2. Ontwikkeling kapitaalmarkt regio Utrecht (K+V/REBEL)

In deze fase hebben scale-ups vaak moeite om de noodzakelijke middelen op te halen om productontwikkeling, klinische testen en markttoetreding te financieren. Dit leidt ertoe dat bedrijven inventariseren bij buitenlandse investeerders. Omdat elke sub-sector andere uitdagingen en financieringsbehoeften kent, is het essentieel om niet alleen te kijken naar algemene trends binnen LSH, maar om ook te begrijpen wat er binnen de specifieke niches gebeurt.

28

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Health en Digital Health: gesloten zorgmarkt remt innovatie - Ondanks de groeiende vraag naar digitale zorgoplossingen, blijft de adoptie van Health en Digital Health-innovaties in Nederland een grote uitdaging. Strenge wet- en regelgeving, zoals de Medical Device Regulation (MDR) en eisen rondom gegevensbescherming (GDPR), maken markttoetreding complex en tijdrovend. Daarnaast is het voor startups en scale-ups lastig om bij zorgaanbieders, zoals ziekenhuizen en huisartsenpraktijken, aan tafel te komen. Iedere zorginstelling hanteert zijn eigen besluitvormingsproces, waardoor de businesscase per instelling sterk verschilt. Ondanks dat pilots vaak haalbaar zijn, blijft het realiseren van structurele samenwerkingen een struikelblok. Zorginstellingen werken grotendeels binnen vastomlijnde budgetten en hebben weinig financiële ruimte om te experimenteren met innovatieve oplossingen. Dit leidt ertoe dat de markt gesloten en conservatief blijft, waardoor de zorgsector niet goed is ingericht op het integreren van nieuwe technologieën. Hierdoor is kapitaal niet het enige obstakel voor digitale gezondheidsinnovaties – ook de adoptie binnen het zorgsysteem vormt een fundamenteel probleem. Er zijn voorbeelden van innovaties die buiten het systeem om worden getest, bijvoorbeeld via coöperaties.

Deze werkwijze biedt kansen en kan vaker toegepast worden om veelbelovende proposities te implementeren. Biotech: reset na covid-boom, maar dealgroottes groeien - De biotech sector heeft tussen 2019 en 2021 een enorme piek in investeringen gekend, gedreven door de urgentie rondom COVID-19. Bedrijven in de biotech profiteerden van verhoogde waarderingen en een sterke stijging in het aantal deals. Sindsdien is de markt echter hard gecorrigeerd: waarderingen zijn teruggevallen naar het niveau van vóór de pandemie, en sommige bedrijven die op basis van de hoge waarderingen financiering ophaalden, zijn inmiddels omgevallen. De markt lijkt nu een stabielere fase te hebben bereikt. Een opvallende trend is dat er momenteel minder deals worden gesloten, maar dat de gemiddelde dealgrootte aanzienlijk is toegenomen. Dit suggereert dat investeerders selectiever zijn geworden en zich richten op grotere, beter gefundeerde bedrijven in de biotech. De sector blijft extreem specialistisch, met hoge toetredingsdrempels en lange ontwikkelingstrajecten. Medtech: lange goedkeuringsprocessen en gesloten zorgmarkt als rem op groei –Bedrijven in de medtech kunnen doorgaans goed starten dankzij subsidies en vroege financieringsmogelijkheden. Daarna lopen ze alleen snel aan tegen dezelfde belemmeringen als Health en Digital Health-startups.

De producten die Medtech-bedrijven ontwikkelen, moeten door artsen worden gebruikt. Dit betekent dat een startup een arts moet overtuigen om met hen samen te werken. Vervolgens moet die arts ook nog budget vrijspelen binnen het ziekenhuis, wat ingewikkeld is. Hoewel pilotprojecten vaak haalbaar zijn, blijft het integreren van Medtech-oplossingen in de patiëntenzorg complex. De sector kent bovendien strikte richtlijnen en goedkeuringsprocedures. Zelfs na certificering blijft de adoptie moeizaam. Dit kot door rigide richtlijnen en structuren binnen zorginstellingen die langzaam veranderen. Dit leidt ertoe dat kansrijke disruptieve zorgconcepten niet geïmplementeerd worden en financiers terughoudend zijn. Aandachtspunten en kansen voor Life Sciences & Health De LSH-sector functioneert van nature regio-overstijgend. Innovaties in bijvoorbeeld de gezondheidszorg vragen om samenwerking op nationale en schaal, waardoor bedrijven en kennisinstellingen continu over regiogrenzen heen opereren. Binnen Nederland wordt bijvoorbeeld samengewerkt tussen innovatiehubs zoals Utrecht, Leiden, Eindhoven en Amsterdam. Ook gaan bedrijven internationale partnerships aan met farmaceuten, investeerders en onderzoeksinstituten.

29

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Nederland heeft een hoog niveau van academisch onderzoek in de LSH-sector, met sterke kennisinstellingen, medische universiteiten en UMC’s. De stap van wetenschappelijk onderzoek naar intellectueel eigendom (IP) is doorgaans goed gewaarborgd, dankzij technologie-transferkantoren en universitaire incubators. Echter, de daadwerkelijke transitie van academische innovatie en wetenschappelijk IP naar commerciële bedrijvigheid verloopt moeizamer. Dit komt onder andere door een gebrek aan gerichte ondersteuning om wetenschappelijke doorbraken commercieel te vermarkten en door onvoldoende stimulans voor onderzoekers om ondernemerschap te omarmen. Hierdoor blijft technologie in de academische sfeer hangen. Ondernemers in de LSH ervaren regelmatig dat publieke fondsen en banken onvoldoende marktkennis hebben van de sector. Investment managers en bankmedewerkers hebben vaak een beperkt begrip van de waarde van IP, klinische ontwikkelingsfases en de commerciële potentie van patenten. Dit leidt ertoe dat de risicobeoordeling conservatief is, met als gevolg dat LSH-startups moeilijk financiering verkrijgen. Private investeringsfondsen in LSH zijn vaak sterk gespecialiseerd in de sector. Investment managers in deze fondsen hebben diepgaande kennis van de ontwikkelingscycli in bijvoorbeeld biotech, medische technologie en farmaceutische innovaties.

Zodoende zijn zij beter in staat om de werkelijke waarde en risico’s van een investering te beoordelen. Dit leidt tot beter onderbouwde investeringsbeslissingen en meer gerichte ondersteuning voor ondernemers. LSH innovaties zijn onlosmakelijk verbonden aan wetenschappelijk onderzoek. Dit maakt dat de politieke verschuivingen van de afgelopen jaren op termijn flinke impact hebben op de sector. De recente en geplande bezuinigingen vanuit het kabinet laten zich nu al sterk voelen binnen onderzoeksgroepen aan universiteiten en UMC’s. Budgetten voor wetenschappelijk onderzoek worden ingeperkt, waardoor minder ruimte overblijft voor innovatieve projecten en experimenteel onderzoek. Dit heeft directe gevolgen voor de innovatiekracht van Nederland: zonder een sterke basis in fundamenteel onderzoek kunnen er minder nieuwe technologieën en doorbraken ontstaan, wat uiteindelijk ook leidt tot een afname in het aantal startups dat voortkomt uit academische spin-offs. Valorisatie – het omzetten van academische kennis in maatschappelijke en economische waarde – is voor onderzoekers al een extra taak boven op hun reguliere werk. Met de huidige bezuinigingen komt deze taak nog verder onder druk te staan.

Tussenconclusie Life Sciences & Health Utrecht • In de LSH sector is sprake van verschillende deelsectoren die sterk van elkaar verschillen, ook als het gaat om behoefte en aanbod van kapitaal. •

Er lijkt sprake van marktfalen in de kapitaalmarkt binnen het LSH ecosysteem. Goede proposities in de LSH vragen snel veel geld zonder dat het product al omzet oplevert. Financiers in deze sector moeten geduldig zijn en voldoende vermogen hebben. Daarnaast weten financiers door informatie asymmetrie proposities vaak niet op waarde te schatten. Private financiers als VC’s doen dit wel, maar deze zijn in beperkte mate aanwezig.

•

LSH startups verkrijgen gedeeltelijk financiering door subsidies en vroege-fase fondsen maar hebben in de vroege fase een aanhoudend financieringstekort.

