10. Raadsinformatiebrief 2025-56 inzake Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025- 2030

Raadsinformatiebrief Van

Burgemeester en Wethouder/Burgemeester

Zaak nr.

1772903

Aan

Gemeenteraad

RIB nr.

2025-56

Portefeuillehouder

N.G.T. van Voorden

Datum

2 juli 2025

Informatie bij

Simone Rijneveld

Tel. nr.

0643471251

Onderwerp Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025- 2030

Kernboodschap In het Coalitieakkoord Hilversum Koesteren staat een actieplan Ouder Worden aangekondigd. Met het opstellen van de Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025- 2030 geeft het college uitvoering aan deze opgave. Het doel is om een leeftijdsvriendelijke gemeente te zijn, waarin ouderen zich verbonden voelen, van waarde zijn en kunnen bijdragen aan de samenleving, prettig en passend kunnen wonen en ondersteuning krijgen om hun zelfredzaamheid te behouden. De uitvoeringsagenda is gebaseerd op het model van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor ‘age friendly cities’, dat bestaat uit acht domeinen: 1. Openbare ruimte en gebouwen, 2. Vervoer, 3. Wonen, 4. Sociale Participatie, 5. Respect en inclusie, 6. Actief burgerschap, 7. Communicatie en informatie, 8. Welzijn en zorg. Per domein staan bestaande en nieuwe activiteiten benoemd. Domeinoverstijgende rode draden zijn zingeving, zorgzame gemeenschapsvorming en een levensloopbenadering waarin we aansluiten op verschillende levensfasen en levensgebeurtenissen. Deze uitvoeringsagenda richt zich vooral op het beter verbinden van dit aanbod, zodat Hilversummers er optimaal gebruik van kunnen maken.

Aanleiding Hilversum is, net als de rest van Nederland, sterk aan het vergrijzen. Het aandeel 65-plussers groeit naar verwachting van 20% in 2023 naar 25% in 2040. In Wijdemeren is het aandeel ouderen nog hoger; ruim een kwart van de inwoners is nu al 65 jaar of ouder. Daar komt bij dat het aandeel 80-plussers relatief sneller groeit dan het aandeel jonge ouderen, zogeheten dubbele vergrijzing. Hilversum wil zich goed op deze ontwikkelingen voorbereiden. De Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025 – 2030 draagt daaraan bij.

1

We volgen in de uitvoeringsagenda het model ‘age friendly cities’ (leeftijdsvriendelijke gemeente) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waarin acht domeinen centraal staan: 1. Openbare ruimte en gebouwen 2. Vervoer 3. Wonen 4. Sociale Participatie 5. Respect en inclusie 6. Actief burgerschap 7. Communicatie en informatie 8. Welzijn en zorg. Activiteiten Per domein staan bestaande en nieuwe activiteiten benoemd. Domeinoverstijgende rode draden zijn zingeving, zorgzame gemeenschapsvorming en een levensloopbenadering waarin we aansluiten op verschillende levensfasen en levensgebeurtenissen. De belangrijkste nieuwe activiteiten uit de uitvoeringsagenda: - Faciliteren van uitbreiding van de buurtmobi (kleinschalige buurtmobiliteit) over Hilversum; - Versterken zorgzame gemeenschapsvorming met voorzorgcirkels, Lief & Leedstraten en bewonersinitiatieven voor en door ouderen; - Communicatie en ondersteuning bij ingrijpende levensgebeurtenissen zoals het verlies van een partner; - Themacafés over zingeving en ouder worden; - Preventieve aanpak gericht op behoud van cognitieve functies. Integrale aanpak Gezond en prettig ouder worden vraagt om een integrale benadering, waarbij verschillende beleidsvelden samenwerken. In voorbereiding op de agenda hebben collega’s en partners uit uiteenlopende domeinen – zoals wonen, mobiliteit, zorg en openbare ruimte – meegedacht.

Ook is nadrukkelijk de verbinding gemaakt met relevante beleidsontwikkelingen, zoals de Woonzorgvisie en de Mobiliteitsvisie. Hun input is gekoppeld aan de acht domeinen van het WHO-model voor ‘age-friendly cities’. Ook is goed gekeken naar de verbinding met de andere uitvoeringsagenda’s: Mantelzorg, Eenzaamheid en Vrijwillige Inzet. De uitvoering van deze agenda’s wordt dan ook in samenhang opgepakt. Ook de stem van inwoners is meegenomen: zij komen aan het woord in de uitvoeringsagenda via verdiepende interviews. Levensloopbenadering Ouder worden is een vanzelfsprekend onderdeel van het leven, maar het brengt specifieke uitdagingen en behoeften met zich mee. De toenemende vergrijzing zorgt voor een groeiende vraag naar mantelzorgers, vrijwilligers en innovatieve oplossingen die de druk op de professionele zorg kunnen verlichten. Daarnaast neemt de behoefte toe aan passende woonvoorzieningen, zodat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook de inrichting van de leefomgeving en het mobiliteitsbeleid vragen om aanpassingen die aansluiten bij de wensen en mogelijkheden van ouderen. Tegelijkertijd vormen ouderen bovenal een waardevolle bron van kennis, ervaring en vaardigheden. In de uitvoeringsagenda is er daarom aandacht voor verschillende levensfasen.

We kijken expliciet ook naar de zogenoemde toekomstige ouderen: mensen die nu nog niet tot de oudere doelgroep behoren, maar dat in de komende jaren wel zullen doen. Investeren in deze groep levert op de lange termijn winst op – voor henzelf én voor de samenleving. Daarnaast is er oog voor ingrijpende levensgebeurtenissen (life events), zoals het verlies van een partner. Dat zijn momenten waarop extra ondersteuning vaak hard nodig is. 2

Financiën Vanuit het coalitieakkoord is voor de realisatie van de uitvoeringsagenda jaarlijks € 150.000 beschikbaar gesteld. Van deze middelen wordt € 25.000 euro ingezet voor mantelzorgondersteuning voor ouderen, waardoor € 125.000 resteert voor de Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden vanaf 2026. Daarnaast zijn voor 2025 incidentele middelen beschikbaar vanuit SPUK-IZA. Het gaat om € 45.000 voor faciliteren van uitbreiding van de buurtmobi over Hilversum.

Consequenties Met het opstellen van de Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025- 2030 zetten we de komende jaren in op een leeftijdsvriendelijk Hilversum. We doen dit door acties te verbinden aan de acht domeinen van het WHO Model- leeftijdsvriendelijke gemeente.

Vervolgtraject Na vaststelling wordt de uitvoeringsagenda opgemaakt in de stijl van de eerder opleverde uitvoeringsagenda’s over eenzaamheid en vrijwillige inzet. Ook start de uitvoering van de uitvoeringsagenda. Gezien de inhoudelijke raakvlakken wordt deze in samenhang opgepakt met de uitvoeringsagenda’s voor eenzaamheid, vrijwillige inzet en mantelzorg. We monitoren het ingezette beleid via het Doelen Inspanningen Netwerk Sociaal Domein. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Bijlagen: 1. 2. 3. 4.

Uitvoeringsagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025- 2030 Actieagenda Hilversum een thuis voor alle leeftijden 2025 – 2030 Advies Adviesraad Sociaal Domein Collegereactie op advies Adviesraad Sociaal Domein

Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 24 juni 2025.

3

Hilversum: een thuis voor alle leeftijden UITVOERINGSAGENDA OUDER WORDEN 2025-2030

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

I<

Oud zijn is geen zaak van jaren Als ik 't even zeggen mag Meerd're malen heb ik mensen Oud zien worden in één dag Leven is nog zo iets anders Dan alleen een rikketik 'k Heb ook mensen jong zien worden In een enkel ogenblik Toon Hermans Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

2

I<

Voorwoord Of samen met bewoners van een ouderenflat een voorzorgcirkel inrichten, een appgroep van inwoners onder begeleiding van een professional waarin iedereen een beetje op elkaar let. En soms door praktisch te kijken hoe we als gemeente naast mensen kunnen gaan staan bij levensloopbepalende gebeurtenissen. Denk hierbij aan het verlies van een rijbewijs of hulp met financiën bij overlijden van de partner. Niet om ons met het leven van mensen te bemoeien, maar vanuit de gedachte: 'We zien je en je doet ertoe'. In Hilversum is in 2040 een kwart van onze inwoners ouder dan 65 jaar. En al die mensen verdienen het om zo gezond en prettig mogelijk ouder te worden. Maar iedereen die ouder wordt, zal op een gegeven moment te maken krijgen met verlies van een partner, een verhuizing of ziekte. En dat is van invloed op het levensgeluk van onze inwoners.

