwartaal wijzigen. De netbeheerkosten van Liander zijn in 2023 sterk gestegen (ongeveer 45%), deels vanwege de hoge inkoopkosten, maar ook vanwege forse investeringen die nodig zijn voor de energietransitie. De invloed van de gemeente op deze kostenstijging is vrijwel nihil. De Gemeente Hilversum behandelt de energie- en netbeheerkosten gemeente breed, ook de (tussentijdse) prijswijzigingen. Daarom hebben de kosten voor energie en netbeheer geen invloed op het onderhouds-, en beheerbudget van de openbare verlichting. Hieronder wel zal wel een indicatieve berekening worden gemaakt voor de theoretisch benodigde energiekosten. De energie- en netbeheerkosten zijn de kosten voor het ondergrondse netwerk en de energie die de OVL-installatie verbruikt: Voor de leveringskosten is gerekend met de tarieven van Q4 2022: €0,14 (piek) en €0,10 (dal) per kWh, exclusief belastingen. De tarieven voor energiebelasting in 2023 zijn als volgt: Tabel 9: Energiebelasting staffels
Zone Tarief / kWh 0 t/m 10.000 kWh € 0.12560 10.001 t/m 50.000 kWh € 0.10046 50.001 t/m 10 mln kWh € 0.03942 >10 mln kWh € 0.00115 Het netwerk is eigendom van het netwerkbedrijf Liander. Per aansluiting betaalt de gemeente een vaste vergoeding van € 13,14 per jaar voor instandhouding van het netwerk; De gemeente maakt gebruik van het FlexOVL schakelsysteem voor openbare verlichting van Liander. Deze dienst geeft de OVL-beheerder inzicht in verbruik en de mogelijkheid om inen uitschakeltijden van de verlichting aan te passen. De dienst is (gratis) inbegrepen in de aansluitdienst van Liander. Voor meterhuur betaalt de gemeente € 16,17 per (slimme) energiemeter per jaar. De energiekosten voor de gehele installatie, inclusief energiebelasting, bedragen op basis van het berekende verbruik (1.848 MWh) : Tabel 10: Energiekosten
Energie- en netbeheerkosten Energiekosten Energiebelasting en O.D.E. Netbeheerkosten Totaal
€ € € €
Kosten in 2023 278.500 76.000 197.500 552.000
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
19
6
Conclusie en advies Gedurende het schrijven van dit beheerplan is geconstateerd dat niet alle areaaldata compleet is. Om een nog beter inzicht te krijgen is het noodzakelijk dat in de aankomende beheerperiode deze areaaldata wordt aangevuld. Voor het op orde brengen en op orde houden van areaaldata moet een document met revisiegegevens opgesteld worden en in de procedures ingebed worden. Bij het preventief onderhoud worden de aspecten inspecteren, reinigen en schilderen momenteel sporadisch maar niet systematisch uitgevoerd. In de komende beheerperiode zal hier invulling aan worden gegeven. Het correctief onderhoud wordt uitgevoerd volgens de kaders in dit beheerplan. Wat aandacht behoeft zijn de taken en verantwoordelijkheden binnen de gemeentelijke organisatie m.b.t. storingen aan het ondergrondse eigen voedingsnet. De procedures hiervoor, zoals vastgelegd in het handboek Installatieverantwoordelijkheid, moeten op de juiste manier geïmplementeerd worden. Het beschikbare onderhouds-, en beheerbudget is ruim voldoende om jaarlijks de werkzaamheden van de beheerstrategie uit te voeren. Het zou mogelijk zijn om het onderhouds-, en beheerbudget te verlagen naar €224.000. Tabel 11: Onderhouds-, en beheerkosten 2023-2027
Onderhouds-, en beheerkosten Benodigd Beschikbaar Verschil
2023 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2024 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2025 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2026 € 224.000 € 398.000 € -174.000
2027 € 224.000 € 398.000 € -174.000
Lichtmasten worden bij het bereiken van de leeftijd van 40 jaar beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord 46 jaar in stand gehouden. Met deze werkwijze wordt er een vervangingspiek verwacht rond 2042. Deze piek moet afgevlakt worden door rondom die periode de vervangingsmomenten beter te spreiden. Hiervoor zal te zijner tijd een vervangings-/synchronisatie planning opgesteld moeten worden. De vervangingsstrategie van de conventionele armaturen is in 2027 afgerond. Voor de resterende vervangingen zijn er jaarlijks ruim voldoende vervangingsinvesteringen. Het zou mogelijk zijn om de investeringen vanaf 2024 tot en met 2027 te verlagen naar €373.000. Tabel 12: Vervangingsopgave LED-armaturen 2023-2027
Vervangingsopgave LED-armaturen Benodigd Beschikbaar Verschil
2023 € 506.000 € 506.000 €0
2024 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2025 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2026 € 373.000 € 506.000 € -133.000
2027 € 373.000 € 506.000 € -133.000
Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard. Omdat alle conventionele armaturen in 2027 zijn vervangen wordt de maximale besparing van de LED-armaturen in 2027 bereikt.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
20
Bijlagen
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
21
A A.1
Wettelijke kaders De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Relevant zijn de Elektriciteitswet, de wet natuurbescherming, de Arbeidsomstandighedenwet (installatieverantwoordelijkheid), Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken (WIBON), regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond (CROW 400) en Europese regelgeving over te gebruiken producten.
