19. Raadsinformatiebrief 2024-14 inzake Jaarplan energietransitie 2024
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief Van
Burgemeester en Wethouder/Burgemeester
Zaak nr.
1373306
Aan
Gemeenteraad
RIB nr.
2024 - 14
Portefeuillehouder
B. Heller
Datum
12 maart 2024
Informatie bij
Bastiaan de Deckere
Tel. nr.
(035) 629 2374
Onderwerp Jaarplan energietransitie 2024 en dashboard energietransitie 2023
Kernboodschap In het jaarplan van 2023 hebben we aangekondigd dat de gemeente een aanjagende rol voor de energietransitie in zou nemen. Waar de jaren daarvoor vooral een faciliterende en soms regisserende rol hebben gehad, wilden we een meer trekkende rol op ons nemen door de betrokkenheid bij het maatschappelijk netwerk te vergroten. Waar we vonden dat het sneller moest en kon, deden we een stap naar voren. Een voorbeeld hiervan is de wijkaanpak. Terugkijkend naar 2023 kunnen we vaststellen dat het aannemen van een aanjagende en trekkende rol vorm heeft gekregen. In 2024 zetten we dit voort. Het Jaarplan Energietransitie geeft invulling aan de kaders die de raad heeft vastgesteld in de Regionale Energie Strategie (RES) en Transitievisie Warmte (TVW) Het plan omvat de projecten en activiteiten die in 2024 worden opgepakt en een terugblik op 2023. In hoofdlijnen in het jaarplan en meer in detail in de monitor 2023. In voorgaande jaren werd het jaarplan voor advisering aan het college in de commissie Duurzaamheid en Bereikbaarheid geagendeerd. Door afspraken in het presidium worden de jaarplannen vanaf 2024 via een Raadsinformatiebrief aan de raad aangeboden.
Aanleiding Het jaarplan 2024 is een weergave van de uitvoering van de wettelijke taken die samenhangen met de Regionale Energie Strategie (RES) en de Transitie Visie Warmte (TVW), beide voortvloeiend uit het landelijke Klimaatakkoord. Bovendien heeft de raad bepaald dat Hilversum in 2040 aardgasvrij moet zijn. Dat zijn de kaders, waarop de inzet in het jaarplan 2024 gebaseerd is.
Terugblik 2023 In 2023 hebben we een aantal grote veranderingen doorgemaakt. Het belangrijkste is dat in 2023 het Rijk “boter bij de vis” heeft geleverd en gemeenten in staat gesteld worden om huiseigenaren met subsidies voor isolatiemaatregelen daadwerkelijk financieel te ondersteunen bij de verduurzaming van hun woning. Via het nationaal Klimaatfonds zijn tot 2030 middelen in de rijksbegroting voor uitvoering van het Nationaal Isolatie Programma opgenomen welke jaarlijks door gemeenten aangevraagd kunnen worden.
1
In Hilversum konden we hierdoor voor de zomer 2023 al van start met het Hilversums Isolatie Programma (HIP). Met het HIP voorzien we woningeigenaren van deskundig advies én hebben we subsidies beschikbaar voor het verduurzamen van de woning. Het afgelopen jaar hebben de energieprijzen een recordhoogte bereikt. Hierdoor is het energiebewustzijn verhoogd. In 2022 zagen we voor het eerst een stijging van het aantal woningen dat van het aardgas af ging; ongeveer 430 woningen lieten zich afsluiten, wat neer komt op 1% van het totale woningaantal. De hoge energielast heeft er echter ook toe geleid dat een grotere groep Hilversummers in energiearmoede is geraakt. Hier is snel en doelmatig op geacteerd. Samen met het Sociaal Plein is een aanpak energiearmoede ontwikkeld om woningen te verbeteren en daardoor de energierekening structureel te verlagen. Denk aan kierdichting, gordijnen en energiezuinige apparaten. Ook zijn we in 2023 van start gegaan met een subsidieregeling en zeer intensieve begeleiding van de woningeigenaren met energiearmoede om ze te begeleiden naar het nemen van meerdere isolatiemaatregelen. Het dashboard Energietransitie 2023 is opgemaakt met peildatum 1 november 2023. Dit houdt in dat nog niet alle resultaten over 2023 bekend zijn.
Toch laten de voorlopige resultaten uit 2023 al zien dat de aanjagende rol zoals aangekondigd in het jaarplan van 2023 tot effect heeft geleid; de versnelling komt op stoom. De highlights uit deze monitor 2023 zijn: • Het project energiearmoede is gestart. Ruim 1000 mensen met energiearmoede zijn naar hoge tevredenheid geholpen. Zij hebben advies gehad, maar ook zijn er energiebesparende middelen in de woningen aangebracht. Over de tussenresultaten en voortgang van dit project ontvangt u nog een aparte collegebrief. • Binnen de RES is ruim 3 GWH aan Zonne opwek gerealiseerd op grote daken door inspanningen van de Hilversumse ondernemers. • Het percentage zonnepanelen op woningen is in 2022 van 12% naar 16 % toegenomen. Het landelijk gemiddelde is 25 %. • Het aandeel woningen met een A of B label blijft stijgen, terwijl het aandeel woningen met een C, D of E label afneemt. Het aandeel F en G woningen blijft nagenoeg hetzelfde. • In 2022 is het percentage woningen met een aardgasaansluiting gedaald met 1%. Gerelateerd aan het werkelijk aantal woningen in Hilversum komt dit in absolute aantallen uit op 430 woningen die in 2022 geen aardgasaansluiting meer hadden.
Vooruitblik 2024 De vier belangrijkste ontwikkelingen zijn: 1. We intensiveren de samenwerking met het Energiedienstenbedrijf en de energiecoöperaties door het maken van meerjarige afspraken in het eerste halfjaar van 2024. We plannen periodieke overleggen voor het hele jaar in om gezamenlijk te werken naar het doel om in 2024 tenminste 2600 woningen te betrekken bij de energietransitie, waarvan tenminste 900 woningen één of meerdere verduurzamingsmaatregelen aan de woning nemen. 2. We geven uitvoering aan de Green Deal met Ondernemersvereniging Zuid West. Onderdeel hiervan is het werken aan 20 GWH extra zonne-opwek capaciteit op het dak, wat voor 20% bijdraagt aan het RES bod. Samen met de ondernemers wordt een plan voor een aardgasvrije werklocatie in Zuidwest ontwikkeld. Alles wat we hier bedenken en doen kan in een later stadium ook gebruikt worden als voorbeeld voor andere werklocaties in Hilversum. 3. Voor zon opwek gaan we de verschillende organisaties en bedrijven in Hilversum actiever benaderen. Met een gestructureerde aanpak gaan we samen met de energiecoöperaties op zoek naar collectieve daken. Maar ook blijven we de ondernemers ondersteunen met de Green deal coach; de potentie van zon-op-groot-dak kan alleen worden benut door samen te werken met de Hilversumse ondernemers. 4. We nemen actiever de regie op de energie infrastructuur.
De verzwaring van het laagspanningsnet en het plaatsen van extra middenspanningsruimten (Trafohuisjes) hebben implicaties voor de openbare ruimte. We verbinden de opgave van Liander en Tennet aan de omgevingsvisie en de reeds geplande 2
ondergrondse werkzaamheden, zoals aan het riool. Door waar mogelijk deze planning af te stemmen met de opgave om het net te gaan verzwaren kan voorkomen dat straten twee keer open moeten voor werkzaamheden. Bij de behandeling van het jaarplan 2023 heeft de wethouder energie en klimaat toezegging T23-011 Electrische bus gedaan, waarin toegezegd is dat hij zijn uiterste best gaat doen om een elektrische bus te gaan gebruiken als campagne bus. Bij de start van de wijkaanpak in 2023 hebben we bij de eerste startbijeenkomsten op straat gebruik gemaakt van een campagnebus van 1 van onze partners. Deze bijeenkomsten trokken weinig aandacht. Inmiddels organiseren we wijkbijeenkomsten op fysieke locaties waardoor een campagne bus niet nodig is. Hiermee wordt deze toezegging als afgedaan beschouwd.