Met deze agenda brengen we bestaand beleid en initiatieven samen in één plan, en vullen we dit waar nodig aan. We volgen daarbij de werkwijze van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor 'leeftijdsvriendelijke gemeenschappen'. Dit betekent dat we niet alleen kijken naar fysieke en mentale gezondheid en welzijn, maar ook naar hoe de stad is ingericht.

Hoe kunnen we als gemeente deze inwoners een steuntje in de rug geven bij deze levensloopbepalende gebeurtenissen? En tegelijkertijd de ouderen hun enorme kennis over het leven en de rijkdom die ouder worden met zich meebrengt, laten delen met de jongere generaties in onze stad?

Denk hierbij aan straten, vervoer, woningen en sociale contacten. Het is juist de verbinding tussen het sociale en het fysieke die we nodig hebben en daar zet deze uitvoeringsagenda zich voor in. Het College van Burgemeester en Wethouders

Je leest het terug in deze Uitvoeringsagenda Hilversum, een thuis voor alle leeftijden 2025 - 2030. Met talrijke voorbeelden om de ouder wordende Hilversummers op weg te helpen in het ouder worden. Niet door van alles voor hen te gaan organiseren of regelen, maar door initiatieven van partners en inwoners uit de stad te faciliteren. Denk aan het ondersteunen van de buurtmobi, een gratis pendeldienst gerund door vrijwilligers voor ouderen die niet meer zo mobiel zijn, over heel Hilversum.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

3

I<

Inhoudsopgave Voorwoord

03

Inleiding

05

1. Aanleiding 1.1 Kader, visie en leidende kernwaarden 1.2 Samen en in samenhang

06 06 07

2. Gezond ouder worden 2.1 Ouder worden gaat in fasen 2.2 Ingrijpende gebeurtenissen ('Life-events')

08 08 09

3. Hoe gaan we dit aanpakken? 3.1 Samenhangend en integraal 3.2 Samen met partners én inwoners zelf 3.3 Concreet maken: De Leeftijdsvriendelijke Stad

10 10 10 10

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

4. De uitvoeringsagenda 4.1 Samenwerkingsambitie 4.2 Ambities op de acht domeinen A. Openbare ruimte en gebouwen B. Vervoer C. Wonen D. Sociale participatie en zingeving E. Respect en inclusie F. Actief burgerschap G. Communicatie en informatie H. Welzijn en zorg

12 12 12 13 15 17 18 21 23 25 27

5. UITVOERING, MONITORING EN FINANCIËN

30

BIJLAGEN 1. Relevante kaders 2. Actieagenda Ouder Worden

31 31 35

4

I<

Inleiding De Uitvoeringsagenda Hilversum, een thuis voor alle leeftijden 2025 - 2030 is aangekondigd in het coalitieakkoord en moet bijdragen aan een leeftijdsvriendelijk ('age-friendly') Hilversum. We zetten in op preventie, ook als het om ouder worden gaat. Want ouder worden gaat meestal vanzelf, maar gezond en prettig ouder worden vraagt om extra investering. Ons doel is dat inwoners kunnen blijven meedoen in de samenleving. Daarom gaat deze uitvoeringsagenda niet alleen over de oudere Hilversummers, maar ook over de inwoners die in de komende jaren bij deze doelgroep gaan horen.

Daar waar nodig creëren we aanvullend aanbod. We streven naar een dekkend en overzichtelijk aanbod, zonder dubbelingen. Hierbij haken we aan op de verschillende fasen van ouder worden en de levensgebeurtenissen ('life-events') die iedereen tegenkomt in het leven. We zetten in op nieuwe manieren om de doelgroep te bereiken.

Gelukkig is Hilversum voor het overgrote deel van de oudere Hilversummers al een fijne plek om te wonen, te werken en te verblijven. Deze uitvoeringsagenda brengt bij elkaar hoe ons beleid en onze activiteiten in zowel de fysieke als sociale leefomgeving bijdragen aan een 'leeftijdsvriendelijk Hilversum' in de latere levensfasen. Want hoe leeftijdsvriendelijk is bijvoorbeeld onze openbare ruimte ingericht als je ouder wordt? Onze inzet is dat zoveel mogelijk Hilversummers goed gebruik kunnen maken van de bestaande voorzieningen en activiteiten, voor alle leeftijden en specifiek voor de oudere inwoners.

Verder is nadrukkelijk rekening gehouden met de Beleidsagenda Wmo-Samenleving en de ontwikkeling van de Beleidsagenda Gezondheid. Ook is goed gekeken naar de verbinding met de Uitvoeringsagenda's Mantelzorg, Eenzaamheid en Vrijwillige Inzet. De uitvoering van deze agenda's wordt dan ook in samenhang opgepakt.

Deze agenda staat niet op zichzelf, maar brengt de doelstellingen uit onze Visie Sociaal Domein 'Wij zijn Hilversum', onze Omgevingsvisie Hilversum 2040 en ons Coalitieakkoord 'Hilversum koesteren' bij elkaar rondom ouder worden.

dynamiek en eigenaarschap. We noemen ze, maar ze zijn geen onderdeel van deze uitvoeringsagenda. Het bevorderen van de samenhang tussen al dat beleid en de activiteiten is dat wél. Dit doen we door zowel binnen als buiten het gemeentehuis bij te dragen aan samenwerkingsnetwerken met partners rond dit thema. Deze netwerken faciliteren we met themabijeenkomsten voor professionals en inwoners. Aan de uitwerking van deze agenda heeft een groot aantal maatschappelijke partners en collega's een bijdrage geleverd in individuele gesprekken en in gezamenlijke werksessies. We hebben de inwoner aan het woord gelaten door interviews op te nemen. Veel dank hiervoor!

Een groot aantal activiteiten die bijdragen aan gezond en prettig ouder worden vindt plaats in domeinen als wonen, vervoer en openbare ruimte of op diverse beleidsterreinen in het sociale domein. Al die activiteiten kennen hun eigen beleidskaders, 5

I<

1. Aanleiding 1.1 KADER, VISIE EN LEIDENDE KERNWAARDEN Hilversum is, net als de rest van Nederland, sterk aan het vergrijzen. Door de toegenomen levensverwachting, en de geboortegolven na de oorlog en in de jaren zestig groeit het aandeel 65-plussers van 20% in 2023 naar 25% in 2040 (demografische ontwikkelingen uit de Omgevingsvisie Hilversum 2040). In Wijdemeren - waarmee Hilversum op 1 januari 2027 - zal fuseren, is het aandeel ouderen nog hoger; ruim een kwart van de inwoners is nu al 65 jaar of ouder. Het aandeel 80-plussers groeit relatief sneller dan het aandeel jonge ouderen, dit noemen we de dubbele vergrijzing. Hilversum wil zich goed op deze ontwikkelingen voorbereiden. Onze wens is een leeftijdsvriendelijke gemeente te zijn waarin ouderen zich verbonden voelen met hun gemeenschap, het gevoel hebben dat ze van waarde zijn en kunnen bijdragen aan de samenleving, kunnen wonen in een woning in een leefomgeving die bijdraagt aan gezond en gelukkig ouder worden, en ondersteuning krijgen om hun zelfredzaamheid te behouden. In Hilversum is een scala aan voorzieningen en beleid dat hier al aan bijdraagt. Deze uitvoeringsagenda is er vooral op gericht om dit aanbod zo goed mogelijk aan elkaar te verbinden en ervoor te zorgen dat Hilversummers er zo optimaal mogelijk gebruik van kunnen maken.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Ouder worden is een natuurlijk onderdeel van het leven, maar het brengt wel specifieke uitdagingen en behoeften met zich mee. De toenemende vergrijzing betekent dan ook dat er meer behoefte is aan mantelzorgers, vrijwilligers en innovatieve oplossingen om de druk op de professionele zorg te verlichten. Daarnaast hebben we te maken met een stijgende vraag naar geschikte woonvoorzieningen die aangepast zijn aan de behoeften van ouderen, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook de inrichting van de leefomgeving en de manier waarop we ons mobiliteitsbeleid inzetten leveren uitdagingen op voor onze oudere inwoners. Tegelijkertijd zijn ouderen boven alles een waardevolle bron van ervaring, kennis en vaardigheden. Dit alles vraagt om een proactieve aanpak om ervoor te zorgen dat ouderen gezond, actief en betrokken kunnen blijven in onze samenleving.

