1e. Verslag Inwoners aan het woord januari 2022
Tekst van het document
Inwoners aan het woord
Verslag inwonersparticipatie Omgevingsvisie Hilversum augustus – november 2021 1
Inhoudsopgave
1. Inleiding
1.
Inleiding
3
2.
Aanpak
4
2.1
Vijf vragen
4
2.2
Activiteiten
4
2.3
Verslaglegging
Hoe ziet Hilversum eruit in 2040? Het is belangrijk dat
De concept-Omgevingsvisie komt formeel ter inzage.
inwoners daarover meedenken en meepraten, van jong
Daarna stelt de gemeenteraad de uiteindelijke Omge-
tot oud. Dat kon in het najaar van 2021, als een van de
vingsvisie voor Hilversum vast. Dat staat in de plan-
stappen op weg naar de Omgevingsvisie voor Hilver-
ning in het najaar van 2022.
sum. Veel mensen namen de moeite om mee te doen. Dat kon op verschillende manieren, van enquêtes en
Dit verslag is opgesteld onder leiding van een
5
gesprekken, tot projecten op scholen. Alle opge-
redactieteam. De belangrijkste leden waren een aantal
haalde informatie staat op de website hilversum2040.
inwoners. Het redactieteam heeft toegezien op zorg-
nl. Dit verslag is een weergave van de gedachten,
vuldige en zo objectief mogelijke verslaglegging door
meningen en ideeën van de inwoners die hebben
een onafhankelijke schrijver.
3.
Typisch Hilversum
8
4.
Belangrijke onderwerpen
10
5.
Heel Hilversum
12
5.1
Groen
12
Aan hen is gevraagd wat zij goed vinden aan de
De Omgevingsvisie van Hilversum is een voorbereiding
5.2
Verkeer
13
leefomgeving en wat beter kan; in heel Hilversum
op de aankomende Omgevingswet. De Omgevingswet
en in hun eigen wijk. Die vragen zijn gesteld omdat
gaat tientallen wetten en regels over de leefomgeving
5.3
Woningen
15
een Omgevingsvisie gaat over die leefomgeving. Dus
vervangen. Dat maakt het mogelijk om de leefomgeving
om gebouwen zoals woningen, scholen, bedrijven,
meer in samenhang in te richten en geeft daarnaast
5.4
Architectuur/bebouwing
17
buurthuizen en culturele voorzieningen. Maar ook om
ruimte voor maatwerk.
5.5
Voorzieningen
18
bijvoorbeeld speeltuinen, sportvelden, wegen, en om
De Omgevingsvisie geeft richting en helpt om keuzes te
energietransitie, water, natuur, de lucht en het milieu.
maken voor het beleid tot 2040.
5.6
Klimaat, energietransitie en duurzaamheid
20
5.7
Sociaal
21
5.8
Openbare ruimte
23
5.9
En verder
24
Wijken van Hilversum
26
6.1
Centrum
26
6.2
Hilversumse Meent
6.3
6.
7.
2
meegedaan. Omgevingsvisie
Eigenlijk om alles op, boven en onder de grond. De Omgevingsvisie gaat dus over zaken in onze omge-
Leeswijzer
ving die invloed hebben op hoe we leven, wonen en
Hoofdstuk 2 gaat over de aanpak. Het licht toe bij
werken in Hilversum. Op het welzijn van mensen en op
wie en hoe er gedachten, meningen en ideeën zijn
planten en dieren, nu en in de toekomst.
verzameld, van augustus tot november 2021. En ook hoe dit verslag tot stand kwam.
Ook in de periode van november 2019 tot april 2020 is er informatie opgehaald bij inwoners. Er zijn toen twee
Daarna volgen de uitkomsten van deze
28
burgerpanels en enkele wijksessies gehouden. Verder
inwonersparticipatie:
Noordoost
28
ondernemers. Over bepaalde onderwerpen komen er
6.4
Oost
29
nog verdiepende gesprekken met inwoners.
6.5
Zuidoost
30
Samen met al die verslagen, gaat dit verslag naar de
6.6
Zuid
31
6.7
Zuidwest
32
6.8
Noordwest
32
Tot slot
34
komt er later een apart verslag van gesprekken met ≥
belangrijkste naar voren kwamen. ≥
gemeente voor een volgende stap: om te komen tot
concept-Omgevingsvisie op.
Hoofdstuk 5 gaat over wat zij vinden dat goed gaat en wat beter kan, voor heel Hilversum.
≥
combinatie van denkrichtingen vast. Op basis daarvan stelt het college van burgemeester en wethouders een
Hoofdstuk 4 vat samen wat de deelnemers typisch Hilversum hebben genoemd.
≥
denkrichtingen voor de Omgevingsvisie van Hilversum. De gemeenteraad stelt één denkrichting of een
In hoofdstuk 3 staan de onderwerpen die als
Hoofdstuk 6 gaat over diezelfde vragen, maar dan per wijk.
≥
Dit verslag besluit met reacties op inwoners participatie, in hoofdstuk 7.
3
2. Aanpak Dit hoofdstuk beschrijft de aanpak van de inwo-
2.2
nersparticipatie van augustus tot en met november 2021. Ten eerste de vragen, ten tweede de
Begin december is een enquête gehouden onder
De schrijver werd aangestuurd en bijgestaan door een
Het ophalen van de ideeën, wensen en aandachts-
ondernemers. De uitkomsten hiervan staan niet in dit
redactieteam. Het redactieteam bestond uit onder
punten gebeurde met verschillende activiteiten.
verslag. Ze komen begin 2022 op hilversum2040.nl en
meer drie inwoners en een onafhankelijk voorzit-
worden gebruikt in de volgende fase van de partici-
ter. Het redactieteam heeft er op toegezien dat de
patie.
verslaglegging zorgvuldig en zo objectief mogelijk
Activiteiten
activiteiten met de opbrengst en ten slotte hoe de uitkomsten zijn verwerkt.
Op de website Hilversum2040.nl stond een online enquête. Ideeën voor de toekomst van Hilversum
gebeurde, zodat de inbreng van de inwoners tot zijn
konden mensen op diezelfde website kwijt of op een
2.3
De gemeente Hilversum heeft van augustus tot en met
ansichtkaart. De kaarten zijn deels thuis bezorgd. Ook
Een schrijver van een onafhankelijk tekstbureau heeft
november 2021 vele ideeën, wensen en aandachts-
ging een straatteam tien keer op pad, in het centrum
alle uitkomsten doorgenomen, gerangschikt en ver-
Het verslag is ook afgestemd met de Klankbordgroep
punten van de Hilversummers verzameld voor de Om-
en de wijken. Mensen konden bij het straatteam de
woord in dit verslag. Niet ieder detail staat erin, maar
Omgevingsvisie. Deze groep bestaat uit inwoners en
gevingsvisie 2040. Er stonden vijf vragen centraal:
ansichtkaart of een verkorte enquête invullen en in
wel veel. Alles in dit verslag komt uit de onderzoeks
ondernemers van Hilversum. De klankbordgroep denkt
gesprek gaan. Dat kon ook allemaal bij het Atelier van
activiteiten, er zijn geen andere informatie of menin-
met de gemeente mee over de Omgevingsvisie.
1. Wat vindt u typisch Hilversum?
de Toekomst dat zeven donderdagen open was. Daar-
gen toegevoegd.
2. Wat vindt u goed in uw wijk/heel Hilversum?
naast zijn er wijksessies gehouden. De eerste vier op
3. Wat kan beter in uw wijk/heel Hilversum?
locatie en, wegens strengere coronamaatregelen, de
4. Wat mag er de komende 20 jaar niet uit Hilversum
andere vier online. Ook ging een ‘Reizend Circus’ in
2.1
Vijf vragen
verdwijnen? 5. Wat vindt u voor de komende 20 jaar belangrijk in Hilversum?
Verslaglegging
recht komt.
gesprek met jongeren, sportverenigingen en culturele organisaties. Verder waren er lessen op een aantal middelbare en mbo-scholen en een tekenwedstrijd voor basisschoolleerlingen.
f de enquête op de website Hilversum2040.nl is 836 keer ingevuld →
t/m 25 november zijn 125 ideeën ingevoerd. Dat kan nog steeds, op hilversum2040.nl/nl-NL/projects/uw-hilversum-2040 → de ideeën kregen 986 duimpjes
f er zijn 289 ansichtkaarten teruggestuurd f het straatteam sprak 1055 mensen f 182 mensen vulden de korte vragenlijst in f 265 mensen deden mee aan de wijksessies
Op de website .nl hilversum2040 rs, staan alle cijfe inzendingen, n antwoorden e ideeën
f 150 mensen kwamen naar het Atelier van de Toekomst f 200 scholieren volgden een les f 75 kinderen maakten een tekening van ‘De Toekomst op Straat in Hilversum’
4
5
De winnende tekening
6
7
3. Typisch Hilversum Er is gevraagd wat mensen typisch Hilversum
en ondernemers. Buren groeten en helpen elkaar en
Ondanks meer verkeer en meer bebouwing ervaren
de Vituskerk, het Mediapark heeft Hilversum ook de
vinden. Het gaat dan om zaken die volgens
dankzij een groot aantal vrijwilligers zijn allerlei acti-
veel mensen toch nog rust en ruimte in hun stad: “Een
tv-toren opgeleverd die van ver is te zien. Hilversum
hen het karakter of de identiteit van Hilversum
viteiten mogelijk. Wel vinden sommigen dat de sfeer
drukke stad die niet druk is.”
wordt ook sportstad genoemd, met veel sportliefheb-
bepalen. Zo maakten de deelnemers samen deze
de laatste tijd afstandelijker wordt en mensen meer op
schets van het Hilversum van nu.
zichzelf gericht raken. Ook heeft Hilversum veel grote
Ook de centrale ligging is vaak genoemd als typisch
woningen en wordt nieuwbouw niet altijd als een aan-
Hilversum. Centraal in het land, tussen de grote ste-
Tenslotte wordt de historie niet vergeten. Hilversum is
winst gezien in het straatbeeld.
den maar wel op afstand, en daarbij goed bereikbaar
verbonden met zijn oorsprong van erfgooiers: boeren
met de trein. En centraal in de omliggende natuur, met
met gemeenschappelijk gebruik van gronden.