Vervolgtraject Uitvoering van de activiteiten en projecten vindt plaats in 2024 waarbij we het opstellen van bodemenergiebeleid voorzien hebben om in het vierde kwartaal ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
mr. C.P. Torres Barrera
dr. ir. G.M. van den Top
Bijlage(n): 1. Dashboard energietransitie 2023 2. Jaarplan energietransitie 2024 Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 23 januari 2024.
3
Dashboard Energietransitie 2023 Voor u ligt het dashboard energietransitie over 2023. Hiermee krijgt u een inzicht in waar we tot nu toe staan. Omdat het dashboard voor het einde van het jaar is opgemaakt, zijn sommige cijfers genoteerd voordat het jaar daadwerkelijk voorbij is. Hierbij gaat het vooral om landelijke cijfers, maar ook bijvoorbeeld om het aantal toegekende subsidies vanuit het Hilversums Isolatie Programma (HIP). Het dashboard ziet er hetzelfde uit als vorig jaar. Wel zijn er nieuwe projecten gestart en oude projecten gestopt of bijgesteld. Hierdoor fluctueren de doelen en resultaten soms. Gedurende de rapportage zal benoemd worden waar belangrijke mutaties hebben plaats gevonden ten opzichte van vorig jaar. De resultaten uit 2023 laten zien dat de aanjagende rol zoals aangekondigd in het jaarplan van 2023 zijn ingevuld; de versnelling komt op stoom. Enkele highlights uit deze monitor 2023 zijn: •
• • • •
•
Het project energiearmoede is gestart. Ruim 1000 mensen met energiearmoede zijn naar hoge tevredenheid geholpen. Zij hebben advies gehad, maar ook zijn er energiebesparende middelen in de woningen aangebracht. Over de tussenresultaten en voortgang van dit project ontvangt u nog een aparte collegebrief. Binnen de RES is ruim 3 GWH aan Zonneopwek gerealiseerd op grote daken door inspanningen van de Hilversumse ondernemers. Het percentage zonnepanelen op woningen is in 2022 met 4% toegenomen. Het aandeel woningen met een A of B label blijft stijgen, terwijl het aandeel woningen met een C, D of E label afneemt. Het aandeel F en G woningen blijft nagenoeg hetzelfde. In 2022 zien we voor het eerst dat het absoluut aantal woningen op het aardgas daalt; ongeveer 430 woningen zijn niet meer aangesloten op het aardgas. Er is gecorrigeerd voor het stijgende woningaantal. De communicatiecampagnes, het Hilversums Isolatieprogramma en de wijkaanpak hebben ertoe geleid dat het aantal paginabezoeken van het gemeentelijk energieloket met 29% is toegenomen en aantal unieke bezoekers met 23% is toegenomen. Dit zijn alleen nog maar de cijfers tot en met Q3 van 2023.
1. Energie besparen Algemeen 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Aantal woningen Hilversum
41.122
41.637
41.941
42.323
42.676
42.979
43.398
43.620
Totaal energieverbruik (TJ)
5580
5622
5534
5499
4859
4922
n.n.b.
n.n.b
2022
2023
Tabel 1: energieverbruik woningen
CO2 uitstoot 500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000
2015
2016
2017
2018
2019
CO2 uitstoot Hilversum
2020
2021
Doel 2050: CO2 uitstoot = 0
Grafiek 1: CO2 uitstoot in Hilversum
In 2020 was door toedoen van de covid-19 maatregelen een sterke daling in de CO2 uitstoot te zien. In 2021 waren deze maatregelen nog deels van kracht, terwijl op sommige momenten ook het normale leven weer doorging. Hierdoor is de CO2 uitstoot in 2021 weer iets gestegen ten opzichte van 2020. Toch blijft Hilversum nog op koers om in 2050 geen CO2 meer uit te stoten.
Duurzaam energiegebruik 14% 10,6%
12% 10% 8%
6%
6%
6% 4%
2,5%
2,6%
4,5%
3,8%
3%
8,9%
7,6%
6,9%
12%
5,1%
5,3%
2% %
2015
2016
2017 Hilversum
2018
2019
2020
2021
Nederland
Grafiek 2: Duurzaam energiegebruik
Energie = elektriciteit + aardgas + brandstoffen (benzine, diesel, lpg, olie). Duurzame energie = opgewekt door zon, wind, biomassa, aardwarmte en dus niet met fossiele brandstoffen.
Duurzaam electriciteitsgebruik 40%
34%
35% 26,8%
30% 25% 20% 13,1%
15%
14,9%
20%
17,5%
16,3%
10% 5%
,5%
,7%
2015
2016
%
1,1%
2%
3%
2018
2019
2017 Hilversum
4,3%
2020
5,8%
2021
Nederland
Grafiek 3: Duurzaam elektriciteitsgebruik
Deze tabel laat zien hoeveel duurzame elektriciteit wordt opgewekt, ten opzichte van het totale elektriciteitsverbruik in Hilversum en Nederland. Qua duurzaam elektriciteitsgebruik scoort Hilversum laagt.o.v. Nederland. De reden is het ontbreken van grootschalige duurzame energiebronnen, als grote zonneparken en windmolens binnen de gemeentegrenzen. Hilversum scoort laag t.o.v. Nederland. Een oplettende lezer zal merken dat alle cijfers anders zijn ten opzichte van wat vorig jaar gerapporteerd is. Voor rapportage op dit onderdeel maakt de gemeente gebruik van landelijk beschikbare gegevens en monitoringsinstrumenten. Het afgelopen jaar heeft RVO op het onderdeel duurzaam energiegebruik meetmethodieken en inschatmethodes veranderd. Deze veranderingen zijn toegepast zijn op de gegevens van de afgelopen 10 jaar. Hierdoor zijn ook de historische percentages duurzaam energiegebruik aangepast.
Totaal opgesteld vermogen in MW 22 15.7 11.4
8.5 4.5
2019
5.2
2020
6.4
2021
8
2022
Opgesteld vermogen kleine installaties (minder dan 15 megawatt) Opgesteld vermogen grote installaties (groter dan 15 MW) Grafiek 4: opgesteld vermogen op kleine en grote daken
Een opstelling van 1 megawatt (MW), staat gelijk aan ongeveer 1 GWh aan opgewekte stroom per jaar.
Percentage woningen met zonnepanelen 16% 12% 9,4% 5,9%
7,3%
3,7%
2,3% 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Grafiek 5: percentage Hilversumse woningen met zonnepanelen
De tabel percentage woningen met zonnepanelen geeft de autonome ontwikkeling in Hilversum aan van het aantal woningen dat zonnepanelen heeft. Het programma energietransitie heeft hier geen doelstelling aan verbonden. Eén van de activiteiten is wel de collectieve inkoopactie zonnepanelen, georganiseerd door de energiecoöperaties.
RES programma Hilversum Het bod van Hilversum voor de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) is het opwekken van 95 GWH extra ten opzichte van 2021. In de RES is de potentie voor zon op grote daken in Hilversum geschat op ongeveer 85 GWh. Dit staat gelijk aan ongeveer 85 Hectare aan zonnepanelen op grote daken. Daarnaast wil Hilversum nog 10 GWH op andere plekken realiseren. Denk aan zon op parkeerplaats, langs infrastructuur of een zoeklocatie zoals het bij het Vliegveld Hilversum.