•

In de opschaalfase (€ 2 - € 10 miljoen) is de financiering schaars. Hierdoor worden veelbelovende bedrijven gedwongen om internationaal kapitaal te zoeken of blijven zij hangen in een suboptimale groeifase. LSH bedrijven zitten vroeger in de fase dat ze grotere tickets nodig hebben,

•

door kapitaalintensieve innovaties. De LSH-sector functioneert op een nationale, of zelfs internationale, schaal. Utrecht is een belangrijke regio in deze sector door de aanwezigheid van onder andere UMCU. Samenwerking met andere clusters (zoals Leiden, Eindhoven, Amsterdam) is essentieel om groei te realiseren.

30

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

•

De zorgsector is conservatief en heeft rigide regelgeving en vergoedingsstructuren. Hoewel er belangstelling is voor digitale en technologische innovaties, zijn ziekenhuizen en zorgaanbieders terughoudend om deze grootschalig te adopteren. Dit leidt tot een structureel probleem, waarbij innovatie vaak blijft steken in pilotfases zonder duurzame implementatie.

•

De stap van wetenschappelijk IP naar ondernemerschap en bedrijvigheid staat onder druk.

Earth Valley en Circulaire Economie Het ecosysteem in de regio Utrecht Het ecosysteem Earth Valley betreft onderwerpen die gaan over de mens in relatie tot de leefomgeving. ROM Utrecht Region noemt vijf unieke innovatie ecosystemen: • Mobiliteit. Het ontwikkelen van oplossingen voor een toekomstbestendige, schone mobiliteit, inclusief transport & (stads)logistiek. •

Earth Tech. Technologie en digitale-(geo)data gedreven oplossingen zijn cruciaal voor een toekomstbestendige leefomgeving. Het benutten van de laatste AI en Extended Reality (XR) oplossingen helpt om verschillende scenario’s inzichtelijk te maken en draagvlak te creëren.

• •

Klimaatadaptatie. Het klimaat verandert. Dit vraagt om een klimaatbestendige en water robuuste inrichting van ons land. Slimme energiesystemen. Centraal hierin staat het data-gedreven werken, werken aan de Integraliteit van het energiesysteem, en aandacht voor

•

de economisch, sociale en maatschappelijke componenten van de energietransitie. Duurzaam gebouwde omgeving. De thema’s digitalisering, circulariteit, nieuwbouw, renovatie en biodiversiteit staan hierin centraal.

Kapitaalmarkt Earth Valley & Circulaire Economie Uit de gevoerde gesprekken en de thematafel komt naar voren dat het brede beeld van de situatie op de Utrechtse kapitaalmarkt ook grotendeels geldt voor het ecosysteem Earth Valley en voor Circulaire Economie (hierna: CE). Bewezen technologieën als zon- en windparken of warmte-koude opslag krijgen eerder financiering. Dit geldt ook voor grotere, volwassen bedrijven. Beide zijn bewezen met daardoor meer track record, onderpand, omzet en minder onzekerheden. Ook als regulier mkb over wil gaan tot verduurzaming via meer reguliere technologieën (zoals zonnepanelen, laadpalen, elektrificatie productieproces) is dit qua financiering minder lastig, mede door het bestaan van het Energiefonds Utrecht. Netcongestie is wel een complicerende factor op dit gebied. Er is een tekort aan financiering voor innovatieve ondernemers in Earth Valley en CE in de Utrecht Region ten opzichte van de vraag. Het tekort speelt met name bij de echt innovatieve bedrijven en technologieën, zowel bij startups als scale-ups. Financiering voor bijvoorbeeld technologieën als aquathermie, diepere geothermie, waterstof, biogas, energieopslag (accu’s, batterijen), smart grids en biobased bouwen is lastig. Voor bedrijven die werken aan circulaire oplossingen geldt dat ze vooral behoefte hebben aan werkkapitaal om op gang te komen en op te schalen.

De lastigheid met dit bedrijfsmodel is dat bedrijven bijvoorbeeld wel meerjarige (door)leverings- en onderhoudscontracten hebben, maar dat zij deze niet kunnen gebruiken als onderpand voor leningen. De her te gebruiken producten plaatsen zij in feite door en zijn niet of maar kort in hun eigendom. En het geld voor de onderhoudscontracten komt pas met de jaren. 31

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Ondanks het feit dat meerdere bedrijven aangeven een stevige set aan langlopende (door)leverings- en servicecontracten te hebben, is financiering lastig. Zij missen in het bedrijfsmodel veelal tastbare activa (bijvoorbeeld machines, productvoorraad) als onderpand, waardoor banken terughoudend zijn. Doordat er nauwelijks tot geen contract-based financing wordt toegepast voor het uitgeven van vreemd vermogen, blijft het bieden van alternatieve zekerheid door nieuwe ondernemers uit. Vaak is dan ook externe zekerheid in de vorm van kapitaal of garantie door bijvoorbeeld een moederbedrijf of een ketenpartner (afnemer) nodig om toch het gewenste kapitaal aan te trekken. In de praktijk zijn bedrijven die klant zijn van de CE-onderneming echter ook huiverig met het tekenen van langetermijncontracten, wat ook geldt voor grote corporates. Per saldo komt de terughoudendheid mede omdat er nog te weinig succesvolle referenties zijn: bedrijven die op grote schaal producten laten hergebruiken en deze ‘as a service’ jarenlang aanbieden en onderhouden. Dit gebrek zorgt voor een vicieuze cirkel, waardoor het aanbod van kapitaal stagneert. Het lijkt van belang de sector te helpen om deze vicieuze cirkel te doorbreken en meer stabiliteit te krijgen in zekerheid over zowel marktafname als product- en bedrijfsontwikkeling.

Financieringsuitdagingen voor startups en scale-ups Startups in Earth Valley en CE kampen met tekorten in meerdere fasen. Zowel in TRL 1 tot en met 6, als de sprong naar TRL 9 (met name in CE). Vroegefase startups zoeken pre-seed-kapitaal tot € 250.000/€ 300.000, terwijl startups vanaf de proof-of-concept-fase meer behoefte hebben aan leningen en investeringen tussen € 250.000 en € 1 miljoen. Voor beide ticket sizes ervaren ondernemers in de praktijk moeite om financiering aan te trekken. Ook voor Earth Valley en CE-bedrijven geldt dat de automatisering van bancaire financiering onder de €1 miljoen het verkrijgen van dergelijke financiering sterk bemoeilijkt. Ook bij Earth Valley en CE is voor bedrijven in de groei- en opschalingsfase (scale-ups) de ‘valley of death’ aanwezig. In deze fase zijn bedragen tussen € 5 miljoen en € 10 miljoen nodig, maar deze zijn te beperkt vindbaar. Vanuit ervaringen van ondernemers maar ook financiers werd hierbij duidelijk dat het moeilijker is om € 5 miljoen op te halen dan € 50 miljoen. Daarbij werd vanuit VC’s duidelijk dat de exit-mogelijkheden een stuk minder duidelijk zijn voor met name CE-bedrijven. Er zijn zeker succesvolle exits geweest die zeer goed hebben gerendeerd, maar VC’s hebben vooraf slecht zicht op de potentiële exit, mede door conjunctuurgevoeligheid. Hierdoor zijn zij huiverig zijn met het verstrekken van equity.

32

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Aandachtspunten en kansen voor Earth Valley/CE in de regio Utrecht Naast financieringsoplossingen is een aantal zaken van belang om het ecosysteem Earth Valley en het thema CE verder te ontwikkelen. Dit geldt in het bijzonder voor bedrijven met circulaire oplossingen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om: •

•

Vergroten van de lead customer base. Grote bedrijven en corporates tekenen zelden langetermijncontracten, wat juist de trigger kan zijn om ‘contract-based financing’ te gebruiken. Overheden, die ook grootafnemers zijn, kunnen zich actief inzetten als lange termijn-klant en zo financiering toegankelijker maken. (Semi-)publieke partijen kunnen een goed voorbeeld geven, wat anderen doet volgen. Aanbieden van vouchers voor klanten voor afname van circulaire producten. Vanwege enerzijds de nog relatieve onbekendheid bij veel partijen en anderzijds het maatschappelijk belang van de ontwikkeling naar een meer circulaire economie, is dit te rechtvaardigen. Daarbij kan het niet gaan om het moeten afnemen van één specifiek product of bij één specifieke partij. Het gaat om het stimuleren van de marktvolwassenheid. Er wordt binnen de regio vanuit EFRO-subsidie wel een start gemaakt met MKB Innovatievouchers circulaire economie voor het kunnen testen van een circulaire innovatie.