Drie dingen springen eruit bij de beschrijvingen. Dat zijn het groen, de karakteristieke architectuur van Dudok en het dorpse karakter met stadse voorzienin-
De voorzieningen bestaan uit onder meer vele winkels
gen.
en horeca¸ goede scholen, sportverenigingen en een ziekenhuis.
Over het groen: Hilversum is omringd door natuurgebieden. Ook in de bebouwde kom heeft Hilversum
Wel ontbreekt het volgens veel mensen aan diversiteit
veel groen, al is het in de ene wijk meer dan in de
in het aanbod van cultuur, winkels en horeca. Ook
andere.
staan er winkel- en bedrijfspanden leeg.
De invloed van Dudok is te zien in veel woningen
Andere omschrijvingen van Hilversum gaan over de
en andere gebouwen, zoals scholen, kerken en het
diverse bevolking. Met steeds meer ouderen, maar
raadhuis. Dudok ontwierp zelfs hele straten en wijken:
tegelijk ook gezinnen en jongeren. Uit het hele land
tuinwijken. Hilversum wordt daarom ook wel tuinstad
(inmiddels veel uit Amsterdam) en allerlei nationali-
genoemd. Of tuindórp. Want de benaming stad of
teiten. Inwoners met hoge en lage inkomens. Allemaal
dorp, daar zijn Hilversummers niet over uit. Ondanks
met hun eigen wensen en behoeften.
bers en (succesvolle) sportverenigingen.
bos en hei op fiets- of loopafstand. Zo zijn er veel kenmerken genoemd die de gemeente Wie aan Hilversum denkt, denkt ook aan televisie
typisch Hilversum maken. Toch is er ook een gebrek
en radio: Hilversum als mediastad. Had Hilversum al
genoemd aan uitstraling en eigen identiteit, vooral
iconische gebouwen zoals de Dudokmonumenten en
voor het centrum.
de grootte en de vele voorzieningen wordt nog vaak gezegd: “Ik ga naar het dorp.”
Het is een groeiende bevolking. Dat zorgt voor druk op de woningmarkt, op het groen en op de voorzie-
Het dorpse zit hem in zaken als kleinschaligheid –
ningen.
alles is dichtbij – en laagbouw. Maar ook in de vriendelijke sfeer en in de betrokkenheid van inwoners
Samen met het woon-werkverkeer zorgt de groeiende bevolking ook voor verkeersproblemen. Het wordt drukker op straat en op de ring. Sommige wijken zijn met de auto slecht bereikbaar en parkeren levert problemen op. Ook die verkeersproblemen zijn inmiddels typisch Hilversum. Net als luchtvervuiling door de auto’s en vrachtwagens. De verkeersdrukte zorgt daarnaast voor onveilige situaties: voor auto’s, voor voetgangers en voor fietsers. Zeker nu er meer wordt gefietst. En Hilversum wordt kindvriendelijk genoemd. Maar het is minder kindvriendelijk geworden door de verkeersdrukte en ook door parkeren op de stoep.
8
9
4. Belangrijke onderwerpen Alle reacties samen geven een beeld wat de deel-
aan Hilversum; wat de komende twintig jaar niet mag
nemende inwoners belangrijke onderwerpen
verdwijnen; en wat daarom in de komende twintig jaren
vinden in hun leefomgeving. Onderwerpen waar-
belangrijk is. Je kon per vraag meer dan één mogelijk-
voor nu en de komende jaren aandacht nodig is, om
heid aangeven.
zo te komen tot het gewenste Hilversum van 2040.
Belangrijk nu en in de toekomst Hilversum in de toekomst
Zo komen uit de enquête en uit de andere reacties
In grote lijnen doemt een vrij eensgezind beeld op van
de volgende onderwerpen naar voren. Dit vinden de
de toekomst van Hilversum. Duidelijk is dat iedereen
deelnemers aan de inwonersparticipatie belangrijk om
een groen(er) Hilversum wil, met het dorpse karakter en
de komende jaren aandacht aan te geven:
toch stadse voorzieningen. Een goed evenwicht tussen rustig wonen en reuring. Met een ziekenhuis, sport,
≥
Groen in en om Hilversum
winkels, uitgaan en cultuur naar ieders smaak. Een
≥
Verkeer, zoals het drukke autoverkeer, bereik-
gezellige stad waar mensen bij elkaar betrokken zijn en
baarheid met auto en openbaar vervoer, parkeren,
kunnen meedoen. Een stad met een diverse bevolking
fietsen, wegen en (fiets)paden
en een diverse, maar toch samenhangende bebouwing.
≥
Energietransitie, klimaat en duurzaamheid
Afgestemd op de verschillende (woon)behoeften en
≥
Voorzieningen als ziekenhuis, winkels, horeca, cultuur, sport, ontmoetingsplekken en speeltuinen
met respect voor Dudok. Met een ruimtelijke opzet en met ruimte voor spelen, ontmoeten en groen. Een
≥
Woningen
stad die goed bereikbaar is. Waar veel aandacht is
≥
Architectuur/bebouwing
voor gezondheid en duurzaamheid, en ingericht op het veranderende klimaat. Een stad (of dorp) die het beste
En ook andere onderwerpen waarop de leefomgeving
biedt van twee werelden, en met het liefst meer eigen
invloed heeft:
Resultaten online enquête
Wat vindt u goed aan Hilversum? Voorzieningen (winkels, supermarkt, etc) Groen; bomen, struiken, gras en plantsoenen Woningen Bereikbaarheid (auto, OV) Sfeer in de stad Activiteiten/evenementen die georganiseerd worden Wegen, straten, fietspaden Veiligheid algemeen Speelplaatsen en andere voorzieningen Parkeergelegenheid Verkeersveiligheid Ik vind alles goed aan Hilversum Ik vind niet of weinig goed aan Hilversum Weet niet Overig 0%
20%
40%
60%
80%
Wat vindt u minder goed aan Hilversum? Verkeersveiligheid Wegen, straten, fietspaden Parkeergelegenheid Bereikbaarheid (auto, OV) Sfeer in de stad Groen; bomen, struiken, gras en plantsoenen Veiligheid algemeen Speelplaatsen en andere voorzieningen Activiteiten/evenementen die georganiseerd worden Woningen Weet niet Voorzieningen (winkels, supermarkt, etc) Overig Ik vind alles goed aan Hilversum Ik vind niet of weinig goed aan Hilversum 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
identiteit.
≥
(Verkeers)veiligheid
Er zijn verschillende gedachten over de precieze
≥
Sfeer
invulling van die toekomst, over de weg ernaartoe en
≥
Meedoen (een onderwerp dat vooral naar voren
de juiste balans. Want er zijn tegenstellingen die voor
kwam bij wijksessies, ansichtkaarten en toelich-
lastige keuzes zorgen. Bijvoorbeeld de vraag naar meer
tingen bij de enquête)
woningen en tegelijk naar meer groen.
≥
En andere sociale onderwerpen, bijvoorbeeld werkgelegenheid, gezondheid en bevolkingsop-
Maar welke kanten de gedachten ook op gaan, de reac-
Top 10 - Wat mag de komende 20 jaar niet uit Hilversum verdwijnen? Groen (parken, bomen, struiken) Natuur buiten de bebouwde kom (heide, bossen) Ziekenhuis / medische instellingen Sportvoorzieningen (zwembad, sportvelden, sporthallen) Cultuurvoorzieningen (theaters, podia) Horeca Monumentale gebouwen en beschermde stadsgezichten: historisch erfgoed Winkels Goede OV-verbindingen Bibliotheek
bouw
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
ties laten zien wat mensen bezighoudt. Dat is het beste te tonen met uitkomsten van de online enquête; daarop
Hoofdstuk 5 en 6 gaan verder in op deze onderwer-
zijn de meeste reacties gekomen. De uitkomsten van de
pen. Veel mensen hebben namelijk ook verteld of ge-
andere activiteiten bevestigen het beeld.
schreven waarom ze bepaalde zaken belangrijk vinden en hoe ze er tegenaan kijken. Er kwamen ook veel tips,
De vier staafdiagrammen op pagina 12 laten (in pro-
wensen en ideeën.
centen) zien hoe veel mensen bepaalde antwoorden bij de online enquête hebben gegeven. Het gaat hier om
Hoofdstuk 5 gaat over heel Hilversum, hoofdstuk 6
de vragen wat inwoners goed en minder goed vinden
over de acht wijken.