RES doelstelling 2023
7%
2022
7% 1%
2021
6% 1%
t/m 2020
4%
23%
66%
14%
78%
12%
81%
5%
0%
95%
10%
20%
30%
Gerealiseerd buiten programma
40%
50%
60%
Gerealiseerd in programma
70% In planning
80%
90%
100%
Nog niet in planning
Grafiek 6: Gerealiseerde opwekprojecten in Hilversum
In deze monitor van 2023 is toegevoegd welk percentage van de RES doelstelling buiten de inspanning van het programma wordt gerealiseerd. Dit zijn installaties die bijvoorbeeld al aanwezig waren en meetellen voor de RES, of nu buiten onze inspanningen worden gerealiseerd. Daarvan
geldt dat de cijfers over 2023 nog niet beschikbaar zijn via de landelijke klimaatmonitor. 'In planning' houdt in dat er een concreet project loopt om zonnepanelen te installeren. Dit varieert van een greendealcoach bedrijven met een doelstelling tot een concreet project zoals het vliegveld Hilversum. Van sommige projecten in planning is het resultaat nog niet goed na te meten. Advisering bij een bedrijf kan een aantal jaar later pas tot zonnepanelen leiden, bijvoorbeeld omdat dat beter past bij de planning voor onderhoud van het dak. Ook projecten voor zonnevelden hebben een lange doorlooptijd van soms een aantal jaar. Hierdoor lopen de gerealiseerde resultaten achter op de planning. In 2023 is er ongeveer 3 GWH extra geïnstalleerd ten opzichte van 2022. Deze resultaten zijn voornamelijk behaald op grote daken van bedrijven door inspanningen van de greendealcoach en de actieve ondernemersvereniging Zuid-West. De projecten in planning zijn ook flink toegenomen door de green deal met ondernemersvereniging Zuid-West.
2. Energie Besparen 2.1 Algemeen In 2023 heeft 62% van de Hilversumse woningen een energielabel geregistreerd. In 2015 was dit 27%. Bij de registratie van energielabels wordt geen onderscheid gemaakt in de eigendomsstructuur van een woning: huur en koop zijn niet onderscheiden. Het gaat om het gebouw. Opvallend is dat het aandeel label A en B woningen harder groeit dan het aandeel EFG-labels afnemen. Dit doet vermoeden dat het makkelijker is om een label C of D woningen te upgraden naar een A of B label dan een EFG label te upgraden naar label D of C. Dashboard Energietransitie 2023.docx
Verdeling geregistreerde energielabels in Hilversum 2023
24,20%
12,3%
2022
22,7%
12,1%
2021
21,9%
2020
21,0%
2019
18,4%
2018
16,9%
25,3%
12,9%
10,0%
7,8%
7,3%
25,1%
13,7%
10,3%
8,3%
7,6%
12,0%
25,2%
14,0%
10,5%
8,4%
7,6%
11,9%
24,7%
14,9%
11,0%
8,8%
7,7%
24,7%
15,7%
11,5%
9,1%
7,9%
27,4%
15,6%
11,0%
8,8%
7,9%
12,7% 12,3%
2017
13,2%
12,4%
27,3%
17,0%
11,6%
10,0%
8,5%
2016
11,6%
14,2%
26,0%
17,8%
12,0%
9,7%
8,8%
2015
11,2%
17,4%
22,0%
18,8%
12,5%
9,9%
8,2%
0%
10%
20%
30%
40%
A+ of beter
50% B
C
60% D
E
70% F
80%
90%
100%
G
Grafiek 7: verdeling energie labels in Hilversum
Over een langere periode gezien neemt het aardgasverbruik van de woningen af. Van 2021 naar 2022 is zelfs een afname van 11% waarneembaar. Het is bekend dat door de stijgende gasprijzen in 2022 mensen bewuster zijn omgegaan met energie. Waar eerder een licht stijging in energiegebruik waarneembaar was door elektrificatie, is dit ten opzichte van 2021 ook met 9% afgenomen. De verklaring hiervoor is dat bij zonnepanelen het gebruik achter de meter wordt geschat op 40%. De elektra die niet wordt teruggekeerd aan het net, kan het CBS niet zien of uitlezen. Het kan zijn dat achter de meter meer is gebruikt, en de schatting van 40% inmiddels niet meer klopt.
aardgas en elektriciteitsgebruik woningen 120 100 80 60 40
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Aardgasverbruik woningen, temperatuur gecorrigeerd (miljoen M3) Elektriciteitsgebruik woningen inclusief zonnestroom achter de meter (miljoen KWH) Grafiek 8: aardgas & elektriciteitsgebruik woningen
2.2 Programma & opgave Bij het opstellen van deze monitor, waren er ongeveer 32.500 woningen in Hilversum met energielabel C of slechter, van zowel particuliere eigenaren als woningbouwcorporaties. Nu in 2023 hebben naar schatting 27.500 woningen een label C of slechter. Het doel tot 2028 is al deze woningen te bereiken met een laagdrempelig advies over gedrag en kleine energiebesparende maatregelen (huurders) en grotere isolatiemaatregelen (koopwoningen). Er zijn 24.500 particuliere woningen met label C of slechter. Deze woningeigenaren proberen te verleiden grotere maatregelen, zoals isolatie of dubbel glas te nemen. Dit doen we door hen te adviseren over woningverduurzaming, maar ook de financiële middelen te bieden in de vorm van een gunstige duurzaam wonen lening en sinds 2023 ook subsidies vanuit het Hilversums isolatie programma. Catgeorie
woningen* Bedrijven* Maatregelen woningen Maatwerkadviezen EDB Maatwerkadviezen VvE Buurtinitiatieven***
Totaal te bereiken *
Totaal aantal bereikt
32.500 13.580 27.500
10499 66 440
% bereikt tot nu toe** 24% 0,49% 2%
4900
105
956
36
2021
2022
2023 Berei Doel kt 3350 2809 16 19 580 293
Doel
Bereikt
Doel
Bereikt
3050 16 80
1884 16 47
4750 16 130
5521 31 100
2%
0
0
50
5
100
76
4%
0
0
10
12
15
24
Tabel 2: Bereik programma energietransitie, peildatum 1 november 2023.
* Voor woningen hebben we het geschat aantal woningen met label C of slechter opgenomen als doel. Voor bedrijven hebben we het totaal aantal bedrijven opgenomen. Dit is veel meer dan noodzakelijkerwijs verduurzaamd moet worden, omdat er bijvoorbeeld ook bedrijven aan huis worden meegeteld. Van de bedrijven die aan de label C verplichting moeten voldoen, voldoet 95% in Hilversum. ** Met 'bereikt' bedoelen we dat er laagdrempelig contact is geweest. Dit kan zijn in de vorm van een bon van 70 euro om te verduurzamen, een energiecoachgesprek, een warmtescan rapport uitgevoerd, een persoonlijk advies van het energieloket (nu duurzaam bouwloket). Unieke woningen kunnen niet geteld worden. Hierdoor kan er dubbeltelling in deze cijfers voorkomen.
