5. Raadsinformatiebrief 2025-03 inzake NH norm weerbare overheid
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief Van
Burgemeester en Wethouder/Burgemeester
Zaak nr.
1622864
Aan
Gemeenteraad
RIB nr.
2025 - 3
Portefeuillehouder
dr. ir. G.M. van den Top
Datum
23 januari 2025
Informatie bij
Gijs Walraven
Tel. nr.
(035) 629 2664
Onderwerp NH norm weerbare overheid
Kernboodschap De Noord-Hollandse Weerbaarheidsnorm is samen met gemeenten en RIEC’s ontwikkeld om zowel gemeenten als de provinciale organisatie weerbaarder te maken tegen ondermijnende criminaliteit, agressie en intimidatie en andere externe dreigingen. Naast het aanpakken van criminele ondermijning biedt de norm bescherming tegen verstoringen van democratische processen en versterkt het de integriteit van het openbaar bestuur. Hiermee draagt de norm bij aan een veilige werkomgeving, beschermt het politieke besluitvorming, en zorgt het voor een gezamenlijk sterk front tegen bedreigingen, waardoor het vertrouwen in het openbaar bestuur wordt gewaarborgd. Het college vindt het belangrijk om zich te conformeren aan deze weerbaarheidsnorm. We hebben de afgelopen jaren weliswaar geïnvesteerd op dit thema, de norm zal ons helpen inzichtelijk te maken waar nog ruimte voor verbetering zit. Het geeft scherpte en opent mogelijk de ogen voor blinde vlekken. De implementatie zal plaats blijven vinden in samenwerking met lokale en regionale partners en binnen de kaders van de huidige begroting.
Aanleiding De afgelopen jaren hebben provincie en gemeenten in Noord-Holland gezamenlijk gewerkt aan het vergroten van onze weerbaarheid tegen criminele ondermijning en andere vormen van ontwrichtend gedrag. Dit is urgenter dan ooit. Voorbeelden uit het nieuws tonen aan hoe wijdverspreid en complex de dreigingen zijn geworden. Denk aan corruptie, cyberaanvallen, fraude met overheidsmiddelen, en de toenemende agressie en intimidatie richting bestuurders en ambtenaren. Daarnaast zien we een groeiend aantal incidenten die direct gericht zijn op volksvertegenwoordigers, zoals raadsleden. Van intimidatie op sociale media tot bedreigingen aan huis. Deze situaties brengen niet alleen de veiligheid van bestuurders in gevaar, maar ook de integriteit van het openbaar bestuur zelf. Het versterken van de weerbaarheid van gemeenten en provincie is daarom cruciaal. Samen moeten we een sterk, eensgezind front vormen tegen deze dreigingen. Een integere en betrouwbare overheid is immers de basis van een rechtvaardige, stabiele en goed functionerende democratische samenleving.
De Noord-Hollandse Norm: Een gezamenlijk fundament voor een weerbare overheid Een gezamenlijke norm is de logische volgende stap om de opgedane ervaringen te bundelen tot een samenhangend geheel. Om deze reden is onder regie van de provincie de Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid ontwikkeld (zie bijlage). De norm is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met gemeenten en de Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC). De norm is primair bedoeld voor de 1
gemeentelijke en de provinciale organisatie. Met de norm wordt beoogd de weerbaarheid van zowel de provincie als gemeenten verder te versterken om zo een sterk en samenhangend front te vormen tegen eerder genoemde ondermijnende tendensen. De norm is geen startpunt maar een samenhangend geheel van richtlijnen dat de al ingezette maatregelen versterkt en structureert. Het biedt concrete handvatten voor het herkennen, voorkomen en bestrijden van diverse vormen van ondermijnende activiteiten. Inhoud van de norm De norm bestaat uit een set uitgangspunten gericht op 6 hoofdthema’s: 1) Bewustwording & Organisatie, 2) Integriteit & Veilige Werkomgeving, 3) Veilige Publieke Taak, 4) Informatiepositie & Informatiebeveiliging, 5) Beleid & Handhaving, 6) Communicatie. Deze norm gaat verder dan alleen weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit; ze richt zich ook op het beschermen van overheidsdiensten en het waarborgen van een integere werkomgeving. Naast het tegengaan van criminele infiltratie, biedt de norm handvatten om andere dreigingen van buitenaf te weren, zoals cyberaanvallen, corruptie en het misbruik van overheidsmiddelen. Het versterken van de weerbaarheid van zowel gemeenten als de provincie helpt om een sterk en samenhangend front te vormen tegen deze risico's. De norm gaat over het wat, de gemeente over het hoe.
Consequenties Waarom is deze norm noodzakelijk? De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid stelt ons in staat om adequaat te reageren op de toenemende dreigingen van buitenaf. De norm stelt ons in staat om als gemeente samen met andere gemeenten en de provincie een uniform basisniveau van weerbaarheid te bereiken. Dit voorkomt verschillen in aanpak en zorgt ervoor dat we elkaar versterken. Door samen te werken, kunnen we capaciteit en kennis optimaal benutten, en zorgen we ervoor dat we als organisaties goed voorbereid zijn op de dreigingen van buitenaf. Door gezamenlijk op te trekken, zorgen we ervoor dat er geen zwakke schakels ontstaan en dat we eenheid uitstralen in de bescherming van ons bestuur. Het doel van de norm is om een gedeelde basis te creëren waarmee organisaties elkaar kunnen versterken in de implementatie en verdere ontwikkeling. De norm valt nadrukkelijk niet onder interbestuurlijk toezicht. Het vaststellen van een basisniveau biedt gemeenten en provincie de kans om gezamenlijk op te trekken in de aanpak van weerbaarheid, waarbij elke organisatie werkt vanuit haar eigen verantwoordelijkheid en specifieke context. Door eenduidige uitgangspunten te definiëren, voorkomen we dat het wiel telkens opnieuw wordt uitgevonden en kunnen we beschikbare middelen en capaciteit optimaal benutten.
Om inzicht te creëren in de mate van conformiteit kan iedere gemeente gebruik maken van een format voor een implementatieoverzicht. De uitkomsten van het ingevulde implementatieoverzicht bieden een waardevol inzicht om binnen de eigen organisatie het gesprek te voeren over de voortgang en prioriteiten. Op regionaal niveau kan samen met het RIEC worden gekeken naar gezamenlijke uitdagingen en oplossingen, terwijl op provinciaal niveau jaarlijks kan worden stilgestaan bij de algehele voortgang. Dit versterkt de samenwerking tussen gemeenten en met de provincie, zonder dat er sprake is van toezicht, maar met de intentie om elkaar te ondersteunen in het verhogen van de bestuurlijke weerbaarheid. Wat betekent de norm voor u als gemeenteraad? U bent als raad een cruciaal onderdeel van het lokaal bestuur en hebt daarbij een belangrijke rol. De norm maakt duidelijk dat weerbaarheid een gedeelde verantwoordelijkheid is. Volksvertegenwoordigers, bestuurders als volksvertegenwoordigers te beschermen en te ondersteunen in hun taak. U bewaakt en stimuleert de implementatie van de norm en ondersteunt maatregelen die bijdragen aan een veilige en integere werkomgeving. Uw veiligheid en de bescherming van uw integriteit zijn essentieel voor de werking van de democratie.
Deze norm biedt daarom ook duidelijke richtlijnen en instrumenten om u als raadslid te beschermen tegen bedreigingen, manipulatie, en ondermijnende invloeden van buitenaf. 2
Door als raad het gesprek hierover aan te gaan, kunnen we met elkaar zorgen voor een weerbare overheid.