Aansprakelijkheid De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de OVL. Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit schadeplichtigheid kan ontstaan. Het areaal in de Gemeente Hilversum is relatief jong en goed onderhouden, waardoor de risico’s beperkt zijn. Het risico zal toenemen als materialen verder verouderen en niet tijdig worden vervangen. In de onderstaande tabel is weergegeven op welke wijze de gemeente dit risico heeft beperkt en daarmee ook haar aansprakelijkheid heeft beperkt. Aansprakelijkheid kan beperkt worden door: Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en onderhoud. Een systeem van planmatig beheer (meerjaren vervangingsplan, beheerplan). Een goed werkend klachtensysteem Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen.
De gemeente heeft dit als volgt geregeld: Het onderhoud van de OVL wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. De gemeente controleert de werkzaamheden en voert inspecties uit. De gemeente heeft in de afgelopen jaren een vervangingsplan uitgevoerd, en stelt op basis van het beheerplan een meerjaren vervangingsplan op. Meldingen van burgers worden geregistreerd in het beheersysteem waarna de onderhoudsaannemer de storing verder afhandelt. In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden opgelost. De beheerder stuurt actief op oplostermijnen, bij overschrijding kunnen kortingen opgelegd worden.
de gemeente contracteert via een aanbesteding een aannemer die het onderhoud verzorgt aan de installatie van de gemeente. Nakoming van overeengekomen oplostermijnen wordt actief gemonitord door de beheerder.
A.2
Elektriciteitswet Netbeheerders onderhouden het netwerk van kabels, ze transporteren elektriciteit en ze lossen storingen op. Hoe de netbeheerders dat moeten doen staat in zogeheten codes. Codes zijn uitwerkingen van de Elektriciteitswet en bevatten allerlei regels over hoe de netbeheerders zich moeten gedragen. Er staat ook in welke verantwoordelijkheid klanten van netbeheerders hebben. De procedure voor de totstandkoming van wijzigingen van de codes staat in de artikelen 31-39 van de Elektriciteitswet 1998.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
22
A.3
Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 heeft de Wet natuurbescherming de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 vervangen. De uitvoering van deze nieuwe wet komt grotendeels in handen van de provincies. Deze wet beschermt de leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Als de verlichting de natuur verstoord kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. Wanneer het plaatsen van de OVL mogelijk strijdig is met de Wet natuurbescherming, kan er gekeken worden naar alternatieven voor de OVL. Dergelijke situaties doen zich voornamelijk voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht ondervinden, waaronder Natura 2000 gebieden. In de Gemeente Hilversum komen gebieden voor waar flora en fauna hinder van licht kan ondervinden. - Bij nieuw aan te leggen verlichting zal de gemeente in zulke gebieden de Wet natuurbescherming volgen, en de richtlijn NPR 13201 en richtlijn Lichthinder (Richtlijnen) meewegen in haar afweging of, en hoe, te verlichten. - Bij vervanging van bestaande verlichting zal de gemeente de Wet natuurbescherming volgen, en de Richtlijnen meewegen in het ontwerp van de verlichtingsinstallatie. - Voor bestaande verlichting in natuurgebieden zal per geval beoordeeld worden of de verlichting in strijd is met de Wet natuurbescherming of afwijkt van de Richtlijnen, en zo nodig gesaneerd of aangepast kan worden.
A.4
Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar burgers en ambtenaren. Voor wat betreft het veilig werken met elektrische installaties is in de Arbowet vastgelegd hoe de veiligheid gewaarborgd moet worden. Onder deze installaties vallen onder meer de openbare verlichting, verkeerregelinstallaties maar ook bijvoorbeeld installaties in tunnels, sluizen, gemalen en rioleringsinstallaties. Op vrijwel alle installaties in de openbare ruimte zijn de laagspanningsnormen NEN1010:2020 en NEN3140+A1:2015 van kracht, en op sommige installaties de Bedrijfsvoering van elektrische installaties Hoogspanning NEN 3840:2011 nl, NEN-EN-IEC 61936 en NEN-EN 50522. In de Arbowetgeving is voor elektrotechnische installaties voorgeschreven dat de eigenaar van deze installaties de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit aanleg, beheer en onderhoud van deze installaties, moet vastleggen in schriftelijke procedures. Het is belangrijk om een zogenaamde installatieverantwoordelijke aan te wijzen. Hiermee wordt de verantwoording voor een veilige elektronische bedrijfsvoering bij een (rechts)persoon neergelegd. De aanwijzing dient door de bestuurder te worden gedaan en dient ook te worden geaccepteerd door de installatieverantwoordelijke. De installatieverantwoordelijke kan een persoon zijn uit de eigen organisatie of worden ingeleend.
