Strategische meerjarenagenda Regio Hart van Brabant 2019-2023
Tekst van het document
P58
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Prioritaire thema’s
Ontwikkeling Smart Services Innovatiedistrict
MINDLABS
Voor het stimuleren, behouden en ter waarde maken van innovaties en talent is de aanwezigheid van een aantrekkelijke en open innovatie-omgeving cruciaal. De trend is tevens dat dit vooral plaatsvindt in een hoogwaardige stedelijke economie met een goede fysieke bereikbaarheid en volop kansen op interessante cross-overs in creativiteit met mogelijkheden tot aansluiting op kennis en bedrijven. De Spoorzone in Tilburg biedt een unieke kans om die motor voor kennisintensieve dienstverlening (smart services) en creatieve industrie te worden.
MindLabs fungeert als schakelpunt voor onderzoek, onderwijs en ondernemerschap in het domein van interactieve technologie en menselijk gedrag. Vanuit het besef dat technologische vernieuwing in grote mate gedreven wordt door perspectieven op technologie, buiten de technische ontwikkeling op zichzelf. MindLabs stelt en beantwoordt vragen over hoe mensen reageren op technologie, of hun gedrag met technologie kan worden voorspeld, en of hun gedrag invloed en impact heeft op technologie. En helpt zodoende bij het beantwoorden van fundamentele vragen in relatie tot maatschappelijke uitdagingen. MindLabs biedt het bedrijfsleven kansen in het sneller kunnen ontwikkelen van kennis, de beschikbaarheid van talenten en een relevant netwerk voor het ontwikkelen, testen, valideren en opschalen van nieuwe producten en diensten. Tevens ontstaat door de betrokkenheid van mbo-, hbo-instellingen en Tilburg University een unieke doorlopende leerlijn.
De Spoorzone heeft alles in zich om zich tot een innovatiedistrict voor kennisintensieve dienstverlening en creatieve industrie te ontwikkelen. In het gebied zijn verschillende initiatieven in ontwikkeling die door meer onderlinge verbinding via centrale gebiedsaansturing, gezamenlijk programma en het werken aan een partnernetwerk samen een bijzondere meerwaarde kunnen genereren. Zo werken Persgroep, ROC Tilburg, Fontys en Tilburg University aan het uithangbord voor gedrag en technologie: MindLabs. MindLabs is weliswaar de aanjager, maar ook bestaande voorzieningen in de Spoorzone dragen hieraan bij, zoals het Huis van Ondernemerschap en Innovatie (Station88), de LocHal, het Ontdekstation, Plan-T, cultuur en evenementen. Bovendien is er het netwerk en de kennis en kunde van het eveneens in de Spoorzone gevestigde Braventure (startup-ondersteuning). Gecombineerd met goede bereikbaarheid per openbaar vervoer en in ontwikkeling zijnde woon-, kantoor-, hotel- en congres- en andere ontmoetingsfaciliteiten heeft de locatie de potentie om uit te groeien tot een volwaardig economisch brandpunt met meerwaarde voor de nieuwe kenniseconomie in geheel Hart van Brabant, Noord-Brabant en daarbuiten. Van fundamenteel belang is de verbinding tussen de universiteitscampus en de Spoorzone 013.
Door die stevige verbinding ontstaat een innovatiedistrict met economische, fysieke en netwerk assets.xxxiii Dat zijn volgens de meest actuele bevindingen van Buck Consultants International (BCI) uit januari 2019 de componenten waaruit een innovatiedistrict bestaat. Het samenwerkingsverband Midpoint Brabant stimuleert het ontstaan van het innovatiedistrict onder meer met ‘ecosysteemversterkende maatregelen’.
UITGELICHT: STATION88 Station88, Huis voor Ondernemerschap en Innovatie, vormt één van de pijlers in de Spoorzone waar het aanjagen van (nieuwe) bedrijvigheid voorop staat. Het doel van Station88 is het bundelen, initiëren en faciliteren van activiteiten in en vanuit Station88 ten behoeve van de economische ontwikkeling in de regio Midden-Brabant. Station88 is dé ontmoetingsplek voor ondernemers, marktpartijen en kennisinstellingen, waar men kennis kan delen, informatie kan vinden en terecht kan met vragen. Er worden activiteiten georganiseerd op het gebied van ondernemersontwikkeling en innovatie, lezingen, workshops en netwerk. Uitgangspunt hierbij is dat de groeiende mkb-ondernemer vooral goed geholpen is door andere ondernemers of partners met specialistische kennis of ervaring. Hierbij staat steeds de kracht van verbinding en de vertaling naar de dagelijkse praktijk centraal. Begin 2018 opende Station88 haar deuren. Met ruim 130 bijeenkomsten en 3600 bezoekers, waarvan 30% uit de regio, is Station88 bij steeds meer mkb-ondernemers op het vizier. Partners van Station88 zien het mede als hun verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan de economisch ontwikkeling van de regio. Er is niet voor niks gekozen voor een regionale spreiding van de partners. In de periode 2019-2023 ligt het accent op het doorontwikkelen van Station88 naar een Huis met een regiobreed profiel.
Station88 is een initiatief van Midpoint Brabant, gemeente Tilburg, en Starterslift.
P59
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Prioritaire thema’s
Menselijk kapitaal
De beschikbaarheid van voldoende en gekwalificeerd personeel is een belangrijke factor in het ecosysteem. Midpoint Brabant zet zich hiervoor in via de Human Capital Agenda’s (HCA). In zo’n agenda wordt op basis van een sectoranalyse bepaald welke behoefte aan arbeidskrachten er is en zal zijn en hoe dat kan worden gekoppeld aan het arbeidspotentieel en (nieuwe) opleidingen. In een regio met veel maakindustrie, logistiek en vrijetijdsindustrie erkennen we het belang van arbeidsmigranten. We verwachten de komende jaren een toename van het aantal arbeidsmigranten. Als Hart van Brabant onderkennen we onze rol om huisvesting van arbeidsmigranten, zowel shortstay, midstay als longstay, te faciliteren. Daarnaast organiseren we via Hart van Brabant een overlegplatform waarin werkgevers, uitzendbureaus, huisvesters en gemeenten kennis delen ten behoeve van en over beleidsontwikkeling inzake arbeidsmigratie. Met een brede totaalbenadering waarin naast arbeid ook aandacht is voor kwantiteit en kwaliteit van huisvesting en sociale aspecten zoals draagvlak in de wijk, integratie en participatie. De Human Capital Agenda Logistiek is gereed en geland in het Deltaplan Logistiek. Dat vormt de basis voor de arbeidsmarktaanpak van de logistieke sector, waaronder een assessmentcenter, een mobiliteitscenter, nieuwe opleidingen en het enthousiasmeren van jong techniektalent.
De Human Capital Agenda Leisure is in wording en wordt de komende jaren uitgerold. Het Deltaplan Techniek is een eerste plan van aanpak voor de Human Capital Agenda Smart Industry, die deze programmaperiode volgt. Ook de actielijnen van het Pact Brabant geven richting aan het voorbereiden van onze werknemers op de bedrijfsprocessen van de toekomst. Duurzame inzetbaarheid en een Leven Lang Ontwikkelen zijn belangrijke uitgangspunten voor ons arbeidsmarktbeleid. Dat doen we onder andere via The New Deal, een bovenregionaal samenwerkingsinitiatief van de commissie arbeidsmarktaanpak van Brainport Network (het samenwerkingsverband van zes regionale ontwikkelingsorganisaties in Zuidoost-Nederland) met de ambitie ‘meer werkenden in Zuidoost-Nederland aan de slag met hun eigen ontwikkeling voor de vraag van morgen’. Samen monitoren we de arbeidsmarktvraag van de toekomst, ontwikkelen we toekomstscenario’s vanuit het arbeidsmarktdashboard (inzicht in relevante vaardigheden) en analyseren we wat echt werkt in de praktijk via een impactanalyse. Om specifieke en doorlopende leerlijnen te organiseren werken we nauw samen met zowel het bedrijfsleven als het onderwijs, bijvoorbeeld via brancheorganisaties, met partners in Logistics Community Brabant en met partners zoals de Lijmacademie en het Composieten Experience Center (productietechnieken en –materialen).
Tevens is het samenbrengen van groepen mkb’ers in een initiatief als MKB-United relevant voor het organiseren van voldoende goed geschoold personeel. Ons arbeidsmarktprogramma ondersteunen we verder met Leren en Werken Midden-Brabant, de Personeelsbarometer, de Reshoringtool en ondersteunende faciliteiten zoals het Ontdekstation en Techlab.