Vervolgtraject De norm is op 7 januari 2025 door het college vastgesteld. Uiterlijk 1 april 2025 stuurt elke gemeente het ingevulde implementatieoverzicht aan het RIEC. Dit overzicht dient als nulmeting en geeft inzicht in hoe goed de organisatie voldoet aan de norm en biedt handvatten voor verdere verbeteringen en prioritering. De uitkomst van de 0-meting zal worden voorgelegd aan de interne driehoek waarna een nadere koers zal worden bepaald. We zullen de gemeenteraad hierover informeren. Overigens is de verwachting dat de gemeente Hilversum, goed voor de dag zal komen bij de eerste meting, aangezien er in de afgelopen jaren behoorlijk is geïnvesteerd in het weerbaarder maken van de organisatie. Ook zonder norm zouden we ons al door ontwikkelen op de genoemde thema’s. De norm zal ons helpen inzichtelijk te maken waar de meeste ruimte voor verbetering zit. Het geeft scherpte en opent mogelijk de ogen voor blinde vlekken. De implementatie zal plaats blijven vinden in samenwerking met lokale en regionale partners en binnen de kaders van de huidige begroting. Vooruitlopend op de gemeentelijke samenvoeging zullen we in dit proces ook nadrukkelijk afstemming en samenwerking zoeken met de gemeente Wijdemeren. Daarnaast is het van belang om het inhoudelijke gesprek te voeren over weerbaarheid en de rol en kwetsbaarheid van raadsleden in deze context.
Dit is in Hilversum al een jaarlijks terugkerend thema bij de beeldvormende sessies ondermijning dan wel via raadsinformatieavonden. Bij toekomstige raadinformatieavonden OOV/Ondermijning zal de ontwikkeling van de Noord Hollandse Norm Weerbare Overheid dan ook als agendapunt worden opgenomen. Tot slot: een blijvende inzet voor een weerbare overheid Het versterken van de weerbaarheid van onze overheid is geen eenmalige inspanning, maar een proces dat continu aandacht en inspanning vergt. De dreigingen waar we mee te maken hebben, veranderen constant en vragen om blijvende waakzaamheid. Door gezamenlijk te werken aan de implementatie van de NoordHollandse Norm Weerbare Overheid, beschermen we niet alleen onze ambtenaren en bestuurders, maar ook onze democratie en de rechtsstaat. Wij rekenen op uw inzet en actieve betrokkenheid bij de uitvoering van deze norm. Door uw steun kunnen we ervoor zorgen dat onze gemeente – en daarmee de provincie als geheel – weerbaar blijft tegen verschillende vormen van ondermijning. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
mr. C.P. Torres Barrera
dr. ir. G.M. van den Top
Bijlage(n): 1. Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid v3.0 Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 7 januari 2025.
3
DE NOORD-HOLLANDSE NORM WEERBARE OVERHEID Een gezamenlijke aanpak van de provincie, gemeenten en RIEC’s voor een weerbare overheid
Voorwoord De wereld om ons heen verandert snel. Als Noord-Hollandse overheden staan we voor de uitdaging om mee te bewegen met de dynamische ontwikkelingen van onze tijd. We moeten rekening houden met wisselende ambities vanuit het Rijk en hoge verwachtingen van onze inwoners. Er zijn minder middelen voor meer opgaven en tegelijkertijd moeten we ons blijvend inzetten om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te verhogen in de hele provincie. Daarnaast hebben we te maken met trends als individualisering, digitalisering en globalisering. Kortom, er ligt behoorlijk wat op ons bord. Als overheden in Noord-Holland hebben we de verantwoordelijkheid om de kwaliteit en integriteit van onze organisaties te waarborgen. Of het nu gaat om georganiseerde criminaliteit, subtiele vormen van misbruik van regelgeving, belangenverstrengeling, of
staan, alert te blijven en maatregelen te nemen die onze
oneigenlijke beïnvloeding van besluitvorming: elke vorm
weerbaarheid vergroten.
van ondermijning is een directe aanslag op de kwaliteit
2
en integriteit van ons bestuur en onze samenleving.
Weerbaarheid betekent dat we voorbereid zijn en weerstand
Dit ondermijnt niet alleen de rechtstaat, maar ook het
kunnen bieden tegen bedreigingen van buitenaf. Het houdt
vertrouwen van inwoners in de overheid. Dat mogen we
in dat we als overheid proactief, flexibel en transparant
niet laten gebeuren. Het is aan ons om hiertegen op te
handelen. Dit doen we niet alleen om barrières op te werpen
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid helpt ons om ons beter te beschermen tegen uiteenlopende bedreigingen. Het gaat niet alleen om het aanpakken van zichtbare misstanden, maar ook om het bevorderen van een cultuur waarin we elkaar aanspreken, kwetsbaarheden erkennen en samen werken aan het versterken van onze weerbaarheid. Weerbaarheid begint bij onszelf. Het vraagt inzet op alle niveaus van onze organisatie, van bestuurders tot medewerkers. Alleen door samen te werken, verantwoordelijkheid te nemen en zorg te dragen voor een weerbare organisatie, kunnen we misbruik voorkomen en het vertrouwen van onze inwoners waarborgen. Door de norm te integreren in ons dagelijks werk, laten we als overheid zien dat kwaadwillenden in Noord-Holland geen kans krijgen. Samen bouwen we aan een sterke, integere en weerbare voor kwaadwillenden, maar ook om een betrouwbare en
overheid die klaar is voor de toekomst.
toekomstbestendige partner te zijn voor onze inwoners én zorgen dat onze medewerkers en politieke ambtsdragers
Bestuurlijke kopgroep Weerbare Overheid
veilig hun werk kunnen doen. Door gezamenlijk op te trekken, staan we als één overheid sterk in het aanpakken van de uitdagingen van vandaag en morgen.
3
Inleiding Weerbaarheid raakt ons allemaal Een integere en betrouwbare overheid vormt de basis voor een rechtvaardige, stabiele en goed functionerende samenleving. Overheden kampen steeds vaker met dreigingen van buitenaf en met het frustreren van de democratische gang van zaken. Of je nou ambtenaar, collegelid, raadslid, burgemeester, (gemeente)secretaris of griffier bent, iedereen kan ermee te maken krijgen. Het is daarom belangrijk om weerbaar te zijn, zowel als organisatie als persoonlijk. Weerbaarheid is het vermogen om
4
weerstand te bieden aan verschillende vormen van druk,
signalen kunt herkennen en weerstand kunt bieden tegen
dreigingen of verstoringen en effectief om te gaan met
subtiele of directe pogingen van kwaadwillenden om je te
uitdagingen. Voor een organisatie of overheid betekent dat
manipuleren of onder druk te zetten.
dat ze sterk genoeg zijn om problemen, zoals criminaliteit,
De afgelopen jaren hebben de provincie en de gemeenten
cyberaanvallen of intimidatie te weerstaan. Het draait niet
in Noord-Holland hard gewerkt aan het vergroten van
alleen om reageren als er iets misgaat, maar vooral om
hun weerbaarheid tegen criminele ondermijning. Niet
voorbereid zijn en het voorkomen van misbruik van zwakke
alle gemeenten zijn hierin even ver, waarbij logischerwijs
plekken. Op persoonlijk niveau houdt weerbaarheid in dat je
factoren zoals schaalgrootte, beschikbare capaciteit en
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
financiële middelen een rol spelen.
blijft. Dat willen we tegengaan.
Maatschappelijke ontwikkelingen vragen echter om een
Naast het bestrijden van criminele ondermijning beschermt
bredere kijk op weerbaarheid. Ook andere ondermijnende
de norm ook tegen verstoringen van democratische
tendensen zoals corruptie, agressie en intimidatie tegen
processen en versterkt het de integriteit van het openbaar
ambtenaren en politici, cyberaanvallen en het misbruik van
bestuur. Dit draagt bij aan een veilige werkomgeving,
overheidsmiddelen komen steeds vaker voor. Het versterken
beschermt de politieke besluitvorming en vormt een sterk
van de weerbaarheid van zowel gemeenten als de provincie
front tegen bedreigingen. Voorbeeldgedrag van politici,
is cruciaal om een sterk en samenhangend front te vormen
bestuurders en directie is hierbij van essentieel belang. Zo
tegen deze dreigingen.
blijft het vertrouwen in het openbaar bestuur gewaarborgd. Want het openbaar bestuur is er uiteindelijk om de
Gezamenlijk front tegen bedreigingen
samenleving te beschermen en te bevorderen.