10
Top 10 - Wat vindt u voor de komende 20 jaar belangrijk in Hilversum? Meer groen, meer bomen Meer aandacht voor duurzaamheid Minder autoverkeer / verkeersdrukte oplossen Verbetering sfeer en uitstraling centrum Verkeersonveilige situaties aanpakken Meer (betaalbare) woningen voor starters, sociale huur, senioren Verbetering fietsfaciliteiten Minder geluids- en stankoverlast Meer culturele voorzieningen Verbetering van infrastructuur (straten/paden/trottoirs etc) 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
11
5. Heel Hilversum Dit hoofdstuk gaat in op de onderwerpen voor
mens. Er is lof voor het ecoduct over de Naarderweg,
heel Hilversum. Er is overlap en veel zaken zijn on-
en de natuurbescherming wordt toegejuicht.
losmakelijk met elkaar verbonden. Dat past eigen-
Ideeën groen: ≥
De Groene Loper uit Oost verder doortrekken de
lijk heel goed bij de Omgevingsvisie: die is juist
Ook over het groen binnen de stad zijn veel mensen
stad in. Dit is een groene route met hier en daar
bedoeld voor een samenhangende aanpak. Om
goed te spreken. De parkjes, pleintjes en plantsoenen
beweegtoestellen.
het overzichtelijk en leesbaar te houden, zijn de
geven hen een ruimtelijk gevoel en ze zien een mooie
onderwerpen iets anders geordend dan in bijvoor-
verwevenheid van groen en bebouwing. Hilversum
beeld de online enquête.
heeft veel grote oude bomen, waar veel waarde aan
≥
Meer kleur en fleur in borders en in groenstroken langs vijvers en straten.
≥
wordt gehecht. Over het algemeen is er waardering
Buurtbewoners betrekken bij beheer van groenstroken of boomspiegels.
voor het groenonderhoud en voor groene initiatieven
≥
Gratis bloemzaden uitdelen.
Het groen in en om Hilversum is door vrijwel ieder-
zoals een biodivers maaibeleid. Koester de bomen,
≥
Tegen verstening van tuinen een tegeltaks of juist
een genoemd als een van de beste, misschien wel dé
het groen en de tuinen van Hilversum, zo is gezegd,
beste kwaliteit van Hilversum. Het heeft veel func-
daarbij ook doelend op botanische tuinen Pinetum
ties, van een prettige woonomgeving en recreatie, tot
en Costerustuin. “Hilversum moet een groene oase
‘groene longen’, biodiversiteit en tegen hittestress. De
blijven.”
5.1
Groen
een premie instellen.
Wat auto’s betreft geeft een deel van de inwoners
≥
Wedstrijd tegelwippen.
aan blij te zijn met de ruimte die Hilversum geeft aan
≥
Een groot park in Hilversum, zodat de omliggende
auto’s, een veelgebruikt vervoermiddel naar en in de
natuur minder wordt overlopen. Eventueel met
stad. Daarbij hoort ook bijvoorbeeld parkeergarage de
een voedselbos.
Hilvertshof in het centrum en andere parkeerplekken.
Bij boomkeus rekening houden met allergieën
Voetgangers zijn er juist over te spreken dat de par-
voor bepaalde soorten.
keerstrook langs de Taludweg weer wandelpad is.
deelnemers aan de inwonersparticipatie vinden dat we heel zuinig moeten zijn op het groen dat er nu is. In
Dit kan beter:
de stad moet zelfs meer groen komen.
≥
≥
Groen beschermen
Over het groen om de stad zijn de reacties duidelijk.
Dit gaat goed:
We moeten de natuurgebieden behouden en er goed
Het meest bijzondere aan Hilversum vind men dat
voor zorgen. Dus geen bebouwing, en – vinden de
iedere bewoner natuur om de hoek heeft. Iemand
meesten - geen weg over de hei.
noemde dat zelfs hét ‘sellingpoint’. Wat de natuur-
≥
Bomenkap verbieden tenzij de boom ziek of een gevaar voor de omgeving is.
Het eenrichtingsverkeer dat voor velen een minpunt
≥
Gekapte bomen in en om Hilversum vervangen
is, vinden anderen positief. Het geef structuur en een
≥
Schoolpleinen en het station vergroenen.
mogelijk neveneffect is dat we minder vaak de auto
≥
Verticale tuinen stimuleren (geveltuinen)
pakken.
gebieden betreft: die zijn lopend of fietsend mak-
Ook over het groen ín de stad dringen mensen aan op
kelijk bereikbaar en Hilversummers komen er graag.
bescherming. Bijvoorbeeld door de kapvergunning
5.2
De natuurgebieden zijn belangrijk voor plant, dier en
weer in te stellen, zodat er niet zomaar bomen weg-
Er is eigenlijk geen onderwerp waarover de meningen
Dit kan beter:
gehaald kunnen worden. Maar ook door groen niet te
zo verdeeld zijn als over verkeer. De problemen
≥
laten wijken voor bebouwing en parkeerplekken.
worden breed erkend: vooral het autoverkeer staat te
Al is men blij met de treinverbinding, elk kwartier een
vaak vast. Voor wat betreft de oplossingen zijn er ech-
trein zou nog mooier zijn dan zoals nu elk half uur.
ter twee kampen: meer ruimte voor de auto of meer
Goede, het liefst betere verbindingen met Amsterdam
ruimte voor andere vervoersmiddelen.
en Utrecht vindt men belangrijk. Hilversum dreigt over
≥
Meer en beter groen in de stad
Bovendien is er in de stad behoefte aan meer en be-
Verkeer
ter groen. Plekken om te spelen, wandelen, chillen,
Openbaar vervoer
een poos echter geen intercitystation meer te zijn. Dat
picknicken, bewegen. Meer groen voor biodiversi-
Dit gaat goed:
zien veel mensen niet zitten. Goedkoper openbaar
teit en tegen hittestress, zoals groene daken, minder
De bereikbaarheid van Hilversum per trein noemt men
vervoer wel.
bestrating – ook in tuinen – en meer groenstroken en
heel goed. Hilversum heeft (nu nog) een intercityhalte
bloeiende planten. Beter groen denkt men voor een
en snelle verbindingen naar de grote omliggende ste-
Treinstation Mediapark is aan een flinke opknapbeurt
deel te bereiken met onderhoud, zoals het maaibeleid.
den. Er zijn zelfs drie treinstations.
toe. Ook wordt aandacht gevraagd voor geluids overlast door goederentreinen. Verder vinden mensen
12
Over onderhoud kwam ook verschillende keren de
Een groot voordeel is dat alles in Hilversum op fietsaf-
vraag om overhangende struiken te snoeien die
stand is. Daarbij is men tevreden over de vele en vaak
stoepen slecht begaanbaar maken.
vrijliggende fietspaden, al mag het meer en beter.
het spijtig dat het spoor de stad in tweeën deelt. Veel mensen kaarten het openbaar vervoer binnen de
13
stad aan. Enkele plekken en wijken zijn met de bus
Overigens willen ook voorstanders van goede auto
delijke keus te maken. Meer of minder auto’s en ook:
prima bereikbaar, maar verder wensen zij een beter en
bereikbaarheid aandacht voor overlast, zoals lucht
meer ruimte voor de auto of voor fietsers en voetgan-
dichter busnet.
vervuiling en de verkeersdrukte in de stad.
gers.
≥
Auto- en vrachtverkeer: betere bereikbaarheid
≥
Parkeren
Ideeën verkeer:
Aan de ene kant willen inwoners dat Hilversum aan-
Er zijn wensen aangegeven voor meer parkeerplek-
trekkelijker wordt voor auto’s; autorijden in Hilversum
ken, vooral in de wijken. Anderen willen juist min-
wordt dramatisch genoemd. Dat gaat in de eerste
der parkeerplekken. Dat kan zijn om autogebruik te
van routes. Bijvoorbeeld niet door woonwijken,
plaats over de doorstroming. Er zijn veel files en stil-
ontmoedigen. De reden kan ook zijn om ruimte vrij te
eventueel een nieuwe (rond)weg aanleggen. Maar:
stand, als gevolg van de grote hoeveelheid auto’s en
maken voor bijvoorbeeld speel- of ontmoetingsplek-
geen weg over de hei.
bijvoorbeeld door de stoplichten op de ring. Auto-
ken, in combinatie met meer groen. In ieder geval is er
mobilisten ergeren zich ook aan het eenrichtingsver-
veel ergernis over scheefparkeren en over parkeren op
keer dat Hilversum tot een zoekplaatje maakt. Al met
de stoep.
al is Hilversum, vooral de wijken, per auto moeilijk Fietsers
≥
≥
Overlast auto’s verminderen door aanpassing
Autotunnels voor betere doorstroming, minder luchtvervuiling en grotere verkeersveiligheid.
≥
Treintunnel.