NIEUWE TECHNIEKCOALITIE Onder de noemer Nieuwe Techniekcoalitie bundelen en versterken we de denk- en uitvoeringskracht in Zuid-Nederland om een soepel functionerende arbeidsmarkt voor technisch personeel te realiseren. Samen met ROC West-Brabant en ROC Tilburg, de brancheorganisaties FME, Koninklijke Metaalunie, Uneto-VNI en Bouwend Nederland en bedrijven initiëren we de instroom van nieuw talent en ontwikkelen we nieuwe technische opleidingen of cursussen voor huidige medewerkers (‘een leven lang ontwikkelen’). Daarbij gaat het om robotisering, industriële automatisering 4.0 en ICT, niet alleen in de technische sectoren maar ook in de logistiek en zorg. P60
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Prioritaire thema’s
Circulaire economie Om de voetafdruk van ons handelen te kunnen volgen, dient iedere economische ontwikkeling een meer brede en integrale duurzaamheidstoets te krijgen. Circulaire economie is een uitgangspunt van ons economisch denken en handelen. Met de Green Deals voor de gezondheidssector en voor de bedrijventerreinen Kraaiven en Vossenberg is daarvoor al een mooie aftrap gegeven. De komende periode zet Midpoint Brabant in op het verduurzamen van ontwikkelingen in al onze toepassingsgebieden smart industry, smart logistics en smart leisure met aandacht voor zowel duurzame energie als het sluiten van de stoffenstroom. Via voortzetting van bestaande activiteiten (lifecycleverlenging industrie, 3D printing, energietransitie) alsook het verkennen en mede-ontwikkelen van nieuwe technieken, zoals waterstof en biobased. Binnen logistiek wordt het terugdringen van CO2-uitstoot bevorderd met het project New Ways, waarin we nieuwe vormen van samenwerken stimuleren van Brabantse vervoerders en verladers in de collectieve distributie van producten naar gedeelde bestemmingen en herkomsten. We blijven in het Air Mobility Training Center (Gate2) via simulatie bijdragen aan vermindering vlieguren van Defensie bij de vliegbasis Gilze en Rijen.
Hart van Brabant maakt het voor circulaire bedrijven aantrekkelijk zich hier te vestigen en stimuleert in de regio gevestigde bedrijven circulair te ondernemen. We erkennen dat circulariteit een bijdrage levert aan een sterke economie.19 Bedrijfsleven, overheden, waterschappen, kennisinstellingen en maatschappelijke partners – zoals woningcorporaties en scholen – werken samen en verweven al hun activiteiten. De manier waarop we dat doen verankeren we in een regionale Circulaire Economie strategie, in samenspraak met onder andere de ministeries van Infrastructuur & Waterstaat en Economische Zaken.
Voetnoot
MAKERSPACE 19
P61
Landelijk meer dan 7,3 miljard euro per jaar aan besparingen op grondstoffen en meer dan 54.000 nieuwe banen (TNO 2013).
Met MakerSpace realiseren we een regionale innovatiehub ter stimulering van het nieuwe (en duurzame) ‘maken’ en circulair consumeren. MakerSpace verbindt bestaande hubs en diensten aan elkaar met als doel een one-stop-shop voor de regio. Op een prominente fysieke locatie worden naast ‘maakruimtes’ ook exporuimtes ingericht en ateliers en symposiumruimtes voor creatieve en kennissessies. Door het actief aanjagen en faciliteren van kruisbestuivingen en co-creaties vergroten we onze regionale innovatieen verduurzamingskracht en helpen we bedrijven en startende ondernemers om aansluiting te vinden bij de markt.
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Ecosysteemversterkende maatregelen
Startupondersteuning Om start-ups te versnellen en laten slagen bieden we in onze regio via Braventure snel toegang tot startkapitaal, kennis, community en faciliteiten. Midpoint Brabant werkt in Braventure samen met de twee Brabantse universiteiten, vier hogescholen en vijf andere ontwikkelingsmaatschappijen. In onze regio is een team adviseurs actief in het begeleiden van start-ups in hun zoektocht. Daarbij wordt gekeken naar de marktbehoefte en of een businessmodel duurzaam, herhaalbaar en schaalbaar is.
P62
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Ecosysteemversterkende maatregelen
Financieringsadvies Midpoint Brabant biedt advies bij projectfinanciering en bedrijfsfinanciering. Ook ondersteunen we innovatieve plannen voor onze regio met de subsidie Economie en Innovatie Midden-Brabant (voorheen REAP). Tevens helpen we bij het verwerven van subsidie vanuit Europa, Rijk en provincie voor uiteenlopende projecten en partijen, wanneer deze een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid, verduurzaming en innovatieve kracht van de Midden-Brabantse economie. Daarnaast werken we in de Financieringstafel Midpoint Brabant samen met Rabobank, ABN Amro, ING, Ondernemersadvies gemeente Tilburg, BOM en RVO aan gerichte advisering van bedrijven en het doorgeleiden naar de meest passende financier. Zo helpen we ondernemers met hun businessplan en financieringsvraag en dragen we eveneens bij aan kennisuitwisseling tussen financiers.
P63
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Ecosysteemversterkende maatregelen
Aquisitie en promotie Via inzet (onder andere door slimme bundeling en samenwerking met Tilburg en BOM) van regionale acquisitiecapaciteit begeleiden we (buitenlandse) partijen die interesse hebben in onze regio bij hun zoektocht en marktanalyse. Daarnaast investeren we in het opsporen van nieuwe prospects. In promotionele zin vergt de bekendheid en vindbaarheid van Midpoint Brabant de komende periode nog extra aandacht.
P64
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Ecosysteemversterkende maatregelen
Cluster- en campusvorming Midpoint Brabant bevordert de interactie tussen kennisinstellingen, bedrijfsleven, omgevingspartners en overheid. Zo stimuleren we cross-overs en kennisuitwisseling en dragen we tevens bij aan netwerkvorming. Dit doet Midpoint Brabant door te investeren in kristallisatiepunten (de ‘Huizen van Midpoint Brabant’) en campusvorming. Midpoint Brabant ondersteunt de ontwikkeling van de Spoorzone tot Smart Services Innovatiedistrict en bevordert de verbinding met de campus van Tilburg University en de Huizen van Midpoint Brabant.
RUIMTELIJKE INBEDDING Een belangrijke voorwaarde voor een vitale economie is een passende ruimtelijke inbedding, die mogelijkheden biedt voor de ontwikkeling van gewenste bedrijvigheid en een vitaal platteland, en tevens oog houdt voor bereikbaarheid en leefbaarheid. Via de regionale tafel van Regio Hart van Brabant worden daartoe tijdens de Regionale Ruimtelijke Overleggen (RRO’s) en Ontwikkeldagen afspraken gemaakt met de provincie. Daarbij gaat het onder andere om regionale detailhandel, het monitoren van vraag en aanbod naar kantoren en het vraaggericht ontwikkelen van bedrijventerreinen. Onze regio zet daarbij in op voldoende vraaggericht aanbod van bedrijventerreinen voor mkb in alle gemeenten. Tevens blijven we kritisch op een verantwoorde duurzame ontwikkeling van logistieke locaties. Samen met Regio West-Brabant hebben we in de adaptieve Ruimtelijke Economische Agenda (REA) Smart Verbonden een aantal sleutelprojecten gedefinieerd ter stimulering van smart logistics en de circulaire maakindustrie. De ruimtelijke vertaalslag daarvan brengen we gezamenlijk in bij onder andere de BO-MIRT overleggen met provincie en rijk over infrastructurele maatregelen. Overigens is de REA tevens onderlegger geweest voor onze gezamenlijke propositie regiodeal MidWest-Brabant Makes & Moves.
We verkennen waar we in een bredere overkoepelende actieagenda (waarin de REA en Regio Deal dan opgaan) onze krachten nog meer tot gezamenlijke meerwaarde kunnen bundelen.
P65
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Uitwerking ambitie
Doelen & indicatoren
Doelen
Indicatoren
De Spoorzone groeit uit tot innovatiedistrict en volwaardig economisch brandpunt met meerwaarde voor de nieuwe kenniseconomie in geheel Hart van Brabant, Noord-Brabant en daarbuiten. We verbinden de in onze regio aanwezige kennis, kunde en karakter met enerzijds complementaire kennisclusters in Brabant en anderzijds onze opgaven en toepassingsgebieden, om zodoende onze innovatiekracht en maatschappelijke impact te versterken. Het aandeel omzet uit nieuwe producten en diensten neemt toe.