In samenspraak met gemeenten, Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC’s)1 en de provincie is de
Organisatiebrede aangelegenheid
Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid ontwikkeld. Het
Vanwege de brede scope gaat weerbaarheid verder dan
doel is om een gezamenlijk basisniveau van weerbaarheid
alleen het domein van openbare orde en veiligheid; het is
te creëren waaraan zowel gemeenten als de provincie zich
een organisatiebrede verantwoordelijkheid. Een gedragen en
committeren. Door een ondergrens af te spreken voorkomen
duurzame aanpak is nodig, waarbij iedereen – bestuurders,
we dat kwaadwillenden, die in de ene gemeente worden
ambtenaren en volksvertegenwoordigers –
geweerd, elders hun slag proberen te slaan. Het zou zonde
vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid bijdraagt.
zijn om schaarse capaciteit op één plek te investeren, terwijl
Daarom beleggen we het eigenaarschap voor een weerbare
dezelfde dreiging op een andere plek gewoon ongemoeid
organisatie en implementatie van de norm expliciet bij
1
RIEC Noord-Holland, RIEC Amsterdam-Amstelland en RIEC Midden-Nederland.
5
de bestuurlijke driehoek van gemeenten en provincie: de
oplossingen, terwijl op provinciaal niveau jaarlijks kan
burgemeester, gemeentesecretaris en griffier, evenals
worden stilgestaan bij de algehele voortgang. Dit versterkt
de commissaris van de Koning, provinciesecretaris en
de samenwerking tussen gemeenten en met de provincie,
statengriffier.
zonder dat er sprake is van toezicht, maar met de intentie om elkaar te ondersteunen in het verhogen van de
Gezamenlijke aanpak
bestuurlijke weerbaarheid.
Het doel van de norm is om een gedeelde basis te creëren waarmee organisaties elkaar kunnen verstreken
Weerbaarheid is van ons allemaal
in de implementatie en verdere ontwikkeling. De norm
Door een gezamenlijk basisniveau vast te stellen, krijgen
valt nadrukkelijk niet onder interbestuurlijk toezicht. Het
we de kans om hier samen naartoe te werken, van elkaar
vaststellen van een basisniveau biedt gemeenten en
te leren en elkaar aan te spreken op de voortgang.
provincie de kans om gezamenlijk op te trekken in de aanpak
Zo voorkomen we dat telkens opnieuw het wiel wordt
van weerbaarheid, waarbij elke organisatie werkt vanuit
uitgevonden en wordt schaarse capaciteit optimaal benut.
haar eigen verantwoordelijkheid en specifieke context. Door
Het doel is daarbij om samen op te trekken en elkaar te
eenduidige uitgangspunten te definiëren, voorkomen we dat
ondersteunen in de implementatie en uitvoering van deze
het wiel telkens opnieuw wordt uitgevonden en kunnen we
norm. Tegelijk beseffen we dat op sommige onderdelen
beschikbare middelen en capaciteit optimaal benutten.
maatwerk nodig is, waardoor de uitvoering en de snelheid van implementatie tussen organisaties kan verschillen. De
6
De uitkomsten van het ingevulde implementatieoverzicht
ambitie is dat in 2027 alle gemeenten en provincie aan de
bieden een waardevol inzicht om binnen de eigen
norm voldoen.
organisatie het gesprek te voeren over de voortgang
De focus op samenwerking komt ook terug in de schrijfstijl
en prioriteiten. Op regionaal niveau kan samen met het
van deze norm. We spreken in de ‘wij’-vorm, verwijzend
RIEC worden gekeken naar gezamenlijke uitdagingen en
naar zowel de provinciale en gemeentelijke organisaties
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
in Noord-Holland. ‘Wij’ staat voor alle betrokkenen binnen
provincie zelf. De toelichtingen die per norm zijn opgenomen
de organisatie, zoals functionarissen, afdelingen, het
dienen als verduidelijking van de norm, maar zijn niet
college van B&W, Gedeputeerde Staten, de gemeenteraad,
voorschrijvend.
Provinciale Staten en de griffie. Het benadrukt dat we samen verantwoordelijk zijn en van elkaar kunnen leren. De norm beschrijft het ‘wat’. Hoe de norm wordt ingevuld en waar te beginnen, is aan elke gemeente of aan de 7
OMGAAN MET DREIGING EN BEÏNVLOEDING Overheden hebben helaas steeds vaker te maken met dreigingen van buitenaf en met het verstoren van de democratie. Of je nou ambtenaar bent, raadslid, burgemeester, (gemeente)secretaris of griffier, iedereen kan hier mee te maken krijgen. Daarom is het belangrijk hier weerbaar tegen te zijn, zowel als organisatie als persoonlijk. Een integere en betrouwbare overheid
VE
vormt immers de basis voor een
ILIG
rechtvaardige, stabiele en goed functionerende samenleving.
INT
WU
RIT
EIT
& V
IG EIL
EW
K ER
EV
ING
OR
DIN
G & OR
N GA
TIE ISA
INF
OR
BE
MA TIE
PO
SIT
IE &
INF
O
IE AT RM
BE
IL VE
IGI
NG
K
CO
TO O STW
AA ET
ET K W E BO
BE
EG
G OM
E PUB
K LIE
LEI
MM
UN
ICA TIE
LS
D&
HA
H ND
IN AV
G
SAMEN TEGEN ONDERMIJNING Het doel van de norm is om een basisniveau van
weerbaarheid te creëren waar de Noord-Hollandse
gemeenten en de provincie zich aan committeren .
Een afgesproken ondergrens voorkomt dat kwaadwillenden
die bot vangen bij de ene gemeente elders opnieuw proberen
hun slag te slaan. Op deze manier zijn ‘de dijken even hoog’ .
8
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
Thema’s 1. Bewustwording & Organisatie
2. Integriteit & Veilige Werkomgeving
3. Veilige Publieke Taak
Een weerbare overheidsorganisatie
Bij een weerbare overheidsorganisatie
Het waarborgen van een veilige
in Noord-Holland is toegankelijk,
in Noord-Holland staan integriteit en
publieke taak is essentieel
transparant en levert betrouwbare
een veilige werkomgeving centraal.
voor een weerbare overheid.
dienstverlening. Van medewerkers tot
Integriteit betekent dat ambtenaren
Ambtenaren, bestuurders en
college en raad, iedereen is zich bewust
en bestuurders hun taken op een
volksvertegenwoordigers moeten
van de risico’s van ondermijnende
transparante, eerlijke en betrouwbare
hun taken kunnen uitoefenen zonder
criminaliteit. De organisatie is zo
manier uitvoeren. Om dit te
intimidatie, agressie of andere vormen
ingericht dat signalen van ondermijning
waarborgen, is het van belang dat zij
van ongewenste beïnvloeding. Dit
effectief worden herkend en gemeld.
in een omgeving werken waar zij geen
vraagt om preventieve beveiliging,
Weerbaarheid en het voorkomen
ongepaste druk ervaren en hun werk
zoals goede fysieke en digitale
van ondermijning staan centraal en
zonder risico op bedreigingen kunnen
bescherming, maar ook om een snelle
worden structureel onder de aandacht
doen. Door preventieve maatregelen
en effectieve aanpak van incidenten.
gebracht, waarbij ze een vast onderdeel
en duidelijke protocollen worden
Op deze manier zorgt de overheid voor
vormen van beleidsontwikkeling en
integriteitsschendingen voorkomen
een veilige omgeving waarin publieke
uitvoering.
en wordt een veilige, ondersteunende
taken met vertrouwen en gezag worden
werkomgeving gegarandeerd.
uitgevoerd.