6
***Nieuw toegevoegd; ‘Buurtinitiatieven’. In 2023 is de buurtaanpak gewijzigd. Van het grootschalig versturen van brieven gaan we gericht in gesprek met actieve bewoners of straten die gezamenlijk iets willen organiseren. Dit kan zijn een lokale duurzame huizenroute, straatgesprekken of een informatieavond verzorgd door de gemeente, energiedienstenbedrijf en de energiecoöperaties. We spelen gericht in op de vraag en helpen inwoners waar dat kan en mogelijk is. Dit heeft dit jaar tot 6 van dat soort mini-initiatieven geleid. Vanaf nu zullen we het aantal (bij de gemeente bekende) buurtinitiatieven rapporteren in de jaarlijkse monitor. Aandachtspunt voor tabel 2 is dat het jaar 2023 nog niet is afgelopen. Dit betekent dat sommige maatregelen nog uitgevoerd moeten worden, danwel nog bezig zijn. Het aantal uitgegeven HIP subsidies (valt onder Maatregelen woningen) is momenteel lager dan het gestelde doel. Dit komt deels doordat nog niet alle subsidies beoordeeld en verstrekt zijn ten tijde van het opstellen van deze monitor. Daarnaast komen er wekelijks aanvragen binnen. Het EDB heeft tot het einde van het jaar maatwerkadviezen in de planning staan. Naar verwachting gaan ze het doel van 100 maatwerkadviezen in 2023 ruimschoots halen. Volgend jaar hopen we hiervan de conversie te kunnen rapporteren in hoofdstuk 3 ‘van het aardgas’ af.
De landelijke RRE en RREW regelingen hebben geen vervolg gekregen. Vanaf 2023 worden deze cijfers niet meer meegerekend voor ‘besparen’. Dit waren projecten waarbij op een snelle en eenvoudige manier vouchers ter waarde van 70 euro voor energiebesparende maatregelen moesten worden uitgedeeld met middelen vanuit de rijksoverheid. De doelstellingen voor het aantal te bereiken woningen lag daarom in 2022 hoger dan nu. De cijfers die nu meetellen gaan over het bereiken van woningen met energiearmoede of persoonlijk advies en subsidie vanuit het HIP. Persoonlijk advies en hulp is tijdrovender, maar hebben naar verwachting ook meer impact. De doelen op het aantal te bereiken woningen liggen daarom lager dan ten tijde van het RREW project.
3. Van het aardgas af 3.1 Algemeen In 2022 is het percentage woningen met een aardgasaansluiting gedaald met 1%. Gerelateerd aan het werkelijk aantal woningen in Hilversum én rekening houdend komt dit in absolute aantallen uit op 430 extra woningen die in 2022 geen aardgasaansluiting meer hadden.
Percentage woningen met Gasaansluitingen 2022
92,5%
4,1%
2021
93,5%
3,5%
2020
94%
3,2%
2019
94%
2,2%
2018
94%
2,4%
2017
94%
1,7%
0%
10%
20%
30%
40%
percentage woningen met gasaansluiting Percentage woningen onbekend Grafiek 10: percentage woningen met aardgasaansluiting
50%
60%
70%
80%
90%
Percentage woningen zonder gasaansluiting
100%
3.2 Programma Concreet op de planning staat om in Proeftuin Aardgasvrije Wijk (PAW) de meent 623 woningen voor 2028 van het aardgas af te halen. Voor de rest van Hilversum zijn we in 2022 begonnen met de wijkaanpak. Hierin hebben we gezien dat ondanks de stijging van de energietarieven het toch lastig is woningeigenaren aan te zetten tot actie. We organiseren in gezamenlijkheid met het energiedienstenbedrijf en de energiecoöperaties activiteiten om woningeigenaren hier wel toe aan te zetten. In 2023 is met aanvullende middelen van het Rijk een Hilversums Isolatie Programma opgezet, waarmee we naast het ontzorgingsaanbod ook een financiële tegemoetkoming aan woningeigenaren kunnen bieden. Het doel is om jaarlijks met het Hilversums Isolatie Programma en de wijkaanpak gezamenlijk tenminste 900 woningeneigenaren aan te zetten tot het nemen van één tot meerdere isolatiestappen en jaarlijks 50 woningen aardgasvrij te maken. In tabel 3 is alleen het aantal woningen opgenomen dat van het aardgas af is. Het aantal woningen dat isolatiestappen heeft gezet is opgenomen in hoofdstuk 3 ‘energie besparen’. Doel/prognose gepland behaald % behaald/gepland % van doel/prognose
2021 0 0 0
2022 35 29 1 1 2,9%
2023 218 70 23 33% 11%
2024 272 80
2025 338
2026 420
Tabel 3: Aantal woningen van het aardgas af door activiteiten van het programma energietransitie
4. Communicatie 4.1 Algemeen De cijfers over de bekendheid met de duurzaam wonen lening en het energieloket over 2023 zijn nog niet bekend. Deze cijfers worden gemeten met de Hilversum Monitor. Deze wordt altijd in het eerste kwartaal van het volgende jaar verstuurd en ingevuld door de Hilversummers. 2021 % Hilversummers bekend met
Doel
2022
2023
Duurzaam Wonen Lening
Bereikt 38%
Doel 40%
Bereikt 40%
Doel 50%
Energieloket (duurzaam bouwloket)
0%
40%
38%
50%
Bereikt*
0% 25% n.n.b.* 30% Energiecoaches Tabel 4 Algemene bekendheid met producten en diensten van de gemeente Hilversum op het gebied van energietransitie
4.2 Verbeteren klantreis en vindbaarheid energieloket Het team communicatieteam dat werkt aan de energietransitie is uitgebreid in 2023. Dit heeft zijn vruchten afgeworpen. In tabel 5 staan voor 2023 alleen de bekende gegevens tot en met Q3 van 2023 gerapporteerd. In deze cijfers is al een stijging van 29% het aantal pagina bezoeken van het gemeentelijk energieloket waar te nemen. Het aantal unieke bezoekers is met 23% gestegen. We verwachten dat dit verband houdt met de campagnes die gevoerd zijn, zoals de ‘HIP in de zomer’ campagne. De doelstelling voor 20% groei ten opzichte van het jaar ervoor, zijn daarmee behaald.
Pagina Unieke Energieloket Doel toename bezoeken bezoekers 2021 0 4474 n.n.b. 2022 20% 4449 2890 20% 5759 3545 2023
toe/afname unieke toe/afname bezoekers paginabezoekers t.o.v. jaar t.o.v jaar ervoor ervoor
2024 2025 2026 2027 2028 Tabel 5 Aantal paginabezoeken en unieke bezoeken van het gemeentelijk energieloket
-0,56% +29%
+23%
Jaarplan 2024 Programma Energietransitie
1
Inhoud Inleiding Jaarplan 2024 ........................................................................................................................... 3 Hoofdstuk 1: Opwekken duurzame energie: RES 1.0 ............................................................................. 7 Wat willen we bereiken in 2024? ....................................................................................................... 7 Wat gaan we daarvoor doen? ............................................................................................................. 7 Hoofdstuk 2: Verduurzamen gebouwde omgeving .............................................................................. 11 Transitievisie Warmte ....................................................................................................................... 11 Cluster 1 Woningen uitvoering Transitievisie Warmte in 2024 ............................................................ 14 Wat willen we bereiken? .................................................................................................................. 14 Wat gaan we daarvoor doen? ...........................................................................................................
14 Continueren Hilversums Isolatieprogramma (HIP) en financieringsinstrumenten voor woningverduurzaming .................................................................................................................. 15 Wijkaanpak.................................................................................................................................... 16 Energiearmoede............................................................................................................................ 16 Vve aanpak .................................................................................................................................... 17 Ketenregie binnen de energietransitie ......................................................................................... 17 Aanbesteden energieloket ............................................................................................................ 18 Monumenten ................................................................................................................................ 18 Overig ............................................................................................................................................ 18 Cluster 2 andere gebouwen. .................................................................................................................
19 Wat willen we bereiken? .............................................................................................................. 19 Verduurzaming bedrijven en werklocaties ................................................................................... 20 Green Deal met Ondernemersvereniging Zuid West.................................................................... 20 Aardgasvrije werklocaties ............................................................................................................. 21 Gemeentelijk vastgoed ................................................................................................................. 21 Hoofdstuk 3: energie-infrastructuur ..................................................................................................... 22 Wat willen we bereiken? .................................................................................................................. 22 Onderzoeken gevolgen van netcongestie bij Tennet en Liander ..................................................... 22 Ondersteunen Energy Hub Ondernemersvereniging Zuid West .................................................. 22 Procesafspraken met Liander en Tennet ......................................................................................