Aandeel omzet uit nieuwe producten en diensten, CBS (CIS) op landelijk niveau, uitvragen op HvB-niveau
De datamaturiteit van de bedrijven in de regio stijgt door: alle bedrijven zetten één stap op de schaal van datamaturiteit (1-5).
Datamaturiteit op een schaal van 1-5, BOM/JADS, enquêtegegevens voor hele provincie
De omvang van R&D in de regio stijgt van 340 miljoen naar 400 miljoen euro, waardoor de achterstand met het Nederlands gemiddelde voor de helft wordt ingelopen.
Omvang R&D, CBS, per COROP
Het aantal start-ups groeit met 20%.
Aandeel startende bedrijven, LISA, per gemeente, omzetten naar berekening op schaal HvB
P66
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Uitwerking ambitie
Doelen
Indicatoren
De veerkracht van de arbeidsmarkt neemt toe naar bovengemiddeld in alle regiogemeenten.
Index veerkracht arbeidsmarkt ten opzichte van Nederlands gemiddelde, PBL: elke gemeente is ingedeeld in één van 10 categorieën
Het beschikbare regionale arbeidspotentieel wordt beter benut, de arbeidsparticipatie gaat van 69% naar 72%.
Werkgelegenheid (Telos)
We stimuleren Een Leven Lang Ontwikkelen.
Aantal deelnemers in het onderwijs tussen de 25 en 64 jaar, per provincie
We organiseren samen met belanghouders geïntegreerd beleid inzake arbeidsmigratie (waarin economische aspecten, woonaspecten en samenlevingsaspecten worden meegenomen). We zijn, samen met Regio West-Brabant, in de periode 2019-2022 een (nationale) proeftuin in de transitie naar verantwoorde productie en distributie.
Uitvoering projecten regiodeal MidWest-Brabant Makes & Moves
De CO2-uitstoot van onze regionale industrie, logistiek en vrijetijdseconomie is in 2023 16% gedaald ten opzichte van 1990.
Onderdeel van Telos-ecologie, gestandaardiseerd getal per gemeente
De basis voor ons denken en doen is circulaire economie. Dit betekent dat alle projecten en ontwikkelingen in onze toepassingsgebieden smart industry, smart logistics en smart leisure op een of andere wijze bijdragen aan duurzame energie en/of hergebruik van stoffen.
Inhoud projecten die worden opgewerkt via programma’s Midpoint Brabant
De werkgelegenheid in onze regio neemt toe.
Aantal banen en aantal bedrijven volgens de Werkgelegenheidsmonitor provincie (Etil Research Group), jaarlijks, op Hart van Brabantniveau
Het aandeel snelgroeiende bedrijven in onze regio neemt toe.
Aandeel snelgroeiende bedrijven per 1000 bedrijven, CBS, per COROP-regio
De toegevoegde waarde van onze regionale economie stijgt.
BRP per inwoner, CBS, per gemeente
P67
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Uitwerking ambitie
Activiteiten
Hieronder een (niet uitputtend) overzicht van de activiteiten die we al ontplooien of komende periode gaan starten.
• Samen komen we tot een slimme georganiseerde aanpak om de in onze regio aanwezige kennis, kunde en het karakter in te zetten om de gewenste transformaties te begeleiden. Waarbij onze onderwijs- en kennisinstellingen participeren in onze regionale trajecten en we gezamenlijk een intensieve leercyclus doorlopen (uitvoeren, evalueren in het werk, leren, verbetervoorstellen formuleren en die weer toepassen). • De sterkten en kansen van de Spoorzone ontwikkelen we via centrale gebiedsaansturing, gezamenlijk programma en een partnernetwerk naar een volwaardig innovatiedistrict. • We organiseren programmamanagement op innovatie en smart services bij Midpoint Brabant. • Met MindLabs creëren we een schakelpunt voor onderzoek, onderwijs en ondernemerschap op het gebied van gedrag en interactieve technologieën. Hierdoor versnellen we kennisontwikkeling, de beschikbaarheid van talenten en een relevant netwerk voor het ontwikkelen, testen, valideren en opschalen van nieuwe producten en diensten. Tevens ontstaat een unieke doorlopende leerlijn. • Met Fieldlab CAMPIONE blijven we inzetten op slimme proces- en onderhoudstechnieken. • Samen met Ericsson richten we op Aeroparc een FieldLab voor 5G-toepassingen in. • We investeren in het behoud en versterken van onze positie als (inter)nationaal simulatiecentrum voor luchtvaart (Air Mobility Training Center).
• Met het project Data Science voor Logistieke Innovatie (DALI) realiseren we concrete toepassingen van data science in de supply chain door middel van bedrijfscases. • MakerSpace wordt in onze regio dé etalage en ontmoetingsplek waar jonge talenten, start-ups, onderwijsinstellingen, grote bedrijven met R&D-afdelingen en mkb zich kunnen laten inspireren, kennis kunnen ophalen en laten begeleiden naar circulair economische innovaties.
P68
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Economie | Uitwerking ambitie
• We organiseren binnen onze economische toepassingsgebieden structurele aandacht voor het aanjagen van energietransities, energie-innovaties en een gesloten grondstoffenstroom.
• We adviseren bij project- en bedrijfsfinanciering en ondersteunen innovatieve plannen met de subsidie Economie en Innovatie Midden-Brabant en subsidieverwerving vanuit Europa, Rijk en provincie.
• Voor onze toepassingsgebieden smart industry, smart logistics en smart leisure hebben we actuele human capital-agenda’s voor een op die sector afgestemd samenhangend arbeidsmarktbeleid.
• Via de Financieringstafel Midpoint Brabant adviseren we bedrijven en geleiden hen door naar de meest passende financier.
• Via The New Deal en de Nieuwe Techniekcoalitie bereiden we ons arbeidspotentieel voor op de beroepen en arbeidsmarktvraag van de toekomst. • In nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, brancheorganisaties en het onderwijs organiseren we specifieke en doorlopende leerlijnen. • We richten een overlegplatform op inzake arbeidsmigratie, waarin werkgevers, uitzendbureaus, huisvesters en gemeenten kennis delen ten behoeve van en over beleidsontwikkeling. • Via Braventure bevorderen we de slagingskans van start-ups door een snelle toegang tot startkapitaal, kennis, community en faciliteiten.
• We begeleiden (buitenlandse) partijen die interesse hebben in onze regio bij hun zoektocht en marktanalyse en investeren in het opsporen van nieuwe prospects. • We verbeteren de bekendheid en vindbaarheid van Midpoint Brabant als logische partner voor economische ontwikkeling in Midden-Brabant. • Via de activiteiten in onze ‘huizen’ organiseren we een aantrekkelijk platform voor ontmoeting en verbinding en het uitrollen van pilots en living labs. • Via de regionale tafel Regio Hart van Brabant en het Regionaal Ruimtelijke Overleg maken we afspraken met de provincie over de ontwikkeling van bedrijventerreinen, kantoren en detailhandel.
Hugo Leijtens, Digital MKB “No-nonsense en move-on heerst in deze regio. Dat is anders dan in Amsterdam, waar het heel politiek georganiseerd is. Er is hier meer bereidheid om gewoon iets te doen, om vooruit te gaan. Die snelheid heb ik nog niet in andere regio’s gezien.”
P69
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
In Hart van Brabant is samenwerking onmisbaar. In onze netwerksamenleving en netwerkeconomie zijn partijen van elkaar afhankelijk. Goede samenwerking draagt bij aan het vinden van antwoorden op omvangrijke opgaven en transities, zeker in een tijd waarin deze elkaar snel opvolgen. Als regio die duurzaam in ontwikkeling wil zijn, willen we economie, ecologie en samenleving combineren.
SAMENWERKING
P70
P71
SMA ALS CONTRACT
Voor integrale afwegingen is goed samenspel nodig tussen gemeenten onderling én tussen bedrijven, onderwijs, overheid en maatschappij – in aansluiting op hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Met name in samenwerking tussen deze verschillende belanghebbenden komen de meest waardevolle innovaties tot stand.