•

Ontwikkel ‘tooling’ voor circulair financieren, in de vorm van een gestandaardiseerde en goedgekeurde aanpak voor circulaire ondernemingen. Dit helpt banken bij het beoordelen en financieren ervan.

•

CO2 wet- en regelgeving. Door de beprijzing van CO2-uitstoot ontstaat een belangrijke prikkel voor vermindering hiervan, wat het ecosysteem Earth Valley en CE sterk stimuleert. Geconstateerd werd dat voor de industrie de CO2-markt nog onvoldoende werkt. Dit is een issue wat de landelijke overheid aangaat, maar een belangrijke factor kan zijn in de ontwikkeling naar een ook geopolitiek minder afhankelijke, eigen nationale of Europese alternatieve energie- c.q. circulaire economie. Utrecht Region als koploper in aanpak netcongestie én duurzame energieoplossingen De regio Utrecht loopt voorop in Nederland met de problematiek rond netcongestie, maar ook de aanpak ervan. Dit gebeurt via afspraken tussen bijvoorbeeld netbeheerders, overheden en partijen die woningbouwprojecten ontwikkelen. Zoals al het geval is voor grootverbruikers/bedrijfsleven dreigt namelijk nu ook de netcongestie voor woningbouw tot een stilstand te leiden. Maar wat opvalt is dat deze rol niet ook geldt (met uitzondering van duurzame mobiliteit en bi-directioneel laden/opslag-infrastructuur) voor de mate waarin bedrijven in de regio ‘leading’ zijn voor het ontwikkelen van decentrale duurzame energie-oplossingen.

Vele regio’s in ons land kijken naar hoe Utrecht met de zogeheten FGU-aanpak (Flevoland Gelderland Utrecht) en innovatieve afspraken rond netbudgetten voor gebiedsontwikkelingen (Merwedekanaalzone), leidend is. Gezien de voortrekkersrol op het gebied van netcongestie en infrastructuur, ligt er een kans om – mede door de ROM Utrecht Region – te verkennen hoe de ontwikkeling en opschaling van decentrale energie-oplossingen (zoals opwekking uit alternatieve bronnen, opslag en smart grids) een impuls kan krijgen. De ROM Utrecht Region kan hierin naast als financier ook als spil in het ecosysteem een rol vervullen. Zo treedt de ROM op als verbinder tussen ondernemers in het ecosysteem en de andere partijen in het ecosysteem.

33

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Tussenconclusie Earth Valley en Circulaire Economie •

Er lijkt sprake van marktfalen in de financiering binnen het ecosysteem Earth Valley en CE. Belangrijke product- en bedrijfsontwikkelingen komen niet tot wasdom door een onvoldoende zicht op business modellen en/of de onmogelijkheid van (bancair) maatwerk passend bij die modellen. Hier spelen ‘onderproductie’, onvoldoende impact van positieve ‘externe effecten’ en ‘informatie asymmetrie’ als vormen van marktfalen. Deels hoort dit bij de fase van startups en scale-ups en technologieën in ontwikkeling.

•

•

Behoefte is aan de rol van de overheid of semipublieke instellingen, in het bijzonder in de fase van startups en scale-ups. Als directe investeerder/ financier, maar bijvoorbeeld ook als ‘lender of last resort’, waarbij achtergestelde (‘junior’) posities of garanties worden geboden zodat investeerders/banken meer risico nemen. Zo kan de markt meer groeien naar volwassenheid en meer succesvolle referenties opbouwen. Specifiek voor bedrijven met circulaire oplossingen is het door financiers omarmen van ‘contract-based financing’ van belang: het financieren op basis van de waarde van afgesloten contracten in plaats van fysieke activa. Het gaat daarbij om minder ‘product-based’ maar meer ‘servicebased’ financiering.

•

De ROM Utrecht Region speelt een belangrijke rol in dit ecosysteem door als investeerder en netwerkpartner bedrijven te ondersteunen die bijdragen aan de energietransitie en circulaire economie. De ROM Utrecht Region en het Energiefonds zijn hierin complementair; waar het Energiefonds zich richt op financiering van duurzame energieprojecten, versterkt de ROM de bredere economische infrastructuur en stimuleert zij innovatie. Het is in die zin ook denkbaar het Energiefonds te verbreden met meer specifiek op de circulaire economie toegesneden aanbod (‘van

•

Energiefonds Utrecht naar Energie- en Circulair Fonds Utrecht’). Het is ook denkbaar hier een tussenproduct (genoemd werd een ‘tussenfonds’) voor te ontwikkelen, waar de vernieuwing van product (naar service), van asset (naar contract) samengebracht wordt in een waarborg-/garantie-structuur tussen bedrijf en financier.

New Digital Society Het ecosysteem in de regio Utrecht Gesprekspartners uit de regio maar ook elders uit het land herkennen de regio Utrecht als een regio met een sterk profiel op media, digitalisering en tech. Het ecosysteem New Digital Society betreft onderwerpen die gaan over de mens in relatie tot de digitale samenleving. ROM Utrecht Region noemt vijf unieke innovatie ecosystemen: • •

Media: richt zich op innovatie in de media, in de regio Utrecht voornamelijk geclusterd rond de Mediacampus in Hilversum. Games: met name vanuit de onderwijsinstellingen starten vele game studio’s in de regio Utrecht. Daardoor is regio Utrecht ook interessant voor gevestigde namen in de sector. In Nederland zijn Breda en Purmerend ook regio’s met een sterk profiel op de game sector. Kenmerkend aan deze sector is dat creatief talent aanwezig is, dit werkt als een magneet voor buitenlandse bedrijven.

34

•

EdTech: gaat naast de onderwijsinstellingen ook over andere vormen van educatie, zoals instructievideo’s in technische beroepen of een arts die op afstand digitaal ondersteuning biedt (e-health).

•

Immersive technology: dit omvat technologieën als Virtual Reality (VR), Augmented Reality (AR). De kracht van de regio op dit thema komt voort uit de combinatie van creatieve inhoud, technologische- en academische kennis.

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

•

Trust: betreft het vertrouwensaspect in de samenleving dat samenhangt met digitale oplossingen. In de regio Utrecht werken bedrijven en kennisinstellingen aan veilige en verantwoorde technologieën om de digitale samenleving veilig te houden. Het kan gaan om cyber security/ dataveiligheid, een datakluis gericht op het zelf laten beschikken en beslissen als consumenten over wat er met jouw data gebeurt of het tegengaan van desinformatie, deepfakes c.q. misbruik van identiteit.

Kapitaalmarkt New Digital Society De al beschreven brede landelijke uitdagingen op de kapitaalmarkt zijn veelal ook toepasbaar op de kapitaalmarkt gericht op ecosysteem New Digital Society. Aantrekken van vroege fase financiering tot en met TRL 6-7 blijft ingewikkeld. Daardoor komt doorontwikkeling en opschaling niet of nauwelijks tot stand. In een deel van het ecosysteem is de aanwas van innovatie en startups dun. Er zijn ook nog relatief weinig aansprekende voorbeelden op dit terrein. Dit wijten betrokkenen aan een aantal factoren: • De complexiteit van technologieën, waardoor veel senioriteit in de betreffende sector (zoals Trust) nodig is voor een succesvolle startup of scale-up. • •

Bijvoorbeeld in de media worden innovatieve startups -als ze er zijn- snel overgenomen door grote mediabedrijven. Er lijkt met name op EdTech en ‘Trust’ nog weinig ondernemers-energie te zitten, met uitzondering van oplossingen voor cyber security. Het idee dat deze thema’s bij kunnen dragen aan belangrijke maatschappelijke uitdagingen wordt nog niet altijd zo gevoeld. De snelle groei van technologieën als AI, Augmented- en Virtual Reality brengen steeds ook een vraag om data-beveiliging/bescherming met uitwassen en misbruik met zich mee.