6

I<

1.2 SAMEN EN IN SAMENHANG Gezond en prettig ouder worden heeft raakvlakken met meerdere thema's binnen zowel het sociaal als het fysiek domein. Denk aan bestaanszekerheid, inclusie, laaggeletterdheid, wonen, zorg, mobiliteit, sport, inrichting openbare ruimte, cultuur en veiligheid. We kiezen voor een integrale benadering waarbij we verbinding zoeken met (inter)nationale inzichten en plannen, regionale afspraken, lokale beleidskaders en - uitvoeringsagenda's. In bijlage 1 hebben we een uitgebreid overzicht opgenomen van deze kaders. We bouwen voort op bestaande initiatieven en samenwerkingen tussen sectoren om zo een leefbaar en ondersteunend Hilversum voor ouderen te realiseren. Dit betekent dat we in dit uitvoeringsplan ook een aantal acties en activiteiten noemen waar we als gemeente geen eigenaar van zijn, maar waar we wel zoveel mogelijk de verbinding mee zoeken omdat ze bijdragen aan de opgave waar dit uitvoeringsplan voor staat. In bijlage 2 geven we dit weer.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

We vinden niet zelf het wiel uit in Hilversum, maar maken gebruik van de (inter)nationale inzichten die er al zijn: • De Leeftijdsvriendelijke Stad ('Age Friendly Cities') werkwijze van de World Health Organization die in beeld brengt hoe leeftijdsvriendelijk een stad is op acht domeinen: - Buitenruimte (Openbare Ruimte en Gebouwen); - Huisvesting (Wonen); - Maatschappelijke Participatie en Werk (Actief burgerschap); - Respect en sociale inclusie (Respect en inclusie); - Sociale participatie (Sociale participatie en zingeving); - Maatschappelijk ondersteuning en zorg (Welzijn en zorg). • Het landelijke programma Ouder Worden 2040, dat in 2020 is gestart door een breed scala aan publieke en private partijen om, samen met de ouderen zelf, een visie en agenda te ontwikkelen voor de uitdagingen van een ouder wordende samenleving. Het programma zet in op een toekomst waarin ouderen zich gewaardeerd, betrokken en vitaal voelen.

7

I<

2. Gezond ouder worden: levensfasen en levensgebeurtenissen De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) definieert gezond ouder worden in het World Report on Ageing and Health van 2015 als 'het proces van het ontwikkelen en behouden van de functionele capaciteit die het welzijn op oudere leeftijd mogelijk maakt'. Ofwel: het hebben en houden van de mogelijkheden die mensen in staat stellen te doen wat zij belangrijk vinden. In dit proces zien we twee belangrijke aanknopingspunten: de fasen van het ouder worden en de grote dingen die we meemaken in het leven, ook wel life-events genoemd. 2.1 OUDER WORDEN GAAT IN FASEN De manier waarop mensen ouder worden verschilt sterk per persoon. Genetische factoren, leefstijl, de fysieke, sociale en economische omgeving waarin we leven hebben invloed op gezond en gelukkig oud worden. Ook is het een kwestie van geluk of pech hebben. We kunnen de veranderingen die gepaard gaan met ouder worden in verschillende levensfasen indelen, gekoppeld aan leeftijd. De leeftijdsindeling is geen 'hard' gegeven maar biedt wel een algemeen beeld van de behoeften en uitdagingen die mensen tegenkomen naarmate ze ouder worden. Afhankelijk van leef-omstandigheden en gezondheid treden deze fasen eerder of later in.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

In deze uitvoeringsagenda houden we rekening met grofweg vier leeftijdsgroepen en levensfasen: 1. TOEKOMSTIGE OUDEREN (50-65 JAAR) FASE VAN VOORBEREIDING EN PREVENTIE Het overgrote deel van deze groep is nog goed gezond. Langzaamaan begint men wel wat leeftijdsgebonden gezondheidsproblemen te ervaren. Nu inzetten op bijvoorbeeld het bevorderen van een gezonde levensstijl, zoals gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, en het onderhouden van een sterk sociaal netwerk helpt om in latere jaren ernstige gezondheidsproblemen te voorkomen. Ook is dit de fase waarin het van belang is dat mensen bewust bezig zijn met hoe ze zo lang mogelijk zelfstandig en gezond kunnen blijven. 2. HUIDIGE OUDEREN (65-75 JAAR) FASE VAN ONDERHOUD EN ONDERSTEUNING In deze fase is een grote variatie in gezondheid en welzijn. Een groot deel van deze groep is nog fit en actief, terwijl anderen kwetsbaarder zijn en meer ondersteuning nodig hebben. De focus ligt op het hebben en houden van een actieve en gezonde levensstijl, met ondersteuning waar nodig, zoals huishoudelijke hulp of vervoer. Goede toegang tot zorg is essentieel. Het sociale netwerk blijft belangrijk voor zowel het welzijn als de zelfstandigheid van deze groep.

8

I<

3. HUIDIGE OUDEREN (75-85 JAAR) - FASE VAN ZORG OP MAAT Er komen langzaamaan steeds meer gezondheidsproblemen, meer belemmeringen in het dagelijks leven en verlies van mobiliteit. Persoonlijke zorg en ondersteuning wordt steeds belangrijker. Dit varieert van professionele thuiszorg tot specifieke medische ondersteuning, zoals fysiotherapie of geriatrische zorg. Behoud van zelfstandigheid en ondersteuning bij emotionele uitdagingen, zoals verlies van een partner of sociale isolatie, zijn cruciaal in deze fase. Het bieden van zorg op maat helpt om zowel de fysieke als mentale gezondheid te ondersteunen. 4. OUDE OUDEREN (85+ JAAR) - FASE VAN INTENSIEVE ZORG Deze groep heeft de grootste kans op kwetsbaarheid en een toenemende zorgbehoefte. Intensieve zorg is vaak noodzakelijk, zowel fysiek als mentaal, en omvat vaak professionele zorg in een veilige omgeving of aangepaste woonvoorzieningen. De nadruk ligt op comfort, palliatieve zorg en kwaliteit van leven, met aandacht voor het verminderen van pijn en lijden. Deze fase gaat ook gepaard met risico's op sociale isolatie door afname van het sociale netwerk van de oudere, wat extra ondersteuning vereist. Veel van het beleid en de voorzieningen, activiteiten in onze gemeente zijn bedoeld voor alle Hilversummers.

Met deze uitvoeringsagenda willen we accenten leggen en gerichte activiteiten inzetten die aansluiten bij de specifieke behoeften van (toekomstige) ouderen in elke fase van hun leven en die een preventieve werking hebben. De indeling in deze levensfasen en leeftijdsgroepen helpt hierbij. Natuurlijk is deze indeling niet strikt gebonden aan leeftijd: iemand kan jong zijn en toch al kwetsbaar, terwijl iemand anders op hoge leeftijd nog vitaal en actief kan zijn.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Ervaringen en behoeften rondom ouder worden kunnen sterk variëren tussen verschillende bevolkingsgroepen, onder andere door verschillen in sociaaleconomische positie, culturele achtergrond en toegang tot zorg. Door ook in deze uitvoeringsagenda goed rekening met dit soort verschillen te houden dragen we bij aan een meer rechtvaardige en inclusieve aanpak. 2.2 INGRIJPENDE GEBEURTENISSEN ('LIFE-EVENTS') Deze uitvoeringsagenda moet bijdragen aan een leeftijdsvriendelijke gemeente zodat Hilversum ook in de toekomst voor iedereen een fijne plek blijft om te wonen, werken (vrijwillig of betaald) en te verblijven. Dit doen we met een samenhangende aanpak waarin we gebruik maken van wat er al is in zowel het fysiek als het sociaal domein, waar nodig nieuwe activiteiten opzetten en zorgen dat zoveel mogelijk Hilversummers het aanbod kennen en er gebruik van maken. Maar hoe zorgen we nu dat het aanbod aansluit en dat onze inwoners ervan weten? Naast de bestaande en bekende kanalen om deze groepen te bereiken, gaan we ook aan de slag met nieuwe manieren om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. De ingrijpende gebeurtenissen of 'life-events', bieden hiervoor een belangrijk aanknopingspunt.