P73
Onze werkwijze In een netwerksamenleving is regionale samenwerking cruciaal
UITVOERING EN FINANCIERING P74
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
ONZE WERKWIJZE
Samenwerking Samenwerking tussen onze regiogemeenten Voor de regionale samenwerking tussen gemeenten kennen we Regio Hart van Brabant. Dit is een publiekrechtelijke organisatie op grond van de wet gemeenschappelijke regelingen. Regio Hart van Brabant is een coalitie van autonome gemeenten die kiest voor deze samenwerking, omdat ze ziet dat ze in gezamenlijkheid beter in staat is werkbaar, efficiënt en effectief in te spelen op de uitdagingen van deze tijd. Samen optrekken zorgt voor massa, organisatie- en uitvoeringskracht en daarmee ook zicht op steun van Rijk of Europa, bijvoorbeeld in de vorm van middelen, experimenteer- en beleidsruimte of regelgeving. Met deze samenwerking laten de gemeenten ook zien dat ze een solide contractpartij kunnen zijn voor andere overheden en private partijen.
P71
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Onze werkwijze
Samenwerking
Samenwerking tussen bedrijven, onderwijs, overheid en maatschappij Voor de regionale samenwerking tussen bedrijven, onderwijs, overheid is de stichting Midpoint Brabant opgericht. Midpoint Brabant is oorspronkelijk opgericht voor de economische ontwikkeling van Hart van Brabant. Omdat Hart van Brabant economische en maatschappelijke meerwaarde nastreeft, in samenhang met elkaar, wil de regio haar ervaring in de economische triplehelix-samenwerking ook toepassen op de domeinen Mens & Samenleving en Leefomgeving & Milieu, in aanvulling op daar ontstane samenwerkingen. Daarvoor is het nodig dat ook maatschappelijke partijen onderdeel zijn van de samenwerking. We maken daarvoor de komende periode de stap van triplehelix-, naar ‘multihelix-samenwerking’. Een nieuw programma bij Midpoint Brabant van kennisintensieve dienstverlening moet er bovendien voor zorgen dat de innovatiekracht en het ondernemerschap van bedrijfsleven en kennisinstellingen meer beschikbaar komt voor de domeinen Mens & Samenleving en Leefomgeving & Milieu.
Effectieve coalities: wisselende schaalniveaus We vormen de coalities waarmee we het meest impactvolle antwoord kunnen geven op de vraagstukken die voorliggen. Soms ligt samenwerking op een bovenregionaal schaalniveau voor de hand, zoals die in de Regio Deal van West- en Midden-Brabant (MidWest-Brabant Makes & Moves). Samen hebben de regio’s een mogelijkheid koploper te worden in verantwoorde productie en distributie. Los van elkaar hebben de regio’s die mogelijkheid minder. Op Brabants schaalniveau kan Hart van Brabant ook een verbindende schakel zijn op de kennisas, waar Brabantse regio’s elkaar aanvullen met specialistische kennis. We willen daarmee een krachtige partner zijn naar omliggende regio’s. Onze propositie op het terrein van logistiek, maakindustrie, vrijetijdsindustrie en het slimmer en duurzamer maken daarvan bijvoorbeeld is effectiever in combinatie met de expertise en bedrijvigheid in West-Brabant, Brainport Eindhoven en Agrifood Capital. Op Zuidoost-Nederlands schaalniveau participeren we via Midpoint Brabant in Brainport Network. Samen met vijf andere Brabantse en Limburgse regio’s en de provincies Noord-Brabant en Limburg bundelen we onze krachten gericht op innovatiegedreven economische ontwikkeling.
P72
In BrabantStad-verband werken de B5-gemeenten Tilburg, Breda, Eindhoven, ‘s-Hertogenbosch en Helmond samen met de provincie aan meer agglomeratiekracht, meer verdiencapaciteit en een hogere kwaliteit van leven. De ambitie is om door te groeien naar de top 5 meest innovatieve stedelijke regio’s in Europa. Aandacht hier krijgen: digitale stad; slimme en duurzame mobiliteit; cultuur en sport; gezonde en duurzame leefomgeving; kennis en onderwijs; economisch vestigingsklimaat. Tilburg neemt als centrumstad van Regio Hart van Brabant zitting aan deze tafel en dient op die manier ook het regionaal belang. Als vraagstukken daartoe aanleiding geven, zijn er in de publieke samenwerking coalities mogelijk die een ander schaalniveau hebben dan dat van de negen gemeenten. De samenwerking tussen gemeenten rond de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) bijvoorbeeld is momenteel kleiner dan negen gemeenten. Er worden tegelijkertijd juist ook weer verdergaande stappen gezet om met negen gemeenten te experimenteren met ontschotting (‘het Maatpact’). Daarnaast zijn er binnen onze regio diverse subregionale samenwerkingsverbanden, gericht op strategie, beleid of en/of uitvoering.
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
ONZE WERKWIJZE
SMA als contract De samenwerking is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. De strategische meerjarenagenda laat zien waarover de deelnemende partijen nu een contract willen sluiten. Ze zijn het eens over de gewenste ontwikkelrichting en koppelen daaraan doelen; doelen en activiteiten vinden hun plaats in het jaarlijks uitvoeringsprogramma. Partijen spannen zich in om gezamenlijk, veelal in projectvorm, een bijdrage te leveren aan de realisatie van het uitvoeringsprogramma. Partijen richten hun beleid, (personele) middelen en lobbykracht waar mogelijk zo dat deze bijdragen aan realisatie van de gezamenlijke doelen. In deze samenwerking wordt geïnnoveerd, doen partijen ervaringen op en worden met geleerde lessen weer aanpassingen doorgevoerd. De regionale samenwerking in Hart van Brabant ontwikkelt zich voortdurend en ook de komende periode zullen nieuwe stappen worden gezet.
P73
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
ONZE WERKWIJZE
Uitvoering en financiering De ambities en doelen in deze strategische meerjarenagenda zijn kaderstellend: zij geven richting aan de jaarlijkse focus, activiteiten en investeringen. Ze worden vertaald in uitvoeringsplannen per jaar, met een bijbehorende begroting, voor zowel Regio Hart van Brabant als Midpoint Brabant. Gemeenten committeren zich via de SMA aan de inhoud en via de daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma’s brengen ze, veelal naar rato van de omvang van de gemeente, ook personele capaciteit in. De realisatie van de doelen in deze agenda is alleen mogelijk als bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners eveneens investeren in de inzet van mensen en de (co)financiering van projecten. De komende periode krijgt deze gezamenlijke investering in projecten extra aandacht.
P74
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Onze werkwijze
Uitvoering en financiering
De gemeenten in de regio financieren de programmabureaus van Regio Hart van Brabant en Midpoint Brabant op basis van een inwonergerelateerde bijdrage. De programmabureaus bevorderen de totstandkoming van projecten en activiteiten die tot economische en maatschappelijke meerwaarde leiden. Cofinanciering en subsidiëring is hierbij met grote regelmaat aan de orde. Het overgrote deel van de investeringen in de regio (met name op projectniveau) staat niet op de begrotingen van Regio Hart van Brabant en Midpoint Brabant, zoals de Regio Deal West- en Midden-Brabant, het Regionaal uitvoeringsprogramma Verkeer en Vervoer of het programma Doelmatig Waterbeheer. Hetzelfde geldt natuurlijk voor investeringsprogramma’s van bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en maatschappelijke partijen in regionale ambities en projecten. De regio wil de komende periode haar financiële slagkracht versterken. De organisaties Regio Hart van Brabant, Midpoint Brabant en de deelnemende gemeenten en andere partijen zullen hun middelen slim moeten bundelen en daarmee de provincie, het Rijk en Europa interesseren voor cofinanciering. Sommige van deze investeringen vergen eenmalige of jaarlijkse uitgaven. Andere investeringen zijn revolverend waarvoor een beroep kan worden gedaan op bijvoorbeeld Invest-NL.
Projectmatig werken in de regio Regio Hart van Brabant draait een aantal regionale projecten. Vanuit een regionaal programmabureau, in samenwerking met de kring gemeentesecretarissen, en vanuit bestuurlijke aansturing, houden we hierop grip en bieden we inzicht in het verloop van deze projecten. Periodiek komen er integrale voortgangsrapportages beschikbaar. In de weergave op de volgende pagina is te zien hoe de samenwerking en afstemming verloopt en hoe daar verschillende rollen en tafels zich daarbinnen tot elkaar verhouden. Deze werkwijze kwam de afgelopen periode tot stand en is vastgelegd in de zogenaamde ‘Samenwerkingsafspraken’; een dynamisch werkafsprakendocument. De komende periode bewerkstelligen we een verdere professionaliseringsslag in het projectmatig werken. Het beoogd effect hiervan is eenvoudigere sturing op en prioritering in regionale projecten, maar ook een versteviging van projectmanagementcompetenties binnen de regio. Projectleiders, opdrachtgevers, bestuurders, secretarissen en het programmabureau delen deze wens en werken hieraan samen.
