24. Raadsinformatiebrief 2025-90 inzake Hilversumse Leidraad Advieslijnen voor Maatschappelijke Voorzieningen
Tekst van het document
Meters realiseren vanuit leegstand Het kan zeer behulpzaam zijn om de bestaande kennis over de leegstand in onder
Zorg onder een Dak (ZOED): een of meerdere huisartsen samen met andere
meer kantoren -en detailhandelslocaties te koppelen aan de zoektocht naar ruimte
vaste zorgprofessionals die eigen ruimte nodig hebben (fysiotherapeut,
voor maatschappelijke voorzieningen. Deze locaties kunnen goed worden ingezet
verloskundepraktijk). In combinatie met professionals die spreekkamerruimte
om te voorzien in tal van voorzieningenfuncties, zeker als ze op goede locaties in
kunnen delen (vb. psychologie, logopedie, voedingsadvies).
de buurten liggen. Bovendien kunnen veel van de onderzochte voorzieningen ook een belangrijke bijdrage leveren aan de werkgelegenheid binnen de gemeente.
Integraal Kindcentrum (IKC): het is standaardbeleid om bij basisscholen te combineren met kinderdagopvang en naschoolse opvang.
De kennis over leegstand kan via diverse routes worden gebruikt om te zorgen dat de lege meters ingezet worden om het voorzieningenniveau te verbeteren. Door
Ontmoeten en Cultuur in de Buurt (OCB): een vaker voorkomende clustering is
invulling van de panden dragen ze tevens bij aan de leefbaarheid en sociale
een mix van een plek voor ontmoeting, waar tevens een hoek is voor een
veiligheid rond de locatie. Bij deze oplossingen kan aansluiting worden gevonden
broedplaats, bibliotheekfunctie en cultuur. Dit kan bijvoorbeeld een door inwoners
bij bestaande functies van de gemeente zoals accountmanagers, de
of sociaal ondernemers gerunde plek zijn, een ‘sociaal’ koffietentje met lezingen,
centrummanager en de leegstandsmanager.
pubquizzen en een biebhoek, of een plus op een bestaande welzijnsfunctie. ●
Het stadsbreed matchen van vraag en aanbod, bijvoorbeeld door het
In hoofdstuk 4 is in de tabel met Hilversumse advieslijnen benoemd voor welke
nadrukkelijker koppelen van de ruimtevraag voor maatschappelijke
voorzieningen er kansen zijn om te clusteren. Dit betekent dat de ruimtevraag
voorzieningen aan de economische accounthouders of de
mogelijk gecombineerd kan worden en de behoefte aan meters efficiënter kan
centrummanager;
worden ingevuld. Wellicht heeft de diëtist geen 40 uur in de week een
| 77
●
In specifieke gebieden nadrukkelijker inzetten op het beter benutten van kwakkelende winkelplinten of wijkwinkelcentra. Ook hierin kan de leegstandsmanager of centrummanager een rol spelen.
Bovenstaande zoekrichtingen sluiten bovendien goed aan bij de (aanstaande) Economische Visie waarin nadrukkelijker de verbinding is gelegd tussen
Meters realiseren vanuit ontwikkellocaties De gemeente gaat 6000 woningen realiseren tot 2040. Er zijn 4 grote ontwikkellocaties in de stad: Stationshart, Sportpark, 1221 en het Circusterrein. Daarnaast zijn er een aantal kleinschalige locaties. Dit biedt mooie kansen om voorzieningen te realiseren. Hiervoor zijn twee richtingen:
maatschappelijke voorzieningen en functies met een (gedeeltelijk) commercieel karakter. Deze leidraad biedt daarmee een duidelijke aanleiding om de bestaande
meerwaarde voor maatschappelijke voorzieningen. Zo zijn zij goed gepositioneerd om ook te bemiddelen bij de zoektocht naar passende locaties voor maatschappelijke voorzieningen. Een concreet voorbeeld hiervan is wanneer een wijk te maken heeft met een tekort aan toegankelijke activiteitenruimte voor jongeren of buurtinitiatieven. Accounthouders of de centrummanager, die toch al in gesprek zijn met eigenaren van leegstaande winkelpanden, kunnen in zo’n geval actief meedenken over de tijdelijke of permanente inzet van een leegstaande plint als buurtvoorziening. Door deze koppeling wordt bestaande expertise optimaal benut en kan leegstand gerichter worden omgezet in waardevolle voorzieningen voor de stad.