Een verhuizing, met pensioen gaan, maar ook het verlies van het rijbewijs of van een partner (door overlijden, door scheiding, maar bijvoorbeeld ook omdat een partner door dementie ingrijpend verandert of omdat de partner wordt opgenomen in een verpleeghuis).

9

I<

3. Hoe gaan we dit aanpakken? 3.1 SAMENHANGEND EN INTEGRAAL Hilversum staat voor uitdagingen en kansen op het gebied van gezond en prettig ouder worden, met een groeiende en vergrijzende bevolking. Volgens CBS cijfers is het aandeel 65+'ers in HIlversum 18.7%. Het aandeel 65+'ers is het hoogst in de landelijke gebieden (34,2%) en de wijken Hilversumse Meent (32,2%) en Zuid West (27.3%). De verschillen in demografie in de wijken stellen andere eisen aan de voorzieningen voor ouderen. Zo varieert de levensverwachting aanzienlijk tussen verschillende sociaaleconomische groepen, waarbij mensen met een praktische opleiding en/of een laag inkomen gemiddeld korter leven en eerder ziek worden. Deze verschillen benadrukken de noodzaak van een samenhangende aanpak vanuit verschillende domeinen die gericht is op het verminderen van gezondheidsverschillen en het bevorderen van de levenskwaliteit van alle ouderen. In Hilversum is veel beleid en een scala aan initiatieven, voorzieningen en activiteiten om deze uitdagingen aan te pakken. 3.2 SAMEN MET PARTNERS ÉN INWONERS ZELF De hierboven genoemde voorzieningen en activiteiten worden georganiseerd en uitgevoerd door vele maatschappelijke partners en door de inwoners zelf. Men zoekt regelmatig actief de verbinding met elkaar en er wordt al goed gebruik gemaakt van de activiteiten, maar er is zeker nog winst te halen.

Daarom richten we ons steeds op het vergroten van de bekendheid van bestaande voorzieningen en activiteiten, zodat meer ouderen hiervan gebruikmaken.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Dit doen we door de activiteiten meer onder de aandacht te brengen of, waar mogelijk, het persoonlijk attenderen en uitnodigen van mensen. Ook willen we het uitrollen, verbinden en verbreden van activiteiten ondersteunen en faciliteren, onder andere met een sociale kaart. Daar waar het aanbod niet voldoet, zetten we samen met de partners en inwoners nieuwe activiteiten in. 3.3 CONCREET MAKEN: DE LEEFTIJDSVRIENDELIJKE STAD De World Health Organization (WHO) heeft in haar Age Friendly community werkwijze acht domeinen geselecteerd om te checken hoe leeftijdsvriendelijk een stad of gemeenschap is. Deze indeling staat niet op zichzelf, activiteiten in deze domeinen overlappen elkaar. De domeinen zijn: Openbare ruimte en gebouwen, Vervoer, Wonen, Sociale Participatie, Respect en inclusie, Actief burgerschap, Communicatie en informatie, Welzijn en zorg. De WHO ontwikkelde een checklist voor steden waarmee zij zichzelf kunnen beoordelen en doet op elk domein aanbevelingen. In deze uitvoeringsagenda gebruiken we de leeftijdsvriendelijke, 'age-friendly', indeling van de WHO en de inzichten die in de Nederlandse praktijk zijn opgedaan. ZonMw financierde namelijk 110 lokale netwerken die op basis van deze werkwijze leerden in de praktijk en er een Nederlands model van maakten. In dit model, hierna weergegeven, staan de acht domeinen beschreven.

Deze domeinen worden in hoofdstuk 4 uitgewerkt.

10

I<

'Age Friendly Community' model Nederland

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

11

I<

4. De uitvoeringsagenda Onze ambitie is om in 2030 een leeftijdsvriendelijke gemeente te zijn waarin ouderen zich verbonden voelen met hun gemeenschap, het gevoel hebben dat ze van waarde zijn en kunnen bijdragen aan de samenleving, kunnen wonen in een woning in een leefomgeving die bijdraagt aan gezond en gelukkig ouder worden, en ondersteuning krijgen om hun zelfredzaamheid te behouden. Vanuit de hiervoor beschreven kaders en werkwijze hebben we onze samenwerkingsambitie geformuleerd, en vervolgens wat we per domein willen bereiken. We hebben samen met de in- en externe partners per domein in kaart gebracht wat er allemaal al is om die ambities te verwezenlijken, hoe we kunnen zorgen dat meer mensen gebruik kunnen maken van wat er al is, en waar we het verschil kunnen maken. Hierbij sluiten we steeds aan bij levensfasen en levensgebeurtenissen. 4.1 SAMENWERKINGSAMBITIE In deze uitvoeringsagenda staat een groot aantal activiteiten genoemd die onderdeel zijn van de grote gemeenschappelijke opgave die we als gemeente hebben. Veel activiteiten worden zelfs niet door de gemeente uitgevoerd, maar in samenspel met en tussen de diverse partners. Het eigenaarschap ligt bij de verschillende partners en de rol van de gemeente kan ook per activiteit verschillen.

Daarom zijn de eerste twee acties in het actieplan alles overstijgend: • We gaan twee maal per jaar een thematische bijeenkomst met en voor professionals en vrijwilligers faciliteren waar we organisaties en partners als Veilig Thuis, de Brandweer, politie, zingevingsorganisaties, Alzheimer NL, de woningcorporatie etc uitnodigen om hun kennis en expertise te delen met de netwerkpartners. Op deze manier doen we aan deskundigheidsbevordering en aan het verstevigen van het netwerk. Tijdens deze bijeenkomsten moet ook steeds ruimte worden genomen om samen te kijken naar de doelen en ambities in deze uitvoeringsagenda. • We faciliteren vier maal per jaar themacafés (over onderwerpen als zingeving, gezondheid, omkijken naar elkaar) met en voor inwoners. 4.2 AMBITIES OP DE ACHT DOMEINEN De acht domeinen waaruit het model bestaat, worden hierna uitgewerkt. Per domein beschrijven we de ambitie, wat er al gebeurt en wat we aanvullend daarop aan activiteiten inzetten.

Daarom is een netwerk van betrokken organisaties, waarin elke partner eigenaar is van bepaalde thema's, van cruciaal belang. Er is veel enthousiasme en betrokkenheid bij onze partners om hiermee aan de slag te gaan. Samen met hen zoeken we naar een passende vorm hiervoor. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

12

I<

A. OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWEN AMBITIE De fysieke inrichting van de stad moet ouderen in staat stellen zich veilig en gemakkelijk te verplaatsen en gebruik te maken van voorzieningen. Hierbij gaat het om toegankelijk openbaar vervoer, veilige wandelroutes, maar ook over maatregelen tegen hitte. De zogeheten pantoffelzone is hierin van groot belang: de directe leefomgeving waarin essentiële voorzieningen zoals winkels, zorginstellingen, en ontmoetingsplekken op korte afstand goed en veilig bereikbaar zijn. Deze voorzieningen moeten op hun beurt ook weer goed toegankelijk zijn, zonder grote obstakels. De fysieke inrichting van woonvormen moet toegankelijk zijn en ouderen in staat stellen om zelfstandig en actief te blijven. Ook is het belangrijk dat er plekken in de openbare ruimte zijn die ontmoeting stimuleren. WAT GEBEURT ER AL IN HILVERSUM? De Omgevingsvisie 2040 en de Woonzorgvisie richten zich op het creëren van een toegankelijke en gezonde leefomgeving, met specifieke aandacht voor groene ruimtes en veilige woonomstandigheden. In de Omgevingsvisie staat: 'In de openbare ruimte stellen we nieuwe prioriteiten, met oog op veiligheid, ontmoeting en klimaatadaptatie, gericht op een zo gezond mogelijke leefomgeving. Dat doen we bij alle ontwikkelingen, om zo milieunormen te halen en een gezonde omgeving te realiseren die uitnodigt tot bewegen.