9
4. Informatiepositie & Informatiebeveiliging
6. Communicatie
Overheidsorganisaties in
Het hebben van actueel en goed
Een weerbare overheidsorganisatie in
Noord-Holland beschikken over
doordacht beleid, én het consequent
Noord-Holland handelt betrouwbaar en
grote hoeveelheden informatie die
uitvoeren daarvan, is essentieel voor
transparant, en communiceert actief
zij verkrijgen door hun wettelijke
de betrouwbaarheid van de overheid
over hoe zij ondermijning voorkomt
taken uit te voeren. Het waarborgen
in Noord-Holland. Om weerbaarheid te
en bestrijdt. Deze open communicatie
van een sterke informatiepositie en
versterken, is het van groot belang dat
versterkt het bewustzijn rondom
informatiebeveiliging is cruciaal voor
de ‘gereedschapskist’ van bestuurlijke
ondermijning en het belang van
het betrouwbaar en transparant
instrumenten goed gevuld is. Dit stelt
weerbaarheid binnen de organisatie
vervullen van deze taken. Daarnaast
overheden in staat om snel en effectief
en de samenleving. Bovendien kan
stelt een goed beheer van informatie
op te treden tegen ondermijning en
communicatie zelf als een effectief
de overheid in staat om patronen
deze zowel preventief als repressief aan
interventiemiddel dienen om
van ondermijnende criminaliteit en
te pakken.
ondermijning tegen te gaan, door
mogelijke risicofactoren vroegtijdig te
bijvoorbeeld signalen te delen en het
signaleren. Hierdoor kunnen overheden
publiek te informeren over maatregelen
hun beperkte capaciteit zo effectief
en successen in de strijd tegen
mogelijk inzetten om ondermijning
criminaliteit.
tegen te gaan.
10
5. B eleid & Handhaving
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid 1.
Bewustwording & Organisatie
1.1
Wij beleggen het eigenaarschap voor een weerbare
1.2
Wij besteden periodiek en structureel aandacht aan
1.3
organisatie bij de interne bestuurlijke driehoek ondermijnende criminaliteit en ondermijning van de rechtsstaat Wij besteden binnen de eigen organisatie periodiek aandacht aan weerbaarheid en actuele ondermijningsthema’s. Dit doen wij organisatiebreed op het niveau van eigen medewerkers en politieke
1.4
ambtsdragers Wij benaderen ondermijningsvraagstukken zoveel mogelijk integraal. Alle organisatieonderdelen werken samen aan de aanpak van ondermijning en/of voeren
1.5
projecten uit waarbij aandacht is voor ondermijning Wij werken samen met relevante publieke- en private partners in de aanpak van ondermijnende criminaliteit en zoeken actief samenwerking op met andere gemeenten in de provincie
2.
2.1
2.2 2.3
2.4 2.5 2.6 2.7
2.8 2.9
Kijk voor toelichting op : www.noordhollandsenorm.nl
Integriteit & Veilige Werkomgeving Wij hebben een integriteitsbeleid vastgesteld Wij hebben een actuele gedragscode. Deze geldt voor medewerkers, politieke ambtsdragers en externen Wij organiseren jaarlijks organisatiebrede bijeenkomsten rondom het thema integriteit en netwerkbewustzijn, onder meer in relatie tot ondermijning Wij zorgen dat bij een meldpunt melding van mogelijke integriteitsschendingen kan worden gemaakt Wij hebben een protocol waarin beschreven staat hoe te handelen bij (vermeende) schending van integriteit Wij zijn alert op mogelijke integriteitsvraagstukken Wij laten voor kandidaat-bestuurders een risicoanalyse uitvoeren Wij adviseren politieke partijen een risicoanalyse uit te voeren voor leden Wij besteden bij de eed- of belofteaflegging van nieuwe medewerkers specifiek aandacht aan integriteit en netwerkbewustzijn, onder meer in relatie tot ondermijning
11
2.10 Wij nemen in de overeenkomst met ingehuurde
medewerkers waarbij geen eed- en belofteaflegging plaatsvindt een clausule op met een geheimhoudingsplicht.
2.11 Wij hebben in een besluit bepaald welke
screeningsmaatregelen (zoals een VOG) plaatsvinden per profiel of functieaspect
3.
Veilige Publieke Taak
3.1
Wij hebben een actueel agressieprotocol, dragen dit
3.2
Wij laten intern en extern weten wat onze
actief uit en zijn erop aanspreekbaar organisatienorm van acceptabel gedrag is en wat dit betekent voor de houding van medewerkers en politieke
3.3 3.4
3.5
12
ambtsdragers Wij zorgen voor een veilige (fysieke) werkomgeving voor onze medewerkers Wij zijn ons bewust van de veiligheidsrisico’s van het verspreiden van de persoonlijke gegevens van
3.6
3.7
Wij trainen onze medewerkers en politieke ambtsdragers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld Wij stimuleren dat medewerkers en politieke ambtsdragers van elk voorval van agressie en geweld
medewerkers uit de gehele organisatie en streven
melding maken of aangifte doen, en wij registreren alle
ernaar deze risico’s te minimaliseren
voorvallen van agressie en geweld tegen medewerkers
Wij zijn ons bewust van de risico’s in onze werkprocessen
en politieke ambtsdragers
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
4.
Informatiepositie & Informatiebeveiliging
4.1
Wij waarborgen een adequate en juiste
4.2
Wij zorgen ervoor dat onze interne informatiepositie
informatiebeveiliging op het thema aanpak ondermijnende criminaliteit inzichtelijk is en wordt ingezet in de aanpak. Dit doen wij door het gestructureerd en op juridisch verantwoorde
4.3
wijze verzamelen, verwerken en delen van informatie Wij hebben een centraal meldpunt voor het ontvangen van signalen van ondermijnende criminaliteit en dragen dit actief uit
4.4 Wij verwerken signalen van medewerkers en politieke
ambtsdragers volgens een vastgesteld werkproces en
3.8
de richtlijnen voor interne gegevensdeling
Wij hebben (structurele) middelen beschikbaar in de begroting zodat er bij bedreiging van medewerkers
4.5 Wij hebben een of meerdere medewerkers met de
rol coördinator bestuurlijke aanpak die signalen van ondermijnende criminaliteit, het meldpunt en het
en politieke ambtsdragers passende (fysieke) 3.9
beveiligingsmaatregelen getroffen kunnen worden Wij verhalen de schade op de dader bij agressie en/of geweld
3.10 Wij verlenen nazorg aan de bestuurder of medewerker die slachtoffer is van agressie en geweld
werkproces coördineert
4.6 Wij zorgen voor een periodiek intern of lokaal overleg
waarbij signalen van ondermijnende criminaliteit worden
4.7
besproken Wij zorgen voor een periodieke ondermijningstafel onder het RIEC-convenant met de integrale overheidspartners 13
waar signalen van ondermijnende criminaliteit worden besproken
5.
5.1
Beleid & Handhaving Wij nemen de aanpak van ondermijnende criminaliteit op in de bestuurlijke plannen, zoals het integraal veiligheidsbeleid. Wij geven de aanpak verder vorm in
5.2
het daarbij behorende uitvoeringsplan Wij hebben in onze APV artikelen opgenomen ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, houden hier toezicht op en handhaven bij
5.3
geconstateerde overtredingen Wij zorgen ervoor dat onze toezichthouders en bijzondere opsporingsambtenaren (hierna: boa’s) getraind
5.6 Wij beschikken over Bibob-medewerkers die voldoende
zijn toegerust om uitvoering te geven aan de Wet Bibob
en opgeleid zijn in het herkennen van signalen van ondermijnende criminaliteit
5.4 Wij hebben zicht op ons bestuurlijk instrumentarium voor ondermijnende criminaliteit en evalueren dat periodiek. We delen kennis, ervaringen en eventuele knelpunten in de aanpak en bespreken de speerpunten voor de komende periode
5.5 Wij hebben actueel Bibob-beleid en passen dit ook toe
14
en komen periodiek bijeen om kennis en ervaringen uit te 5.7
wisselen Wij zorgen dat medewerkers uit de verschillende beleidsdomeinen die aanvragen voor beschikkingen en overeenkomsten in behandeling nemen bekend zijn met het Bibob-beleid en dit toepassen
5.8 Wij hebben actueel Damoclesbeleid (artikel 13b Opiumwet)
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid
6.