Kring gemeentesecretarissen Regio Hart van Brabant De gemeentesecretarissen voelen een grote verantwoordelijkheid om samen met het programmabureau de verbindende schakel te zijn tussen droom en daad. Om de verbeeldingskracht van de SMA te koppelen aan uitvoeringskracht dragen wij zorg voor de ontwikkeling van een uitvoeringsprogramma waarmee we kunnen sturen op resultaten. We willen daartoe het stuur in handen nemen; losjes wanneer we zien dat het goed loopt, steviger wanneer de situatie dat vereist. En het algemeen bestuur hierop gevraagd en ongevraagd adviseren en aanbevelingen te doen op het terrein van bestuurlijke en ambtelijke governance van de uitvoeringsprogramma’s van de SMA. Samen met het programmabureau kijken we naar het gewenste niveau van professionaliteit en de wijze waarop dat kan worden ingevuld. Prima als het kan op de huidige wijze, dat wil zeggen door middel van het geleverd krijgen van capaciteit door de gemeenten. Maar waar grenzen van dat model in zicht komen, komen we ook met voorstellen voor verbetering. We gaan daarbij te werk als een professionele aannemer die bestuurlijke wensen mogelijk wil maken en voor besluiten genomen worden de consequenties in beeld brengt met een realistische offerte. En we zoeken naar een manier om het werken in de regio aantrekkelijker te maken; met ruimte voor groei en ontwikkeling voor onze medewerkers.
Marcel Meijs, voorzitter KGS RHvB
P75
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Uitvoering en financiering
ONZE WERKWIJZE
Projectmatig werken in Regio Hart van Brabant Projectmatig werken in Regio Hart van Brabant Afwijkingen?
Informatie en advies Eindproduct
Bestuursrapportage
Kosten Impact
Binnen de kaders
Informatie en advies Aandachtspunt!
Eindproduct
Bestuursrapportage Resultaat
Binnen de kaders
Aandachtspunt!
Afwijkingen?
Resultaat Kosten Impact
Bron: SMA
Ambtelijk
g
unin
ste
der
On
Evalu at - Doel ie - Budge t - Mense n
opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever
ie notit art St oel - D udget - B ensen - M
ie notit art St oel - D udget - B ensen M -
dv
n a
g e
unin
ste
der
On
Bron: SMA
ies
ies KGS adv inzet? akkoord en
Projectdriehoek ingericht?
Dekking budget geborgd?
Dekking budget geborgd?
Borging SMA
Projectdriehoek ingericht? Professionalisering projectmanagement
Programmabureau Afstemm
ies
Afstem
ing en adv
Projectmatig werken
Let op...
Bestuurlijk opdrachtgever
ProjectmatigProjectleider werken
Het loopt goed! Ambtelijk opdrachtgever
Portefeuillehouderoverleg
Projectmatig werken?
Bestuurlijk opdrachtgever
P r o je ct t e a m
ting Begro 2021 Lokaal afstemmen
Advies aan POHO
Voldoende inzet en medewerking?
Het loopt goed!
Bron SMA
Projectleider
Ambtelijk opdrachtgever
Kwaliteit Kring gemeentesecretarissen
MA : S on Br
(wethouders)
Bestuurlijk opdrachtgever
Link met lokaal?
Kwaliteit stukken?
advies
Let op...
ie notit art St oel - D udget B ensen - M
ming en
ie notit art St oel - D udget - B ensen M -
Bestuurlijk opdrachtgever
Link met lokaal?
stukken?
Bespreken met POHOcoördinator
Projectmatig
Projectleider
P r o je ct t e a m
Voldoende inzet en medewerking?
Bron SMA
Interne afstemming werken? inzet in de regio
Terugkoppeling interne collega’s
Portefeuillehouderoverleg
Kring gemeentesecretarissen
(wethouders)
Ambtelijke werkgroep ting Begro 2021 Lokaal afstemmen
Advies aan POHO
Bespreken met POHOcoördinator
Ambtelijke werkgroep
P76
Startgesprek projectleider
Programmabureau
MA : S on Br
Akkoord
Professionalisering projectmanagement
(burgemeesters)
(burgemeesters)
Akkoord
Startnotitie naar AB?
Borging SMA
Algemeen bestuur
MA : S on Br
Startnotitie naar AB?
Startgesprek projectleider
Evalu at - Doel ie - Budge t - Mense n
Algemeen bestuur
MA : S on Br
Input jaarverslag en begroting
KGS
Input jaarverslag en akkoord begroting inzet?
Gemeentehuis Projectleider
Terugkoppeling interne collega’s
Interne afstemming inzet in de regio
Gemeentehuis
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Eindnoten i
De definitie van sociale veerkracht gaat uit van twee componenten: het vermogen van mensen en gemeenschappen én de toegang tot hulpbronnen. De tweede component van de definitie gaat over de mate waarin mensen beschikken over bijvoorbeeld een inkomen, een sociaal netwerk of voorzieningen in de wijk. Bronnen die je veerkracht kunnen bevorderen of je helpen sociale veerkracht te benutten of, omgedraaid, wanneer ze ontbreken (bijvoorbeeld werk) een rem op je veerkracht betekenen. Bron: ‘Telos monitor sociale veerkracht 2018’, hetpon.nl/content/uploads/2017/09/PON_Telos-Monitor-Sociale-Veerkracht-2018.pdf.
ii
De drieslag kennis, kunde én karakter is ontleend aan de onderwijsvisie van Tilburg University, die met deze drie pijlers wil uitdrukken dat zij studenten opleidt tot onafhankelijk denkers die in staat zijn om de samenleving te begrijpen en daar een rol van betekenis in te spelen. Geïnspireerd op het essay ‘Verkenning van een onderwijsvisie voor Tilburg University’ van Herman de Regt en Alkeline van Lenning: www.tilburguniversity.edu/sites/tiu/files/download/Verkenning%20van%20een%20onderwijsvisie%20voor%20Tilburg%20University.pdf. Zij zijn geïnspireerd op Dewey, J. (1897) ‘My pedagogic Creed’, in: L.A. Hickman & T.A. Alexander (eds) (1998) The Essential Dewey, Volume 1, Pragmatism, Education, Democracy. Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis; p.230.
iii
Tilburg University publiceert jaarlijks op haar website studentenaantallen en -herkomst. Zie voor meer informatie: www.tilburguniversity.edu/nl/over.
iv
Zie bijvoorbeeld www.bd.nl/tilburg-e-o/tilburg-en-omgeving-beleven-jubeljaar-in-bedrijvigheid-en-banen~acdb239e/ en www.bd.nl/tilburg-e-o/economie-in-midden-brabant-draait-als-een-tierelier~afc067bd/.
v
Een voorbeeld is het Innovatienetwerk Jeugd: www.innovatienetwerkjeugd.nl.
vi
Vijf pilot-regio’s (West-Brabant, Hart van Brabant, Midden-Holland, Fryslân en Drechtsteden) en twee ‘goed op weg-regio’s (Noord Veluwe en Metropool Regio Eindhoven) werken in het kader van de Green Deal Regionale Energiestrategieën een jaar lang aan een regionale energiestrategie. Hierin beschrijven ze potentiële opweklocaties en mogelijkheden voor besparing. Voor bedrijven in de duurzame energiesector kan het interessant zijn om in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken te zijn. De sector kan bijdragen aan het concretiseren van de plannen. Zie ook: www.nvde.nl/nvdeblogs/website-regionale-energiestrategie-nl/.
vii
Om beter inzicht te krijgen in ons DNA en onze omgeving is voor Regio Hart van Brabant een SWOT gemaakt, die te raadplegen is op www.sma-hartvanbrabant.nl/ons-dna/ (onderaan de pagina).
viii
Meer info rmatie: ‘Vernieuwen door te verbinden’ van Brainport Network, www.sma-hartvanbrabant.nl/wp-content/uploads/2019/03/20190318-BN-jv-A5-web.pdf. Als ook: www.arbeidsmarktinzicht.nl en www.techniekpactmonitor.nl/kerncijfers.
ix
Onder veerkracht verstaan we snelheid van herstel van een regio na een economisch schok. Dit kan een schok zijn voor de (nationale) economie, maar ook bijvoorbeeld het faillissement van een grote werkgever in de regio. Een belangrijke variabele voor het bepalen van de economische veerkracht is de intersectorale arbeidsmobiliteit van werknemers. Oftewel, hoe snel (kunnen) werknemers van baan wisselen naar een baan in een andere sector of aanpalende regio dan waar ze reeds werkzaam in zijn, zonder om- of bijscholing. Door de steeds sneller veranderende samenleving, mede door technologische ontwikkelingen, is het van steeds groter belang voor regio’s om economisch veerkrachtig te zijn. Naast economische veerkracht kennen we ook sociale veerkracht. Dat zien we als het vermogen van mensen en gemeenschappen om met veranderingen om te gaan en de toegang tot hulpbronnen die ze daarbij hebben.