Dit gaat goed:
≥
Betere bewegwijzering in de stad.
De nalatenschap van architect en stedenbouwkundi-
≥
Vrachtverkeer weren op Diependaalselaan;
ge Dudok is geliefd en is, samen met het groen, een
bereikbaar. De hoeveelheid verkeer, het stilstaan en
≥
omrijden zorgen daarnaast voor extra uitstoot. Mensen
Er zijn heel veel opmerkingen, wensen en suggesties
logistieke hubs aan stadsranden, van daar
visitekaartje. Behoud en goede zorg hiervoor vinden
storen zich ook aan de uitstoot en lawaai van vracht-
binnengekomen over fietsen. De fiets wordt gezien
elektrisch vervoer.
mensen belangrijk. Dat gebeurt gelukkig ook, zo werd
wagens, motoren en brommers.
als een belangrijk alternatief voor de auto. Vandaar de
Afhaalpunten bezorgdiensten aan de rand van de
aangegeven.
≥
vraag om meer fietspaden en fietsroutes, een beter ≥
Minder auto- en vrachtverkeer
wegdek op een aantal bestaande fietspaden en meer
Aan de andere kant gaan er veel stemmen op voor het
parkeerplekken. Ook voor bakfietsen, en in het cen-
terugdringen van autoverkeer. Door ontmoediging,
trum het liefst overdekt.
stad. ≥ ≥
zoals minder parkeerplekken en juist zoiets als eenrichtingsverkeer. En door het stimuleren van ander
≥
Voetgangers
vervoer, zoals openbaar vervoer en fiets. De stad is
Voetgangers vinden onder meer veiliger oversteek-
niet berekend op de aantallen auto’s en het wegennet
plekken van belang, voetgangersgebieden en in ieder
almaar uitbreiden zien zij niet als een oplossing.
geval goede voetpaden. Obstakels zoals geparkeerde auto’s of overhangend groen bemoeilijken regelmatig
De wens voor minder auto’s in Hilversum wordt in-
Dat er vooral laagbouw is, vinden mensen passen bij
deelauto’s en deelscooters, het liefst elektrisch.
Hilversum. Ook voegen de villawoningen van rond
Buiten de stad een ondergrondse ‘park & ride’
1900 iets toe. Verder hechten mensen aan de ruimte-
(zonder dat het ten koste gaat van groen) met
lijke opzet en het groen in de woonwijken.
goede verbindingen naar de stad. Autoverkeer van forensen naar Hilversum
Dit kan beter:
ontmoedigen, met minder parkeergelegenheid bij
≥
grote werkgevers; openbaar vervoer stimuleren.
Uit de reacties komt duidelijk de oproep om het
Bij nieuwe woningen zorgen voor parkeerplaatsen,
woningaanbod beter af te stemmen op de verande-
bijvoorbeeld ondergronds.
rende bevolking. Dat wil zeggen meer woningen en
≥
Altijd voorrang of groene golf voor fietsers.
diverser, op maat voor verschillende doelgroepen.
≥
Minder wachttijd overstekende fietsers en
≥
≥
de doorgang, zeker met bijvoorbeeld een rolstoel.
gegeven door overlast, milieu en veiligheid. Op veel
Als alternatieven voor de auto: riksja, hubs,
Divers en betaalbaar
plekken zijn nu gevaarlijke situaties. Auto’s rijden bij-
Voetpaden zijn vaak ook erg smal en stoepranden zijn
voorbeeld vaak te hard en een aantal wegen en kruis-
nogal eens te hoog voor bijvoorbeeld een rolstoel of
voetgangers met groene golf voor auto’s op
Vooral meer betaalbare woningen. Aan de ene kant
punten is erg onoverzichtelijk. Het is vooral onveilig
rollator.
Diependaalselaan.
voor (alleenstaande) starters. Veel jonge mensen die
≥
Meer zebrapaden.
in Hilversum zijn geboren, zijn nu genoodzaakt de stad
≥
Thuiswerken stimuleren.
te verlaten. “Maar zij zijn de toekomst.” Aan de andere
op plekken waar auto’s, fietsers en ook voetgangers de ruimte moeten delen. Als een van de voorbeelden
Ook meer in het algemeen wordt verzocht om betere
wordt de Gijsbrecht van Amstelstraat genoemd.
toegankelijkheid voor mensen met een beperking,
Wat ook meespeelt, is de groei van bezorgdiensten.
zoals mensen die slecht ter been zijn, met een rolstoel
5.3
Daarnaast is er een wens voor een autoluw centrum,
of rollator, of blinden en slechtzienden.
Er is behoefte aan meer en andere woningen, daar zijn
mee er (gezins)woningen vrij komen. Een probleem nu
de meesten het over eens. Toch is ook dit een onder-
is dat senioren bij zowel huur als koop vaak duurder uit
werp met echte dilemma’s.
zijn. Dat houdt hen tegen om te verhuizen.
wat het centrum aantrekkelijker voor bezoekers moet maken.
≥
Keus maken
kant meer betaalbare woningen voor senioren die klei-
Woningen
ner willen wonen. Dat bevordert de doorstroom, waar-
Hoe dan ook is er een dringend advies om een dui-
14
15
Aan de orde kwam ook meer woningdiversiteit in de
≥
Duurzaam
wijken, om meer een mix van bewoners te krijgen.
Nieuwe woningen moeten wel van goede kwaliteit en
≥
Jongeren tussen senioren laten wonen,
kledingwinkel is op respectvolle wijze verbouwd tot
bijvoorbeeld in verzorgingshuis.
restaurant.
ook duurzaam zijn, wegens energiekosten en klimaat.
≥
Ondergrondse woningen.
Een paar keer is genoemd dat de koper van een wo-
Ook voor oudere woningen is aandacht voor duur-
≥
Huizen verkopen zonder grond.
Ook is men positief over doorkijkjes waar niet alle
ning er ook in moet wonen, om zo prijsopdrijvende
zaamheid nodig. Ook is gevraagd om woningverbe-
≥
Ga als gemeente met wijkbewoners hun wijk in en
ruimte is volgebouwd, en over groen rond bebouwing.
beleggingen en ‘huisjesmelken’ tegen te gaan.
tering, zoals iets doen aan de gehorigheid van veel
bekijk samen waar, hoeveel en wat nog wel of niet
sociale flatwoningen.
gebouwd/verbouwd kan worden.
≥
Panden hergebruiken
≥
Dit kan beter:
Niet alle bebouwing wordt even geslaagd gevonden.
Voor meer woningen hoeft niet per se nieuw gebouwd
≥
Verdichting
te worden. Vaak genoemd is om te gebruiken wat er
Hoe dan ook wordt gezegd: verdichting binnen de
Behalve woningen zijn er ook andere gebouwen
verwoording. Iemand anders noemde het stations
al is: wonen boven winkels of in leegstaande winkels,
stad (inbreiding). Het liefst geen uitbreiding die ten
beeldbepalend voor Hilversum. Er is veel genoemd om
gebied in negatieve zin veranderd. Daarbij staat vooral
kantoren of bedrijfspanden. Ook het splitsen van
koste gaat van de natuur buiten de huidige stads
te behouden en ook om te vermijden of verbeteren.
de hoogbouw tegen.
grote woningen wordt voorgesteld, zodat bijvoorbeeld
grenzen. Een mogelijkheid is ook om vrijkomende
ouders en kinderen naast elkaar kunnen wonen. Daar-
(bedrijfs)locaties te gebruiken. Het vliegveld is ook
≥
voor is wel wijziging in regelgeving nodig. Anderen
een aantal keren genoemd voor bebouwing of juist
Het onderhoud van monumentale gebouwen krijgt
woningen en voor andere panden. Te grootstedelijk
waarschuwen juist voor woningsplitsing tot goedkope
voor groen. De vraag is wel gesteld hoe verdichting
complimenten. Net als bij woningen zijn de ontwerpen
en niet aansluitend bij de omgeving. Anderen vinden
woningen, wanneer daar tijdelijke bewoners op afko-
zich gaat verhouden tot de wens voor behoud van
van Dudok (of in zijn stijl) geliefd. Dit willen mensen
hoogbouw in bijvoorbeeld het stationsgebied wel
men die overlast veroorzaken.
groen en voor meer groen in de stad.
behouden. Ook oudere en juist een aantal moderne
kunnen.