Bij eigen grond als het onderdeel van de uitvraag in de tender;
●
In de andere gevallen als mogelijk onderdeel van de anterieure overeenkomst.
taakstelling van deze personele functies uit te breiden. De kennis van deze functies over de lokale vastgoedmarkt en hun sterke netwerkpositie zijn ook van
●
Om dit mogelijk te maken is het van belang dat de advieslijnen onderdeel gaan worden van de gebiedsagenda’s en de voorbereiding op de planontwikkeling voor de nieuwbouw. Bij wijze van voorbeeld zou toepassing van de advieslijnen als volgt kunnen worden toegepast binnen het gemeentelijk planproces voor de herontwikkeling van ontwikkelgebied 1221: •
stap 0 - inactieve ontwikkellocatie
•
stap 1 - voorstel - verkennen lokale MV opgaven
•
stap 2 - intentieovereenkomst - meegeven grove MV opgaven
•
stap 3 - gebiedspaspoort - vaststellen MV ruimteclaim
•
stap 4 - locatieontwikkelplan - uitwerking MV claim door ontwikkelaar
•
stap 5 - anterieure overeenkomst - afspraken met ontwikkelaar MV opgave
•
stap 6 - omgevingsplan - MV meenemen in omgevingsplan
•
stap 7 - werkzaamheden
•
stap 8 - gereed
| 78
Meters realiseren vanuit multifunctioneel gebruik De druk op de woningmarkt is enorm en de wens om snel te ontwikkelen is groot.
De tijd dat een schoolgebouw alleen in gebruik was gedurende schooltijden ligt
Daardoor kan het risico ontstaan dat er grote druk ligt op het snel tot
alweer even achter ons. Gymzalen, schoolgebouwen, jongerencentra,
overeenstemming komen met ontwikkelaars. Het risico bestaat daarin dat er
buurthuizen, sportkantines en andere voorzieningen worden in heel veel
weinig eisen worden gesteld voor de ontwikkeling van voorzieningen. Zeker als
gemeenten ingezet als kinderopvanglocaties, plekken voor taalles, dansles,
de ontwikkeling een locatie betreft waarvan de gemeente geen grondeigenaar is.
culturele educatie of valtraining.
Het is daarom van belang dit aan de voorkant goed te regelen. Daarmee kan worden voorkomen dat achteraf druk ontstaat op de leefbaarheid en sociale
Het is verstandig om een aanpak te ontwikkelen om het bestaande
veerkracht van de buurt.
maatschappelijk vastgoed maximaal te benutten. Daarbij is het van belang voldoende aandacht te hebben voor alle zachte redenen die verzet kunnen
Gemeenten hebben soms onvoldoende in beeld wat ze op kunnen nemen als
oproepen, zoals gedoe over schoonmaken, planningen en opslag van spullen.
eisen. Het kan verstandig zijn om naar inspirerende ontwikkelingen elders te
Met een gezamenlijke financiering voor het community management, of ten
kijken om te zien hoe de uitvraag daar is gedaan. Een alternatief is natuurlijk dat
minste een conciërge, kunnen dit soort zaken worden ondervangen.
de gemeente hier extern advies op kan inwinnen. In ieder geval bieden de advieslijnen een heldere onderbouwing over het waarom van de noodzaak van de meters. Daarmee heeft de gemeente een onderhandelingspositie. Een fijne leefomgeving met goede voorzieningen is ook in het belang van de ontwikkelende partner, zeker ook voor een eindeigenaar zoals een afnemende
Foto’s hiernaast Dorpshuis Eemnes Dorpshuis Halfweg Zwanenburg Buurthuis Midwest
pensioenbelegger. Zo draagt de leefomgeving bij aan de hoogte van verkoop, verhuur en beleggingswaarde van het vastgoed. Het is verstandig dit gesprek te zien in het licht van andere voorwaarden en eisen die worden gesteld. Denk aan het aanpassen van parkeernormen of het mogelijk maken van een extra bouwlaag (optoppen).
| 79
Kansen vanuit betere benutting openbare ruimte In aanvulling op plekken binnen is het goed om naar plekken buiten te kijken. Hiermee wint de openbare ruimte aan beleving, gebruik en sociale veiligheid en wordt voorzien in de functies van een voorziening. Dit geldt vanzelfsprekend voor informeel sporten op trapveldjes, commerciele padelbanen (zonder lidmaatschap bij een club), een urban gym of bootcamp met instructeur in het park. Echter, er zijn meer mogelijkheden. Denk aan: ●
De buurtmoestuin, in de binnentuin van corporatiebezit of als onderdeel van buurtgroen: sociaal contact, gezond bewegen, meedoen, talenten ontdekken en toegang tot gezond voedsel.
●
Het buitentheater of buitenbios, als losse programmering van voorjaar tot nazomer, in een ambulante setting of met een vaste opstelling op een plein of in een buurtpark: filmavonden, theatervoorstellingen, spoken word, stand-up comedy van jongerentheater, filmhuis, amateurgezelschappen.
●
Vrij toegankelijke schaaktafels en jeu de boule banen, als ontmoetingsplek voor diverse inwoners: meedoen, (mentaal) fit blijven, sociaal contact.