Extra kapitaal wordt dan ook voor dit ecosysteem nadrukkelijk niet gezien als de enige oplossing. Meer zou de focus moeten liggen op het opwerken van innovaties en startups op deze belangrijke thema’s. De portefeuille van ROM Utrecht Region bestaat op dit moment minder uit bedrijven in de sector New Digital Society. Specifiek voor de mediasector geldt dat grote bedrijven momenteel door AI grote zorgen hebben en vooral bezig zijn te overleven. Ondanks dat de sector minder lijkt te werken aan innovatie en minder startups kent, verwachten betrokkenen dat de focus op innovatie wel verder aan gaat trekken. Dit komt mede door de maatschappelijke uitdagingen, maar ook door steeds strengere wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van data. Dit leidt tot meer urgentie om te werken aan innovatieve oplossingen. Specifiek op de thema’s waar de regio Utrecht zich op richt lijken nauwelijks vroege fase venture Capital-fondsen actief. De seed capital regeling via RVO (die functioneert als co-investor voor VC’s) wordt door partijen als goed voorbeeld ervaren. Met name voor innovaties in de tech sector leidt deze regeling tot meer aanbod van VC’s, ook in vroegere fasen. Echter, voor proposities in de media, gaming of EdTech sector bieden ook deze fondsen vaak geen oplossing. Er zijn beperkt VC’s die zich richten op innovaties in deze sectoren.

Terwijl innovaties in deze sectoren wel als cruciaal worden gezien om maatschappelijke problemen op te lossen. De ROM Utrecht Region wordt hier een belangrijke rol toegedicht, zowel vanuit de Business Development- als de investeren taak. Het Innovatiefonds Noord-Holland (waar Hilversum formeel onder valt) legt vooralsnog ook geen focus op deze thematiek.

35

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Een belangrijke factor is dat business modellen in dit ecosysteem vaak urenmodellen zijn. Dit is minder interessant voor investeerders, aangezien opschaling lastig is. Daarom wordt in de sector steeds vaker nagedacht over alternatieve modellen die wel schaalbaar zijn. Een belangrijke rol hierbij, is weggelegd voor patenten, die veel waard kunnen worden bij opschaling. Met name in de tech zijn grotere tickets vanaf circa € 5 miljoen nodig in de opschalingsfase. Deze zijn vaak lastig te vinden, zeker bij Nederlandse investeerders. Deze constatering ligt in lijn met de conclusies uit landelijke onderzoeken. Bedrijven zijn in deze fase vooral aangewezen op buitenlandse investeerders, en dan vooral uit de VS en via Engeland Londen uit andere werelddelen. Dat brengt echter ook met zich mee dat de (mede)controle over technologieën, producten en bedrijven meer in buitenlandse handen komt en niet het minst dat ook het zo belangrijke reclamegeld in het buitenland terecht komt en niet geïnvesteerd wordt in innovatie en doorontwikkeling in Nederland. Vanuit data komt naar voren dat in 2024 circa 7,5% (803) van de landelijke tech bedrijven in de regio Utrecht waren gevestigd. Circa 1% van de landelijke tech-bedrijven was een in de regio Utrecht gevestigd deeptech bedrijf.

Slechts 1,6% van de landelijke investeringen in tech bedrijven landt bij Utrechtse tech bedrijven en 0,7% bij in Utrechtse deeptech-bedrijven. Dit houdt kortom in dat een relatief (te) klein deel van het Nederlandse venture capital financiering bij Utrechtse (deep)tech-bedrijven landt, waardoor de kans op een financieringsvraag die groter is dan het aanbod waarschijnlijk is. Tegelijkertijd lijkt er sprake te zijn van een toenemende influx van buitenlands kapitaal, met name in de tech sector die wel tot 85% (breakout VC, categorie 50-100 miljoen) met niet-Nederlands geld gefinancierd zou zijn.20 Het beeld dat regulier mkb minder makkelijk financiering verkrijgt als het gaat om bedragen tot 1 miljoen euro wordt herkend. Het omarmen van bestaande technologieën voor het innoveren of opschalen van het eigen bedrijf is daarmee lastig, laat staan het zelf innoveren met behulp van innovatie-kapitaal. Aandachtspunten en kansen voor regio Utrecht Voor de regio Utrecht liggen met name kansen in de toepassing van tech, minder op de ontwikkeling ervan. Tijdens de thematafel komt naar voren dat de huidige focus in de regio Utrecht nog te veel op fundamenteel onderzoek ligt. De kansen voor de regio liggen vooral in de toepassing van innovaties. Samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijvigheid in de sectoren kan hieraan bijdragen.

De ervaring van gesprekspartners is dat innovaties in met name de mediasector vaak geïnitieerd worden door personen die ervaring hebben in de sector. Minder vaak komen innovaties uit de koker van de Hogeschool of Universiteit. Kansen worden gezien in het koppelen van jong (ondernemers)talent van de Hogeschool en Universiteit en senioriteit en praktijkervaring in de sector, geclusterd op de mediacampus. Tijdens de thematafel is het contact gelegd om de koppeling nadrukkelijker te leggen.

20

36

State of Dutch Tech Report 2025

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

In provincie Utrecht beschikbare initiatieven en regelingen rond thema’s die raken aan New Digital Society zijn niet beschikbaar in de regio Hilversum. Juist in die regio wordt gebouwd aan een mediacluster. Partijen die binnen het ecosysteem werken maar buiten de provinciegrenzen gevestigd zijn, kunnen geen aanspraak maken op de regelingen. In provincie Noord-Holland ligt minder focus op dit thema en zijn geen/minder regelingen. Relevante trends en invloeden voor New Digital Society In deze sector is de buitenlandse invloed een belangrijk gespreksonderwerp. Allereerst gebeurt het regelmatig dat Europese innovaties door buitenlandse partijen (VS, China) worden opgekocht. Zoals al genoemd neemt de invloed van buitenlandse investeerders, met name toe in de tech sector. De groei en de implementatie vindt hierdoor elders plaats. Als het gaat om tech en AI wordt dit als risico benoemd, gezien de geopolitieke ontwikkelingen. Europa acteert hier wel op, bijvoorbeeld door met het Europees Investeringsfonds (EIF) meer te investeren in Europese innovaties en bedrijven in deze sector, om zo ook autonomer te worden. Ten slotte hosten veel Europese, Nederlands en ook Utrechtse bedrijven data in een cloud gestationeerd in de US. Ook dit wordt steeds meer als risico gezien. Dit biedt tegelijkertijd kansen voor regio Utrecht als een regio met meerdere innovaties op autonoom data hosten.

De regio Utrecht wordt binnen Europa ook gezien als een van de meest innovatieve regio’s (top 15). De focus in een deel van dit ecosysteem ligt op het tegengaan van negatieve maatschappelijke effecten. Ondernemerschap en innoveren in ecosystemen Life Sciences & Health en Earth Valley lijkt veelal als meer ‘sexy’ te worden ervaren dan bijvoorbeeld rondom EdTech en Trust. Rondom Immersive Technology en Gaming is meer interesse in innovatie en ondernemerschap, maar juist de cross-overs met die innovaties en technologieën zijn essentieel om ook rondom Media, EdTech en Trust het verschil te maken. Dit wordt zelfs als cruciaal ervaren om als samenleving het vertrouwen te én de controle te houden dan wel terug te krijgen over ons eigen ‘digitale ik’ en onze omgeving. Innovaties in dit ecosysteem zijn vaak kansrijk voor andere sectoren en ecosystemen. Daarom zijn de crossovers tussen de ecosystemen cruciaal. Ter illustratie, een AI innovatie is op zichzelf vaak niet veel waard. De waarde stijgt vooral als het toepasbaar is in bestaande processen en deze sneller, veiliger of makkelijker maakt. Werken naar een verbetering van het financierings-speelveld • Er lijkt sprake van marktfalen in de financiering binnen het ecosysteem New Digital Society.

Financiering van maatschappelijk van belang zijnde innovaties, startups en scale-ups komt maar moeizaam tot stand door de verschillende fasen heen. Hier dreigt onderproductie en een onvoldoende meewegen van het belang van de positieve ‘externe effecten’ als definities van marktfalen.