22 Hoofdstuk 4: Communicatie ................................................................................................................. 23 Terugblik 2023 .................................................................................................................................. 23 Strategie en uitvoering 2024............................................................................................................. 23 Hoofdstuk 5: Financiën en dekking ....................................................................................................... 24
2
Inleiding Jaarplan 2024 In het jaarplan van 2023 hebben we aangekondigd dat de gemeente een aanjagende rol voor de energietransitie in zou nemen. Waar we de jaren daarvoor vooral een faciliterende en soms regisserende rol hebben gehad, wilden we een meer trekkende rol op ons nemen door de betrokkenheid bij het maatschappelijk netwerk te vergroten. Waar we vonden dat het sneller moest en kon, deden we een stap naar voren. Terugkijkend naar 2023 kunnen we vaststellen dat het aannemen van een aanjagende en trekkende rol vorm heeft gekregen. In 2023 hebben we een aantal grote veranderingen doorgemaakt. Al aangekondigd in 2022 maar geeffectueerd in 2023 heeft het Rijk “boter bij de vis” geleverd en gemeenten in staat gesteld om huiseigenaren met subsidies daadwerkelijk financieel te ondersteunen bij de verduurzaming van hun woning. In Hilversum konden we hierdoor voor de zomer al van start met het Hilversums Isolatie Programma (HIP). Met het HIP voorzien we woningeigenaren van deskundig advies én hebben we subsidies beschikbaar voor het verduurzamen van de woning. Het afgelopen jaar hebben de energieprijzen een recordhoogte bereikt. Hierdoor is het energiebewustzijn verhoogd. In 2022 zagen we voor het eerst een stijging van het aantal woningen dat van het aardgas af ging; ongeveer 430 woningen lieten zich afsluiten, wat neer komt op 1% van het totale woningaantal.
De hoge energielast heeft er echter ook toe geleid dat een grotere groep Hilversummers in energiearmoede is geraakt. Hier is snel en doelmatig op geacteerd. Samen met het Sociaal Plein is een aanpak energiearmoede ontwikkeld om deze doelgroep te bereiken een persoonlijke benadering. Met de energieklussers en de bouwbegeleider (een adviseur die in de woning advies op maat geeft over de grote isolatiemaatregelen die het meeste effect op de energierekening hebben). Van kierdichting via de energieklusser, een bedrijf wat enkel glas komt vervangen in minimaal HR++ glas, mogelijk gemaakt via de subsidieregeling energiearmoede en aanschaf van energiezuinige apparaten Ook hebben we in 2023 een zeer belangrijke groep in de Hilversumse samenleving kunnen binden aan de uitvoering van ons plan; de ondernemers. Met de bedrijvenparken in Hilversum Zuidwest hebben we een Green Deal gesloten om ondernemers nog beter te ondersteunen bij de energietransitie de komende 5 jaar en te komen tot een toekomstbestendig energiesysteem waarbij lokaal opgewekte energie onderling wordt uitgewisseld en opgeslagen. De energie die we binnen deze deal maximaal kunnen opwekken is 20% van onze opgave voor de Regionale Energie Strategie (RES). Daarnaast werkten we ook aan een Green Deal met het Vliegveld en met het Mediapark.
Binnen de gebiedsontwikkelingen van het Stationsgebied en Arenapark leveren we een bijdrage aan beleidsvoorbereiding met name op de warmteoplossingen, en we bij de RWZI in Oost en de PAW Meent een aanjagende rol op ons genomen. Binnen deze pilots hebben we waardevolle kennis opgedaan over technieken, organisatie en governance waardoor wanneer er tot uitvoering over gaan deze keuze voor de warmteoplossing weloverwogen genomen wordt. De voorgaande jaren zochten we vooral naar schaalbaarheid van de opgave. Een voorbeeld is de wijkaanpak uit het jaarplan 2023 waarin we met brieven de inwoners van Hilversum benaderde over de mogelijkheden om te verduurzamen en nodigde hen uit voor een informatiebijeenkomst. Na de eerste twee wijken hebben we deze aanpak geëvalueerd op effectiviteit. De conclusie was dat we de effecten van de brieven te mager vonden en daarom is aanvullend gekozen voor kwaliteit door middel van een intensievere, directere en persoonlijke benadering. Hierbij zoeken we naar bestaande structuren, actieve enthousiastelingen in de buurten en gebruiken we de kennis van de wijk coördinatoren. Deze mensen zijn enthousiast om zelf een voortrekkersrol te nemen en activiteiten te organiseren voor hun straat- of buurtbewoners. Samen met het 3
Energiedienstenbedrijf (EDB) en de energiecoöperaties kunnen we deze bewoners ondersteunen door presentaties te geven op informatieavonden, straatgesprekken te organiseren of miniduurzame huizenroutes binnen de wijk. De opkomst op deze door bewoners georganiseerde evenementen is veel hoger dan dat als de gemeente de informatieavond organiseert. Ook in de PAW de Meent zijn we tot het inzicht gekomen dat persoonlijke gesprekken beter werken. In 2023 zijn we hier ook van start gegaan met het persoonlijk aan de deur uitnodigen van inwoners voor een gesprek met de straat. Tot slot werd aan het einde van 2023 steeds duidelijker dat het elektriciteitsnet in Nederland nog lang niet klaar is om in de elektriciteitsbehoefte van de toekomst te kunnen voorzien. Voor Hilversum betekent dit dat we er de komende jaren serieus rekening mee moeten houden dat grote ontwikkelingen, niet zijnde woningbouw, niet zondermeer aangesloten kunnen worden op het stroomnet. Dit is uiteraard een zorgelijke ontwikkeling. De hoofdlijn van de visie is het faciliteren van inwoners bij woningisolatie en het op eigen tempo verduurzamen met als eindfase van het aardgas af gaan. Wij zullen binnen onze invloedsfeer ontwikkelingen faciliteren om de huidige capaciteit optimaal te benutten en uitbreiding mogelijk te maken. In 2024 zetten we de aanjagende rol uit 2024 voort.
De geïntensiveerde samenwerking die we zijn aangegaan met het maatschappelijk netwerk breiden we uit en zetten we voort. Dit komt tot uiting in de volgende projecten: 1. We intensiveren de samenwerking met het Energiedienstenbedrijf en de energiecoöperatie door het maken van meerjarige afspraken. We plannen periodieke overleggen voor het hele jaar in om gezamenlijk te werken naar het doel binnen de wijkaanpak en HIP tenminste 2600 woningen te betrekken bij de energietransitie, waarvan tenminste 900 woningen één of meerdere verduurzamingsmaatregelen aan de woning nemen. 2. We geven uitvoering aan de Green Deal met Ondernemersvereniging Zuid West. Onderdeel hiervan is het werken aan 20 GWH extra zonne-opwek capaciteit op het dak, wat voor 20% bijdraagt aan het RES bod. Samen met de ondernemers wordt een plan voor aardgasvrije werklocaties in Zuidwest ontwikkeld. Alles wat we hier bedenken en doen kan in een later stadium ook gebruikt worden als voorbeeld voor andere werklocaties in Hilversum. 3. Voor zon opwek hebben we eerder al specifieke dak eigenaren benaderd en geholpen om tot realisatie te komen. Na het zon-op-schooldak project gaan we nu verder met een aanpak voor andere contigenten. Het eerstvolgende contingent is maatschappelijk vastgoed. Samen met de energie coöperaties gaan we de dak eigenaren gestructureerd benaderen.