●
Lokale markten, met divers voedselaanbod of bijvoorbeeld kunst & ambachtsproducten van lokale makers, met aandacht voor culturen, de streek en diverse portemonnees.
| 80
Gebiedsagenda’s als basis De gebiedsagenda’s zijn het instrument waarmee Hilversum de ambities en
Binnen de Omgevingswet kunnen gemeenten programma’s inzetten als flexibele
opgaven uit de Omgevingsvisie en de sociale visie “Wij zijn Hilversum” vertaalt
instrumenten voor beleidsontwikkeling en uitvoering. Dit wordt formeel een
naar het gebiedsniveau. Ze brengen de ruimtelijke en maatschappelijke
vrijwillig programma genoemd. Voor Hilversum biedt dit de mogelijkheid om
dimensies samen. Ook bieden ze een platform voor samenwerking met inwoners,
bestaande gebiedsagenda’s door te ontwikkelen tot programmatisch
instellingen en ontwikkelaars. De gebiedsagenda’s hebben geen juridisch
werkdocument:
bindend karakter, maar functioneren als beleidsprogramma’s met richtinggevende waarde. Ze bieden ruimte voor maatwerk, waarbij afwegingen over
●
met een duidelijke beleidsrichting en concrete uitvoeringsafspraken;
maatschappelijke voorzieningen in samenhang met andere opgaven worden
●
zonder juridische verplichtingen, maar met bestuurlijke en
gemaakt — zoals woningbouw, werkgelegenheid, duurzaamheid en mobiliteit.
maatschappelijke betrokkenheid; ●
en met ruimte voor actualisatie, zodat beleid kan meebewegen met veranderende omstandigheden.
De gebiedsagenda’s fungeren daarmee als dynamische schakel tussen strategie (Omgevingsvisie), uitvoering (Omgevingsplan) en samenwerking in de praktijk.
| 81
De actieve rol van de gemeente Naast een richtinggevende en verbindende rol kan de gemeente ook actiever optreden in het realiseren van maatschappelijke voorzieningen. Daarbij ligt de
Daarnaast kan de gemeente: ●
nadruk niet op eigendom of directe realisatie, maar op het stimuleren, verbinden en regisseren van initiatieven. Een voorbeeld hiervan is de bredere inzet van
aan initiatieven die maatschappelijke meerwaarde creëren. ●
accounthouders, centrummanagers of de leegstandsmanager. De bredere rol van deze functionarissen zouden de volgende taken kunnen omvatten: ●
Verbinden door partijen samen te brengen die vraag en aanbod op het gebied van voorzieningen kunnen koppelen.
●
volgt actief de ontwikkelingen in winkelgebieden, maatschappelijk vastgoed en gemengde stedelijke plinten.
Stimuleren door (tijdelijke) subsidies of garantieregelingen te koppelen
Regisseren door voorwaarden op te nemen in ontwikkelopgaven of tenders waarin ruimte voor maatschappelijke functies wordt geborgd.
●
Zelf doen waar dat nodig is — bijvoorbeeld door maatschappelijke
●
brengt leegstaande of tijdelijk onderbenutte panden vroegtijdig in beeld.
exploitanten te ondersteunen bij het vinden van geschikte huisvesting, of
●
zoekt actief samen met vastgoedeigenaren, maatschappelijke
door leegstandsbeheer te combineren met maatschappelijke doelen.
organisaties en ondernemers naar tijdelijke of structurele invullingen met
Deze meer actieve houding sluit aan bij de bredere beweging binnen gemeenten
maatschappelijke functies (zoals ontmoetingsplekken,
om van passieve planvorming te groeien naar adaptief en gebiedsgericht
welzijnsvoorzieningen, ateliers of zorgfuncties).
handelen: van richting geven, naar stimuleren en verbinden, en soms zelf doen.
| 82
Bijlage Beleidsdocumenten 29
Omgevingsvisie Deel A - Visie op hoofdlijnen
1
Actieplan omBUIGen Hilversum
30
Omgevingsvisie Deel B - Brondocumenten
2
Beleidsagenda Armoede en Schulden 2023
31
Omgevingsvisie Deel C - Beleid en Toepassingen
3
Beleidsagenda Asielaanpak
32
Omgevingsvisie Hilversum 2040 - Een plan voor de toekomst van Hilversum
4
Beleidsagenda Jeugd 2023
33
Programma Groen Hilversum 2040
5
Beleidsagenda WMO 2023
34
Programma Jeugd en Onderwijs 2022-2026
6
Beleidsplan Bescherming & Opvang Gooi en Vechtstreek 2022-2025
35
Raadsinformatiebrief 2020-77 inzake Geactualiseerde uitvoeringsnotitie Buurten 3.0
7
Beleidsregels Subsidie peuteropvang en VVE, Hilversum 2024
36
Raadsvoorstel Beleidsagenda Asielaanpak
8
Coalitieakkoord - Addendum
37
Raadsvoorstel Economisch Perspectief 2040
9
Coalitieakkoord - Hilversum Koesteren
38
Regioplan Gezond Gooi
10
Collegevoorstel uitgangspunten Oekraïne-opvang
39
Routekaart Spelen Bewegen Ontmoeten
11
Concept Onderzoeksrapportage Hilversum kleiner
40