In de openbare ruimte hebben groen en water de eerste prioriteit. Zo houden we droge voeten, is er voldoende (drink)water in droge tijden en blijven gebieden leefbaar omdat de temperatuur niet te ver oploopt. Dat legt tegelijkertijd de basis voor een stevig ecosysteem. Ontmoetingsplaatsen en een veilige en toegankelijke openbare ruimte zijn de tweede prioriteit. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Op die manier houden we de wijken levendig en zorgen we ervoor dat mensen elkaar kennen en kinderen veilig kunnen spelen. Meer ruimte voor de voetganger, de fiets en deelvervoer is de derde prioriteit. Ruimte voor de auto is het sluitstuk.' Aanvullend op de Omgevingsvisie 2040 is het belang van een groene gezonde leefomgeving ook opgenomen in het Programma Groen en in de Visie Openbare Ruimte. Er worden wooninitiatieven uitgevoerd, zoals de pilot voor het splitsen van woningen in wijken met veel oudere bewoners. Dit project in de wijk Kerkelanden heeft niet alleen als doel om meer woonruimte te creëren, zonder de financiële lasten te vergroten en met aandacht voor het ontwikkelen van ontmoetingsmogelijkheden in de wijk. Het doel is om ouderen actief en betrokken te houden in hun eigen buurt. Tijdens de langer zelfstandig wonen markten, georganiseerd door de gemeente in samenwerking met organisaties zoals Hilverzorg, Stichting Mee, Senver en Versa Welzijn, worden workshops en lezingen aangeboden over onderwerpen zoals woningaanpassingen, Wmo-voorzieningen en thuiszorg. De markten bieden een kans voor ouderen om in gesprek te gaan met diverse aanbieders en meer te leren over de mogelijkheden om hun zelfstandigheid te behouden. Ook de beschikbaarheid van toiletten in het centrum van Hilversum is voor oudere bezoekers een belangrijk aandachtspunt.

Op 15 april 2025 heeft het college hierover een brief gestuurd aan de gemeenteraad, waarin zij aangeven samen met (horeca)ondernemers en andere partners de zichtbaarheid en beschikbaarheid van toiletten te gaan vergroten.

13

I<

WAT GAAN WE DOEN? 1. Ouder worden meenemen in wijkproposities voor gebiedsagenda's Vanuit Sociaal Domein werken we aan wijkproposities die als input dienen voor de integrale gebiedsagenda's die de komende periode worden ontwikkeld. Gezond en prettig ouder worden in een leeftijdsvriendelijke stad wordt expliciet meegenomen in deze proposities en de gesprekken daarover in de wijken met partners en inwoners. Hierbij kijken we bijvoorbeeld naar of de buurt en de winkels/voorzieningen erin voldoende toegankelijk zijn voor rollators of rolstoelen. Zijn stoepen en paden goed begaanbaar, zijn er voldoende bankjes? Is er meer risico op vallen door losliggende stoeptegels of bouwschade? Lopen de blindengeleidestroken langs veilige routes (vooral op plekken waar veel aan de weg/stoep wordt gewerkt)? 2. Aansluiten op het Programma Groen Hierin wordt gewerkt aan o.a. koele, groene routes van het centrum naar de omliggende natuur en het voorkomen van gezondheidsproblemen door hitte. 3. Aansluiten op het project Maatschappelijke voorzieningen. Binnen dit project brengen we in kaart welke maatschappelijke voorzieningen er zijn vanuit sociaal domein, denk aan buurthuizen, gezondheidscentra en onderwijsinstellingen. Het doel is om te komen tot een toekomstbestendig kader waarin de ruimtelijke impact is meegenomen.

Voorzieningen voor ouderen zijn onderdeel van dit kader, waarbij aandacht besteed wordt aan de spreiding van die voorzieningen door de gemeente heen

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

14

I<

B. VERVOER AMBITIE Er zijn voldoende mogelijkheden voor veilig en betaalbaar vervoer. Het verlies van mobiliteit kan een grote impact hebben op het dagelijkse leven van ouderen, en daarom is het essentieel om alternatieve vormen van vervoer en ondersteuning aan te bieden, zodat zij zelfstandig kunnen blijven deelnemen aan sociale activiteiten en toegang hebben tot noodzakelijke voorzieningen. Dit gaat niet alleen over gemotoriseerd vervoer, juist veilige wandel- en fietsroutes horen hierbij. WAT GEBEURT ER AL? In Hilversum hebben veilige wandel- en fietsroutes prioriteit en wordt openbaar - en deelvervoer gestimuleerd. Er worden 'doorfietspaden' ontwikkeld. Er rijden buurtmobi's, in De Meent en Zuid-West. Dit voldoet aan een vervoersbehoefte, maar zorgt ook voor onderlinge verbinding tussen de vrijwilligers. Er is Wmo-vervoer, een gehandicaptenparkeerkaart, gehandicaptenparkeerplaatsen en mantelzorgparkeervergunning. De Wensbus rijdt en de vrijwillige thuishulp en Senver bieden vervoer aan d.m.v. vrijwilligers. Hier wordt goed gebruik van gemaakt. 'Gratis met de bus voor 67-plus' is ingevoerd en er wordt gewerkt aan beleid rond het parkeren van scootmobielen in wooncomplexen. WAT GAAN WE DOEN? 4. Faciliteren en ondersteunen buurtmobi in Hilversum De buurtmobi is kleinschalig elektrisch vervoer binnen de wijk.

Op dit moment rijden de buurtmobi's in de wijken Zuid-West en De Meent. Ook is het initiatief van de Buurtrijder in Noord- West gestart. Vanwege de positieve ervaringen gaan we het maatschappelijk initiatief om de buurt-mobi's uit te breiden in Hilversum ondersteunen. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

We zien in de wijken waar de buurtmobi's al rijden een positief effect op de samenhang in de wijk. Veel bewoners verbinden zich als vrijwilliger aan het project en gebruikers kunnen makkelijker van A naar B en daardoor meedoen in hun wijk en stad. 4a. Deze effecten op gemeenschapsvorming en participatie laten we in 2025 door de Hogeschool Utrecht onderzoeken. 5. Communicatie bij verlies rijbewijs (ingrijpende levensgebeurtenis) We onderzoeken hoe we mensen die na medische keuring hun rijbewijs kwijtraken, kunnen voorbereiden op nieuwe vormen van vervoer. Op die manier voorkomen we dat mensen de deur niet meer uitgaan. Ideeën zijn in dit kader het persoonlijk benaderen van mensen op het moment dat het daadwerkelijk gebeurt, maar bijvoorbeeld ook het aanbieden van 'menukaart' met vervoersmogelijkheden op het moment dat het rijbewijs nog geldig is. We werken hierbij samen met partners, zoals huisartsen, Versa Welzijn, het CBR en het Sociaal Plein. 6. Aansluiten op beleid Wmo, parkeren en mobiliteit We leggen voor deze ambitie de verbinding met de Mobiliteitsvisie, de Wmo en het parkeerbeleid, bijvoorbeeld over hoe we omgaan met gehandicaptenparkeerplekken en mantelzorgparkeerbeleid. Het aantal aanvragen loopt nu wat op en dit zal toenemen naarmate de bevolking verder vergrijst.

De vraag is hoe we efficiënt omgaan met de beschikbare ruimte en vervoersmiddelen die we hebben, nu en in de toekomst.

15

I<

Lilian (85) 'Ik kom nog steeds tijd tekort' 'Ik woon op mezelf in de Prinsenhof aan de Schoolstraat. Als ik op mijn tenen ga staan, zie ik het huis van mijn vriendin Els in de Leeuwenstraat waar we vroeger samen op de Huygenschool zaten. Er zijn meer van die mensen die ik al heel lang ken hier, zoals van de toneelvereniging. Op je 85e ben je niet opeens hulpbehoevend, maar ik ben op de hoogte van de voorzieningen van de gemeente. Toen ik hier net kwam wonen stond ik nog fris en vrolijk de bovenkant van de kast te stoffen. Nu ben ik blij als ze langskomen voor de afzuigkap, want zo'n vieze kap is een rotgezicht en ik kan niet meer op een trap staan. Dat zijn van die dingen die er langzamerhand insluipen. Wie weet heb ik hier eerdaags meer behoefte aan. Ik heb zelf ook schoonmaakwerk gedaan voor anderen die hulp nodig hadden, dus ik weet er alles van. Wij wonen hier in het huis met zestig mensen. Bij een paar wip ik regelmatig even binnen om samen over leuke dingen te praten. Beneden is het niet zo leuk omdat een aantal de sfeer verzieken, terwijl we een prachtige hal hebben om samen te komen. Er zijn mensen die daardoor niet meer naar beneden durven. Dat vind ik kwalijk. Omdat mijn dochter bij de brandweer zit, doe ik hier in huis de brandpreventie. De dames uit de hal hebben daar wel eens commentaar op, maar die wonen gelijkvloers dus die hebben makkelijk praten.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Zelf ga ik er nog graag op uit. Dan loop ik naar het station voor de taxi. Gelukkig ben ik niet arm. Mijn dochter woont ook in Hilversum, die neemt me wel eens mee in de auto. Ik kan eventueel met de bus want die stopt hier voor de deur, al is het met een rollator in de bus niet ideaal. Oh ja, ik kan ook nog met de buurtmobi, al weet ik niet of mijn abonnement nog geldig is. Vroeger maakte ik mooie wandeltochten, maar dat kan ik niet meer. Ik ga wel eens koffiedrinken bij kennissen. En ik ben lid van de vereniging Senver, die organiseren lezingen en uitjes. Nee, ik heb geen stress weg te gaan.