37

•

Behoefte is aan de rol van de overheid of semipublieke instellingen, in het bijzonder in de fase van startups en scale-ups. Hierdoor kan de markt zich ontwikkelen en meer tot wasdom komen.

•

Specifiek in deze sector moet aandacht zijn voor ontwikkeling van innovatie en deze implementeren in de sector. Bijvoorbeeld door samenwerking tussen de Mediacampus en Universiteit Utrecht te intensiveren.

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Conclusies Aanleiding en aanpak In dit onderzoek worden de belangrijkste ontwikkelingen op de kapitaalmarkt in regio Utrecht geschetst. De aanleiding voor dit onderzoek is een mogelijke kapitaalstorting van de aandeelhouders van de ROM Utrecht Region in het participatiefonds van ROM Utrecht Region. De centrale vraag in dit onderzoek is: Hoe heeft de verhouding tussen vraag en aanbod voor bedrijfsfinanciering zich ontwikkeld in regio Utrecht en welke rol speelt marktfalen daarbij? Belangrijke vertrekpunten voor dit onderzoek zijn het kapitaalmarktonderzoek voor regio Utrecht uit 2019. Ook landelijke onderzoeken en data zijn benut. Met een kwalitatieve aanpak zijn de landelijke beelden vertaald naar de ontwikkelingen in regio Utrecht. Door gesprekken, een ronde tafel en enkele thematafels is een gezamenlijk beeld gevormd van de belangrijkste ontwikkelingen op de kapitaalmarkt in regio Utrecht. Conclusies De algemene conclusie is dat de kapitaalmarkt in Utrecht een aantal fasen van mismatch kent. We geven eerst een korte samenvatting van de conclusies, waarna we deze verder uitwerken in vier deelconclusies. Daarbij noemen we per fase ook de vorm van marktfalen en de bestaande rol van ROM Utrecht Region. Startups ervaren, net als in 2019, uitdagingen bij het ophalen van financiering. Dit geldt met name voor de vroege fase.

Zij ervaren het tekort vooral in het voor hen belangrijke segment tot € 1 miljoen. Dit wordt mede veroorzaakt door marktfalen. Ook scale-ups ervaren -mede vanwege vergelijkbaar marktfalen- uitdagingen bij het ophalen van financiering in de fase van groei en opschaling. Dit tekort geldt vooral voor tickets vanaf € 1 miljoen. Dit tekort wordt zeker ook gevoeld bij tickets groter dan € 5 miljoen, evengoed als voor tickets groter dan € 10 miljoen. Niet alleen voor hoger risico-ondernemingen, zoals startups, maar ook voor breed mkb wordt het steeds lastig om financiering op te halen voor tickets tot € 1 miljoen. Belangrijkste oorzaak is dat banken meer zijn gaan standaardiseren. Dit is ingegeven door strengere wet- en regelgeving vanuit de overheid. Het ontstane beeld is dat het in de nabije jaren lastiger wordt om financiering op te halen. Dit wordt veroorzaakt door onder andere geopolitieke ontwikkelingen, mogelijke bezuinigingen in de academische wereld en een hoog aantal investeringen in de jaren 2021 en 2022 die slechts gedeeltelijk en later dan normaal terugvloeien. In de huidige markt zijn veel fondsen bezig om nieuw fondsvermogen aan te trekken. Dit wordt als steeds uitdagender ervaren.

38

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Conclusie 1: In vroegere fasen van innovatie in Utrecht is een tekort aan kapitaal. Ondanks dat het aantal investeringen in de seed-fase zijn toegenomen, ervaren startups in de vroegste fasen (TRL 1-3) en in de ontwikkelingsfase (TRL 4-6) uitdagingen om financiering op te halen. Dit geldt met name voor tickets tot € 1 miljoen. Voor de fasen waarin tickets tot € 5 miljoen nodig zijn, investeren fondsen, waaronder de ROM, vaker samen. Ook in deze fase ervaren ondernemers uitdagingen om financiering op te halen. De mismatch op de kapitaalmarkt in deze fasen lijkt mede te worden veroorzaakt door marktfalen. Het gaat dan om de volgende vormen van marktfalen: • •

Externe effecten: negatieve effecten die voorvallen als de innovatie geen doorgang vindt worden maar ten dele door de potentiële financier gevoeld. Informatie asymmetrie: onderneming en financier hebben verschillende mate van informatie beschikbaar. Hierdoor weet de financier de propositie

•

niet op waarde te schatten. Uiteenlopende prikkels: belang van financier en innovator lopen uiteen.

•

Overheidsbeleid met negatieve bijeffecten: het om moeten gaan met wet- en regelgeving door de bancaire sector heeft als gevolg dat maatwerk voor kansrijke startups niet tot stand komt.

Bestaande rol van ROM Utrecht Region in deze fase: de ROM Utrecht Region heeft producten voor de vroege fase. Het participatiefonds voorziet, samen met co-investeerders, in tickets tussen € 1 miljoen en € 5 miljoen. Met name tot circa € 3 miljoen. Conclusie 2: Er is een tekort aan kapitaal voor scale-ups. Dit tekort geldt voor tickets vanaf € 1 miljoen. Dit tekort wordt zeker ook gevoeld bij tickets groter dan €5 miljoen, net als voor tickets groter dan €10 miljoen. Zeker voor regio Utrecht is dit relevant, aangezien bijvoorbeeld bedrijven in het LSH ecosysteem relatief snel grote bedragen nodig hebben. Een Venture Capital-fonds dat zich richt op tickets van minimaal € 5 miljoen tot € 10 miljoen heeft, gezien een passende spreiding van risico, al snel een totaal fondsvermogen van € 100 miljoen nodig. In Nederland zijn deze fondsen relatief beperkt aanwezig. Steeds vaker lukt dit enkel door met buitenlandse investeerders in zee te gaan, veelal vanuit Europa en VS. Dit brengt, zeker gezien de geopolitieke ontwikkelingen, risico’s met zich mee. Deze risico’s worden steeds relevanter. De mismatch op de kapitaalmarkt in deze fase lijkt mede te worden veroorzaakt door marktfalen. Het gaat dan om de volgende vormen van marktfalen: •

Externe effecten: negatieve effecten die voorvallen als de innovatie geen doorgang vindt, worden maar ten dele door de potentiële financier gevoeld.

• •

Uiteenlopende prikkels: belang van financier en innovator lopen uiteen. Overheidsbeleid met negatieve bijeffecten: het moeten voldoen aan wet- en regelgeving door de bancaire sector heeft als gevolg dat risicovollere scale-ups te niet of nauwelijks gefinancierd worden.

Bestaande rol van ROM Utrecht Region in deze fase: de ROM Utrecht Region investeert, ook vanuit het participatiefonds, in tickets onder € 5 miljoen.

39

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Conclusie 3: Breed mkb ervaart een tekort aan kapitaal voor tickets kleiner dan € 1 miljoen. Het wordt steeds lastiger voor breed mkb om financiering te vinden. Dit geldt vooral voor tickets onder € 1 miljoen, zowel voor innovatie als toepassing van innovaties van derden. Dit wordt primair veroorzaakt door doorgevoerde standaardisering bij banken en afnemende interesse voor tickets in dit segment. Deze standaardisering komt voort uit wet- en regelgeving. Deze wet- en regelgeving leidt ertoe dat de kosten voor banken zo hoog oplopen dat het leveren van maatwerk bij aanvragen tot € 1 miljoen niet lukt. Daarnaast is de rente fors toegenomen, wat de business case voor ondernemers lastiger maakt. De mismatch op de kapitaalmarkt in deze fase lijkt vooral te worden veroorzaakt door marktfalen. Het gaat dan om de volgende vormen van marktfalen: • •

Marktongelijkheden: concentratie van marktmacht (in dit geval bij banken), waardoor toegang wordt ontzegd. Overheidsbeleid met negatieve bijeffecten: Tegenstrijdig overheidsbeleid en wet- en regelgeving, dat tot negatieve bijeffecten leidt. In dit geval

betreft het negatieve bijeffecten voor de financieringen tot € 1 miljoen. Bestaande rol van ROM Utrecht Region in deze fase: de ROM Utrecht Region heeft deze groep bedrijven (breed mkb) op dit moment niet als doelgroep. Conclusie 4: De verwachting is dat het in komende jaren voor alle fasen (nog) lastiger wordt om kapitaal aan te trekken. De verwachting is dat het voor startups en scale-ups in de komende jaren steeds uitdagender wordt om kapitaal aan te trekken. Redenen die genoemd worden zijn onder andere: 1. geopolitieke ontwikkelingen wat leidt tot extra onzekerheid bij investeerders en andere prioriteiten bij overheden 2. 3.

verwachte bezuinigingen in de academische wereld wat ook zal leiden tot bezuinigingen op innovatie bij kennisinstellingen verstrekte financieringen die beperkt en later terug lijken te vloeien waardoor verstrekte middelen minder en later opnieuw geïnvesteerd worden.