Samenwerkingsagenda MBO Hilversum 2022-2026
12
Concept uitvoeringsagenda ouder worden in Hilversum 2024-2030
41
Samenwerkingsovereenkomst Hilversum HvA 2020-2024
13
Concept-besluitenlijst raadsvergadering d.d. 2 april 2025
42
Sport- en Beweegnota Hilversum 2024-2030
14
Cultuurnota - Momentum een podium voor alle Hilversummers
43
Startnotitie Gezondheid
15
De Hilversumse dienstverlening
44
Startnotitie incl evaluatie Bescherming en Opvang 2026-2033›
16
Economische Visie BVS
45
Subsidieprogramma Jeugd Hilversum 2024
17
Eindrapport buitensportaccommodaties Hilversum
46
Subsidieregeling "Ondersteuning in de buurt"
18
Gebiedsagenda 1221
47
Subsidieregeling “Versterken sociale basis: sterke wijken en buurten”
19
Gebiedsagenda Centrum
48
Subsidieregeling Passende Buitenschoolse Opvang Hilversum 2025
20
Hilversum Monitor 2024
49
Subsidieregeling Wmo/Welzijn Hilversum
21
Hilversum Sociaal Domein 2023
50
Toelichting Subsidieregeling dagactiviteiten ontmoeten, meedoen en meewerken
22
Hilversumse Educatieve Agenda 2024-2027
51
Uitvoeringsagenda Eenzaamheid 2024-2030
23
Horecakader Hilversum 2017
52
Uitvoeringsagenda mantelzorg in Hilversum 2024-2030
24
Horecaverordening Hilversum 2017
53
Uitvoeringsagenda Vrijwilligers
25
Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting 2024-2039
54
Uitvoeringsprogramma Groen 2023-2026
26
Mobiliteitsvisie 2040
55
Visie openbare ruimte
27
Monitor Economie 2024
56
Wijkplannen 2025-2026
28
Nota Grond- en Vastgoedbeleid 2020 - 2023
57
Woonvisie Hilversum
58
Woonzorgvisie Hilversum 2025-2030
| 83
Bijlage Bouwen aan Complete Buurten STIPO’s visie op het belang van complete buurten - De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor de aanwezigheid van voorzieningen in de directe woonomgeving van mensen. De stedelijke ontwikkeling is daarmee een nieuwe fase ingegaan. Waar in het verleden nog echte woonbuurten werden gerealiseerd met alleen woningen, of zoals in de tijd van het modernisme van woonwijken met centraal gelegen voorzieningenclusters die met de auto goed bereikbaar waren, wordt nu volop ingezet op wonen, werken en leven. Gemengde wijken en buurten is het adagio. En niet voor niets. Het belang van de buurt neemt toe in de stad Met het ouder worden van de bevolking, en tal van andere maatschappelijke ontwikkelingen, wordt de buurt een steeds belangrijkere eenheid in het stedelijk weefsel. We lopen een aantal van deze ontwikkelingen langs: Langer zelfstandig thuiswonen Senioren blijven, tenzij het echt niet anders kan, in de eigen woning. Dat geldt zowel voor gezonde ouderen, voor senioren met fysieke klachten, als voor inwoners met milde tot zwaardere vormen van dementie. Dit vereist dat de buurt voldoende voorzieningen op loopafstand heeft, zowel in de dagelijkse zorg als in het sociale leven. Het Planbureau voor de Leefomgeving gaat ervan uit dat een gezonde zeventigjarige in staat is 500 meter te lopen in 20 minuten.
In buurten met veel senioren is het raadzaam veel aandacht te hebben voor de locatie van
voorzieningen en de combinaties van voorzieningen die mogelijk zijn. Daarnaast speelt ook een goede inrichting van de publieke ruimte een rol. Denk aan regelmatig een bankje om te rusten, goede oversteekpunten, weinig drempels, prettige verlichting. Zo zijn de voorzieningen lopend goed bereikbaar. Ook mensen met verslavingsproblematiek of psychische problemen, die vroeger vaak in gesloten instellingen verbleven, maken weer deel uit van het leven in de buurt. Dit stelt zowel uitdagingen voor deze mensen zelf, als voor andere inwoners van de buurt. Het is uiteraard van belang dat er goede zorgnetwerken rond deze mensen beschikbaar zijn, zoals dagvoorzieningen en inloopplekken voor een praatje of ondersteuning. Ervaring leert ook dat deze kwetsbare mensen veelal in kwetsbare wijken terechtkomen, waar inwoners al veel eigen problematiek kennen. Het vraagt om goede ondersteuningsnetwerken voor deze inwoners om het samenleven mogelijk te maken. En niet alleen overdag. Juist vaak in de weekenden en avonden, als de reguliere ondersteuning niet beschikbaar is. Wie bel je als iemand dag en nacht harde muziek draait of schreeuwend door het huis rent om de eigen demonen te lijf te gaan, terwijl je de kinderen naar bed probeert te brengen? Grotere inzet op zelfredzaamheid Met de nieuwe sociale wetgeving wordt meer gevraagd van de eigen kracht van inwoners.