6.1
6.2
Communicatie Wij hebben een interne en externe communicatiestrategie gericht op de weerbaarheid Wij communiceren zelf en samen met partners in het vergroten van onze weerbaarheid
5.9 Wij beschikken over medewerkers die voldoende zijn toegerust om
5.11 Wij pakken openstaande
bestuurlijke vorderingen (boetes,
uitvoering te geven aan de Wet
dwangsommen, leges, uitkeringen,
Damocles
etc.) in relatie tot ondermijning
5.10 Wij zorgen voor bewustwording bij de afdeling financiën (in het bijzonder debiteurenbeheer)
actief aan
5.12 Wij borgen onze uitvoeringskracht door mono- en multidisciplinaire
over de risico’s van openstaande
controles uit te voeren en
vorderingen in relatie tot
handhaven op geconstateerde
ondermijning
overtredingen
15
Colofon
Contact
Fotocredits
Provincie Noord-Holland
Foto’s provincie Noord-Holland Aart Jan van
Dreef 3 2012 HR Haarlem
Mossel, Ann Brohm, Bart Homburg, Deen
weerbaar@noord-holland.nl
van Meer, Dirk Jan van Dijk, Gouwenaar,
Ondermijning - Provincie Noord-Holland
Jeroen Toirkens, Michiel Wijnbergh, Moments by Kelly, Ruud Karstens, Titia Hahne
RIEC Noord-Holland
Photography
Postbus 511 2003 PB Haarlem info@riec-noord-holland.nl
Opmaak Canon Creative Services
RIEC Amsterdam-Amstelland Postbus 2287 1000 CG Amsterdam riecaa@politie.nl RIEC Midden-Nederland Postbus 8300 3503 RH Utrecht info@riec-mn.nl
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
De Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid Inleiding Weerbaarheid raakt ons allemaal Een integere en betrouwbare overheid vormt de basis voor een rechtvaardige, stabiele en goed functionerende samenleving. Overheden kampen steeds vaker met dreigingen van buitenaf en met het frustreren van de democratische gang van zaken. Of je nou ambtenaar, collegelid, raadslid, burgemeester, (gemeente)secretaris of griffier bent, iedereen kan ermee te maken krijgen. Het is daarom belangrijk om weerbaar te zijn, zowel als organisatie als persoonlijk. Weerbaarheid is het vermogen om weerstand te bieden aan verschillende vormen van druk, dreigingen of verstoringen en effectief om te gaan met uitdagingen. Voor een organisatie of overheid betekent dat dat ze sterk genoeg zijn om problemen, zoals criminaliteit, cyberaanvallen of intimidatie te weerstaan. Het draait niet alleen om reageren als er iets misgaat, maar vooral om voorbereid zijn en het voorkomen van misbruik van zwakke plekken. Op persoonlijk niveau houdt weerbaarheid in dat je signalen kunt herkennen en weerstand kunt bieden tegen subtiele of directe pogingen van kwaadwillenden om je te manipuleren of onder druk te zetten. De afgelopen jaren hebben de provincie en de gemeenten in Noord-Holland hard gewerkt aan het vergroten van hun weerbaarheid tegen criminele ondermijning.
Niet alle gemeenten zijn hierin even ver, waarbij logischerwijs factoren zoals schaalgrootte, beschikbare capaciteit en financiële middelen een rol spelen. Maatschappelijke ontwikkelingen vragen echter om een bredere kijk op weerbaarheid. Ook andere ondermijnende tendensen zoals corruptie, agressie en intimidatie tegen ambtenaren en politici, cyberaanvallen en het misbruik van overheidsmiddelen komen steeds vaker voor. Het versterken van de weerbaarheid van zowel gemeenten als de provincie is cruciaal om een sterk en samenhangend front te vormen tegen deze dreigingen. Gezamenlijk front tegen bedreigingen In samenspraak met gemeenten, Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC’s)1 en de provincie is de Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid ontwikkeld. Het doel is om een gezamenlijk basisniveau van weerbaarheid te creëren waaraan zowel gemeenten als de provincie zich committeren. Door een ondergrens af te spreken voorkomen we dat kwaadwillenden, die in de ene gemeente worden geweerd, elders hun slag proberen te slaan. Het zou zonde zijn om schaarse capaciteit op één plek te investeren, terwijl dezelfde dreiging op een andere plek gewoon ongemoeid blijft. Dat willen we tegengaan. Naast het bestrijden van criminele ondermijning beschermt de norm ook tegen verstoringen van democratische processen en versterkt het de integriteit van het openbaar bestuur.
Dit draagt bij aan een veilige werkomgeving, beschermt de politieke besluitvorming en vormt een sterk front tegen
1
RIEC Noord-Holland, RIEC Amsterdam-Amstelland en RIEC Midden-Nederland.
1
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
bedreigingen. Voorbeeldgedrag van politici, bestuurders en directie is hierbij van essentieel belang. Zo blijft het vertrouwen in het openbaar bestuur gewaarborgd. Want het openbaar bestuur is er uiteindelijk om de samenleving te beschermen en te bevorderen. Organisatiebrede aangelegenheid Vanwege de brede scope gaat weerbaarheid verder dan alleen het domein van openbare orde en veiligheid; het is een organisatiebrede verantwoordelijkheid. Een gedragen en duurzame aanpak is nodig, waarbij iedereen - bestuurders, ambtenaren en volksvertegenwoordigers – vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid bijdraagt. Daarom beleggen we het eigenaarschap voor een weerbare organisatie en implementatie van de norm expliciet bij de bestuurlijke driehoek van gemeenten en provincie: de burgemeester, gemeentesecretaris en griffier, evenals de commissaris van de Koning, provinciesecretaris en statengriffier. Gezamenlijke aanpak Het doel van de norm is om een gedeelde basis te creëren waarmee organisaties elkaar kunnen verstreken in de implementatie en verdere ontwikkeling. De norm valt nadrukkelijk niet onder interbestuurlijk toezicht. Het vaststellen van een basisniveau biedt gemeenten en provincie de kans om gezamenlijk op te trekken in de aanpak van weerbaarheid, waarbij elke organisatie werkt vanuit haar eigen verantwoordelijkheid en specifieke context.
Door eenduidige uitgangspunten te definiëren, voorkomen we dat het wiel telkens opnieuw wordt uitgevonden en kunnen we beschikbare middelen en capaciteit optimaal benutten. De uitkomsten van het ingevulde implementatieoverzicht bieden een waardevol inzicht om binnen de eigen organisatie het gesprek te voeren over de voortgang en prioriteiten. Op regionaal niveau kan samen met het RIEC worden gekeken naar gezamenlijke uitdagingen en oplossingen, terwijl op provinciaal niveau jaarlijks kan worden stilgestaan bij de algehele voortgang. Dit versterkt de samenwerking tussen gemeenten en met de provincie, zonder dat er sprake is van toezicht, maar met de intentie om elkaar te ondersteunen in het verhogen van de bestuurlijke weerbaarheid. Weerbaarheid is van ons allemaal De focus op samenwerking komt ook terug in de schrijfstijl van deze norm. We spreken in de ‘wij’vorm, verwijzend naar zowel de provinciale en gemeentelijke organisaties in Noord-Holland. ‘Wij’ staat voor alle betrokkenen binnen de organisatie, zoals functionarissen, afdelingen, het college van B&W, Gedeputeerde Staten, de gemeenteraad, Provinciale Staten en de griffie. Het benadrukt dat we samen verantwoordelijk zijn en van elkaar kunnen leren. De norm beschrijft het ‘wat’. Hoe de norm wordt ingevuld en waar te beginnen, is aan elke gemeente of aan de provincie zelf.
De toelichtingen die per norm zijn opgenomen dienen als verduidelijking van de norm, maar zijn niet voorschrijvend.