5.4
Architectuur/bebouwing
Dit gaat goed:
Er staan soms erg lelijke stukken stedenbouw, was een
Hoogbouw wordt vaak als niet passend ervaren; voor
gebouwen kunnen op waardering rekenen, zoals Beeld ≥
Nieuwbouw
≥
Niet groeien
en Geluid op het Mediapark. Historische gebouwen
Over het algemeen vindt men het belangrijk dat ge-
Als er wel nieuw gebouwd wordt, komt dat met voor-
De oproep van verschillende mensen is dat Hilversum
kunnen ook een inspiratie zijn voor nieuwbouw, merk-
bouwen passen bij de omgeving. Mensen noemden
waarden. Niet massaal, maar met een menselijke maat,
misschien juist niet (veel) moet willen groeien. Met
te iemand op. Al verschillen de smaken, mooie gebou-
daarbij verschillende aspecten: de plek, de ruimtelijke
met maatwerk per wijk, op de juiste plek en passend
meer inwoners zijn behalve meer woningen, ook meer
wen wil men behouden. Het is cultureel erfgoed.
invulling, de architectuur, de grootte en de hoogte.
bij de omgeving.
voorzieningen nodig en komt er nog meer verkeer
Inwoners zijn positief over het geven van nieuwe
en druk op de natuurgebieden. Een aantal keren is
functies aan (mooie) oude gebouwen. Zoals bedrijfs
Verder maken sommige mensen zich zorgen over de
Als geslaagde voorbeelden zijn Lucent, de erfgooiers-
genoemd dat nieuwe woningen voor Hilversummers
panden die worden verbouwd tot woningen of tot een
verloedering van een aantal kleine bedrijventerrei-
flat en Anna’s Hoeve genoemd, al hadden anderen op
zelf zouden moeten zijn.
andere bedrijfsinvulling. Zo werd de transformatie van
nen. Ook werd het wonen en werken door elkaar op
het pand van Meddens in de Kerkstraat een voorbeeld
sommige bedrijventerreinen onsamenhangend ge-
genoemd voor andere winkelpanden. De voormalige
noemd. Aan de andere kant gingen er stemmen op om
de plek van Anna’s Hoeve liever sociale woningbouw gezien.
Ideeën woningen:
bedrijventerreinen (deels) anders in te vullen, zoals ≥
Hoogbouw
≥
Maximumhoogte voor nieuwbouw. In meters
Hoogbouw is een omstreden onderwerp. Veel mensen
of bijvoorbeeld niet hoger dan de bomen in de
zijn er op tegen, vinden het niet passen bij Hilversum.
omgeving.
Toch zijn er ook nuancerende reacties. Iemand schreef
≥
het zo: “Helaas moeten we de hoogte en de diepte
met woningen of groen. Ideeën architectuur/bebouwing:
Hogere bouw in het centrum, aflopend naar de wijken.
≥
Stop sloop- en bouwdrift van particuliere
in, als we de buitengebieden van Hilversum willen
≥
Tiny houses.
ontwikkelaars (zoals de Korte Noorderweg en
behouden. (En dat wil ik).”
≥
Andere woonvormen, bijvoorbeeld groepswonen
Silverpoint).
of hofjes voor ouderen, wegens sociale contacten.
Als het dan toch moet, dan niet té hoog, wordt ge-
≥
≥
Levensloopbestendige of flexibele woningen:
Een visie in plaats van postzegelbestemmingsplannen.
zegd. Kijk vooral ook naar wat aansluit bij de omge-
makkelijk aan te passen bij ouder worden of aan
≥
Niet alles in Dudok-stijl.
ving.
andere doelgroepen.
≥
Lelijke jaren ‘70/’80-jaren architectuur
16
17
(bijvoorbeeld Schapekamp 50, Stationsstraat
Al met al zijn veel mensen trots op het levendige cen-
voorbeeld genoemd. De woningen boven de winkels
≥
2) vervangen door meer duurzame/iconische
trum.
dragen bij aan die sfeer. Daar tegenover staan een
Door nieuwe vormen van sport en bewegen zal de
paar verzoeken voor juist meer winkelketens en meer
ruimte met steeds meer gebruikers moeten worden ge-
goedkope winkels.
deeld. Dat is nu bijvoorbeeld al het geval met suppers
architectuur (zoals bijvoorbeeld Beeld en Geluid).
Sport, bewegen en recreatie
≥
Winkels met mooie gevels.
“Een goed schoolklimaat” was een van de omschrij-
≥
Bij nieuwbouw hogere eisen stellen aan de
vingen over het onderwijs. Mensen zijn positief
kwaliteit van de architectuur. Fantasieloze
over het aanbod en de kwaliteit. Dat geldt ook voor
Sommigen willen minder horeca en meer winkels.
gen. Ook is het steeds drukker op fietspaden en op de
grootschalige blokkendozen verbieden.
sport, waar grote vraag naar is. Hilversum heeft veel
Bovendien zou men de leegstand van winkelpanden
hei.
Waardevolle gebouwen renoveren en verbouwen
verenigingen en je kunt voor bijna elke sport terecht.
graag opgelost zien en verdient de Havenstraat een
naar kwalitatief goede woningen. Dat is een
Het grote aantal ‘expats’ in Hilversum is belangrijk ge-
opknapbeurt.
oplossing voor zowel leegstand en verpaupering
noemd voor het diverse aanbod. En een aantal vereni-
als woningnood.
gingen is ook landelijk van bijzondere kwaliteit.
≥
op het Hilversums Kanaal en padel bij tennisverenigin-
Sommige sportverenigingen hebben wachtlijsten. Tegelijk neemt het aantal vrijwilligers af. Ondertussen
≥
Horeca
verwachten leden wel steeds meer dienstverlening en
Ook voor de horeca geldt de vraag voor meer diver-
professionaliteit. Gevolg is dat verenigingen gro-
Een aantal afgevaardigden van sportverenigingen kijkt
siteit, voor verschillende doelgroepen. Clubs werden
ter (moeten) worden om alles te kunnen bekostigen.
De voorzieningen in Hilversum vinden veel mensen
positief naar de gebiedsontwikkeling op kantoren-
een paar keer genoemd, leuke (vega-)restaurantjes
Sponsoring verschuift overigens van grote bedrijven
een groot pluspunt. In ieder geval de hoeveelheid en
park Arenapark. Daarbij staan gezondheid en sport
en als algemene aanduiding: meer kwaliteit. Waar
naar het midden- en kleinbedrijf, dat daarmee ook
veelal ook de kwaliteit en bereikbaarheid. Wel mag
centraal.
aan de ene kant de gezelligheid van de horeca in het
voor de sport belangrijk is geworden.
5.5
Voorzieningen
het op sommige punten beter. Meer diversiteit en
centrum wordt geprezen, vinden anderen dat het
gezelligheid, vooral in het centrum, daar zijn mensen
Voor recreatie is het buitengebied van Hilversum
centrum niet meer bruist zoals vroeger. En waar de
Sportverenigingen vragen de gemeente om – van-
het over eens. Op een aantal punten is er verschil van
populair. Vooral wandelen en fietsen gebeurt er veel.
één hoopt dat de uitwaaiering van terrassen (i.v.m.
uit een visie - meer te sturen. Is er bijvoorbeeld een
coronamaatregelen) zo blijft, is dat voor een ander een
link tussen gezondheid en de nabijheid van sport
ergernis.
verenigingen? En zo ja, is de spreiding dan goed
inzicht, zoals meer of minder winkelketens, grotere of kleinere terrassen, en het Mediapark meer met Hilver-
Dit kan beter:
sum verbinden of juist niet.
≥
Winkels
genoeg? De bereikbaarheid van de verenigingen zou
Wat vaak naar voren kwam is de vraag om meer diver-
≥
Cultuur
beter kunnen, wat betreft openbaar vervoer en veiliger
Dit gaat goed:
siteit in het winkelaanbod. In het centrum, maar ook
Meer diversiteit is ook de wens bij cultuur. Er is vooral
fietsroutes. Daarnaast zou sport voor iedereen mogelijk
Het ziekenhuis van Hilversum staat hoog in de rang-
in de andere winkelstraten. Daarbij kwamen uiteen-
een roep om een grotere schouwburg met een breder
moeten zijn, bijvoorbeeld ook voor mensen met lage
lijst van belangrijke voorzieningen. Mensen zijn over
lopende omschrijvingen, zoals kwaliteit, duurzaam,
aanbod. Ook een danspodium is genoemd en meer
inkomens en ouderen of mensen met een beperking.
het algemeen ook blij met het winkelaanbod. En
hipper en creatief. Wat de meeste reacties gemeen
evenementen voor jongeren. Daarnaast is het Media-
dan niet alleen met de winkels in het centrum, ook
hebben, is de wens voor meer kleine en unieke win-
park een gespreksonderwerp. Al zijn er tegenstanders,
Voor recreatie in het buitengebied is er een wens voor
de kleine middenstand in de Havenstraat en vooral
kels en meer sfeer. De leuke winkels en de goede
veel mensen zien het wel zitten om het Mediapark en
zwemmen in natuurwater. Aan de andere kant zijn er
de Gijsbrecht van Amstelstraat. Kleine middenstan-
sfeer in de Gijsbrecht van Amstelstraat werden als
Hilversum meer te verbinden. Of dat nu is met cul-
zorgen over te veel recreanten in de natuur. Mede
ders worden overigens geprezen wegens hun inzet
tuuraanbod voor publiek op het Mediapark, of met
daarom wordt meer aandacht gevraagd voor buiten
voor activiteiten en ontwikkelingen. Verder wordt de
media-activiteiten in de stad.
recreatie in de stad.
weekmarkt zeer gewaardeerd. De supermarkten in de wijken zouden bewoners ook niet willen missen.