Ook een rechtspersoon kan worden aangewezen als installatieverantwoordelijke. Als er binnen de gemeente geen installatieverantwoordelijke expliciet is aangewezen en vastgelegd, dan valt die taak automatisch toe aan de hoogste functionaris. Voor gemeenten is dat de gemeentesecretaris. Hij of zij is persoonlijk aansprakelijk indien de installatie resulteert in een onveilige situatie op straat of als werkzaamheden onveilig worden uitgevoerd. De gemeente dient installatieverantwoordelijkheid op de juiste wijze te organiseren. Zij kan dit doen door: Een inventarisatie uit te voeren; Procedurehandboek en veiligheidsmaatregelen vast te leggen; Instructies te verzorgen en te controleren op naleving; Controlemaatregelen voor de elektrotechnische bedrijfsvoering (RI&E) uit te voeren; Periodieke inspecties uit te voeren en rapportages te verzorgen.
Beheerplan Openbare Verlichting 2023 - 2027
23
De Gemeente Hilversum heeft deze zaken in de vorige beleidsperiode georganiseerd. Er is een procedurehandboek opgesteld en geïmplementeerd. Om de installatieverantwoordelijkheid in stand te houden worden periodiek inspecties uitgevoerd en wordt jaarlijks een Risico Inventarisatie en Evaluatie opgesteld (RI&E). De onderhoudsaannemer in de Gemeente Hilversum wordt geïnstrueerd om te handel volgens het veiligheidshandboek. de Gemeente Hilversum zal in de komende beleidsperiode haar verantwoordelijkheid ten aanzien van de elektrotechnische veiligheid van het OVL-areaal in stand houden door de benodigde inspecties en evaluaties uit te voeren.
A.5
WIBON / CROW-500 De Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION), ook wel grondroerdersregeling genoemd, is een Nederlandse wet die op 1 juli 2008 in werking is getreden. Sinds 1 oktober 2008 is het verplicht om bij elke ‘mechanische grondroering’ een graafmelding bij het Kadaster te doen. Vanaf 31-03-2018 de WIBON: Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken. De wet beoogt gevaar of economische schade door beschadiging van ondergrondse kabels of leidingen (water-, elektriciteit- en gasleidingen, telefoonlijnen en olie- en gasleidingen) te voorkomen. Jaarlijks vinden in Nederland ongeveer 34.000 incidenten plaats waarbij kabels of leidingen beschadigd raken bij mechanische graafwerkzaamheden. De wet vervangt ook de (vrijblijvende) zelfregulering zoals die bestond in de vorm van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC). Dit is in 2008 opgegaan in het Kadaster. De wet voorziet niet in een verdere inhoudelijke uitwerking van het proces en kennis. Deze is verder uitgewerkt in de CROW 500-richtlijn. De CROW-500 verplicht gravers tot het melden van elke ‘mechanische grondroering’, zoals graven, heien, intrillen, baggeren en het leggen van leidingen. Kabel- en leidingbeheerders moeten al hun (ondergrondse) kabels en leidingen binnen vastgestelde nauwkeurigheid digitaal beschikbaar hebben en melden bij het kadaster.
De uitwisseling van die digitale informatie verloopt volgens het verplichte Informatiemodel Kabels en Leidingen (IMKL). De Check & Go kaart, beschikbaar gesteld door het Kabel en Leiding Overleg (KLO), laat zien welke stappen van initiatief- tot en met uitvoeringsfase genomen moet worden om graafschade te voorkomen. Belangrijk hierin voor de gemeente is haar verantwoordelijkheid als initiatiefnemer/ontwerper.
A.6
CROW 400 Vanaf 1 januari 2018 heeft er een overgang plaatsgevonden van de CROW132 naar de CROW400, dit betreft een aanpassing in de regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond. De opdrachtgever heeft een ongewijzigde verplichting om bij opdrachtverstrekking te kunnen verklaren dat de grond waarin gewerkt wordt “schoon” is of anderzijds aan te leveren wat de vervuilingsklasse is en dit te onderbouwen in een actueel rapport. Alle informatie met betrekking tot de overgang naar de CROW400 is terug te vinden op de website van de CROW: www.crow.nl.