Deze ontwikkelingen kunnen ook kansen bieden. Zo kan onderzocht worden in hoeverre kapitaal van institutionele beleggers en grote nieuwe Europese fondsen benut kan worden voor regio Utrecht. Het is in ieder geval cruciaal om de bestaande en nieuwe mogelijkheden goed te ontsluiten voor de regio. Bestaande rol van ROM Utrecht Region in deze fase: als het voor startups en scale-ups inderdaad lastiger wordt om kapitaal aan te trekken, kan de rol van ROM Utrecht Region vaker het verschil maken voor de doelgroep.

40

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Samenvattende tabel Hieronder vertalen we de conclusies naar een tabel gelijk aan de wijze waarop de uitkomsten van het onderzoek in 2019 werden weergegeven. Totaal

Totaal vraag-

Specifieke karakteristieken

aanbod Naar levensfase

Naar type vermogen

Eigen

Vreemd

vermogen

vermogen

Totaal

-/-

-

-/-

Startup

-

0/-

-/-

Naar ticket sizes

Spreiding te kort over ticket sizes, verschilt per fase Vooral tekort aan tickets tussen € 250k - € 1 miljoen. Tekort aan tickets vanaf € 1 miljoen. Zeker

Scale-up

-/- (tot 1 mio.)

Volwassen Legenda Groot tekort: Tekort: Neutraal: Geen tekort:

+ (> 1 mio.)

-

0/+

-/- (tot 1 mio.)

ook tekort aan tickets groter dan € 5 miljoen en ook groter dan € 10 miljoen. Grootste tekort in tickets < €1 miljoen.

+ (> 1 mio.)

-/0 +

Ten opzichte van de situatie in 2019 zien we enkele verschillen. Bij de volwassen markt ontstaat onderscheid tussen tickets tot € 1 miljoen en daarboven. Duidelijk wordt dat de situatie tot € 1 miljoen verslechterd is, vooral voor Vreemd Vermogen (leningen van banken). Boven € 1 miljoen lijkt meer Eigen Vermogen beschikbaar, primair via Private Equity. Voor vroege fasen van innovatie lijkt de markt de verslechteren, financiers schuiven op naar latere fasen waar minder risico is. Op dit moment is de verwachting dat financiers steeds voorzichtiger worden.

41

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Bijlage 1: Definities Circulair bedrijf: een bedrijf dat één of meerdere circulaire bedrijfsactiviteiten in uitvoering brengt. Circulaire economie: economisch systeem dat gericht is op het minimaliseren van afval en het optimaal benutten van grondstoffen. In plaats van het traditionele lineaire model van "nemen, maken, gebruiken en weggooien," streeft de circulaire economie naar het hergebruik, herstel en recycling van materialen en producten. Crowdfunding: Een manier om aan kapitaal te komen, door via internet geld aan te trekken van een groot aantal kleine geldschieters. Informals & business angels: Particuliere investeerders die risicokapitaal (in de vorm van eigen vermogen, via het nemen van aandelen) verschaffen aan bedrijven. Betreft doorgaans kapitaal gericht op de (pre)seed- of startup/growth-fase. Worden ook wel ‘business angels’ of ‘angel investors’ genoemd. Marktfalen: situatie waarin de markt proposities die als goed bestempeld kunnen worden toch niet oppakt. Er zijn verschillende vormen van marktfalen, zie de tabel onderaan de definitielijst. Privaat kapitaal: kapitaal beschikbaar gesteld door een private partij, het kan gaan om de volgende typen kapitaal: bancair, institutionele investeerders, leasing, private equity, venture capital, informals/business angels, crowdfunding, et cetera.

Private equity: Risicokapitaal in de vorm van eigen vermogen, via het nemen van aandelen dat wordt geïnvesteerd door gespecialiseerde bedrijven in niet-beursgenoteerde bedrijven. Betreft doorgaans kapitaal gericht op de startup/growth of mature fase. Publiek kapitaal: kapitaal beschikbaar gesteld door een publieke partij, het kan gaan om onder andere de volgende typen kapitaal: publieke fondsen, garantstellingen, subsidieregelingen op niveau van zowel Europa, Rijk als regionaal-lokaal). Regionale innovatieve mkb: ondernemingen met 2 tot en met 250 medewerkers in dienst en maximaal 50 jaar omzet dat focus heeft op innovatie. Regulier mkb: onderneming met 2 tot en met 250 medewerkers in dienst en maximaal € 50 miljoen omzet en een balanstotaal van maximaal € 43 miljoen. Regulier mkb betreft het gevestigde mkb dat al minimaal 10 jaar bestaat, geen primaire focus heeft op innovatie en stabiel opereert. Scale-up: Bedrijven die de komende vijf jaar een gemiddelde jaarlijkse omzetgroei van minimaal 20 procent verwachten. 42

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Startup: Bedrijf dat maximaal 5 jaar oud is. Ticket size: De omvang van een investering (eigen vermogen) of financiering (vreemd vermogen) of enige combinatie daarvan (achtergestelde lening, converteerbare lening). Type kapitaal: vorm waarin kapitaal verstrekt wordt, bijvoorbeeld subsidie, lening publiek/privaat, private equity, venture capital, crowdfunding. Marktfalen: mogelijke vormen Oorzaken

Definitie

Voorbeelden

Marktongelijkheden

concentratie van marktmacht, waardoor toegang wordt

discriminatie

ontzegd Instabiele markten

niet rationeel marktgedrag

kuddegedrag en bubbelvorming in aandelenmarkten

Onderproductie van goederen in algemeen

het overzicht over de totale positieve effecten zijn nog

omvang van geleverd onderwijs en

belang

onzeker of zijn per definitie publiek van aard, waardoor vanuit de markt niet of te weinig wordt geproduceerd

gezondheidszorg

Externe effecten

men ondervindt zelf niet alle effecten maar derden ook, en resulteert erin dat de voor- en nadelen van de

landschapsverbetering, kosten van files

investeringsbeslissing maar ten dele door de beslisser gevoeld wordt Free rider gedrag

men ondervindt de effecten toch wel, omdat er sprake is

defensie

van niet-exclusiviteit Informatie asymmetrie

beide partijen hebben ongelijke informatie bij het nemen

de slagingskans van innovaties zijn door

van beslissingen hetgeen de besluitvormingsvermogen beïnvloed. Betreft ook voorkeurverschillen in de tijd.

financiers moeilijk te beoordelen vanwege onbekendheid met de producteigenschappen

43

Onvoldoende bescherming

eigendomsrechten kunnen onvoldoende aangevraagd

free riders gedrag leidend tot

eigendomsrecht

of verdedigd worden

onderdrukking van innovatie

Uiteenlopende prikkels

beide partijen hebben (te) uiteenlopende belangen,

een verhuurder wordt niet geraakt door het

hetgeen de besluitvormingsmogelijkheden raakt.

energieverbruik, maar wel door de aanschafprijs

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Overheidsbeleid met negatieve bijeffecten

Gebrekkig dan wel tegenstrijdig overheidsbeleid c.q. wet-

subsidies die markt barrières veroorzaken

en regelgeving Bron: European Commission, European Investment Bank, General methodology covering all thematic objectives. Volume I. Version april 2014.