≥
Brede scholen
Ideeën voorzieningen:
Er kwam een voorstel voor brede scholen met zowel Net als de winkels zorgt de horeca voor gezelligheid,
buitenschoolse opvang (bso) als een kinderdagver-
vinden veel mensen. Er zijn diverse uitgaansgelegen-
blijf. Dat zou voor ouders makkelijker zijn en veel
heden en ze trekken veel publiek. Waardering is er
verkeersbewegingen schelen. Momenteel hebben niet
ook voor culturele instellingen zoals poppodium De
alle scholen een eigen bso, en kinderdagverblijven
helemaal afsluiten voor doorgaand verkeer en
Vorstin, Beeld en Geluid, Museum Hilversum en het
zitten verspreid door de hele stad.
er een groot levendig plein maken met horeca,
Filmtheater.
18
≥
Geef kleine middenstanders een kans met lagere huren voor winkelpanden.
≥
Een autoluwe Gijsbrecht van Amstelstraat. Of
terrassen en winkels.
19
≥
≥
Maak Hilversum aantrekkelijker voor jongeren
Als alternatief voor aardgas zijn suggesties aangedra-
van hulp (bijvoorbeeld klushulp) en goede adviezen
(waaronder studenten). Zij brengen levendigheid
gen als stadsverwarming, waterstof en aardwarmte.
moeten geven. Verduurzamen zou gemakkelijk moeten
en kunnen personeelstekorten deels oplossen,
Op daken kunnen veel meer zonnepanelen of even-
zijn.
zoals in de horeca.
tueel zonnedakpannen, en windmolens zouden op
Bibliotheek in het centrum, en uitbouwen tot
strategische plekken kunnen.
≥
omwenteling naar lokale duurzame tuinderijen.
Voorsorteren op waterstof en kernenergie, bijvoorbeeld door gasleidingen in stand te houden.
≥
Alle wegen solarroad.
≥
Warmtewinning met warmtewisselaars onder
vergeten. Bijvoorbeeld door ruimte te geven aan
educatie- en ontmoetingsplek. ≥
Verder kwam het advies om de landbouw niet te
≥
sportvelden.
De Oude Haven tot een parel maken, met
We moeten zo snel mogelijk naar emissieloos vervoer,
ligweides en horeca.
is gezegd. Dat zou ook een verbetering betekenen
Radio- en tv-opnames meer naar het centrum
voor de geluid- en luchtkwaliteit langs drukke wegen
≥
halen, voor de zichtbaarheid en (de nazit in) de
en straten. Elektrisch rijden kan gestimuleerd worden
Veel gedachten gaan naar het aanpassen van de
≥
Sedumdaken op bushokjes.
horeca.
met meer oplaadpunten.
omgeving aan klimaatverandering. Meer groen en
≥
Zonnepanelen toestaan op alle daken.
minder stenen is vaak genoemd. Wegens biodiversiteit
≥
Lantaarnpalen met zonnepanelen en evt. glow-in-
≥
Zonnepanelen op vrije plekken, zoals afslag A27.
≥
Sedum en/of zonnepanelen verplichten op platte
Klimaat
daken.
≥
Museum over Hilversum in bezettingstijd.
≥
Sportfaciliteiten verhuren aan bedrijven en
≥
scholen.
Er is veel winst te behalen door minder energie te
Jongeren gelegenheid bieden om sporten uit te
verbruiken. Isolatie is genoemd als belangrijke factor,
proberen.
zeker bij grote gebouwen. Net zoals bijvoorbeeld min-
Voor hoosbuien zijn ook andere oplossingen aan-
≥
Centrum voor denksporten.
der of slimme verlichting: lampen die dimmen of uit-
gedragen, zoals waterdoorlatend wegdek en water
≥
Plasticfilters in riolen.
≥
Buitenzwembad.
gaan als er geen beweging is, zowel binnen als buiten.
opvangen voor droge tijden. Er wordt vooral gevraagd
≥
Insectenhotels plaatsen.
≥
Meer aanbod voor mountainbikers zodat
Terrasverwarming werd als energieslurper genoemd.
goed te kijken naar de lage delen in de gemeente,
wandelaars en fietsers elkaar minder storen.
Minder verbruiken en vervuilen zit voor een groot deel
waar hogere waterstanden zeker problemen kunnen
5.7
Wandelroutes van verschillende afstanden door
in gedrag. Zoals vaker met de fiets, auto’s delen in
opleveren.
Sociale aspecten en de inrichting van onze omgeving
Hilversum.
plaats van bezitten en bewuster omgaan met ver-
Klim- en indoorskatepark in oude V&D.
warming. Maar ook op andere vlakken dan energie
≥
kunnen we minder gebruiken of duurzamer materialen
Er zijn flinke investeringen nodig voor verduurzaming,
opbouw, werk, veiligheid, ontmoeten en meedoen in
gebruiken, zo werd gesteld.
energietransitie en aanpassingen aan het klimaat. Dat
de samenleving.
≥
≥ ≥
5.6
Klimaat, energietransitie en duurzaamheid
Minder verbruiken
en hittestress, maar ook in verband met wateroverlast door hoosbuien.
the-dark. ≥
‘Schone’ stadsbussen.
≥
Alle nieuwe gemeentegroen biologisch en insectvriendelijk.
Sociaal
hebben invloed op elkaar. In verschillende reacties Regie nemen
kwamen onderwerpen ter sprake als bevolkings
maakt overwogen keuzes en samenhangende maat-
Over klimaat, energietransitie en duurzaamheid
≥
regelen des te belangrijker. Tegelijk is actie nodig. De
Dit gaat goed:
hebben inwoners veel gedachten en ideeën gedeeld.
Een paar keer is genoemd dat verduurzaming leidend
Monumenten en verduurzamning
gemeente wordt gevraagd om met lef het voortouw te
Het dorpse karakter van Hilversum wordt gekoesterd
Zij zien de noodzaak en kansen. Vooral zien zij het
moet zijn, en niet het karakter van gebouwen. Ook bij
nemen. Om zelf het goede voorbeeld te geven, maat-
en moet zeker blijven. Behalve in zaken als veel laag-
belang van een samenhangende, toekomstgerichte en
monumenten en beschermd stadsgezicht. Dat botst
regelen te promoten en te begeleiden en de regie te
bouw, groen en ruimte, zit het dorpse in bijvoorbeeld
duidelijke aanpak.
wel met andere wensen over behoud van cultureel
nemen in de wijken.
erfgoed. Hoe dan ook is verduurzaming van oude en
Dit gaat goed:
zeker van monumentale gebouwen duur en daarnaast
Dat Hilversum veel groen heeft, is een gunstig uit-
lastig, al is het maar vanwege regelgeving.
gangspunt bij bijvoorbeeld hittestress.
Ideeën klimaat, energietransitie en duurzaamheid: ≥
≥
Hulp bij verduurzamen
Inwoners inspireren door ‘Hilversum in 2040 CO2neutraal’ op te nemen in de Omgevingsvisie.
De groeiende populariteit van de fiets is positief voor
De gemeente wordt gevraagd regels aan te passen
≥
Deelauto’s stimuleren.
klimaat, energiegebruik en duurzaamheid.
voor verduurzaming van woningen, andere gebou-
≥
Afspraken met woningcorporaties maken.
wen en tuinen. Ook het belang van betaalbaarheid
≥
Kant-en-klare oplossingen voor verduurzaming
Dit kan beter: ≥
20
Energietransitie
is benadrukt, zoals door het geven van subsidies. De gemeente zou ook moeten kijken naar andere vormen
aanbieden. ≥
Waterbergingen bijvoorbeeld onder plantsoenen.
21
de onderlinge betrokkenheid en de vriendelijke sfeer.
In ieder geval is – binnen en buiten – meer
De buurthuizen worden hierbij belangrijk genoemd.
ontmoetingsgelegenheid een belangrijke basis voor contacten, meedoen en betrokkenheid. Ook is
De diversiteit van de bevolking vindt men ook belang-
aanbevolen om bevolkingsgroepen meer te spreiden
rijk, met verschillende leeftijden en achtergronden.
over de wijken.
Ideeën sociaal:
vaker legen.) ≥
Safe-points in Hilversum, waar je naar binnen kan als je je onveilig voelt.
Veel andere wensen en oplossingen zijn genoemd
Buurthuizen, wijkcentra en sociale evenementen
bij andere onderwerpen in dit verslag. Zoals
steunen.
minder of meer parkeerruimte, goed toegankelijke
≥
Expats meer betrekken.
stoepen, voldoende (of meer) groen en ruimte.
≥
Daarbij zijn er vooral positieve reacties over de verWerk en economie
bankjes en meer afvalbakken. (En de afvalbakken
schillende culturele achtergronden. Naast permanente
≥
inwoners van buitenlandse afkomst, kent Hilversum
Ontmoetingsruimtes waar mensen ook rustig kunnen
≥
Houtstook stoppen.
Maar ook bijvoorbeeld waterdoorlatende straten en
veel expats: buitenlanders die hier tijdelijk wonen
werken, zouden veel woon-werkverkeer schelen. In het
≥
Minder gemotoriseerd verkeer en/of andere
waterberging.
wegens hun baan.
licht van woon-werkverkeer is ook gevraagd om meer werkgelegenheid voor Hilversummers in eigen stad.
Verder voelt men zich over het algemeen veilig.
routes. ≥
Nu wordt een groot deel van de banen ingevuld door werknemers van elders.