2
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
Hoofdthema’s 1) 2) 3) 4) 5) 6)
Bewustwording & Organisatie Integriteit & Veilige Werkomgeving Veilige Publieke Taak Informatiepositie & Informatiebeveiliging Beleid & Handhaving Communicatie
1. Bewustwording & Organisatie 1.1 Wij beleggen het eigenaarschap voor een weerbare organisatie bij de interne bestuurlijke driehoek2. De verantwoordelijkheid voor de implementatie van de weerbaarheidsnorm en het zijn van een weerbare organisatie wordt gedragen door deze driehoek. Deze functionarissen spelen een belangrijke rol in het organiseren van de randvoorwaarden om als organisatie weerbaar te zijn tegen ondermijning. 1.2 Wij besteden periodiek en structureel aandacht aan ondermijnende criminaliteit en ondermijning van de rechtsstaat. Er is een implementatieoverzicht opgesteld waarmee we zelf jaarlijks de voortgang van de implementatie meten en aan de slag gaan met de ontwikkelpunten die daaruit voortkomen. Met het eerste ingevulde implementatieoverzicht in voorjaar 2025 is er een 0-meting voorhanden om te bezien hoe het is gesteld met de weerbaarheid binnen de organisatie. Aan een weerbare organisatie moet je permanent werken. In 2027 organiseren RIEC en provincie een evaluatiemoment voor de Noord-Hollandse norm. Op basis van dit peilmoment kan de norm worden herzien, bijgesteld, geactualiseerd en/of aangescherpt. De medewerker(s) van het vakgebied veiligheid heeft (hebben) structureel oog voor het thema ondermijnende criminaliteit en is (zijn) in staat signalen van ondermijning te herkennen.
Dit betekent dat de risico’s van ondermijnende criminaliteit voor de organisatie bekend zijn en structureel aandacht krijgen. Daarnaast is de medewerker opmerkzaam als het gaat om signalen van ondermijnende criminaliteit. Onze bestuurders en directie hebben structureel aandacht voor het thema ondermijning. Dit betekent dat de risico’s van ondermijnende criminaliteit en andere ondermijnende tendensen (zoals het beïnvloeden van politieke ambtsdragers en het veroorzaken van maatschappelijke onrust) voor de organisatie bekend zijn en dat dit een structureel agendapunt is tijdens portefeuillehoudersen directieoverleggen. Er zijn één of meer medewerkers (deels) vrijgemaakt voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit.
2
Burgemeester – Gemeentesecretaris - Raadsgriffier / Commissaris van de Koning – Provinciesecretaris Statengriffier
3
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
Dit houdt in dat wij voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit specifiek uren beschikbaar stellen binnen het taakveld. Het vakgebied veiligheid is de verbindende schakel in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. We beleggen deze coördinerende rol binnen de afdeling Veiligheid bij één of meerdere personen. De afdeling Veiligheid verbindt de andere afdelingen met elkaar en het thema. Alle afdelingen onderkennen vanuit hun eigen rol en taak dat ondermijnende criminaliteit en ondermijnende tendensen hen raakt, zijn alert op risico’s voor ondermijning en tonen eigenaarschap in de aanpak ervan. Ondermijning is niet alleen onder de aandacht bij de medewerkers in het veiligheidsdomein en de bestuurder(s), maar ook bij het management en bestuur van de organisatie. Alle onderdelen van de organisatie kunnen ten slotte te maken krijgen met ondermijning. Ieder deel van de organisatie beseft dat zij een rol heeft in het voorkomen en tegengaan van ondermijning. 1.3. Wij besteden binnen de eigen organisatie periodiek aandacht aan weerbaarheid en actuele ondermijningsthema’s. Dit doen wij organisatiebreed op het niveau van eigen medewerkers en politieke ambtsdragers. Het thema ondermijning laten landen binnen een organisatie is een grote uitdaging. Alle onderdelen van de organisatie krijgen met negatieve/ondermijnende invloeden van buitenaf te maken.
Daarom is het goed om bewustwording te creëren, voor zowel politieke ambtsdragers als de ambtelijke organisatie. Van die bewustwording maakt deel uit: • Wij herkennen signalen van ondermijning; • Wij hebben in onze werkprocessen aandacht voor de risico’s op ondermijning; • Wij weten op welke manier de aanpak van ondermijning binnen de organisatie is georganiseerd; • Wij kennen de rol van het RIEC binnen de aanpak van criminele ondermijning; • Wij kennen de procedure om signalen van ondermijning en ondermijnende criminaliteit te melden; • Wij zijn ons bewust van onze rol en positie als ambtenaar/politiek ambtsdrager in het kader van de aanpak van ondermijning. 1.4. Wij benaderen ondermijningsvraagstukken zoveel mogelijk integraal. Alle organisatieonderdelen werken samen aan de aanpak van ondermijning en/of voeren projecten uit waarbij aandacht is voor ondermijning. De mogelijke dilemma’s zijn hierbij onderwerp van gesprek. Niet alle onderdelen van onze organisatie zijn hetzelfde. Daarom zullen we soms ongelijk moeten investeren in onze organisatie om samen aan de norm te voldoen. Wij hanteren een integrale benadering bij ondermijningsvraagstukken. Ten aanzien van ondermijning werken we op casusniveau maar ook op beleidsniveau samen met verschillende delen van onze eigen organisatie en andere overheidspartners.
Om de aanpak onder de aandacht te hebben of te houden en om de integrale aanpak te monitoren is het van belang dat het thema ondermijning in verschillende overleggremia structureel aandacht heeft. Daarom is ondermijning een vast onderdeel op de agenda van bestuurlijke overlegtafels. We bekijken de agenda structureel met een ‘ondermijningsbril’.
4
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
1.5. Wij werken samen met relevante publieke- en private partners in de aanpak van ondermijnende criminaliteit en zoeken actief samenwerking op met andere gemeenten in de provincie. Minimaal eens per jaar besteden we gezamenlijk – al dan niet met andere gemeenten of provincie – aandacht aan onze weerbaarheid en ondermijnende criminaliteit. Hiermee wisselen we kennis uit en kunnen we elkaar mogelijk ondersteunen. Wij breiden de aanpak van ondermijnende criminaliteit uit door coalities te sluiten met andere publieke en private partners. Bij publieke partners denken we bijvoorbeeld aan waterschappen, omgevingsdiensten, en uitvoeringsorganisaties met een publieke taak. Wij gaan proactief op zoek naar maatschappelijke partners die we kunnen betrekken in het creëren van één weerbare samenleving. Samenwerken met het PVO (Platform Veilig Ondernemen) kan daarbij helpen. Deze samenwerkingen kennen wederzijdse voordelen. Mogelijke private partijen om mee samen te werken zijn: • (Horeca)-ondernemers; • Bedrijfskringen en het Koninklijk Verbond van Ondernemers; • Makelaars en gebiedsontwikkelaars; • Particuliere beheerders bedrijventerreinen; • Woningcorporaties.
5
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
2. Integriteit & Veilige Werkomgeving 2.1. Wij hebben een integriteitsbeleid vastgesteld. Dit is getoetst aan de landelijke regelgeving en handreikingen. 2.2. Wij hebben een actuele gedragscode. Deze geldt voor medewerkers, politieke ambtsdragers en externen. De gedragscode is gebaseerd op de meest recente wetgeving en handreikingen. 2.3. Wij organiseren jaarlijks organisatiebrede bijeenkomsten rondom het thema integriteit en netwerkbewustzijn – onder meer in relatie tot ondermijning. Deze bijeenkomsten organiseren wij voor politieke ambtsdragers en de ambtelijke organisatie over: a) Integriteit; b) Morele oordeelsvorming; c) Dilemma’s op basis van actuele ontwikkelingen; d) Gedragscode. Directie, leidinggevenden en griffie zijn zich bewust van de belangrijke rol die ze hierin hebben en nemen die verantwoordelijkheid ook. 2.4. Wij zorgen dat bij een meldpunt melding van mogelijke integriteitsschendingen kan worden gemaakt. Wij hebben een meldingsregeling voor integriteitsschendingen en klachten. Medewerkers en politieke ambtsdragers weten waar zij interne integriteitsschendingen kunnen melden en kunnen erop vertrouwen dat er vertrouwelijk met hun melding wordt omgegaan. We hebben ook een vertrouwenspersoon of -commissie waarmee medewerkers kunnen praten. Een vertrouwenspersoon kan een melding doorgeven aan het meldpunt als de melder anoniem wil blijven. 2.5.