44

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Bijlage 2: Gesprekspartners interviews Organisatie

Gesprekspartner

Organisatie

Gesprekspartner

ROM Utrecht Region

Edgard Creemers

Dotslash

Jelle Drijver

Rabobank regio Utrecht

Hans van de Guchte

Utrecht Inc

Jorg Kop

Rabobank Startup & Scale-up

Peter Smit

Utrecht Holding

Timo Koopmans

VNO-NCW Midden

Allard Schuering

Lumolabs

Thomas Hannes

Invest NL

Rinke Zonneveld

Mediacampus Hilversum

Vivian Opsteegh

EBU

Michiel Dijkman

Provincie Utrecht

Sjoerd Hardeman

EFRO

Ruud van Raak

Stichting MKB Financiering (SMF)

Ronald Kleverlaan

EIB

Chantal Schrijver

NVP

Felix Zwart

Universiteit Utrecht

Maarten Flinkenflögel &

ASN Bank

Ronald Zeeman

Translink Corporate Finance

Friso Kuipers

Freek van Muiswinkel Ministerie Economische Zaken

Robbert de Ruiter & Mark Westhuis

NL Investeert

45

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

Stefan Alink

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Bijlage 3: Aanwezigen rondetafel en thematafels Aanwezigen ronde tafel 1

Edgard Creemers –

Aanwezigen thematafel Life

Aanwezigen thematafel

Aanwezigen thematafel

Sciences & Health

Earth Valley

New Digital Society

Winnie Meijer - HoloMoves

Paul Roßteutscher – Nordsol

Vivian Opsteegh –

ROM Utrecht Region 2

Jorg Kop – Utrecht Inc

Mediacampus Hilversum Max van den Berg – Holland BIO

Jaron Weishut – Nexero

Gaston Crolla – Gemeente Hilversum

3

Anton Verbunt - MKB

Timo Koopmans – Utrecht

Patrick Willemse – Willemse

David Brinkman – ROM

Utrecht & Centrum voor

Holdings

Welding Solutions

Utrecht Region

Roel Franken - Startup

–Nico van Meeteren – Health

Sara Blanken – Utrecht

Niek Tettero – Utrecht

Utrecht Region

Holland

Holdings

Holdings

Femke van Egmond –

Thom Frielink – Curie Capital

Roy Gosenshuis – Triodos

Roel Reijnen – Tin Capital

Bedrijfsopvolging 4

5

gemeente Utrecht, EFRO 6

Maarten Keesman –

Bank Iris van Bemmel - FME

Edwin Houtmeijers – Uneric

gemeente Utrecht 7

46

Apart gesproken: Arno Otto – Stichting Datakluis

Maarten Flinkenflögel –

Thijs Schaap – NextGen

Universiteit Utrecht

Ventures

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

Deimon Nasiri – Botau Group

Apart gesproken: Marjolijn Zwetsloot – U-Tech

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

8

Maarten van Dijk - BDO

Apart gesproken: Birgite Runia -

Reinier van der Vusse –

Apart gesproken: Martine

UMCU

BigCircle Ventures

Spaans – Dutch Games Association

9

Jaron Weishut - Nexero

10

René Schers – Circ Energy Freek Kortekaas – Energiefonds Utrecht

11

Florentine Fockema – SHIFT Invest

47

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Bijlage 4: Ontwikkelingen in Europese Unie Algemene ontwikkelingen De ontwikkelingen in Nederland en Europa komen grotendeels overeen. In de meeste landen in de EU en in het Verenigd Koninkrijk is durfkapitaal een steeds belangrijkere vorm van financiering en is een vergelijkbare trend zichtbaar. Ondanks dat het geïnvesteerde kapitaal in het afgelopen decennium vertienvoudigd is ten opzichte van het decennium ervoor in Nederland, en in Europa als geheel wordt in Europa nog steeds aanzienlijk minder geïnvesteerd met durfkapitaal dan in de VS en Israël. In Europa wordt gemiddeld 0,16% van het BBP via durfkapitaal geïnvesteerd. In de VS en Israël is dat respectievelijk 0,97% en 3%. Op Europees niveau is te zien dat steeds meer wordt geïnvesteerd in duurzaamheid. 21% van de investeringen in 2024 komt terecht bij duurzame bedrijven. Dat is ook hoger dan in de VS, waar circa 11% van de investeringen bij duurzame initiatieven terechtkomt. Om Europese startups die van strategisch belang voor Europa kunnen zijn te financieren wordt het concept van een kapitaalmarktunie regelmatig geopperd. De toegenomen aandacht voor een Europese kapitaalmarktunie komt voort uit de behoefte om de financiële integratie binnen de EU te vergroten en zo meer spaargeld aan het werk te zetten en de beschikbaarheid van durfkapitaal te vergroten.

Inmiddels wordt er in Brussel ook wel gesproken over een savings and investments union. Het doel van zo’n unie is om barrières weg te nemen die beleggers ervan weerhouden om in andere EU-landen te investeren, en om bedrijven gemakkelijker toegang te geven tot financiering. Het bundelen van middelen tot op Europees niveau kan leiden tot kapitaalaanbod dat de grootste tickets binnen Europa kan bedienen. Om tot een kapitaalmarktunie te komen, zijn er echter fundamentele aanpassingen nodig op het gebied van toezicht, faillissements- en belastingwetgeving, en pensioenen. Het harmoniseren van regels die nu nog verschillen per lidstaat leidt tot een efficiëntere en transparantere markt. De Europese investeringssector zet hierbij ook nadrukkelijk in op het aantrekken van voldoende privaat kapitaal, grensoverschrijdend aantrekken van financiering voor bedrijven en het investeren in kritieke sectoren zoals (digitale en transport) infrastructuur, energietransitie en defensie21.

Ontwikkeling in het financieringsinstrumentarium Blended finance is een financieringsmethode waarbij verschillende soorten publieke middelen ingezet worden om private middelen te mobiliseren. In de praktijk komt het erop neer dat publiek geld – vaak in de vorm van subsidies - wordt gecombineerd met private financiële instrumenten zoals leningen, equity of garanties. Het publieke geld dient als een hefboom voor het mobiliseren van private gelden en om risico’s weg te nemen.

21

48

Kapitaalmarktenunie – standpunten NVP & Invest Europe

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

De Europese Commissie onderkent de moeilijkheden die veel startups hebben bij het ophalen van financiering. Ook ziet de Commissie dat subsidies alleen niet voldoende zijn. Blended finance kan dan de oplossing zijn. Financieren via subsidies en financieren via financieringsinstrumenten zijn nu nog twee gescheiden werelden. De Commissie is bezig met het ontwikkelen van nieuwe regelgeving (onder meer voor de inzet van de structuurfondsen in de komende programmaperiode) waarbij managers van private fondsen het mandaat krijgen om én subsidies uit te zetten (betaald worden uit de Europese gelden) én financieringskapitaal. Op dit moment ligt de verantwoordelijkheid voor subsidies bij de overheid. Het ‘blenden’ van verschillende financieringsvormen (via subsidies én financiering) bij één manager moet private financiers sneller doen instappen, maar bovenal efficiëntie bevorderen voor de startups die daarmee met meer zekerheid en snelheid aan de slag kunnen. Revolverende financiering wordt de komende jaren in Europa nog meer de norm. De Europese Commissie kiest als uitgangspunt dat de onderdelen van een project of bedrijf die rendement opleveren gefinancierd worden door financiële instrumenten waarmee er een terugbetaling ontstaat en middelen opnieuw ingezet kunnen worden. Als uitgangspunt dus: werken met financieringsinstrumenten (leningen, participaties) tenzij.