Er waren meer mensen die mij vroegen om iets uit het verleden voor hun uit te zoeken. Toen het archief in Hilversum kwam hebben ze in de kelder een tafel en stoel voor mij neergezet zodat ik daar kon werken. In mijn geval heeft mijn vader onze herkomst voor ons uitgezocht. Wij komen uit een gehucht in Wallonië, dat is toch leuk om te weten! Daardoor heeft het mijn belangstelling gekregen. En als je daar andere mensen blij mee kunt maken, is dat hartstikke leuk.'

Ik kom eigenlijk nog steeds tijd tekort. Omdat je niet meer zo vlug bent, doe je niet even gauw dit of dat. En op de fiets was ik overal sneller dan met de rollator. Ik zit bij de Historische Kring, voor mijn gevoel al honderd jaar, waar ik nog steeds veel voor schrijf. Op de computer. Dan zit ik op mijn balkon met uitzicht op de Kikker, een buurtje waar altijd iets te beleven is. Ik heb altijd veel boeken meegeschreven. Nu ben ik bezig te beschrijven wie er allemaal in de Laanstraat heeft gewoond. Ik heb de papieren klaar. Omdat het moeilijker wordt om naar het archief te lopen ga ik eerdaags bij de mensen op de Laanstraat aanbellen of ze de beschrijving willen hebben. Ik ben anders bang dat als mij iets overkomt, alles wat ik aan historisch materiaal heb verzameld weg wordt gegooid. 16

I<

C. WONEN AMBITIE Voldoende geschikte woningen voor zelfstandig wonende ouderen. Hoe zorgen we dat er voldoende betaalbare woningen voor ouderen zijn, met mogelijkheden voor zorg en ondersteuning? Liefst in hun eigen wijk en dit alles in een overspannen woningmarkt. WAT GEBEURT ER AL? Er worden pilots uitgevoerd voor het splitsen van woningen in wijken met veel oudere bewoners, zoals in de Hilversumse Meent. Dit project helpt niet alleen bij het creëren van meer woonruimte, maar ook bij het bevorderen van ontmoetingen in de wijk. Ook zijn er initiatieven zoals Liv inn, een innovatief woonconcept dat ouderen een omgeving biedt waar ze zelfstandig kunnen wonen, maar ook toegang hebben tot zorg en gemeenschapsvorming. Dit concept voorkomt verhuizingen door het bieden van een woonplek die zich aanpast aan de veranderende zorgbehoeften van ouderen. Er is aandacht voor hospitaverhuur, en is er de intentie om de parkeernorm in wijken waar veel ouderen wonen te onderzoeken. Op 1 mei 2025 is een regionale pilot gestart om de doorstroming te versnellen en passende woningen vrij te spelen voor mensen die deze het hardst nodig hebben. In deze pilot krijgen huurders van grote sociale huurwoningen begeleiding en financiële ondersteuning krijgen als ze willen verhuizen naar een kleinere woning. WAT GAAN WE DOEN? 7.

Aansluiten op de Woonzorgvisie De Woonzorgvisie geeft meer verdieping op de verbinding tussen wonen, welzijn en zorg voor verschillende aandachts- en leeftijdsgroepen. Vanuit deze uitvoeringsagenda sluiten we aan op de aandachtsgroep ouderen. Ook hier maken we de verbinding met speel-, bewegings- en ontmoetingsplekken (SBO) en we kijken naar de relatie met de Woonvisie (2021-2030). Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

8. Aandacht voor brandveiligheid We willen aandacht voor brandveiligheid in het voorliggende veld. Hierbij gaat het vooral om de thuiswonende ouderen. De 80+ huisbezoeken kunnen hieraan bijdragen. We maken ook de verbinding met het project 'Brandveiligheid voor kwetsbare doelgroepen' dat Hilversum samen met het team 'Brandveilig leven' van de brandweer uitvoert. Vanuit dit project wordt o.a. een e-learning ontwikkeld voor mensen die bij de doelgroepen thuis komen en worden Wmo-consulenten getraind. In de eerder genoemde themabijeenkomsten en -cafés kan het projectteam worden uitgenodigd om hun kennis te delen en concrete handvatten mee te geven aan ketenpartners en inwoners. 9. Stimuleren voorzorgcirkels Uit de bijeenkomst met de partners kwam het idee om voorzorgcirkels te laten ontstaan. Dit zijn netwerken van ongeveer 10-15 ouderen of adressen in een buurt die elkaar op verschillende manieren ondersteunen. Ze spreken af dat ze voor elkaar klaarstaan en stemmen af hoe ze elkaar kunnen helpen. We vinden dit een kansrijk idee, dat ook goed past in de 'Wij zijn Hilversum, samen met jou' gedachte en bij de visie op 'community care', of zorgzame gemeenschappen die in Hilversum en in de regio sterk aanwezig is en waaraan samen met partners als Hilverzorg wordt gewerkt. Daarom gaan we het ontstaan hiervan stimuleren.

Bijvoorbeeld door in samenwerking met de wijkregisseur bijeenkomsten te organiseren om mensen enthousiast te maken en/of door het helpen bij het delen en ontwikkelen van communicatiemiddelen en het faciliteren van ontmoeting(sruimte).

17

I<

D. SOCIALE PARTICIPATIE EN ZINGEVING AMBITIE In de gemeente zijn voldoende activiteiten waar senioren bij kunnen aansluiten om met anderen in contact te komen en/of zingeving uit kunnen halen. In elke fase van het ouder worden, van prepensioen tot de laatste levensjaren, is het van belang om mensen te blijven ondersteunen bij het deelnemen aan de samenleving en het vinden van zingeving. Dit betekent aandacht voor levensgebeurtenissen, zoals pensioen of verlies van een partner, waarbij extra ondersteuning nodig is om isolatie te voorkomen. Dit gaat bijvoorbeeld over zorgzame gemeenschappen en gezamenlijke woonvormen die sociale cohesie en zorgzaamheid onder ouderen stimuleren. Maar het gaat ook over kunst en cultuur, educatie, over het geven van betekenis aan de samenleving en aan zichzelf. WAT GEBEURT ER AL? In Hilversum worden initiatieven die de lokale voorzieningen en sociale netwerken versterken gestimuleerd. De Visie Sociaal Domein legt hierbij nadruk op het creëren en behouden van ontmoetingsplekken zoals buurthuizen om eenzaamheid te verminderen en de mentale gezondheid te bevorderen. Ook zijn buurtteams actief, zij werken in de buurt vanuit het concept 'positieve gezondheid' voor specifieke doelgroepen. Het cultuurbeleid 'Een podium voor alle Hilversummers' is gericht op een breed en divers palet aan cultureel aanbod, op professioneel- en amateurgebied.