Veel zorg en ondersteuning hoort uit de eigen kring te komen. Dit vereist wel dat mensen eigen netwerken hebben. Niet iedereen heeft goede familiebanden, of familie en vrienden in de buurt wonen. Andere sociale netwerken worden daarmee belangrijk. En dat vraagt ook veel van de voorzieningen in de buurt. In de sociologie worden twee typen sociale netwerken onderscheiden voor het ontwikkelen van sociaal kapitaal: de sterke banden en
| 84
zwakke banden. Tot de sterke banden horen de familie, maar ook de buurvrouw waar iemand al 20 jaar naast woont. Zwakke banden zijn mensen die men dagelijks groet, kent van de ouderengym of tegenkomt bij het honden uitlaten. Granovetter, een gezaghebbende naam in de sociologie, toonde aan dat het vaak juist de zwakke banden zijn die mensen verder brengen. Dit sluit aan bij twee andere begrippen die recent opnieuw sterk in opmars zijn: bridging en bonding. Onder bonding sociaal kapitaal wordt de onderlinge verbondenheid verstaan van mensen die zich in elkaar herkennen, met gelijkgestemden, gelijke sociale achtergrond, inkomensniveau. Bij bridging sociaal kapitaal gaat het juist over relaties die verschillen overbruggen.1 Buurten met goede openbare ruimte en een brede variëteit aan voorzieningen ondersteunen mensen bij het ontwikkelen van zwakke banden en helpen bij het slaan van bruggen naar mensen die anders zijn dan jij. Iets dat in veel buurten speelt en nu zorgt voor eenzaamheid, gebrek aan netwerk en polarisatie. En precies dat past niet bij het streven naar meer zelfredzaamheid. 15 minuten stad Het belang van de buurt speelt ook een rol bij de totstandkoming van de mobiliteitstransitie. Als traag vervoer (lopen en fietsen) de inzet wordt, doet dit een beroep op de nabijheid van voorzieningen en de inrichtingen van straten.
Langs uniforme straten met nietszeggende gevels rijd je wel met de auto, maar als fietser en voetganger trekt het minder en kan het zelfs onveilig voelen.
1
Granovetter, The Strength of Weak Ties (1973) en Putmann, Bowling Alone (2000).
| 85
Voorkomen is beter dan genezen
structureel minder sporten en bewegen. Van hen is 40% lid van een
Het thema gezondheid is een grote rol gaan spelen in gemeentelijk beleid. Er is
sportvereniging, tegen 76% van de meisjes zonder migratieachtergrond.3 Los van
steeds meer kennis over de wijze waarop de openbare ruimte, van de eigen straat
migratie achtergrond spelen geldzorgen een beperkende rol. Jongeren in
tot het plein om de hoek en het groen in de buurt een belangrijke rol kan spelen in
gezinnen met geldzorgen zijn een kwart minder lid van een sportvereniging.
de gezondheid van mensen. Goede voorzieningen die bijdragen aan bewegen,
Informele sportvoorzieningen in de wijken kunnen dat gat opvullen, waardoor een
sporten en het aangaan van sociale relaties zijn essentieel: tegengaan van
sportief leven ook voor deze inwoners toegankelijk wordt. Denk aan de opkomst
eenzaamheid, bijdrage aan het voorkomen van dementie, ondersteuning bij
van urban sportparken buiten in het groen.
valpreventie, bij verminderen stress etc.
2
Het is ook goed om breder naar jongeren te kijken. Vaak komen ze pas in Een passend voorzieningenaanbod bij de tijd en de mensen
beeld als er overlast is, maar vaak wordt er te weinig gericht voor hen geboden ter ontspanning, ontwikkeling, sociaal contact. Voor kleine kinderen zijn er
Veel voorzieningen zijn tot stand gekomen in een andere tijd, en deels ook in de
speelplaatsnormen en wordt spelen gezien als een noodzakelijk element voor
andere samenleving. Het is goed om met frisse ogen te blijven kijken naar de
gezond opgroeien. Voor jongeren ontbreekt zo’n norm. En zeker nu ze niet
invulling van bijvoorbeeld buurthuizen, jongerencentra, sportvoorzieningen en
langer toegang hebben tot voorzieningen waar alcohol wordt geschonken en veel
dagbesteding, zodat iedereen op voet van gelijkheid in de samenleving kan
jongerencentra in Nederland de afgelopen decennia gesloten zijn kan het aanbod
meedoen. Vertaald naar het voorzieningenaanbod vraagt dit om een sensitiviteit
te beperkt zijn. Onderzoek laat zien dat jongeren bij de keuze voor
voor de harde en zachte obstakels die inwoners ervaren om gebruik te maken van
ontmoetingsplekken in de openbare ruimte, kijken naar de veiligheid en de
voorzieningen.