Onderdelen die onrendabel of anderzijds niet financierbaar zijn worden dan gedekt met subsidies. Nederland (en ook Utrecht) benut de structuurfondsen nu hoofdzakelijk om als subsidie uit te delen (in absolute omvang zetten we financiering in een gelijke omvang in als bijvoorbeeld Malta)22. Naast Utrecht, waarin EFRO benut wordt voor onder andere het SIF en de participatiefondsen van de ROM en UHSF van Utrecht Holdings, zijn er ook andere regio’s die EFRO inzetten voor financieringsinstrumenten. Dit betreft bijvoorbeeld Noord-Holland met het Innovatiefonds Noord-Holland en Flevoland met het Technofonds Flevoland. Het totale aandeel is echter nog steeds relatief laag, maar binnen bijvoorbeeld Kansen voor West is er in de nieuwe programmaperiode juist een toename in inzet op financieringsinstrumenten. Effect van Europese ontwikkelingen

22

49

• •

Ontwikkeling van financieringsoplossingen gericht op scale-ups zal deels op Europese schaal plaats kunnen vinden Samenwerking tussen regio’s en landen, als onderdeel van de kapitaalmarktunie zal steeds meer van belang worden

•

Alternatieve financiering zal steeds meer op Europese schaal gaan plaatsvinden, denk bijvoorbeeld aan crowdfunding en direct lending

FI Campus 2024 in Brussel

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Bijlage 5: Beschikbare publieke instrumenten Instrumenten provincie Utrecht Instrument

Fondsbeheerder

Fase/ doelgroep/

Type kapitaal

Ticket sizes

type bedrijven Startup Fund Utrecht

Utrecht Holdings,

Early-stage startup

(v/h Rabo Pre-seed Fund)

Rabobank & UtrechtInc

funding (<5 jaar)

(Nog)

Overige toelichting

beschikbaar volume Lening (VV)

Tussen € 18K en €

N.B.

50K

Voor technologisch gedreven innovatie met focus op duurzaamheid en maatschappelijke impact.

Vroege Fase

ROM Utrecht

Innovatieve starters

Financiering (VFF)

Region

in TRL-fase 3-5

Lening (VV)

Tussen € 50K en €

Startup Innovatie

ROM Utrecht

Innovatieve starters

Equity (EV) +

Tussen € 50K en €

Fonds (SIF)

Region

in TRL-fase 3-6

converteerbare leningen (VV)

500K

~ € 1,5M

350K

Het VFF biedt risicokapitaal in de proof-of-concept fase.

~ € 6,5M

Gericht op productontwikkeling en marktvalidatie binnen de sectoren LSH, EVA en NDS.

Participatiefonds

ROM Utrecht

TRL fase 6+

Region

Primair Equity

Tussen € 250K en

~ € 25- 30M,

Richt zich op het

(EV). Secundair converteerbare

€ 5M

jaarlijkse investering

verstrekken van groeikapitaal aan

van € 10M

innovatieve bedrijven met een bewezen product-

leningen (VV)

market fit. Utrecht Holdings Seed Fund (v/h

Utrecht Holdings

Utrecht Health Seed Fund)

50

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

TRL-fase 3-5

Primair Equity (EV). Secundair

Tussen € 100K-€ 1M, gemiddelde

~ € 7,5M voor komende 5

Focust op voornamelijk op startups die voortkomen

converteerbare leningen (VV)

investering over alle pijlers is 300K

jaar

uit onderzoek van de UU en het UMCU.

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Energiefonds Utrecht

Provincie Utrecht,

Bedrijven en

Lening (VV)

Lening (VV) tot €

gemeente Utrecht en

projecten die bijdragen aan de

garantstellingen en participaties

50K. Leningen, garantstellingen

Stichting Energietransitie

energietransitie en duurzaamheid.

(EV)

en participaties vanaf € 50K

N.B.

Utrecht Instrumenten provincie Noord-Holland (o.a. Gooi- en Vechtstreek) Instrument

Fondsmanager

Fase/ doelgroep/

Type kapitaal

Ticket sizes

type bedrijven

(Nog)

Overige toelichting

beschikbaar volume (voor zover bekend)

Innovatiefonds Noord-Holland

Provincie NoordHolland,

Startende bedrijven (<5 jaar) in TRL 3-5

Converteerbare leningen

€ 50K-€ 350K

Innovatiefonds Noord-Holland Transitiefonds

ROM InWest

€ 20M (van € 28M initieel

Converteerbare leningen tijdens de proof-of-

beschikbaar)

conceptfase.

Startups en

Equity (EV) en

Tussen € 300K en

Max. € 5M

Bedrijf moet

Scaleups (TRL 6+) die middels

lening (VV)

€ 5M

jaarlijks

maatschappelijk (en financieel) rendementen

innovatie transities bewerkstelligen of

creëren

versnellen Startup fonds MKB

51

ROM InWest

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Landelijke instrumenten Instrument

Fondsmanager

Fase/ doelgroep/

Type kapitaal

Ticket sizes

type bedrijven

(Nog)

Overige toelichting

beschikbaar volume (voor zover bekend)

Rabobank Innovatie Lening

Seed Capital-

Rabobank

RVO

regeling

Bedrijven en projecten die

Lening (VV)

€ 25K-€ 150K

N.B.

bijdragen aan de digitalisering,

(nog) niet in aanmerking komen voor een bancaire

verduurzaming of vitalisering van de

lening omdat er nog geen bewezen resultaten zijn

maatschappij

en/of geen cash flow is.

Investeringsfondsen

Renteloze lening

De investering per

Periodiek

Minimaal 3 onafhankelijke

die zich richten op technostarters

(VV)

onderneming bedraagt

budget. Totaalbudget

aandeelhouders leggen (minimaal) hetzelfde

en/of creatieve starters. Zowel

minimaal € 100K en maximaal €

in de huidige periode van

bedrag in het fonds in. Met het investeringsbudget

Nederlandse als buitenlandse

5M

vier maanden is

investeert het fonds in creatieve en

investeerders kunnen hier gebruik

€ 45M. Maximale

technostarters die maximaal 7 jaar na de

van maken

lening per fonds is €

eerste commerciële verkoop actief zijn

12M

52

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

De Rabo Innovatielening is bedoeld voor bv’s die

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Innovatiekrediet

Rijksdienst voor

Innovatieve

Max. € 5M voor

Ca. €50M

Budget is €10M voor

Ondernemend Nederland (RVO)

ondernemers die nieuwe producten,

Lening (VV)

klinische ontwikkelprojecten

jaarlijkse toewijzing

klinische ontwikkelprojecten, €10M

processen of diensten

en max. € 10M voor technische

voor technische ontwikkelprojecten, €30M

ontwikkelen met aanzienlijke

ontwikkelprojecten

voor klinische én technische

technische risico's

ontwikkelprojecten

MkbInnovatiestimulering

Rijksdienst voor Ondernemend

Mkbondernemingen die

Regio en Topsectoren (MIT)

Nederland (RVO)

actief zijn in de topsectoren en zich

R&Dsamenwerkingsprojecten,

richten op innovatieprojecten

kennisvouchers en meer

Vroege Fase

Rijksdienst voor

Innovatieve starters

Financiering (VFF)

Ondernemend Nederland (RVO)

(<5 jaar) en mkbbedrijven die een

Subsidie

Lening (VV)

€ 20K-€ 350K

Max. € 350K

N.B.

Ondersteuning voor haalbaarheidsstudies,

Jaarlijks €

Gericht op het

2,25M

overbruggen van de risicovolle vroege fase van

innovatief idee willen ontwikkelen

een onderneming

tot een haalbaar businessmodel Borgstellings-

Rijksdienst voor

Mkb-

regeling MKB (BMKB)

Ondernemend Nederland (RVO)

ondernemingen die onvoldoende

Lening (VV)

Max. € 1,5M, max.

Jaarlijks €

75% van onderpand

765M

Microkredieten tot

N.B.

onderpand hebben voor een lening Qredits

53

Qredits Micro-

Startende en

financiering Nederland

bestaande ondernemers in het

€ 50K. Mkbkredieten tot €

mkb die financiering zoeken

250K

Ontwikkelingen kapitaalmarkt regio Utrecht

Lening (VV)

11 april 2025 | Kenmerk: 24453

Uitstaand krediet neemt jaarlijks toe en was in 2023 € 270M

Dutch Growth Co-

EIF, i.s.m. Invest

Innovatieve

Equity (EV) en

Varieert per

Initieel (sinds

Investment Programme

International

bedrijven (m.n. mkb’s) die voor de

lening (VV)

investering

2017) € 150M

N.B.

tweede equity gap financiering willen

Invest International

Invest

Nederlandse

Lening (VV) en

Afhankelijk van het

International

bedrijven en projecten met

equity (EV)

type financiering en projectomvang

Lening (VV)

€ 15M-€ 40M

internationale groeipotentie. Europees Venture Debt

EIB

TRL 7 en nog liever

Voldoende.

TRL 8 of TRL 9