Er moeten zo weinig mogelijk belemmeringen zijn om hieraan deel te nemen. De aanpak 'Welzijn op Recept' biedt ouderen die kampen met eenzaamheid of rouw, ondersteuning door hen te koppelen aan welzijnsactiviteiten die aansluiten bij hun interesses en behoeften. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Specifieke initiatieven zoals het Alzheimercafé bieden steun aan mensen met dementie en hun mantelzorgers. Met het project zinvolle daginvulling wordt kwetsbare Hilversummers een kans geboden om via laagdrempelige activiteiten, zoals samen koken of tuinieren, actief deel te nemen aan de gemeenschap en een zinvolle daginvulling te hebben. Deze activiteiten worden georganiseerd in de wijk of buurt door gemotiveerde inwoners. Hierbij wordt samengewerkt met de centra voor levensvragen. Zij zijn beschikbaar voor inwoners en voor organisaties, bv voor een moreel beraad. WAT GAAN WE DOEN? 10. Beter zichtbaar maken van alles wat er al gebeurt Er is veel informeel aanbod en informele netwerken in wijken en buurten, zoals bijvoorbeeld buurtverenigingen, tuinklussers, moestuinen, kunst en cultuur. Er is veel aanbod, maar dit zou veel meer benut kunnen worden en door meer diversere groepen ouderen. We sluiten aan op de sociale kaart die in ontwikkeling is en i.s.m. de partners in de wijk onderzoeken hoe we dit aanbod beter onder de aandacht van ouderen kunnen brengen. 11. Communicatie bij verhuizing (ingrijpende levensgebeurtenis) We gaan elke oudere die zich in Hilversum komt wonen persoonlijk attenderen op de activiteiten die er zijn. We zoeken hiermee de samenwerking met intermediairs, zoals makelaars, woningcorporaties en andere relevante partners.

18

I<

12. Communicatie bij verlies partner Het verlies van een partner is een zeer ingrijpende levensgebeurtenis, op emotioneel, sociaal, praktisch en financieel gebied. We willen inwoners die dat nodig hebben passende ondersteuning bieden, bijv. bij het regelen van hun financiën of rouwverwerking. Via begrafenisondernemers willen we mensen in deze moeilijke situatie bereiken. Uitgangspunt: We zien je. Je hoeft niks met ons, maar als je er behoefte aan hebt dan zijn we er.

16. Zingevingsactiviteiten faciliteren. Zowel in het welzijnswerk als bij de zingevingscentra en niet in de laatste plaats in het kunst- en cultuurveld vinden veel activiteiten plaats die bijdragen aan de zingeving van mensen. We willen de activiteiten en de verbinding ertussen helpen faciliteren. Ook het doen van vrijwilligerswerk draagt bij aan zingeving. Daarom maken we een stevige verbinding met het vrijwilligersplatform dat nu ontwikkeld wordt.

13. Beter benutten 80+ huisbezoeken Met Versa bekijken hoe we het potentieel van de signalerende 80-plus huisbezoeken beter kunnen inzetten om proactief de behoeften van ouderen in kaart te brengen en hen naar passende activiteiten te verwijzen. We zoeken hierbij de samenwerking met huisartsen die ook huisbezoeken brengen aan ouderen.

17. Lief en leed straten Lief en leed straten is een bestaand concept, ontwikkeld in Rotterdam. Elke lief en leed straat heeft een potje waaruit kleine attenties kunnen worden betaald, zoals een bloemetje voor een zieke buur of een kraamcadeautje. Dit draagt eraan bij dat bewoners elkaar leren kennen en naar elkaar omzien. Het draagt bij aan het versterken van de sociale cohesie in de wijken en buurten. Ook dit past bij de visie op de zorgzame gemeenschappen die we als gemeente met onze partners hebben. We gaan ondersteunen bij het opzetten van deze straten. Hiervoor is opstartbudget nodig en vervolgens een kleine bijdrage (150 euro) per straat. We kijken samen met Stichting Opzoomer Mee (de bedenkers van dit concept) hoe we dit in Hilversum zo efficiënt mogelijk kunnen doen. We maken hiervoor de verbinding met de lancering van 'Wij zijn Hilversum samen met jou'.

14. Stimuleren bewonersinitiatieven voor ouderen We stellen aanvullend op de wijkbudgetten van de wijkregisseurs budget beschikbaar voor bewonersinitiatieven die gericht zijn op participatie van ouderen. Deze initiatieven kunnen, indien dat passend is, ook voor andere inwoners worden opengesteld. 15. Bring a Friend-methodiek stimuleren Organisaties worden aangemoedigd om activiteiten te organiseren waarbij deelnemers anderen gratis mee kunnen nemen. Hiermee willen we de drempel voor nieuwe ouderen verlagen om deel te nemen en hun sociale netwerk te vergroten. Hier stellen we budget voor beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan kunst- en cultuuractiviteiten en eetinitiatieven.

Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

19

I<

Harmke (83) 'Ik mag graag iets ondernemen' 'Ik kom oorspronkelijk uit Deventer maar ben zo'n zestig jaar geleden door het werk van mijn man naar Hilversum verhuisd. Mijn man is twaalf jaar geleden overleden, ik woon nu in mijn eigen appartementje op de Lopes Diaslaan en krijg huishoudelijke hulp. Omdat ik diabeet ben, komen ze iedere dag spuiten. Dat vind ik wel gezellig. Soms hebben ze nog even tijd en drinken een kopje koffie met me mee. Ik ben hier heel blij mee. Het kan me niet schelen als ze wat later komen, ik heb alle tijd. Hier maak ik me niet druk om. Ik kreeg een taxipas van de gemeente, die gebruik ik graag. Ik ken al heel veel chauffeurs, we hebben altijd leuk contact. Soms haalt mijn dochter me op met de auto als er iets te doen is, dat is hartstikke leuk. Als ik naar het dorp ga, wat ik graag doe, neem ik mijn rollator mee. Omdat ik een herseninfarct heb gehad, heb ik een lamme voet waardoor ik niet gemakkelijk loop. Ik moet een beetje oppassen, maar ik red me er wel aardig mee. Dan kom je er tenminste nog een keer uit. Ze kennen me wel in het dorp want ik heb mijn vaste rondje met winkeltjes waar ik heenga. Ze vragen zelfs of ik binnenkom voor een kopje koffie. Ik begreep dat ik een scootmobiel kon krijgen maar mijn kinderen raden mij dat af. Ik was vroeger op de fiets al een gevaar op de weg namelijk. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Ze zijn bang dat ik dan zó omver lig. Dagbesteding? Daar heb ik helemaal geen zin in. Ik heb nog veel vriendinnen en kennissen die op bezoek komen en ik ben graag een beetje op mezelf. Ik ga wel eens naar beneden, hier in het complex, voor een praatje. En we hebben twee keer in de week samen eten. Daar ga ik wel heen, dat is altijd gezellig. Verder heb ik iemand die eten voor me maakt, dus ik heb het wel goed voor mekaar. Door mijn been ben ik een paar keer gevallen. Toen heb ik mijn alarmknop gebruikt omdat ik niet zelf overeind kon komen. Maar dan zit je zo een uur op de grond voordat ze komen, dat vind ik wel een ramp hoor! De broeder die uiteindelijk kwam, kwam uit Naarden en vertelde dat ze onderbezet waren. Daarom duurde het zo lang. Maar ik zou zo ondertussen bijna begraven kunnen zijn … Dat moet je dan maar slikken. Je wordt ouder, het is niet anders. Verder voel ik me behoorlijk goed en kan alles goed onthouden. Mijn kleinzoon is mijn mantelzorger. Met hem ga ik binnenkort een dagje naar mijn zoon die in de polder woont. Ik zie mijn zoon wat minder omdat hij een eigen bedrijf heeft. Daarom bezoeken we hem sowieso elk jaar. Dan gaan we onderweg samen wat eten en dat is hartstikke leuk. Mijn kleinzoon, en mijn dochter trouwens ook, zorgt heel goed voor mij. Ik hoef maar te kikken en ze komen. Maar wat ik zelf kan, doe ik zelf, zolang het nog kan.

Dat is mooi meegenomen. Ik mag graag iets ondernemen, dat heb ik altijd gedaan. Thuis vermaak ik me ook best goed, al ben ik blind aan een oog. Zomaar ineens, dat was heel naar hoor! Ik heb een leesbril en ben onder behandeling in het ziekenhuis. Hele boeken lezen is een beetje moeilijk en dat wil ik niet forceren, want ik ben blij dat ik nog kan zien. Wel kan ik nog goed televisie kijken. Tja, je krijgt allemaal dingen waar je niet op gerekend hebt. Ik heb dan ook al een hele leeftijd, al zeg ik het zelf.'