Wij hebben een protocol waarin beschreven staat hoe te handelen bij (vermeende) schending van integriteit. In het protocol staat beschreven wanneer integriteitsonderzoeken plaatsvinden, door wie en hoe de procedures verlopen. Nieuwe medewerkers worden hierop alert gemaakt bij hun onboarding. 2.6. Wij zijn alert op mogelijke integriteitsvraagstukken. Wij weten welke functies gevoelig zijn voor integriteitsproblemen. Iedereen in de organisatie is alert op mogelijke integriteitsproblemen in de interactie met de maatschappij. We weten met wie we praten. We letten goed op mogelijke integriteitsproblemen rondom de agenda’s van het college en de gemeenteraad. 2.7. Wij laten voor kandidaat-bestuurders een risicoanalyse uitvoeren. De analyse kunnen we intern of extern laten uitvoeren. Dit doen we volgens de meest recente handreiking van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De risicoanalyse helpt om integriteitsrisico’s bij bestuurders in kaart te brengen en te voorkomen. Verschillende bronnen (zoals CV, BKR-registratie, referenties en een gesprek) geven inzicht in de kandidaatbestuurder.
6
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
2.8. Wij adviseren politieke partijen een risicoanalyse uit te voeren voor leden. Conform de meest recente handreiking van BZK. Als partijen ervoor kiezen om dit na advisering niet uit te voeren zijn zij zelf verantwoordelijk voor de mogelijke integriteitsrisico’s die zij daarmee lopen. 2.9. Wij besteden bij de eed- of belofteaflegging van nieuwe medewerkers specifiek aandacht aan integriteit en netwerkbewustzijn, onder meer in relatie tot ondermijning. Nieuwe medewerkers leggen de ambtseed/ -belofte af. Met een belofte of eed spreken medewerkers uit dat zij zich realiseren wat het betekent om ambtenaar te zijn en dat zij zich daarnaar zullen gedragen. Ze zweren of beloven onder andere dat ze niet frauderen, integer zijn, zich niet laten omkopen en geen vertrouwelijke informatie lekken. 2.10. Wij nemen in de overeenkomst met ingehuurde medewerkers waarbij geen eed- en belofteaflegging plaatsvindt een clausule op met een geheimhoudingsplicht. Aangezien ingehuurde medewerkers geen ambtseed kunnen afleggen is het van belang om een clausule met een geheimhoudingsverklaring in de overeenkomst op te nemen. Ook conformeren zij zich aan de geldende gedragscode van onze organisatie. Zo borgen wij de integriteit van ingehuurde medewerkers. 2.11. Wij hebben in een besluit bepaald welke screeningsmaatregelen (zoals een VOG) plaatsvinden per profiel of functieaspect.
Wij benoemen functieprofielen/taakaccenten die kwetsbaar zijn voor integriteitsschendingen (kwetsbare functieprofielen) en zorgen ervoor dat medewerkers met kwetsbare functieprofielen en bestuurders bij aanvang dienstverband een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG), een Verklaring Geen Bezwaar (VGB)3 of een Verklaring Omtrent Gedrag Politiegegevens (VOG P) overhandigen waaruit blijkt dat er geen bezwaar bestaat om de betreffende functie te vervullen. De VOG P wordt aangevraagd voor functies benoemd in de ‘Regeling aanwijzing functies VOG politiegegevens’.4 Daarnaast screenen wij (in ieder geval) medewerkers die toegang hebben tot de RIEC-casuïstiek op andere manieren (zoals het opvragen en nabellen van referenties). Dit wordt periodiek herhaald, bijvoorbeeld iedere twee jaar of wanneer een medewerker doorstroomt naar een andere functie. Dit betekent dat medewerkers die werkzaam zijn in het veiligheidsdomein en/of gerelateerd aan de ondermijningsaanpak, gedegen worden gescreend. Wij verwachten dat ook politieke partijen een dergelijke screening zo vroeg mogelijk in de rekrutering van politieke ambtsdragers uitvoeren.
3
VOG gaat niet verder dan opvragen Justitiële Documentatie. Voor een VGB wordt diepgravender onderzoek gedaan. 4 https://justis.nl/producten/vog-politiegegevens-vog-p/vog-p-aanvragen
7
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
3. Veilige Publieke Taak 3.1. Wij hebben een actueel agressieprotocol, dragen dit actief uit en zijn erop aanspreekbaar. Wij hebben een toegankelijk agressieprotocol voor medewerkers en politieke ambtsdragers en baseren ons daarbij op de norm ‘Stop Agressie Samen’ van BZK. Het agressieprotocol beschrijft hoe de organisatie handelt in het geval van agressie (inclusief digitale agressie) en maakt expliciet welk gedrag ambtenaren en bestuur niet accepteren. De volledige organisatie leeft dit protocol na. 3.2. Wij laten intern en extern weten wat onze organisatienorm van acceptabel gedrag is en wat dit betekent voor de houding van medewerkers en politieke ambtsdragers. Burgers en bezoekers weten wat de organisatienorm van acceptabel gedrag is. Er zijn verschillende manieren om aan burgers en bezoekers te laten weten wat de normen en waarden van de organisatie zijn. Sommige gemeenten kiezen ervoor om huisregels bij de ingang van het gebouw op te hangen. 3.3 Wij zorgen voor een veilige (fysieke) werkomgeving voor onze medewerkers. Wij zorgen voor maatregelen om agressie en geweld op de werkplek te voorkomen en ervoor te zorgen dat medewerkers zich veilig voelen, zoals het instellen van alarmknoppen of beveiligingspersoneel. 3.4.
Wij zijn ons bewust van de veiligheidsrisico’s van het verspreiden van de persoonlijke gegevens van medewerkers uit de gehele organisatie en streven ernaar deze risico’s te minimaliseren. Wij zijn een transparante en dienstverlenende overheid. Tegelijkertijd moeten onze medewerkers veilig kunnen werken. Bijvoorbeeld doordat ze de mogelijkheid hebben om hun mails niet met hun eigen naam te ondertekenen, maar met een afdelingsnaam of via een algemeen mailadres te mailen. Ook is het van belang dat medewerkers het bestaan van verschillende protocollen en beleid kennen en veilig om kunnen gaan met persoonsgegevens. We maken medewerkers bewust van persoonlijke veiligheidsrisico’s, zoals het openbaar stellen van social media-accounts. 3.5. Wij zijn ons bewust van de risico’s in onze werkprocessen. Wij brengen onze kwetsbare werkprocessen in kaart en weten waar de risico’s op ondermijnende criminaliteit en ondermijning voor onze medewerkers daarin liggen. Wij beschermen onze medewerkers actief tegen deze risico’s. 3.6. Wij trainen onze medewerkers en politieke ambtsdragers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld. Het agressieprotocol beschrijft hoe wij handelen in het geval van agressie en geweld. 3.7.
Wij stimuleren dat medewerkers en politieke ambtsdragers van elk voorval van agressie en geweld melding maken of aangifte doen, en wij registreren alle voorvallen van agressie en geweld tegen medewerkers en politieke ambtsdragers. Dit doen we volgens de landelijke richtlijnen. Aangiftes of meldingen worden door politie en OM conform het protocol Veilige Publieke Taak en de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) opgepakt. Alle voorvallen van agressie en geweld worden geregistreerd.
8
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
Registratie en opvolging zijn van belang om later terug te kunnen zien of er op de juiste manier gehandeld is. Bijvoorbeeld bij het bieden van hulp aan het slachtoffer. Registratie geeft ons daarbij inzicht in de soorten van agressie en geweld die voorkomen. 3.8. Wij hebben (structurele) middelen beschikbaar in de begroting zodat er bij bedreiging van medewerkers en politieke ambtsdragers passende (fysieke) beveiligingsmaatregelen getroffen kunnen worden. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), de politie en het OM kunnen advies geven over passende beveiligingsmaatregelen. 3.9. Wij verhalen de schade op de dader bij agressie en/of geweld. De dader wordt financieel verantwoordelijk gehouden voor de veroorzaakte schade. Dit kan bijvoorbeeld gaan om medische kosten of materiële schade. Deze benadering heeft ook een belangrijke signaalwerking naar medewerkers en politieke ambtsdragers. 3.10. Wij verlenen nazorg aan de bestuurder of medewerker die slachtoffer is van agressie en geweld. We staan om een collega heen die wordt bedreigd, stimuleren anderen om ook te melden en beschermen onze collega’s en de democratie tegen agressie en intimidatie. Nazorg verlenen na agressie en geweld betekent ervoor zorgen dat de persoon de nodige steun en middelen krijgt om zowel emotioneel als fysiek te herstellen en zich weer veilig te voelen.