P77
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Eindnoten x
Telos berekent het sociaal-cultureel kapitaal van gemeenten als de optelsom van maatschappelijke en economische participatie, veiligheid, wonen & woonomgeving, zorg, onderwijs en kunst & cultuur. Telos/PON, Sociale Veerkracht monitor 2018.
xi
Zie onder andere CBS-rapport Hernieuwbare Energie in Nederland, 2017.
xii
Regionaal woonkader Regio Hart van Brabant, 2016.
xiii
Alle BSR-leefstijlen zijn in onze regio vertegenwoordigd. De gele en de groene BSR-leefstijl zijn in Hart van Brabant het sterkst vertegenwoordigd, met in Hilvarenbeek en Oisterwijk een sterk blauw accent en een rood accent in Tilburg. Woningbehoefteonderzoek Hart van Brabant, 2014. Geel staat voor betrokkenheid en harmonie, het gezin neemt een centrale positie in, sociale contacten, gezelligheid en harmonie zijn belangrijke waarden. Groen staat voor geborgenheid en zekerheid, men is graag op zichzelf, typeert zich als kalm, rustig en serieus, ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. Blauw staat voor ambitie en controle en rood voor vrijheid en flexibiliteit.
xiv
Bron: procentuele verdeling aantal werknemers naar sector, CBS, 2016.
xv
Deze cijfers zijn uitgewerkt in de brochure ‘Vernieuwen door te verbinden’ van Brainport Network, pagina 14: Monitor cijfers kapitaal. Meer informatie: www.sma-hartvanbrabant.nl/wp-content/uploads/2019/03/20190318-BN-jv-A5-web.pdf.
xvi
De vijf grootste internationale bedrijven in de regio zijn: 1. Ericsson Telecommunicatie, 2. Fujifilm, 3. Bosch Transmissions, 4. Syncreon, 5. Ardagh Glass Benelux. De gehanteerde definitie van internationale bedrijven is: bedrijven die niet van oorsprong Nederlands zijn en (ook) vestiging(en) hebben in het buitenland.
xvii
Bron: bedrijfsoprichtingen naar bedrijfstak, CBS, 2017.
xviii
Birch op basis van databestand ‘Networks for Knowledge’. Hiermee brengt Birch de aard van netwerken en de connectiviteit in een regio op een nieuwe manier in kaart: door de onderliggende structuur van samenwerkingen zichtbaar te maken.
xix
Landelijke Monitor Studentenhuisvesting Editie 2018.
xx
De schadeverwachting zoals berekend in het rapport ‘Naar een kosteneffectieve aanpak van klimaatadaptatie in Nederland’, pagina 8. Zie www.klimaatadaptatiebrabant.nl/l/library/ download/urn:uuid:98795e0f-21eb-4bc7-8f6a-63ec8ee6959a/naar+een+kosteneffectieve+aanpak+van+klimaatadaptatie+in+nederland.pdf?format=save_to_disk&ext=.pdf.
xxi
Zie het Nationale Klimaatakkoord: www.klimaatakkoord.nl.
xxii
Zie voor meer informatie www.centerdata.nl/nl/projecten-van-centerdata/smart-start en www.regio-hartvanbrabant.nl/nieuws/590-project-smart-start-in-regio-hart-van-brabant.
xxiii
De regionale Koers Jeugd(hulp) ‘Samen met de Jeugd’ is te vinden op www.regio-hartvanbrabant.nl/programmas/mens-en-samenleving/jeugdhulp/beleid. Onder ‘regionale koers Samen met de Jeugd’ is een link naar het koersdocument te vinden. De directe link naar het document is indd.adobe.com/view/50cbca60-7a20-453e-ab5b-bcbe02cc06ea.
P78
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
Eindnoten xxiv
Zie eindnoot xxiii.
xxv
Zie www.regio-hartvanbrabant.nl/images/bestandenvooriedereen/downloadsraadszaken/Radenavond_12_april_2017/Vastgesteld_Uitvoeringsprogramma_Jeugdwerkloosheidsvrije_ zone.pdf.
xxvi
Zie www.taalvoorhetleven.nl/nieuws/ruim-30-brabantse-organisaties-sluiten-regionaal-taalakkoord-in-efteling.
xxvii
Manifest ’Brabants Mozaïek in ontwikkeling’, 2019, door ZLTO, Brabants Landschap, Waterschap Brabantse Delta, Brabants Particulier Grondbezit, Brabantse Milieufederatie, Gemeente Tilburg, Waterschap Aa en Maas, Natuurmonumenten, VNO-NCW Brabant Zeeland, Staatsbosbeheer, Waterschap de Dommel, Waterschap Rivierenland, en ondersteund door Regio Noordoost-Brabant, Metropoolregio Eindhoven, Regio West-Brabant, Regio Hart van Brabant, B5-gemeenten, Brabant Water.
xxviii
Deltaprogramma 2017 ‘Werken aan de delta’: deltaprogramma2017.deltacommissaris.nl.
xxix
Natuurbod Regio Hart van Brabant ‘Te land, ter beek & in de lucht’: www.regio-hartvanbrabant.nl/images/dowloads_in_teksten/Bidboek_natuurbod_Hart_van_Brabant.pdf.
xxx
Woningbehoefteonderzoek Hart van Brabant, Smart Agent, september 2014.
xxxi
Regionaal Kwalitatief Woningbehoefteonderzoek Hart van Brabant, SpringCo, september 2018.
xxxii
Regionaal Kwalitatief Woningbehoefteonderzoek ’Hart van Brabant’, SpringCo, september 2018. Economische assets: dit zijn bedrijven, instellingen en organisaties die: • innovaties bedenken, testen en produceren (R&D, creatief, prototyping); • innovaties ondersteunen met kennis, kapitaal, labruimten, incubators etc.; • bedrijven, werknemers en bewoners voorzien van voorzieningen en diensten.
xxxiii
Fysieke assets: • openbare ruimte: groen, pleinen, living labs; • innovatiefaciliterende gebouwen: kantoren, laboratoria, woningen, co-werkplekken, broedplaatsen; • verbindende infrastructuur: digitaal, loop-, fiets- en snelle connecties in het gebied en met andere delen van de stad en regio. Netwerk assets: relaties tussen personen, instellingen en bedrijven door: • community building, accelerator / incubatorprogramma’s; • ontmoetingsplekken (openbare ruimte, horeca, events, etc) voor gerichte en toevallige ontmoetingen; gedeelde faciliteiten voor o.a. ontwikkelen en testen van prototypes.