gezellige sfeer. Ook is het belangrijk dat de plek schoon is en de plek niet wordt geclaimd door een groep jongeren die als bedreigend wordt ervaren. Het is een
Lidmaatschap van een sportvereniging is niet in alle inwonersgroepen
beperkte groep die graag plekken uit het zicht en de rand van de wijk heeft, waar
gebruikelijk, en ook vaak te kostbaar. Zo is bekend dat meisjes met een niet-
ze zich aan toezicht kunnen onttrekken.4 Met een JOP bedien je dus alleen die
westerse migratieachtergrond die opgroeien in gezinnen met geldzorgen
laatste kleine, vaak overlast gevende groep en niet de brede groep jongeren die
2
4
https://zeven.destraad.nl/ Een meidenwereld te winnen, Kenniscentrum Sport en Bewegen 2023 en Mulier Instituut 2023
Filius & Melik, 2011
3
| 86
de gemeente rijk is en ook behoefte heeft aan fijne plekken om elkaar te ontmoeten en zich te ontwikkelen. In de vele participatie gesprekken die we door de jaren heen hebben gevoerd komt vaak naar boven dat niet iedereen zich thuis voelt in een buurthuis of bijvoorbeeld huis van de wijk. Er hangt een welzijnsstigma op en is zo niet de plek waar diverse typen inwoners zich thuis voelen. De buurthuizen zijn voor een bepaalde groep mensen van groot belang. Aanvullend is het goed als een buurt ook andere sociale ontmoetingsfuncties biedt. Dit ondersteunt ook het slaan van bruggen tussen diverse groepen. Zo kan een actieve groep inwoners een buurtmoestuin opzetten, en op die manier bijdragen aan sociaal contact, gezondheid en bewegen en ‘dagbesteding’ voor mensen. Een broedplaats die ruimte biedt aan (circulaire en innovatieve) makers en kunstenaars, draagt bij aan het cultuuraanbod, schept ruimte voor cultuureducatie en biedt laagdrempelige atelierruimte. Goede groenvoorzieningen met verlichting, sporttoestellen, zitplekken en een kluisje om je tas op te bergen of een kleurrijke looproute naar school met kleine speelelementen nodigen ook uit tot sporten en bewegen. Op dit soort plekken komen sneller diverse soorten mensen bij elkaar dan in het formele welzijnsveld.
| 87
Voorzieningen zijn meer dan maatschappelijk vastgoed en een opgave van het sociaal domein Nu veel gemeenten de sprong maken van monofunctionele woonwijken naar complete buurten, passend bij de uitdagingen van deze tijd op het gebied van samenleven, gezondheid, zelfstandig thuis wonen en de mobiliteitstransitie kan dit leiden tot grote zorg: hoe deze voorzieningen te realiseren? De oplossing ligt deels in een bredere blik op voorzieningen. De bakker op de hoek, een gezellig plein met terras, een open speelplein bij een school of een informele buurthuiskamer die grotendeels door de buurt wordt gerund wordt zijn ook goede voorzieningen, die bijdragen aan de uitdagingen die hierboven zijn benoemd. Dit betekent dat ook de detailhandelsvisie van de gemeente belangrijk is voor het realiseren van voorzieningen. In veel detailhandelsvisies ligt de nadruk op het clusteren in het centrum en het tegengaan van onderling concurrerende kleine wijkcentra. Slechtlopende plinten in buurten worden getransformeerd naar woningen en daarmee verdwijnt de ruimte om op loopafstand van inwoners goede bedrijvigheid te bieden en maatschappelijke voorzieningen te realiseren. Het is evident dat het met veel winkelplinten in wijken slecht gaat. Het zou echter verstandig zijn om te zoeken naar andere oplossingen om de boel aantrekkelijk en goed lopend te houden.
Daarbij kan gedacht worden aan een plintmanager, differentiatie in huurprijzen, verruimen van bestemmingsplan, leegstandsbeleid en actieve acquisitie van nieuwe vulling.
| 88
Horeca wordt meestal niet toegestaan in wijken en buurten. Dat is een gemiste
Dit versterkt het onderlinge contact, zorgt voor toegang tot gezond voedsel, brengt
kans, omdat een koffietentje, buurtcafé, goede lunchplek of familiebuurtrestaurant
mensen naar buiten en helpt hen bewegen. De kosten voor de realisatie van dit
veel kan betekenen voor de sociale cohesie: voor thuiswerkers, voor moeders of
soort moestuinen kunnen worden gedeeld met de corporatie en liggen vooral in de
vaders met kleine kinderen die met andere ouders willen afspreken, voor senioren
ondersteuning van inwoners door een ‘groen conciërge'.
die er even uit willen, voor scholieren die na school elkaar opzoeken. Het kunnen tevens plekken zijn waar lichte culturele programmering is, zoals een pubquiz,
Door creatiever naar invulling van de functie van een voorziening te kijken is het
een bierproeverij, of een spelletjesavond. Door horeca toe te staan ontstaat meer
niet altijd nodig om te investeren in duur vastgoed en ontstaan er meer kansen op
variatie in sociale voorzieningen, waarmee ook die groepen in de buurt worden
realisatie.
bediend die niet snel naar een buurthuis gaan maar intussen ook zelfstandig thuis oud moeten worden (met alle behoeften van dien) of zich eenzaam voelen (jongeren, jonge ouders). De openbare ruimte leent zich vanzelfsprekend ook goed voor het realiseren van voorzieningen. Het is de plek bij uitstek waar inwoners zwakke banden ontwikkelen met anderen en waar het bridgen (bruggen slaan) tussen diverse typen mensen plaatsvindt. Een deel van de hieronder onderzochte voorzieningen (speelveldjes en informele sportvelden) bevindt zich daar ook. Activering van de openbare ruimte door buurtsportcoaches, of de commerciële variant, de bootcamp instructeurs is een simpele vorm. Zij hebben weinig extra voorzieningen of aanpassingen nodig. Het is wel interessant om een keer met hen te bespreken wat hen kan helpen. Veel woningcorporaties bezitten eigen groen dicht bij de woningen. Denk aan de binnentuinen bij appartementenblokken. Op diverse plekken in het land worden deze binnentuinen nu actief ingezet als gezamenlijke moestuinen voor inwoners.
| 89
Bijlage Databronnen en definities voorzieningen Zorg
bron locaties
bron m²
Definitie databron
Apotheek
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen.