≥
Wat werk betreft wordt positief genoemd dat er
Watertappunten maken in en om de stad, om je
Juist voor dringende onderwerpen zoals klimaat
waterfles te vullen.
adaptatie biedt de openbare ruimte veel kansen.
Paaltjes met QR-codes, voor gezonde en
Verschillende wensen en oplossingen zijn bovendien
duurzame tips en recepten.
heel goed te combineren. Vooral scholieren die
Sporten voor meer mensen mogelijk maken en
hebben meegedacht over de Omgevingsvisie, hebben
stimuleren.
dit laten zien in ideeën en tekeningen. Zij dachten
Voor diversere en robuustere werkgelegenheid
heel breed. Ze hadden oog voor onder andere (veilig)
veel ‘schone’ werkgelegenheid is (niet-vervuilende
Nu er al veel bedrijven zijn vertrokken is er ook nieuw
bedrijven en schone handen), onder meer door de
economisch perspectief nodig, zo werd gesteld. De
aanwezigheid van de mediabedrijven. Het blijven
gedachten gaan naar uitbreiding van bijvoorbeeld
stimuleren van kleine innovatieve bedrijven wordt ook
innovatieve en creatieve bedrijven, organisaties en
inzetten op meer midden- en kleinbedrijf en juist
buitenspelen, gezondheid en een mooie omgeving.
van harte aangemoedigd.
broedplaatsen. Een aantal keren kwam de oproep om
niet mediagerelateerd
Tegelijk keken ze naar zaken als biodiversiteit en
≥ ≥
vooral het midden- en kleinbedrijf van Hilversum te
Dit kan beter: ≥
versterken.
Bevolkingsopbouw
bijvoorbeeld toepassingen tegen watertekort en
5.8
Openbare ruimte
In de openbare ruimte komen veel van de genoemde
Er wonen in verhouding steeds meer ouderen
≥
in Hilversum. Dat vraagt om aanpassingen in
De veiligheid zou ’s avonds beter kunnen. In dat ver-
woningaanbod, voorzieningen en toegankelijkheid op
band is ook genoemd dat veel kantoren in een wijk niet
Dit gaat goed:
straat en van gebouwen. Dat geldt ook voor mensen
ten goede komen aan fijn wonen en een veilig gevoel.
Het groen en de ruimte worden beschouwd als grote
met een beperking. Tegelijk wordt op het hart gedrukt
Het is er ’s avonds doods en donker. Verder is aange-
kwaliteiten van Hilversum. Over het onderhoud van
Hilversum aantrekkelijk te houden/maken voor
geven dat de sfeer in Hilversum meestal fijn is, maar
het groen en het netjes houden van de straten zijn
jongeren.
dat er in het centrum vaak veel gedoe is bij het uitgaan.
de meesten tevreden. Mensen zijn ook positief over
“Als de sfeer dan slecht is, is het ook echt slecht.”
de sport- en spelvoorzieningen en over kinderspeel
≥
Veiligheid
Meedoen
-overlast, die ook nog eens energie opwekken. En dat allemaal samen in een straat.
onderwerpen samen. Er liggen vooral veel kansen.
plaatsen.
Vaak is de wens geuit dat iedereen kan meedoen in
≥
Gezondheid
de samenleving. Dat iedereen eigenlijk samenwoont.
De grote hoeveelheid verkeer tast de luchtkwaliteit
Het belang van ontmoetingsplaatsen in de openbare
Daarbij zijn onder meer zorgen geuit over de soms
aan. Ook houtrook is genoemd. Daarnaast ervaren
ruimte is vaak aangegeven. Daarin hebben plekken als
extreme (inkomens)verschillen tussen bevolkings-
mensen geluidsoverlast van auto’s, vrachtwagens,
het marktplein al een goede functie, met bankjes en
groepen. Daarbij is ook aangegeven om te waken voor
goederentreinen scooters en ook bladblazers.
ruimte om te spelen.
meer kan instellen op de vele verschillende nationa-
In het kader van gezondheid is ook sport en bewegen
Dit kan beter:
liteiten en culturen. Een kanttekening is dat anderen
aangehaald. De gemeente kan sporten bij verenigingen
Wensen voor de openbare ruimte zijn onder andere
het aantal inwoners van buitenlandse afkomst te groot
voor meer mensen mogelijk maken, maar ook bewegen
uitbreiding van het aantal sport- en speelplekken,
vinden.
in de openbare ruimte stimuleren.
meer ontmoetingsplaatsen voor jong en oud, meer
een ‘elitebubbel’. Ook is genoemd dat Hilversum zich
22
23
Ideeën openbare ruimte: ≥
Straat inrichten samen met bewoners.
≥
Bomen en struiken met fruit en noten waar buurtbewoners van kunnen eten.
≥
Ontmoetingsplekken met zitjes en wat groen.
≥
Meer schaaktafels, tafeltennistafels, voetbalveldjes, basketbalveldjes.
≥
Beweegroutes door de stad.
≥
Meer openbare toiletten.
5.9
En verder
Ook de volgende onderwerpen zijn aangegeven, die direct of indirect te maken hebben met de leefomgeving. ≥
Koppelen
Genoemd werd om ontwikkelingen op elkaar af stemmen en samen aan te pakken. Bijvoorbeeld het koppelen van een verkeersplan, klimaatbeheersing en
Zoals controleren op hardrijden, sluipverkeer, fietsen in voetgangersgebied, dumpen van vuil, te hoge verbouwingen, meer politiecontrole in de wijken en iets doen tegen hondenpoep. Op nummer 1 staat het aanpakken van fout parkeren. Vooral scheef parkeren en parkeren op de stoep.
woningbouw. Ook is aangegeven dat het grote plaatje moet kloppen: meer samenhang in de ruimtelijke
≥
ordening van Hilversum.
Een aanbeveling die verschillende keren kwam, was
Welvaart - welzijn
de nadruk leggen op welzijn in plaats van op welvaart. ≥
Werkzaamheden afstemmen
Om minder commercieel/economisch te denken en
Ook is een aantal keren gevraagd om (weg)werkzaam-
handelen. Om uit te gaan van een gedeelde brede
heden beter op elkaar te stemmen.
sociale welvaart waarin cultuur en gezondheid ook belangrijke factoren zijn. “Kwaliteit van het leven
≥
Handhaving
Er kwamen veel opmerkingen over betere handhaving.
24
zou het belangrijkste thema van de toekomst moeten worden.”
25
6. Wijken van Hilversum ners van Hilversum en heeft een regiofunctie. Er staan
Wat verder aan levendigheid van het centrum kan
ook beeldbepalende gebouwen als de Sint Vituskerk
bijdragen, is wonen boven winkels.
en oude villa’s. Daarnaast heeft het centrum bewoners die er over het algemeen graag wonen.
≥
Groen
Ook in het centrum vinden mensen groen belangrijk.
Dit kan beter: ≥
Winkels, horeca en cultuur
Daar moet genoeg ruimte voor blijven en voor worden gemaakt. Zo kwam een bewoner met de suggestie om
Kijk voor de verschillende wensen voor winkels, hore-
pleintjes bij woningen te vergroenen. Minder asfalt en
ca en cultuur bij het onderwerp ‘Voorzieningen’ in het
meer beplanting.
hoofdstuk over Heel Hilversum. (Groen)onderhoud verdient daarbij ook aandacht. Zo ≥
Sfeer en identiteit
werd de Beatrixtunnel genoemd. Daar wordt het talud
Wat over zowel heel Hilversum als over het centrum
steeds kaler, liggen steeds meer drollen en is de stoep
vaak is genoemd, is een gebrek aan sfeer en vooral
bij regen een zandbak.
een eigen identiteit. Behalve over het aanbod aan winkels, horeca en cultuur, gaat het daarbij vaak over
≥
Voorzieningen
de inrichting en de gebouwen in het centrum. In ieder
Bewoners geven aan dat een buurthuis ontbreekt.
geval is de wens groot om het centrum ook voor de
Verder kwam de wens om het skatepark bij de Oude
lange termijn aantrekkelijk(er) en levendig te houden.
Haven uit te breiden en op te knappen.
De wens van velen is om wel het dorpse karakter te bewaren.
Voor het levendig maken van het centrum kwamen er ook heel andere ideeën over voorzieningen. Zoals
≥
Bebouwing en architectuur
meer activiteiten naar het centrum halen, bijvoorbeeld
Er is door de jaren heen veel gesloopt, verbouwd en
dagbesteding en culturele activiteiten. Maar ook met
gebouwd in het centrum, ook bijvoorbeeld bij het
gemeentediensten en een bibliotheek in het centrum.
station. Dat het oude nostalgische centrum daardoor is verdwenen, betreuren veel mensen. De kritiek is
≥
dat er niet goed genoeg over is nagedacht en dat de
Over auto’s zijn de meningen verdeeld. De meesten
Verkeer en parkeren
Het meeste wat de deelnemers hebben gezegd en
ken, komen de meningen en ideeën over het centrum
waardering voor bepaalde panden pas na de sloop is
lijken te pleiten voor een autoluw centrum. Anderen
geschreven, ging over heel Hilversum. Maar ook
niet alleen voornamelijk van de eigen bewoners, maar
gekomen. Ook vinden mensen de bebouwing daar-
vinden het juist belangrijk dat ze met de auto tot in het
over de wijken hebben mensen laten weten wat ze
ook uit andere wijken.
door op veel plekken onsamenhangend. Ook in de
centrum kunnen komen. Zo niet, dan zien sommigen
Havenstraat en, zo waarschuwde iemand, dit dreigt
zich genoodzaakt om te winkelen in een andere plaats.
goed vinden en wat beter kan. Vaak over zaken in hun eigen wijk, soms over andere wijken. Net als
Dit gaat goed:
voor heel Hilversum, zijn de volledige gegevens te
De beschrijving van Hilversum als dorp met stadse
bekijken en lezen op hilversum.2040.nl.
voorzieningen, komt vooral in het centrum terug.