9
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
4. Informatiepositie & Informatiebeveiliging 4.1. Wij waarborgen een adequate en juiste informatiebeveiliging. Wij hebben een actueel Informatiebeveiligingsbeleid en passen dit ook toe. Wij bevorderen bewustzijn over een adequate en juiste informatiebeveiliging en werken daartoe actief samen met verantwoordelijken voor informatiebeveiliging en privacy zoals de Chief Information Security Officer (CISO). Wij zorgen voor periodieke overleggen met verantwoordelijken. Wij hebben onze informatiehuishouding op orde door verantwoordelijkheid te nemen voor het goed functioneren van de eigen digitale systemen. Wij hanteren ten aanzien van cyberveiligheid de cyberrichtlijnen van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) en laten bijvoorbeeld een cyberscan uitvoeren. Wij zijn ingericht volgens, en voldoen aan de actuele Europese en Nederlandse wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld de Baseline Informatiebeveiliging overheid (BIO) en NIS 2/Cyberbeveiligingswet. Deze zijn gebaseerd op de actuele internationale standaard voor informatiebeveiliging ISO27001. De uitgangspunten daarbij zijn continu risicomanagement op organisatieprocessen en passende borging van de rollen Functionaris Gegevensbescherming (FG) en CISO. 4.2. Wij zorgen ervoor dat onze interne informatiepositie op het thema aanpak ondermijnende criminaliteit inzichtelijk is en wordt ingezet in de aanpak.
Dit doen wij door het gestructureerd en op juridisch verantwoorde wijze verzamelen, verwerken en delen van informatie. Wij hebben een vastgesteld en gepubliceerd privacyprotocol voor de informatiedeling. Bij het proces van informatie-uitwisseling en -verwerking is het belangrijk om werkprocessen (van signaal tot aanpak, ook bestuurlijk casusaanpak) schriftelijk vast te stellen en hierbij rekening te houden met de wettelijke kaders van de actuele wet- en regelgeving (zie ook 4.7). Wij zorgen dat onze medewerkers benodigde kennis hebben over de AVG en informatiedeling. Wij gebruiken op gecontroleerde wijze software, openbare bronnen en artificial intelligence (AI) ter verrijking van signalen van ondermijnende criminaliteit. Verschillende medewerkers binnen de organisatie weten bij het verzamelen van de informatie, eventueel met behulp van AI, hoe deze data uit eigen en open bronnen, zoals social media, geraadpleegd kan en mag worden. De software is passend en veilig ingericht zodat wij signalen gecontroleerd kunnen verwerken en analyses kunnen uitvoeren. Wij hebben borgen de informatiepositie op het gebied van ondermijnende criminaliteit. Wij beseffen dat we ons moet inzetten op het verwerven en verbeteren van een informatiepositie. De informatie kan niet uitsluitend van de afdeling Veiligheid komen.
Het RIEC kan ondersteuning bieden in analyse op fenomeen-, thema- of gebiedsniveau. 4.3. Wij hebben een centraal meldpunt voor het ontvangen van signalen van ondermijnende criminaliteit en dragen dit actief uit. Wij hebben een (anoniem) meldpunt voor signalen van ondermijnende criminaliteit. Dit meldpunt kan een medewerker, een mailadres, intranet, een regionale samenwerking of een tool (app) zijn. Het proces voor het melden van signalen is bekend binnen de organisatie. Wij zorgen voor terugkoppeling in het geval van een niet-anonieme melding.
10
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
Om de meldingsbereidheid intern te borgen is een terugkoppeling aan de melder over de afhandeling van het signaal essentieel. Het hoeft niet altijd te betekenen dat het signaal sterk genoeg is om op te pakken. Wij zijn partner van Meld Misdaad Anoniem (M.). Door rechtstreeks anonieme meldingen te ontvangen vergroten we onze informatiepositie. 4.4. Wij verwerken signalen van medewerkers en politieke ambtsdragers volgens een vastgesteld werkproces en de richtlijnen voor interne gegevensdeling. Medewerkers en politieke ambtsdragers weten waar zij signalen van ondermijnende criminaliteit kunnen melden. Wij hebben een helder werkproces met betrekking tot gegevensdeling en zijn hierbij compliant aan actuele wet- en regelgeving op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. 4.5. Wij hebben een of meerdere medewerkers met de rol coördinator bestuurlijke aanpak die signalen van ondermijnende criminaliteit, het meldpunt en het werkproces coördineert. Dat betekent dat we daarmee het verzamelen, verdelen en verspreiden van relevante informatie binnen verschillende afdelingen van de organisatie en tussen de organisatie en externe partners gericht op het versterken van de informatiepositie en/of handhavend optreden borgen in onze organisatie. 4.6. Wij zorgen voor een periodiek intern of lokaal overleg waarbij signalen van ondermijnende criminaliteit worden besproken.
Er is een overleg met diverse afdelingen waar signalen worden besproken en verrijkt met systeem/straatinformatie. Om de aanpak van ondermijning op gang te brengen of houden is het van belang een lokaal signaaloverleg te hebben waarin signalen over ondermijnende criminaliteit worden besproken. We beoordelen gezamenlijk of een signaal versterkt moet worden of welke (integrale) aanpak mogelijk is. Vooral de medewerkers die zich bezighouden met financiën, opdrachtverlening, vergunningverlening en persoonsdocumenten, milieu en vastgoed, toezicht en handhaving betrekken we nauw bij de signalering van de ondermijnende criminaliteit, aangezien dit terreinen zijn waarbij misbruik vanuit criminelen een vergroot risico vormt. 4.7. Wij zorgen voor een periodieke ondermijningstafel onder het RIEC-convenant met de integrale overheidspartners waar signalen van ondermijnende criminaliteit worden besproken. Deze periodieke tafel zorgt dat integrale partners bij elkaar zitten om casuïstiek die geaccepteerd is op het informatieplein te bespreken en interventies af te stemmen.
11
Versie 3.0 Definitief 30 oktober 2024
5. Beleid & Handhaving 5.1. Wij nemen de aanpak van ondermijnende criminaliteit op in de bestuurlijke plannen, zoals het integraal veiligheidsbeleid. Wij geven de aanpak verder vorm in het daarbij behorende uitvoeringsplan. Wij geven prioriteit aan en hebben specifiek beleid voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit en verkennen andere bestuurlijke instrumenten in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Vaak stellen organisaties hun beleid op vanuit het kernbeleid Veiligheid van de VNG, waarbij georganiseerde/ondermijnende criminaliteit een standaard onderwerp is. Daarnaast kunnen organisaties ook apart beleid (actieplan/ jaarplan/programma) hebben voor de aanpak van ondermijning. Andere afdelingen worden proactief benaderd voor beleidswijzigingen. Gemeenten kunnen er ook voor kiezen om de aanpak te verankeren in een apart veiligheidsbeleid, het college-uitvoeringsprogramma of in hun begroting als onderdeel van de reguliere PenC-cyclus. Algemene Plaatselijke Verordening (APV) 5.2. Wij hebben in onze APV artikelen opgenomen ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, houden hier toezicht op en handhaven bij geconstateerde overtredingen. Zogenaamde ondermijningsartikelen zijn opgenomen in de APV. Wij stellen hier beleid voor op en stemmen dit waar mogelijk regionaal af. Hiermee is de APV ondermijningsproof.
De APV bevat minimaal de volgende ondermijningsartikelen: • Exploitatievergunningstelsel met eis ‘niet in enig opzicht van slecht levensgedrag zijn’ voor: o (Horeca-)inrichtingen zowel commercieel als paracommercieel; o Seks- en escortbedrijven; o Coffeeshops; o Evenementen; o Shisha lounge; o Speelautomatenhallen/kansspelautomaten. • Sluiting van voor het publiek toegankelijke gebouwen • Tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat • Vergunningplicht branches, gebieden en gebouwen • Artikelen (gebiedsaanwijzingen) die zien op bescherming van de openbare orde en het woon- en leefklimaat