Hierbij helpen we zowel de dak eigenaar met het zetten van de eerste stappen, maar zoeken we vooral ook naar kansen voor het realiseren van collectieve daken. Daarnaast blijven we de ondernemers ondersteunen met de Green deal coach en gaan we hiervoor meer capaciteit inzetten; de potentie van zon-op-groot-dak kan alleen worden benut door samen te werken met de Hilversumse ondernemers. 4. We nemen actiever de regie op de energie infrastructuur. We onderzoeken wat de impact is van de energietransitie op het energienet, welke implicaties dit heeft voor de openbare ruimte en verbinden de opgave van Liander en Tennet aan de Omgevingsvisie en de al geplande ondergrondse werkzaamheden zoals aan het riool. Door waar mogelijk deze planning af te stemmen met de opgave om het net te gaan verzwaren kan voorkomen dat straten twee keer open moeten voor werkzaamheden.
4
De structuur van het jaarplan 2024 zult u herkennen van de voorgaande jaren. Het plan begint met de activiteiten die we verrichten voor het opwekken van duurzame energie in de Regionale Energie Strategie (RES) (hoofdstuk 1). Daarna volgt een hoofdstuk (2) over het besparen van energie volgens de Transitievisie Warmte (TVW). Deze verschilt van voorgaande jaren omdat hij is gesplitst in een cluster woningen en een cluster overige gebouwen. Per cluster presenteren we de activiteiten, alleen niet meer langs de 7 uitvoeringslijnen van de Transitievisie Warmte (TVW). De reden is dat deze 7 uitvoeringslijnen in alle activiteiten die we uitvoeren geïntegreerd zijn, waardoor het niet meer mogelijk is de projecten in te delen bij één van de uitvoeringslijnen. We zullen dit nader toelichten in dit hoofdstuk zelf. Daarna volgt een hoofdstuk (3) over de Energie infrastructuur, als uitwerking van punt 4 uit de vorige alinea. In hoofdstuk 4 is de toelichting op communicatieactiviteiten in 2024 verwoord en tenslotte in hoofdstuk 5 staat een samenvatting van de financiën en dekking opgenomen.
5
Planning en programma Bovenstaand is te lezen dat ontwikkelingen elkaar snel opvolgen in de energietransitie. Het speelveld van nu is niet het veld van volgend jaar. Wij vinden het daarom belangrijk om inzicht te bieden in de opgave waar we voor staan en de mate van succes die we door ons beleid en autonoom bereiken. We zien binnen de projecten dat het verduurzamen, en ultimo aardgasvrij maken van woningen een proces is dat de meeste woningeigenaren stapsgewijs willen doen in een tempo dat aansluit bij de persoonlijke omstandigheden en mogelijkheden. Ook nemen we waar dat degenen die de eerste stap gezet hebben meer geneigd zijn ook de volgende te zetten. Rekening houdend met een doorlooptijd van gemiddeld 10 jaar tot het realiseren van een aardgasvrije woning, ongeacht het warmtealternatief, moeten per jaar 2600 woningen de eerste concrete verduurzamingsstap zetten of op zijn minst aangezet worden tot het denken over verduurzaming. In 2024 gaan we ruim 8.000 woningen benaderen met verschillende activiteiten (zie de tabel op blz. 15).
In onderstaande tabel is opgenomen in welk tempo wij denken in de komende decennia de totale woningvoorraad te verduurzamen. Concreet, hard en helder voor de komende jaren en wat zachter voor de latere periode. Alle 43.000 woningen zullen uiterlijk 2050 aardgasvrij en CO2 neutraal moeten zijn zoals vastgelegd in het landelijk klimaatakkoord. Er is in de tabel is een periode aangegeven waarin we voorbereidingen treffen om de woningeigenaren te verleiden de eerste stappen te zetten. Dit kunnen voorlichtingsactiviteiten voor VvE's of in de wijk zijn of uitgebreidere analyses en berekeningen en participatie in pilots en in de PAW. Daarna start de realisatie om te komen tot het eindresultaat aardgasvrij.
Realisatie warmtetrajecten 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050 De Meent - fase 1 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 De Meent - fase 2 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 De Meent - fase 3 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 Hilversum Oost - rwzi 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 Hilversum Oost - PVT 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 Kerkelanden 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 Omgeving Stationsgebied 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Verduurzamning warmtenet Mediapark - BeGreen 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Omgeving Mediapark 100 100 100 100 100 100 100 100 100
100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Verduurzaming warmtenet Arenapark - Ennatuurlijk 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 Verduurzaming warmtenet Seinhorst- Ennatuurlijk 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 Aansluiting tussengebied Mediapark - Seinhorst 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Individueel 2024 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 200 Individueel 2025 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 300 Individueel 2026 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 Individueel 2027 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 500 Individueel 2028 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 750 Individueel 2029 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2030 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000
1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2031 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2032 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2033 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2034 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2035 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2036 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2037 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2038 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2039 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2040 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2041 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2042 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel
2043 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2044 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2045 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Individueel 2046 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Woningen in een warmtetraject Verschil met planning
2.720
8.520
9.320
9.820
10.570
11.570
12.570
13.570
14.570
15.570
16.570
17.570
18.570
19.570
20.570
21.570
22.570
23.570
24.570
25.570
26.570
27.570
28.570
28.570
28.570
28.570
28.570
191
3.461
1.732
-298
-2.077
-3.606
-5.136
-6.665
-8.195
-9.724
-11.254
-12.783
-14.312
-15.842
-17.371
-18.901
-20.430
-19.430
-18.430
-17.430
-16.430
-15.430
-14.430
-14.430
-14.430
-14.430
-14.430
voorbereiding en participatie realisatie aardgasvrij
6
Hoofdstuk 1: Opwekken duurzame energie: RES 1.0 De Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van Noord-Holland Zuid (NHZ) is medio 2021 vastgesteld door gemeenten, provincie Noord-Holland en de waterschappen. In december 2021 hebben hun colleges en dagelijkse besturen een besluit genomen voer het Uitvoeringsprogramma RES 1.0 NHZ. Dit is een concretiseringsslag van de RES 1.0. De inzet van Hilversum in de RES NHZ 1.0 is om 95 GWh extra elektriciteit uit zonne-energie in 2030 te realiseren, bovenop de 5 GWh die we al hadden. De verdeling van de extra zonnepanelen in Hilversum over grote daken, parkeerplaatsen, agrarische daken, geluidsschermen en het vliegveld is berekend bij het opstellen van de RES, zie onderstaande tabel. Extra zonnepanelen in 2030 GWh Grote daken 89 Parkeerterreinen 5,5 Geluidschermen 0,5 Vliegveld zonneweide 0,15-0,35 Totaal: 95 Tabel 1: Opbouw bod Hilversum in RES 1.0
De RES is een dynamisch document dat voortdurend tegen het licht gehouden wordt. Elke twee jaar wordt er een voortgangsdocument opgeleverd en een herijking wordt gedaan wanneer dat nodig is. De planning is dat in 2024 de Regionale Energie Strategie Noord-Holland Zuid 2.0 door de gemeenten, provincie en waterschappen worden vastgesteld. Voor de actualisatie van de RES 2.0 wordt vastgehouden aan realisatie van ons bod voor zonnepanelen in 2030. We baseren onze aanpak op data-analyse en ervaring, om met onze middelen zoveel mogelijk zonnepanelen te realiseren. Verder zetten we de bestaande regionale samenwerking in RES NHZ-verband graag voort. Binnen onze RES-regio wordt onderzocht hoe wat de nieuwe warmtewet voor implicaties heeft op onze regio. Hilversum volgt het onderzoek van de regio actief.