Sommigen pleiten ervoor om oude gevels in het cen-
Het centrum krijgt waardering voor het grote aantal
trum weer terug te brengen. Anderen om – bijvoor-
winkels en horecagelegenheden en voor de dorpse
beeld in de Havenstraat – juist nieuw te bouwen. En al
Bewoners zouden graag (met een parkeervergunning)
Het centrum is in dit verslag al bij verschillende
uitstraling, al is dat dorpse wel minder geworden.
spreken veel mensen zich uit tegen hoogbouw, in de
weer meer parkeerplekken op straat tot hun beschik-
onderwerpen aan bod gekomen, vooral bij ‘Voorzie-
Veel mensen noemen het centrum gezellig en komen
buurt van het station vinden anderen dat eigenlijk wel
king hebben. Nu is een deel daarvan voor bezoekers,
ningen’. Dit deel gaat vooral op een aantal andere
er graag. Ook vinden ze het goed bereikbaar met bus,
prima. Het centrum helemaal volbouwen vinden de
terwijl er vaak genoeg lege plekken in de parkeer-
zaken in het centrum in. Anders dan bij de andere wij-
trein en fiets. Het centrum is belangrijk voor alle inwo-
meesten echter niet de bedoeling.
garages zijn. Wat meespeelt is dat uitgaanspubliek
6.1
26
Centrum
ook voor de Groest. Om hardrijden in de Havenstraat af te remmen, worden verkeersdrempels voorgesteld.
27
’s nachts schreeuwend de auto uit de straat komt
hangplek voor jongeren. Daarnaast zouden bewoners
Verder kreeg Noordoost beschrijvingen als een mooie
nieuw asfalt in de Erfgooiersstraat en de Berlagelaan.
halen. “Winkelend en uitgaand publiek is van harte
graag restaurants, een terrasje, een gezellige ont-
buurt, met mooie architectuur, nette nieuwbouw,
Wat openbaar vervoer betreft zou de wijk beter be-
welkom, maar dan wel met hun auto in de daarvoor
moetingsruimte, creatieve voorzieningen en wat meer
weinig hoogbouw, ruimte, pleintjes, speelplekken en
reikbaar worden met betere busroutes.
bedoelde parkeergarages.”
winkels in de wijk willen. Daarbij werd ook gespro-
de Berlagevijver. Voorzieningen als een supermarkt,
ken over lokaal geproduceerd voedsel. Verder is een
basisschool en huisarts zijn om de hoek. Wijkcentrum
≥
wens uitgesproken voor een recreatiegebied in de
Lopes Dias werd een goede ontmoetingsplek ge-
Groen mag meer en beter in Noordoost. Daarbij werd
groengordel, inclusief een strandje bij de vijvers.
noemd. Ook het parkeerbeleid is goed genoemd, al
wel het dilemma gegeven van groen versus parkeer-
zijn er over het parkeren wel klachten. Verder kwamen
ruimte. Ook groenonderhoud kwam aan de orde, en
er positieve reacties op de stadsverbetering in Noord-
dan specifiek bij de Erfgooierstraat/Dassselaarstraat.
6.2
Hilversumse Meent
De wijk is wegens zijn ligging aan de ene kant op Bussum gericht. Toch vinden bewoners de verbin-
Openbare ruimte
Groen en onderhoud
ding met Hilversum belangrijk. Ze zijn voornamelijk
≥
tevreden over hun wijk. Wel is het nodig om naar de
De openbare ruimte kan beter en mooier, met meer
oost. Bijvoorbeeld het gebouw aan de Erfgooierstraat/
Het verwaarloosde groen in deze hoek opknappen zou
toekomst te kijken, voor jong en oud.
uitstraling, zo werd gezegd. Daarbij werd op het hart
Dassselaarstraat, met daarbij een kritische kantteke-
de nieuwbouw helemaal afmaken.
gedrukt om de inrichting en veranderingen daarin,
ning over het groendonderhoud.
Dit gaat goed:
als geheel te bekijken. Niet onsamenhangend stukje
De hofjesopbouw van de Meent, de laagbouw en de
bij beetje. Ook aandacht voor ouderen is nodig, zoals
Dit kan beter:
kleinschaligheid noemen bewoners typerend voor
toegankelijkheid met een rollator. Het park bij het
≥
hun wijk. Net als de sociale verbondenheid en de vele
winkelcentrum werd een puinhoop genoemd en moet
Het buurtgevoel moet zeker blijven en verder worden
voor oudere en zeer gehorige flats. Een ander voor-
actieve vrijwilligers. Ze zijn ook blij met de omringen-
opgeruimd worden. Hetzelfde geldt voor dode vissen
versterkt. Tegenover zeer positieve reacties noemden
stel is meer gemengde woonvormen, waar bewoners
de groene gordel, de veiligheid, de rust en ruimte en
in de vijvers.
sommigen hun buurt overigens ‘niet verbonden’. Hoe
elkaar met van alles kunnen helpen.
met het winkelcentrum in de wijk. Positief is ook de aandacht voor biodiversiteit bij het groenonderhoud.
≥ Sociaal
Woningen
Er is behoefte aan betaalbare, kleinere maar kwalitatief goede woningen. Daarbij is ook aandacht gevraagd
dan ook, wijkbewoners willen de onderlinge betrokkenheid en participatie in de wijk stimuleren. Ont-
≥
De verlichting van de fietsroute naar Hilversum moet
moetingsplekken en het mogelijk maken van buurtini-
Zonne-energie zou makkelijker mogelijk moeten zijn.
beter, vinden bewoners. Ook zijn er zorgen om het
tiatieven kunnen daar aan bijdragen. Zoals wijktuinen
Zo kwam de vraag waarom in de Siriusstraat een
behoud van de busverbinding. Vooral voor de ouderen
of een jaarlijks kampeerweekend op een ‘buurtcam-
project van veertien buren voor zonnepanelen steeds
Tegenover positieve geluiden over het groenonder-
in de wijk is die belangrijk. Verder werd gevraagd om
ping’ in de wijk. Ook genoemd is verbetering van
wordt afgewezen.
houd, staat de vraag om beter groenonderhoud. Ook
terugbreng van de inhammen bij de bushaltes. Het
wijkcentrum Lopes Dias.
kwam de vraag om meer groen en meer bloemen.
verkeer kan nu veel moeilijker doorstromen als er een
Dit kan beter: ≥
Groen
≥
Verkeer
bus op straat staat. ≥
Woningen
6.4 ≥
Voorzieningen
Een aantal extra voorzieningen zou welkom zijn, met
Zonne-energie
Oost
Naast woongenot zijn er wensen in Oost. Daarbij staat schipperen met ruimte centraal.
Er is aangegeven dat in de Meent woningen nodig zijn
6.3
voor jong en oud. Er is te weinig jonge aanwas. Tege-
Sociale betrokkenheid speelt een grote rol in Noord-
kenheid. Voorstellen zijn (kindvriendelijke) koffie- of
Dit gaat goed:
lijk kunnen veel ouderen niet doorstromen vanuit hun
oost. De inrichting van de omgeving kan bijdragen aan
lunchplekken, terrasjes en een bakker, eventueel in
De Groene Loper door de wijk krijgt veel waardering
gezinswoningen, bij gebrek aan passende huisvesting
het behoud en versterken daarvan.
combinatie met een sociale werkplek.
van wijkbewoners. Het maaibeleid dat rekening houdt
Noordoost
als bij-effect een bijdrage aan de onderlinge betrok-
in de Meent. Het zou ook goed zijn als er meer contact is tussen jongeren en ouderen.
met biodiversiteit, sluit daar op aan. De speeltuinen Verkeer en parkeren
vindt men mooi opgeknapt en buurthuis de Geus
Dit gaat goed:
≥
Het buurtgevoel werd naar voren gebracht als de
Wijkbewoners storen zich aan sluipverkeer en aan de
wordt goed bezocht. Er is tevredenheid over de be-
belangrijkste kwaliteit van Noordoost. Mensen zijn
drukte op de Johan Geradtsweg en de Larenseweg,
reikbaarheid en over het weinige verkeer in de woon-
Er heerst onzekerheid over de toekomst van de zorg-
betrokken, helpen elkaar en groeten elkaar. Dat er een
ook wegens geluidsoverlast en vuile lucht. Voorge-
wijk. Bewoners zijn ook te spreken over de diversiteit,