P79
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
CREDITS FOTOGRAFIE De LocHal in Tilburg, huiskamer van regio Hart van Brabant Credits: Arjen Veldt Fotografie
COVER
Onze missie
Ons DNA
Windmolens langs de A58 bij Moergestel Credits: Shutterstock.com / toonybearr
P5
Leerbewerking Credits: iStock.com / Shaiith
P11
Slimme samenleving Credits: Shutterstock.com / Budimir Jevtic's
P7
De Piushaven in Tilburg Credits: Shutterstock.com / TonyV3112
P14
Distributiecentrum Bol.com in Waalwijk Credits: Shutterstock.com / Dafinchi
P8
Bos nabij Goirle Credits: Shutterstock.com / travelfoto
P16
Studenten op de campus van Tilburg University Credits: Tilburg University / Maurice van den Bosch
P9
Bijeenkomst over de samenwerking MidWest-Brabant bij Capi Europe, verantwoord producent van bloempotten in regio Hart van Brabant Credits: Midpoint Brabant / Pulles & Pulles
P18
Grafheuvels uit de Bronstijd op de Regte heide bij Goirle Credits: iStock.com / TonyV3112
P20
Te fiets in de regio, nabij Molenschot Credits: gemeente Gilze en Rijen / Jacomijn Dijkers
P23
Een rondleiding aan mbo-studenten in het TextielLab van het TextielMuseum Credits: William van der Voort i.o.v. TextielMuseum
P21
Loonse en Drunense Duinen, nabij Loon op Zand Credits: Shutterstock.com / RockerStocker
P24
VR-brillen voor gebruik in het DAF Technology Lab van Tilburg Unuversity Credits: Tilburg University / Wilfried Scholtes
P22
Maquette vestingstad in het bezoekerscentrum van Heusden Credits: gemeente Heusden / Visit Brabants
P25
Onze omgeving
P80
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
CREDITS FOTOGRAFIE
Onze programma’s Spelende kinderen in Nationaal Park Loonse en Drunense Duinen Credits: gemeente Loon op Zand / Jan Stads / Pix4profs
P26
ROC Tilburg Credits: ROC Tilburg
P38
Het terras bij sociaal-cultureel centrum De Cammeleur in Dongen Credits: gemeente Dongen / Jan Stads / Pix4profs
P27
Werken aan klimaatdoelstellingen Credits: iStock.com
P39
Fontys Hogeschool Tilburg Credits: Fontys Hogeschool / Bas Gijselhart
P29
Het oude HeuvelPark in Dongen, deels nog in gebruik als leerlooierij en deels als broedplaats voor creatieve ondernemers Credits: gemeente Dongen / Anke Anssems
P40
Dataficatie en sturingsinformatie Credits: Shutterstock.com / g-stockstudio
P30
Een Schotse Hooglander bij Huis ter Heide, tussen De Moer en Loon op Zand Credits: Shutterstock.com / R.A.R. de Bruijn
P41
De Entree in Dongen, de toegang voor inwoners met vragen over (inkomens)ondersteuning Credits: gemeente Dongen / Jan Stads / Pix4Profs
P31
Varen op de Bergse Maas bij Heusden Credits: gemeente Heusden / Visit Brabant
P43
Ieder kind groeit veilig op Credits: Regio Hart van Brabant
P32
De N261 nabij Waalwijk Credits: gemeente Waalwijk
P45
Wandelen in de duinen Credits: gemeente Loon op Zand / Jan Stads / Pix4Profs
P33
Afvalscheiding Credits: Shutterstock.com / Aleksandra Suzi
P46
Handhaving op de markt in Gilze en Rijen Credits: Gemeente Gilze en Rijen / Bedrijfsfotografie Brabant
P35
De bibliotheek in Goirle Credits: Credits: gemeente Goirle / Schellekens & Cleijsen Photography and Film
P48
Radendag 17 november 2018 over strategische agenda 2019 - 2023 Credits: Regio Hart van Brabant / Pulles & Pulles
P36
De Heuvelstraat in Tilburg, hart van het centrum Credits: Shutterstock.com / Erwin Kissen
P50
P81
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
CREDITS FOTOGRAFIE Smart Services Credits: Midpoint Brabant
P53
Startup-ondersteuning Credits: Shutterstock.com / Poungsaed-Studio
P62
Smart Industry Credits: Midpoint Brabant
P55
Bijeenkomst Regio Hart van Brabant in Station88, van waaruit Midpoint Brabant het financieringsadvies verzorgt Credits: Regio Hart van Brabant
P63
Smart Logistics Credits: Midpoint Brabant
P56
Hart van Brabantdag in Cultureel Centrum Jan van Besouw, gemeente Goirle Credits: Regio Hart van Brabant / Pulles & Pulles
P64
Smart Leisure Credits: Midpoint Brabant
P57
Campus Gate2, gemeente Gilze en Rijen Credits: Midpoint Brabant
P65
Defensie Helikopter Commando, vliegbasis Gilze- Rijen Credits: Shutterstock.com / VanderWolf Images
P58
Studeren bij Avans Hogeschool Tilburg Credits: Avans Hogeschool
P66
Het duurzame en futuristische distributiecentrum van Rhenus in Tilburg, ook wel bekend als ‘the tube’ Credits: TRILUX / Timo Reisiger
P60
De Teslafabriek in Tilburg, de eerste buiten de VS Credits: Shutterstock.com / Nadezda Murmakova
P68
Safaripark Beekse Bergen Credits: Regio Hart van Brabant / Pulles & Pulles
P61
Onze werkwijze Studenten op de campus van Tilburg University Credits: Tilburg University / Dolph Cantrijn
P70
Sporthal nieuwe sportaccommodatie de Roodloop Credits: gemeente Hilvarenbeek
P71
P82
Het Raadhuis aan de Lind in Oisterwijk Credits: gemeente Oisterwijk
P73
Gebouw 88 in de Spoorzone Tilburg; hier is het programmabureau van zowel Regio Hart van Brabant als Midpoint Brabant gevestigd Credits: Regio Hart van Brabant
P74
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
1/4
TELOS DUURZAAMHEIDSBALANS Toepassing Telos duurzaamheidsbalans in Hart van Brabant
Belang van brede welvaart
De Telos duurzaamheidsbalans
Op meerdere plaatsen ontstaat behoefte om economie, mens en natuur gelijkwaardig in beeld te brengen en te versterken, waarbij de een niet ten koste van de ander gaat. Dit is versneld doordat het kabinet regio’s uitnodigt een regiodeal te sluiten om de brede welvaart te versterken. Een vergelijkbare ontwikkeling is internationaal gaande met de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties.
Wat we in deze SMA ‘duurzame ontwikkeling’ en ‘brede welvaart’ noemen, sluit aan bij wat Telos aanduidt als ‘overall duurzaamheid’. Voor het bepalen van deze overall duurzaamheid van een gemeente maakt Telos gebruik van het zogeheten drie kapitalenmodel. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen ecologisch, sociaal-cultureel en economisch kapitaal. Dit zijn de drie pijlers waar de essentie van duurzame ontwikkeling is gebaseerd. Hiermee wordt bedoeld dat er een evenwichtige groei is van de verschillende kapitalen. Zij zin in balans. Zo dient er evenwicht te zijn tussen de veerkracht en kwaliteit van de natuur (het ecologisch kapitaal), het lichamelijke en geestelijke welzijn van mensen (het sociaal-cultureel kapitaal) en de houdbaarheid van de economische productie en consumptie (het economisch kapitaal).
In deze SMA willen we de brede welvaart versterken aan de hand van concrete doelen en monitoren op daaraan gekoppelde indicatoren. Er zijn drie methoden beschikbaar die brede welvaart kunnen meten, namelijk van CBS, van Universiteit Utrecht/Rabobank en van Telos. Telos is het aan Tilburg University gelieerde Brabants Centrum voor Duurzame Ontwikkeling. Voor deze SMA willen we gebruik maken van de Telos-methode. Op de concrete doelen die we in deze SMA noemen, willen we als regio jaarlijks rapporteren aan elkaar en aan onze burgers en stakeholders. Telos volgt alle gemeenten op een veel groter aantal indicatoren, die met elkaar de voortgang op brede welvaart in beeld brengen. Met de indices van Telos kunnen we jaarlijks de voortgang van de gemeenten in onze regio rapporteren. In dit document vatten we de werkwijze van Telos samen. Wij baseren ons onder meer op het Telos-rapport Nationale Monitor Duurzame Gemeenten 2018.
P83
De methode Om deze duurzame ontwikkeling te meten heeft Telos de methode van de duurzaamheidsbalans ontwikkeld. Deze balans kent drie ‘kapitalen’ die worden ontleed in voorraden, eisen, indicatoren en hun normen. Deze zijn als volgt gedefinieerd: • Kapitaal: De drie essentiële delen, subsystemen van het totale maatschappelijk systeem, te weten: e cologie, sociaal-cultureel en economie. • Voorraad: De essentiële elementen die samen de kwaliteit en kwantiteit van een kapitaal bepalen. • Eisen: De lange termijn doelen die geformuleerd worden voor de ontwikkeling van een voorraad in het onderzochte gebied. • Indicatoren: Graadmeters waarmee eisen kunnen worden geoperationaliseerd. • Normen: Normatief vastgestelde maatstaven met behulp waarvan de score van indicatoren wordt beoordeeld.