Wat willen we bereiken in 2024? In het dashboard Energietransitie is te zien dat we nu ongeveer 12 GWh is gerealiseerd, bovenop de 5 GWh die er al was. Om het doel in 2030 95 GWh extra te behalen ten opzichte van 2021, moet er jaarlijks 8 GWh aan projecten met meer dan 50 zonnepanelen worden gerealiseerd. In het dashboard Energietransitie is te zien dat het afgelopen jaar 3 GWh gerealiseerd. In 2024 hebben we 7,5 GWh concreet in beeld voor realisatie.
Wat gaan we daarvoor doen? Het afgelopen jaar hebben we met data-analyses inzichtelijk gemaakt waar de grootste potentie voor zon opwek projecten liggen. Op basis van die gegevens richten we concrete projecten in om de potentiële opwek te realiseren, naar voorbeeld van het zon-op-schooldak project. Bij het ontwikkelen van projecten richten we ons op het halen van het doel en ons geld meer impact gestuurd in gaan zitten. De meeste potentie zit in zon op grote daken, namelijk 90% van ons RES bod.
7
Projecten RES
Zon op dak Greendeal coach bedrijven en mediapark Green Deal Zuid West Zon op schooldak Zon op maatschappelijk vastgoed Zonnepanelen Centrum Zon op eigen vastgoed Zon op land Zonneweide Vliegveld en vormgeven greendeal met Vliegveld Zon op Parkeerplaats Parkeerterreinen Berestein en Kerkelanden Zon langs infrastructuur Geluidschermen langs infra Subsidie Hilverzon Totaal
Status
Potentie in GWh in 2024
CO2 besparing in Kton
Budget 2024
Doorlopend
1
0,36
150.000
Doorlopend 20232027 Doorlopend 20222024 In voorbereiding
4
1,2
100.000
1
0,36
35.000
1
0,36
50.000
Nieuw te starten
PM
PM
0
Nieuw te starten
PM
PM
0
In voorbereiding
0,5
0,18
25.000
Geen sluitende businesscase
0
0
0
Verkenning (realisatie in 2025) Doorlopend Doel is 8 GWh
0
0
0
2,46
200.000 560.000
7,5
Tabel 2: Projecten in 2024 voor opwek zon
Green Dealcoach bedrijven, afgesloten greendeal Ondernemersvereniging Hilversum Zuid West, stimulerend toezicht, energy hub (5 GWh) De Green deal coach bedrijven ondersteunt de ondernemers in Hilversum met advies over verduurzaming en het plaatsen van zonnepanelen. Samen met de ondernemers verkennen we hoe slim omgegaan kan worden met de opgewekte en gebruikte energie. Bijvoorbeeld door energie onderling te delen, op te slaan en afspraken te maken over gebruik. Met deze ervaringen kunnen we meer leren over een slim energienetwerk van de toekomst. De Green Deal met Ondernemersvereniging Hilversum Zuid West (4 GWh) 2023-2027 is in uitvoering. Het totale potentieel is 20 GWh en gedeeld door de vijf jaar looptijd is het in 2024 voor een vijfde daarvan opgenomen, vandaar 4 GWh in 2024. Ook het stimulerend toezicht wordt op dit bedrijventerrein uitgevoerd. Hier zijn bedrijven gevestigd die vaak veel energie gebruiken en grote daken hebben. De uitvoering van het toezicht bestaat uit maatwerk per gebied, om in samenwerking met de lokale bedrijvenverenigingen energieplannen op te stellen voor energiebesparing en zonnepanelen. Daarbij betrekken we ook energienetbeheerder Liander. Als onderdeel van de Green Deal Zuid West onderzoeken de bedrijven de mogelijkheid om lokaal duurzame energie op te wekken, op te slaan en onderling te delen (een zogenaamde Energy Hub).
Dit biedt kansen voor Peakshaving; met elkaar 8
ervoor zorgen dat er niet zoveel stroom gebruikt wordt dat het net overbelast raakt. Hierbij ondersteunen we de ondernemers. (zie ook blz.19 en verder) Zon op Schooldak (1 GWh) Zon op Schooldak (1 GWh) is eind 2023 in uitvoering gebracht en wordt in 2024 afgerond. 13 scholen doen mee aan dit project. Voor het overgrote deel investeren de scholen zelf in de zonnepanelen, voor hun eigen gebruik. Per school(koepel) is er een uitvraag voor zonnepanelen gedaan, de scholen kiezen zelf de installateur. Bij een paar scholen moet dit nog gebeuren, niet alle scholen doorlopen het traject in hetzelfde tempo. Daarnaast is er één school die een deel van hun dak wil laten gebruiken voor een collectief opwekproject voor HilverZon. HilverZon ontwikkelt dit samen met de school. De planning is dat de meeste scholen de zonnepanelen laten installeren in de eerste helft van 2024. Zon op Maatschappelijk Vastgoed (1 GWh) In 2023 zijn we gestart met het ontwikkelen van een aanpak voor Zon op Maatschappelijk vastgoed. dit hebben we gedaan door lessen te trekken uit onze aanpak zon-op-Schooldak waarin HilverZon de businesscase opstelde en een constructeur beoordeelde of de dakconstructie sterk genoeg is voor het realiseren van zonnepanelen. We gaan eigenaren van maatschappelijk vastgoed benaderen met dit ontzorgingstraject en ze zo proberen te bewegen om hun grote daken vol te leggen met zonnepanelen.
Hierbij ligt de focus mede op het realiseren van collectieve daken waarmee HilverZon woningeigenaren die zelf geen zonnepanelen kunnen leggen op hun woning toch kunnen voorzien van door de zon opgewekte elektriciteit. Onder eigenaren van maatschappelijk vastgoed verstaan we: eigenaar/eigenaren van een onroerend object dat benut wordt voor maatschappelijke activiteiten onder winstoogmerk op het gebied van educatie, sport, cultuur, godsdienst en/of levensbeschouwing binnen de gemeente Hilversum. In 2024 kunnen we van start met deze aanpak. Zon op Centrum (pm) Uit de data-analyses is ook naar voren gekomen dat het centrum van Hilversum veel potentie heeft voor zon op dak, maar dat er nog weinig gerealiseerd is. We onderzoeken in 2024 de mogelijkheid om hier met een gebiedsgerichte aanpak voor zon op dak te starten. Hierbij maken we gebruik van de ervaringen van de hierboven beschreven zonprojecten. Zon op eigen vastgoed (pm) Er wordt in 2024 een routekaart verduurzaming eigen vastgoed opgesteld waarbij het plaatsen van zonnepanelen op de daken die geschikt zijn meegenomen wordt. (zie ook blz. 21) Zon op Vliegveld (0,5 GWh) In 2023 is gewerkt aan de voorbereidingen voor realisatie van een kleine natuur inclusieve zonneweide op het vliegveld Hilversum.
In 2023 zijn er ontwerpen gemaakt, is de businesscase berekend, een vooronderzoek voor een omgevingsvergunning gedaan door de gemeente en provincie en is de participatie met omwonenden gestart. In 2024 verwachten we dat de laatste definitieve afspraken over het project gemaakt kunnen worden en kan de Omgevingsvergunning voor het project worden aangevraagd. We gaan in relatie tot de verlenging van het huurcontract van het vliegveld een greendeal met de Stichting Vliegveld Hilversum opstellen.