20

I<

E. RESPECT EN INCLUSIE AMBITIE Er is genoeg aanbod voor ouderen in de verschillende levensfasen en met verschillende (culturele) achtergronden bij de publiek/private instellingen. Er is aandacht voor ouderenmishandeling. In de media wordt zonder stigma over ouderen en ouder worden gesproken. WAT GEBEURT ER AL IN HILVERSUM? Er is aandacht voor het kapitaal van deze groep als het gaat om kennis en kunde. De woorden 'grijs kapitaal' worden hierin bewust vermeden. De gemeente Hilversum is een dementievriendelijke organisatie. Zo zijn medewerkers getraind in het omgaan met inwoners met dementie.

20. In houding en gedrag Blijvend aandacht houden voor het vermijden van stigmatisering van ouderen met woorden als 'grijs kapitaal' en ook het problematiseren van ouder worden vermijden. 21 Ambassadeurschap We vragen aandacht van alle beleidsdomeinen voor inclusief, cultuurspecifiek en cultuursensitief werken. We willen meer inhoud en betekenis geven aan het zijn van een 'dementie-vriendelijke gemeente'.

WAT GAAN WE DOEN? 18. Verbeteren signaleren oudermishandeling en financieel misbruik Lang niet alle ouderen melden zelf en ook professionals missen signalen. Veilig Thuis kan hier voorlichtingen en trainingen over geven. Liefst aansluitend op wat er al georganiseerd wordt en voor een specifieke doelgroep. Hierbij ook aandacht voor financieel misbruik. We willen dit laten aansluiten bij themabijeenkomsten voor het netwerk met partners. 19. Verbinden en versterken van wat er rond digitale veiligheid gebeurt Er is vanuit verschillende perspectieven aandacht voor digitale vaardigheden en digitale veiligheid. In de bibliotheek, bij de seniorenvereniging en bij zorgorganisaties. We willen deze initiatieven versterken door ze meer met elkaar en met landelijke campagnes te verbinden. Het Centrum Criminaliteitspreventie en Veiligheid heeft informatie en voorlichtingsmateriaal beschikbaar voor senioren. Dit thema is bij uitstek geschikt voor een themacafé waarbij de verschillende organisaties aanwezig zijn. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

21

I<

Leila (51): 'Er is een enorme taalbarrière' 'Ik ben Sociaal Verbinder in wijkcentrum St. Joseph in Hilversum-Oost en heb daardoor een goed beeld van 75-plussers met een migratieachtergrond. In Hilversum zijn er naast inwoners met een Marokkaanse, Turkse en Surinaamse achtergrond de laatste tijd ook veel Syriërs, Irakezen, Indiërs en Jemenieten. Er is een enorme taalbarrière. Er zijn er maar enkele 75-plussers met een migratieachtergrond die Nederlands spreken.

Dat komt, naast de taalbarrière en onbekendheid met mogelijke voorzieningen, vooral door principiële redenen. Ook van vrijwilligers maken zij liever geen gebruik als dat niet hoeft. Hoewel deze ouderen beseffen dat ze niet altijd op hun naasten kunnen rekenen, zoeken ze toch liever steun bij hen. Om het werk van mantelzorgers te verlichten, staan ze wel meer open voor een vrijwilliger als die dezelfde taal spreekt en hun cultuur begrijpt.

Mannen kunnen zich wel redden. Vrouwen minder, omdat ze altijd afhankelijk waren van hun naasten. Voor ondersteuning wordt niet snel een beroep gedaan op de gemeente. Dit is een cultuurkwestie. Als deze 75-plussers toch gebruik maken van ondersteuning vanuit de gemeente, gaat het voornamelijk om praktische zaken zoals huishoudelijke hulp, een traplift of een rollator. Het proces van aanvragen gaat bij deze groep echter anders. Het is meestal de huisarts die doorverwijst, omdat ze die vertrouwen en in hun cultuur een autoriteit is. Zij weten die goed te vinden en adviezen worden blindelings gevolgd. De huisarts heeft zodoende een sleutelpositie in de zorg voor deze ouderen.

Ik weet dat de gemeente door het aanbieden van zinvolle dagbesteding de drempel wil verlagen en inwoners indicatieloos wil bedienen. Ik ben benieuwd of we hierdoor de menging van culturen gaan zien. Voor Turkssprekenden hebben we twee keer per week activiteiten in 'Het Huis van Fatima'. Verder is de moskee voor alle moslims een belangrijke ontmoetingsplek en sociale uitlaatklep. Daar zijn allerlei leeftijdsgebonden activiteiten. Mannen bidden er vijf keer per dag, maar vrouwen komen er ook steeds meer. Om prettig ouder te worden, hebben deze ouderen en hun mantelzorgers beter toegankelijke informatie nodig in hun eigen taal over waar je terecht kunt als het zelfstandig niet meer lukt. En veel mantelzorgers hebben behoefte aan praktische hulp bij regelzaken. Maar er is ook informatie en voorlichting nodig over ouder worden, mantelzorg, ziektebeelden als dementie, medicijngebruik en overige voorzieningen. Afgestemd op de doelgroep.

De 75-plusser met een migratieachtergrond woont grotendeels op zichzelf. Als dat niet meer kan, kiezen ze er eerder voor om bij hun kinderen in te trekken dan naar een verzorgingshuis te gaan. Uitvoeringsagenda Ouder Worden 2025-2030

Wat de ouderen goed kunnen gebruiken is cultuurspecifieke dagopvang en respijtzorg, maar ook emotionele steun, bijvoorbeeld door lotgenotencontact die dezelfde taal spreken. Vrijwilligers zullen geschoold moeten worden om die hulp te bieden. Zij kunnen de zorgbehoefte in beeld krijgen door huisbezoeken te doen waarbij ze de taal van de oudere spreken. Een buurtsportcoach zou meer cultuursensitief kunnen gaan werken. Pas dan is er een kans dat ouderen met een migratieachtergrond meedoen aan ondersteuning in de vorm van dagbesteding.'

22

I<

F. ACTIEF BURGERSCHAP AMBITIE Ouderen spelen een essentiële rol, als drijvende kracht achter veel vrijwilligerswerk en als onmisbare mantelzorgers. Hun inzet draagt bij aan de gemeenschap en onderstreept hun blijvende maatschappelijke waarde. Zij voelen zich gewaardeerd en dat draagt ook weer bij aan zingeving. 'Ik ben omdat jij mij ziet'.

WAT GAAN WE DOEN? 22. Werven (aankomende) ouderen als vrijwilliger We sluiten aan bij de Uitvoeringsagenda Vrijwillige Inzet waarbij we specifiek aandacht hebben voor de aankomende ouderen en het beter matchen van vraag en aanbod van vrijwilligers. We maken een stevige verbinding met het vrijwilligersplatform dat ontwikkeld wordt.

Bijdragen aan de samenleving door middel van werk, mantelzorg of vrijwilligerswerk helpt ouderen om een gevoel van doelgerichtheid en betrokkenheid te behouden, wat belangrijk is voor hun mentale welbevinden. De overgang van werkend leven naar pensioen moet soepel worden ondersteund, zodat ouderen actief en betrokken kunnen blijven in de samenleving, bijvoorbeeld door nieuwe kansen te creëren voor vrijwilligerswerk of andere vormen van participatie om zinvol bezig te blijven. Hierbij is aandacht voor flexibiliteit. Mensen gaan op verschillende leeftijden (volledig) met pensioen.

23. Communicatie bij pensioen (ingrijpende levensgebeurtenis) We gaan mensen persoonlijk benaderen rond de pensionering, in samenwerking met de werkgevers en de Sociale Verzekeringsbank (SVB). In deze benadering moet aandacht zijn voor alles wat er is in Hilversum en waar deze groep met veel waarde aan kan bijdragen

WAT GEBEURT ER AL IN HILVERSUM? Vanuit de Uitvoeringsagenda's Vrijwillige Inzet en Mantelzorg wordt aandacht gegeven aan het vergroten van het vrijwilligerspotentieel en het ontlasten van mantelzorgers. De seniorenvereniging Senver biedt ouderen een laagdrempelige manier om betrokken te blijven bij de gemeenschap en hun sociale netwerk uit te bouwen door middel van vrijwilligerswerk of deelname aan activiteiten. Present Hilversum, het Meldpunt Vrijwillige Thuishulp en de Zonnebloem zijn ook mooie voorbeelden van organisaties die (oudere) vrijwilligers inzetten in hun activiteiten- en ondersteuningsaanbod.