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
2/4
Toepassing Telos duurzaamheidsbalans in Hart van Brabant
Telos-scores in Hart van Brabant in 2018
Telos-ontwikkeling in Hart van Brabant over de jaren
Indicatoren kunnen betrekking hebben op objectieve grootheden (bijvoorbeeld het percentage groen in de wijk), of op jaarlijkse wijzingen van een bestand (bijvoorbeeld aantal opgeleide leerlingen) of op de perceptie door de bevolking van een aspect (bijvoorbeeld tevredenheid over de zorg). Voor iedere indicator wordt v ervolgens een meetschaal opgesteld. Deze meetschaal bestaat uit normatief vastgestelde maatstaven die een nul- en een maximale waarde (streefwaarde) kennen. Voor elke indicator wordt in een percentage uitgedrukt waar een gemeente of regio zitten tussen laagste waarde en streefwaarde.
De ontwikkeling van de score van de Telos duurzaamheidsbalans is weergegeven in onderstaande tabel.
Het gemiddelde van de indicatoren binnen een voorraad bepaalt de score van de voorraad. Ook per kapitaal is een gemiddelde te berekenen. Het gemiddelde van een kapitaal dat één van de gemeenten in Nederland bereikt bedraagt minimaal 36 en maximaal 67. Deze getallen zijn dus geen afwijkingen van een gemiddelde: elke gemeente kan stijgen op indicatoren en daarmee op kapitalen. De totale duurzaamheid van Nederlandse gemeenten loopt uiteen van 40 tot 56 en Hart van Brabant staat daarin op gemiddeld 47. De index wordt jaarlijks opnieuw bepaald maar ook herijkt (de componenten worden soms aangepast). In onderstaande tabel maken we zichtbaar (a) hoe de regio nu scoort op de Telos-indicatoren en (b) hoe deze score zich verhoudt tot de scores elders in het land. Economisch scoort de regio iets boven het gemiddelde, ecologisch en sociaal onder het gemiddelde.
KAPITAAL
HUIDIGE SCORE HVB 2018 LAAGSTE-HOOGSTE IN HVB 2018
GEMIDDELDE NL (EN LAAGSTE EN HOOGSTE) 2018
Sociaal
47
43 (Tilburg) - 57 (Hilvarenbeek)
51 (36 Lelystad- 67 Rozendaal)
Ecologisch
48
43 (Dongen) - 55 (Oisterwijk)
51 (34 Rotterdam - 65 Rozendaal)
Economisch
47
39 (Goirle) - 49 (Gilze en Rijen)
46 (32 Simpelveld- 62 Amsterdam)
P84
Hierin is te zien dat de score tussen 2014 en 2018 met drie punten is gestegen (van 44 naar 47). Hierbij stijgen het economisch kapitaal en het ecologisch kapitaal (beide 4 punten) net iets harder dan het sociaal kapitaal (3 punten). Qua gemeenten is de score van Heusden het meest gestegen, namelijk met 6,4 punten van 45,3 naar 51,7. Goirle is de minst snelle stijger met 0,8 punt.
DIMENSIE
SCORE HVB 2014
2015
2016
2017
2018
Sociaal
44
44
44
45
47
Ecologisch
44
45
47
47
48
Economisch
43
44
45
45
47
Totaal
44
44
45
46
47
De afgelopen vier jaar is Hart van Brabant op de totale duurzaamheidsscore drie punten gestegen. Tot 2023 is een groei van opnieuw vijf punten mogelijk, waardoor we boven het Nederlandse gemiddelde uit kunnen komen. Bij deze stijging kan Hart van Brabant ook één stap hoger terecht komen op de Brede Welvaarts Index van UU/Raboresearch, die werkt met 5 klassen en waarbij de regio nu gemiddeld scoort. Deze index wordt niet berekend voor de regio Hart van Brabant maar wel voor de COROP-regio Midden-Brabant. Midden-Brabant staat in deze index van alle 40 regio’s op plek 21.
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
3/4
Toepassing Telos duurzaamheidsbalans in Hart van Brabant
Meer informatie over voorraden en indicatoren en de selectie voor deze SMA
INDICATOREN
SOCIAAL-CULTUREEL KAPITAAL
De door Telos gekozen voorraden zijn de volgende:
SOCIAAL-CULTUREEL
ECOLOGIE
ECONOMIE
• Participatie (maatschappelijk, politiek, economie) • Kunst en cultuur • Gezondheid • Veiligheid • Woonomgeving • Onderwijs
• Bodem • Water • Lucht • Hinder en calamiteiten • Natuur en landschap • Energie • Afval en grondstoffen
• A rbeid • R uimtelijke vestigings voorwaarden • C oncurrentievermogen • K ennis • Infrastructuur en bereikbaarheid
Deze voorraden zijn in kaart gebracht aan de hand van de daarop betrekking hebbende indicatoren. In onderstaande tabel zijn de indicatoren die Telos in 2018 meet, opgenomen. Ieder jaar wordt de set van indicatoren herijkt. Onderstaande weergave is de indeling van 2018. Bij de voorbereiding van deze SMA hebben we besproken welke van de ‘voorraden’ vooral op regionaal niveau te beïnvloeden zijn, welke vooral op gemeentelijk niveau aangepakt kunnen worden en welke vooral landelijk te beïnvloeden zijn. In de onderstaande tabel hebben we onderstreept voor welke voorraden de regio het meest aan zet is. We hebben in de hoofdtekst die indicatoren opgenomen die het meest aansluiten bij de thema’s van deze SMA en die de komende periode ook te monitoren zijn. We hebben daarmee niet alle onderdelen te pakken die invloed hebben op de Telos-score, maar vooral die indicatoren die naar onze mening de meeste betekenis hebben voor de regio.
P85
VOORRAAD
Maatschappelijke p articipatie
Sociale cohesie, eenzaamheid, sociale contacten, actief in vereniging, mantelzorg geven, vrijwilligers, vertrouwen
Politieke participatie
Opkomst landelijke verkiezingen, opkomst gemeenteraadsverkiezingen, politiek actief, politiek vertrouwen
Economische participatie
Langdurige werkloosheid, arme huishoudens, bijstand, vermogen huishoudens
Kunst en cultuur
Afstand podiumkunsten, afstand musea, culturele werkgelegenheid, beschermde stadsen dorpsgezichten, rijksmonumenten, gemeentemonumenten
Gezondheid
Chronisch zieken, levensverwachting, beoordeling eigen gezondheid, medicijngebruik, afstand ziekenhuis, afstand huisarts, riskant gedrag, onvoldoende bewegen, verwarde personen
Veiligheid
Geweldsdelicten, vermogensdelicten, vandalisme, kindermishandeling, onveiligheidsgevoel, jeugdcriminaliteit, verkeersonveiligheid
Woonomgeving
Tevredenheid woning, tevredenheid winkels, tevredenheid woonomgeving, leegstand woningen, nieuwbouw woningen, migratiesaldo, afstand dagelijkse voorzieningen
Onderwijs
Afstand tot basisschool, afstand tot voortgezet onderwijs, opleidingsniveau bevolking, jeugdwerkloosheid, voortijdig schoolverlaters, onvertraagd naar diploma, eindexamencijfer
STRATEGISCHE MEERJARENAGENDA 2019-2023
4/4
Toepassing Telos duurzaamheidsbalans in Hart van Brabant
VOORRAAD
INDICATOREN
ECOLOGISCH KAPITAAL
VOORRAAD
INDICATOREN
ECONOMISCH KAPITAAL
Bodem
Ecologische spoedlocaties, humane spoedlocaties, verspreiding spoedlocaties, stikstof depositie, verhard oppervlakte
Arbeid
Werkloosheid, werkgelegenheid, benutting arbeidspotentieel, arbeidsongeschiktheid, ontgroening en vergrijzing, werkeloosheid
Water
Kwaliteit waterflora, kwaliteit visstand, kwaliteit macrofauna, fysischchemische kwaliteit, prioritaire stoffen, overige stoffen, emissies fosfor, emissies stikstof
Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden
Voorraad bedrijventerreinen, nettobruto verhouding bedrijventerreinen, verouderd bedrijventerrein, leegstand winkelruimte, leegstand kantoorruimte, werklocaties
Lucht
Emissie fijnstof, emissie koolstofdioxide, emissie stikstofoxiden, emissie NMVOS, concentratie fijnstof, concentratie stikstofoxiden, concentratie ozon
Concurrentievermogen
BRP per hoofd, aandeel starters, opheffingen, investeringen bedrijven, aandeel topsectoren, snelgroeiende bedrijven