9
Zon op parkeerterreinen (1 GWh) Sinds 2023 zijn twee locaties voor zon op parkeerterreinen in onderzoek bij de energie coöperaties. Als gemeente ondersteunen we dit proces met advies en onderzoeken welke drempels er zijn en hoe deze weggenomen zouden kunnen worden. Het gaat om de parkeerterreinen bij sportpark Berestein en het winkelcentrum Kerkelanden. Helaas zijn onder de huidige marktomstandigheden de businesscases voor zonnepanelen op de parkeerplaatsen niet sluitend. We blijven met de betrokken coöperaties zoeken naar oplossingen om de businesscases wel sluitend te krijgen. Voor 2024 is er geen budget in het jaarplan opgenomen. Opwek energie langs infrastructuur (0,67 GWh) In 2023 is de verkenning gestart van de kansen voor elektriciteitsopwekking langs de a1 en het spoor. Hiervoor is een inventarisatie van gronden in overheidshanden (rijk, provincie, gemeente, ProRail) gemaakt, waarvoor op voorhand geen belemmeringen voor energie-opwek zijn. In 2024 wordt samen met de regiogemeenten hiervoor een ontwikkelstrategie opgesteld en geïmplementeerd. Voor de a27 en het spoor parallel aan de a27 start dit proces in 2024. De verwachting is om met de projecten samen te komen tot 0,67 GWh elektriciteit opwek per jaar. De realisatie daarvan zal na 2024 zijn en daarom is dit getal niet opgenomen in de eerdere tabel.
10
Hoofdstuk 2: Verduurzamen gebouwde omgeving De transitie van de gebouwde omgeving naar een situatie waarin enerzijds minder energie nodig is voor verwarming, door isolatie, en anderzijds door verandering van techniek geen aardgas meer wordt gebruikt, is de centrale opgave van het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Concreet betekent dit dat zo’n 25.000 woningen met een energielabel C of slechter geïsoleerd moeten worden en alle 43.000 woningen en alle overige gebouwen in Hilversum uiteindelijk een alternatieve, duurzame warmtevoorziening moeten hebben.
Transitievisie Warmte In deze opgave staat de aanpak van de bestaande woningvoorraad volgens de in 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte centraal. De hoofdlijn van de visie is het faciliteren van inwoners bij woningisolatie en het op eigen tempo verduurzamen met als eindfase van het aardgas af gaan. De realisatie hiervan doen we met name via de wijkaanpak waarbij het Energie Diensten Bedrijf (EDB) als ketenpartner de belangrijke schakel is om verduurzamingsvragen van woningeigenaren met een maatwerkaanbod te beantwoorden zodat ze tot realisatie van de verduurzamingsmaatregelen overgaan. We ondersteunen in ieder geval de maatschappelijke initiatieven van de RWZI in Oost (o.a. Waternet, Liander en woningcorporaties) en uit Kerkelanden (o.a. VerKen, Waternet en Firan). Om de particuliere woningeigenaren te helpen bij deze transitie is een uitvoeringsorganisatie gevormd met ketenpartners zoals het Energiedienstenbedrijf, de energiecoöperaties, het energieloket en andere stakeholders. Samen bedienen we de inwoners met de zeven uitvoeringslijnen zoals beschreven in de Transitievisie Warmte: 1. Informatievoorziening over verduurzamen van de woning. 2. Routekaarten voor woningtypen: wat ligt voor de hand om te doen bij jouw type huis? 3. All-in pakketten: per woningtype samengestelde pakketten om te verduurzamen. 4.
Ondersteuning bewonersinitiatieven en bedrijven voor collectieve aanpak. 5. Aandacht voor monumenten en beschermde stadsgezichten. 6. Voortzetten huidige instrumenten als duurzaamheidslening, samenwerking energiecoöperaties, etc. 7. Monitoren en evalueren en op basis daarvan de TVW bijstellen. Eerder verdeelden we de activiteiten en projecten in onder deze 7 uitvoeringslijnen. Binnen alle projecten die we uitvoeren zijn de uitvoeringslijnen een geïntegreerd onderdeel van het project. Om die reden is het niet meer mogelijk de projecten bij één van de 7 uitvoeringslijnen in te delen. Per uitvoeringslijn zullen we dat kort toelichten: 1. Informatievoorziening over verduurzamen van de woning. Dit ging over het verbeteren van de informatievoorziening door het energieloket centraal te stellen. Binnen alle uitvoerde projecten is hieraan gewerkt. In alle communicatie uitingen verwijzen we naar www.hilversum.nl/energieloket waarvan we in 2023 echt een groei in bezoekersaantallen hebben gezien. In 2024 gaan we de ketensamenwerking verder vormgeven onder regie van een ketenregisseur en wordt het energieloket verder verbeterd. 2. Routekaarten voor woningtypen: wat ligt voor de hand om te doen bij jouw type huis? Het maken van routekaarten gaat over het opstellen van een routekaart per contigent, inclusief een prijsindicatie.
In dit geval zijn we verder gekomen dan een generieke routekaart. Het Energiedienstenbedrijf heeft inmiddels de tooling om van elke contigent een advies op maat met 80% nauwkeurige prijsindicatie aan te bieden die past bij de persoonlijke situatie van de woningeigenaar. Deze ‘klimaatplannen’ worden gratis aan huiseigenaren die willen verduurzamen 11
aangeboden in de verschillende projecten die we uitvoeren. Het plan kan vorm krijgen in een aardgasvrij, aardgasvrij-klaar of stap voor stap advies waardoor deze uitvoeringslijn af is. 3. All-in pakketten: per woningtype samengestelde pakketten om te verduurzamen. Uitvoeringslijn 3 gaat over het aanbieden van een aardgasvrij of aardgasvrij-klaar advies met offerte. Dit is wat het klimaatplan van uitvoeringslijn 2 ook doet wat in de uitvoering van de wijkaanpak opgenomen is. Het EDB, de energiecoaches en de duurzaamheidsadviseur (HIP) staan klaar om alle woningen van persoonlijk advies te voorzien. Er is een ketenoverleg opgestart en gezamenlijk gewerkt aan onder andere de wijkaanpak. 4. Ondersteuning bewonersinitiatieven en bedrijven voor collectieve aanpak. Deze uitvoeringslijn gaat over het op maat ondersteunen van bewonersinitiatieven waarin we meer vraaggericht zijn gaan werken. We zien een verschuiving van grote maatschappelijke initiatieven, zoals bij de RWZI in Oost, naar kleinere initiatieven op straat dan wel buurtniveau welke in de wijkaanpak samengevoegd worden. Zo meldt de ene straat zich voor een informatieavond over isoleren, een andere straat wil specifiek meer informatie over warmtepompen en deze mogelijk ook collectief inkopen. Ook hierbij krijgen zij advies en ondersteuning. Weer een andere straat wil rekenen aan een klein bronnet met de hele straat.
In dit specifieke geval hebben we onze software meegenomen om samen met de bewoners van de straat te gaan rekenen. Meer daarover in het volgende hoofdstuk. Via het HIP kunnen bewoners een hogere subsidie krijgen als zij gezamenlijk hun woning verduurzamen. Met andere woorden; samen met de uitvoeringsketen inventariseren we de vraag en acteren op wat nodig is. 5. Aandacht voor monumenten. In 2023 is het beleid voor het plaatsen van zonnepanelen in beschermd stadsgezicht aangepast en is de informatievoorziening verbeterd. In 2024 wordt dit voor monumenten ook aangepast. 6. Voortzetten huidige instrumenten als duurzaamheidslening, samenwerking energiecoöperaties, etc. Naast dat we de duurzaamheidslening voortzetten is deze inmiddels ook uitgebreid met onder andere een verzilverlening. Daarnaast zijn er subsidies beschikbaar voor woningverduurzaming via het Hilversums Isolatie Programma en via de aanpak Energiearmoede. De samenwerking met Energiecoöperaties is niet alleen voortgezet, maar wordt de komende jaren ook verstevigd door de rol die zij innemen in de wijkaanpak met energiecoachgesprekken. Ook zijn de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties inmiddels van kracht. 7. Monitoren en evalueren en op basis daarvan de TVW bijstellen. Inmiddels ontvangt de raad jaarlijks een dashboard of monitor over de voortgang van de energietransitie in Hilversum.