Diëtistenpraktijk
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig of aan huis gevestigde diëtisten.
Fysiotherapiepraktijk
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig of aan huis gevestigde fysiotherapeuten.
Huisartsenpraktijk
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig of aan huis gevestigde huisartsen, maar ook huisartsenposten. Dit is inclusief POH en POH-jeugd.
Jeugdgezondheidszorg
Google (2024)
BAG (2024)
Omvat alle consultatiebureaus en CJG-locaties (en alle gecombineerde locaties). Het centrum jeugd en gezin is de plek waar ouders, aanstaande ouders en jongeren (tot 23 jaar) terecht kunnen met allerlei vragen over opvoeden en opgroeien.
Logopediepraktijk
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig of aan huis gevestigde logopedisten.
Psychologie- en
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig of aan huis gevestigde psychologen en psychiaters. Binnen deze categorie vallen enkel de
psychiatriepraktijk
eerstelijnspsychologen binnen de basis GGZ (dus exclusief gespecialiseerde psychologen zoals kinderpsycholoog of orthopedagoog).
Tandarts- en
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig gevestigde tandartsen en/of mondhygiënisten.
Verloskundepraktijk
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Zelfstandig gevestigde of aan huis gevestigde verloskundigen.
Beschermd wonen
ZorgkaartNL (2024),
BAG (2024)
Alle intramurale beschermd wonen locaties (wmo en wlz) aangevuld met maatschappelijke opvang zoals Skaeve Huse,
mondhygiënistenpraktijk
Gemeente Hilversum
daklozenopvang, crisisopvang volwassenen, crisisopvang jongeren en tussenvoorziening gezinnen.
(2025), Google Webscrape (2024) en Zorgkantoor (2024) Ziekenhuis
ZorgkaartNL (2024)
BAG (2024)
Een instelling waar medische zorg wordt verleend, inclusief diagnostiek, behandeling en verpleging van patiënten.
| 90
Verpleeg- en
ZorgkaartNL (2024),
verzorgingshuis
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Locaties voor intramurale zorg waar senioren (65+) verblijven die niet meer zelfstandig kunnen wonen, met 24-uurs zorg en ondersteuning.
en zorgkantoor (2024)
Onderwijs
bron locaties
bron m²
Definitie
Basisschool
IHP (2024)
IHP (2024)
Het basisonderwijs omvat het gehele schoolpand exclusief de buitenruimte. Dit onderwijs is bestemd voor leerlingen tussen de 4 en 12 jaar oud. Het basisonderwijs omvat niet de speciaal basisonderwijslocaties (deze vallen onder speciaal onderwijs).
Middelbare school
IHP (2024)
IHP (2024)
Het voortgezet onderwijs omvat het gehele schoolpand exclusief de buitenruimte. Dit onderwijs is bestemd voor leerlingen tussen de 12 en 18 jaar oud.
Speciaal onderwijs
IHP (2024)
IHP (2024)
Het speciaal onderwijs omvat het speciaal basisonderwijs (SBO), het speciaal voortgezet onderwijs (SVO) en het speciaal onderwijs (SO). Ook het speciaal basisonderwijs (dat vaak in kleinere klassen op het basisonderwijs wordt aangeboden) zit dus meegenomen in deze categorie.
MBO
DUO (2024)
BAG (2024)
Onderwijsinstelling die bij DUO is geregistreerd als middelbaar beroepsonderwijs.
HBO
DUO (2024)
BAG (2024)
Onderwijsinstelling die bij DUO is geregistreerd als hoger beroepsonderwijs.
Buitenschoolse opvang
LRK (2024)
BAG (2024)
Alles wat in het LRK geregistreerd staat als buitenschoolse opvang. Deze is geschikt voor kinderen van 4 tot en met 12
Kinderdagopvang
LRK (2024)
BAG (2024)
jaar en omvat zowel de voor- als naschoolse opvang. Alles wat in het LRK geregistreerd staat als kinderdagopvang. Deze is geschikt voor alle kinderen tot en met 4 jaar. De locaties omvatten alle kinderdagopvanglocaties en peuterspeelzalen, maar zijn exclusief VE-locaties (aangezien deze vaak aanwezig zijn binnen een KDV) en exclusief gastouders.
| 91
Sport
bron locaties
bron m²
Definitie
Binnenzwembad
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Het binnenzwembad omvat het gehele pand exclusief de buitenruimte. Hierin zijn de binnenzwembaden op
en Rijksoverheid (2024)
vakantieparken niet meegenomen (omdat deze niet altijd openbaar toegankelijk zijn). Verder zijn publieke en particuliere zwembaden meegenomen. Hier kan dus recreatief kan worden gezwommen, maar ook via een abonnement bij een sportschool of via zwemles.
Speelvoorzieningen
EBK (2024), BGT (2024),
EBK (2024),
De oppervlakte van alle terreinen met speeltoestellen. Denk daarbij aan volledige klimrekken, maar ook aan losse
OSM (2024) en
BGT (2024)
toestellen zoals een wip/schommel. De speeltuinen zijn exclusief de speelplaatsen van het primair onderwijs.
Buitenspeelkaart (2024)
en OSM (2024)
Sport in de openbare
EBK (2024), BGT (2024),
EBK (2024),
Alleen informele plekken waar gesport kan worden in de buitenruimte (openbare ruimte), waarbij huishoudens geen
ruimte
OSM (2024) en
BGT (2024)
lidmaatschap nodig hebben om gebruik te kunnen maken van de voorziening. Het is vrij toegankelijk voor iedereen.
Buitenspeelkaart (2024)
en OSM
Het betreft alleen fysieke oppervlakten, routes (voor bijvoorbeeld hardlopen) nemen we niet mee. Hou er rekening mee
(2024)
dat het hier niet om maatschappelijk vastgoed gaat, maar om gemeentelijke buitenruimten.
BAG (2024)
Alle binnen- en zaalruimten voor het beoefenen van sport, inclusief kleedruimten. Dit zijn zowel zalen die gebruikt
Sporthal en gymzaal
DSA (2024)
worden door sportverenigingen als zalen die gebruikt worden door scholen. De zalen kunnen dus ook onderdeel van een school zijn. Het omvat dus de sporthallen (circa 3.000 m²), gymzalen (circa 550 m²) en sportzalen (tussenvorm met twee gymzalen en een schuifwand, oftewel circa 1.100 m²) en aanvullende ruimten (zoals kleedruimten, bergruimten, etc.). Sportschool
Google webscrape (2024),
BAG (2024)
Alle commerciële sportscholen zoals een fitness- of yogastudio.
EBK (2024), BGT (2024) en
EBK (2024),
Alle formele sportvelden die in de buitenruimten aanwezig zijn. Er kan enkel gebruikgemaakt worden van sportvelden
OSM (2024)
BGT (2024)
wanneer een huishouden lid is van een vereniging. Vaak zijn sportvelden ook afgesloten door omheining. Denk bij
en OSM
formele sportvelden aan tennisvelden, voetbalvelden en korfbalvelden. Het gehele terrein wordt meegenomen, dus
(2024)
velden inclusief overige buitenruimten.
DSA (2024), Classpass (2023) en POS (2023). Sportveld formeel
| 92
Cultuur
bron locaties
bron m²
Definitie
Bibliotheek
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Een openbare voorziening waar mensen boeken, tijdschriften en andere media kunnen lenen of raadplegen. Het is een
en bibliotheek atlas (2023)
plek voor kennis, educatie en cultuur, vaak met werk- en studieplekken, digitale diensten en activiteiten. Bibliotheken spelen een belangrijke rol in leesbevordering en informatievoorziening.
Bioscoop en filmhuis
NVBF (2024)
BAG (2024)
Alle kleinere filmhuizen met films buiten het reguliere commerciële aanbod en alle grotere bioscopen met het commercieel filmaanbod.
Buurthuis
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Ontmoetingsruimte voor de buurt waar verschillende activiteiten kunnen plaatsvinden. De ruimten zijn openbaar toegankelijk voor alle verenigingen die hier samenkomen voor hun activiteiten. Hieronder verstaan we verschillende vormen zoals een huis van de wijk, wijkcentrum, gemeenschapshuis of dorpshuis. Het kan zowel van de gemeente als particulier bezit zijn. Het omvat geen jongerenhuizen.
Cultuurhuis
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Omvat plekken waar verschillende culturele activiteiten kunnen plaatsvinden zoals exposities, tentoonstellingen, workshops en andere culturele activiteiten waar het vaak mogelijk is om zalen/ruimtes te huren.
Museum
Google webscrape (2024)
BAG (2024)
Religie
Routekaart religieus
BAG (2024)
Voor musea kijken we enkel naar panden met een oppervlakte van 100 m² of meer. Musea die een kleiner oppervlakte hebben, beschouwen we als een lokaal en niet relevant voor een breder publiek.
erfgoed Hilversum (2024) Theater en concertzaal
Google webscrape (2024)
Alle religieuze gebouwen zoals kerken, moskeeën en synagogen. In de analyse zijn de gebouwen uitgesloten die herbestemd zijn en nu geen religieuze functie meer hebben.
BAG (2024)
Groot- en kleinschalige theaters, concertzalen en (pop)podia.
en OSM (2024)
| 93
| 94
Onderzoeksverantwoording
21979 | Maatschappelijke voorzieningenonderzoek Hilversum
Auteur(s)
Springco Urban Analytics Datum
20 november 2025