Document · PDF

21 Strategische financiële analyse inclusief Voorjaarsnota 2024 (3 Boekwerk Strategische Analyse Financiën incl VJN 2024 - NIEUW)

Gemeenteraad 4 juli 2024, gemeente HilvarenbeekBij agendapunt: Raadsvoorstel tot vaststelling van de Strategische financiële analyse inclusief Voorjaarsnota 2024.35.694 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Strategische Analyse Financiën (incl. vjn+24) 2024

Strategische Analyse Financiën

Strategische Analyse Financiën incl. voorjaarsnota(+) 2024

Hilvarenbeek, versie 3.2 datum 30 mei 2024 Zaaknr. 1020121

Strategische Analyse Financiën

Inhoudsopgave 1

INLEIDING EN SAMENVATTING .......................................................................................................... 4 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

SCENARIO’S INHOUDELIJK NADER GEDUID ....................................................................................... 13 2.1 2.2 2.3 2.4

VOORWOORD ............................................................................................................. 4 DE METHODIEK ........................................................................................................... 4 OVERIGE KADERS EN UITGANGSPUNTEN ........................................................................... 8 FINANCIËLE DOORREKENING VAN DE DRIE SCENARIO ’S......................................................... 9 VOORSTEL VAN HET COLLEGE AAN DE RAAD: KEUZE VOOR SCENARIO II ADAPTIEF HILVARENBEEK10 TOT SLOT ................................................................................................................. 12

OPZET VAN DE SCENARIO’S .......................................................................................... 13 SCENARIO I: OORSPRONKELIJK EN AUTHENTIEK HILVARENBEEK ........................................... 14 SCENARIO II: ADAPTIEF HILVARENBEEK .......................................................................... 15 SCENARIO III: INITIATIEFRIJK HILVARENBEEK ................................................................... 17

SCENARIO’S FINANCIEEL GEDUID ..................................................................................................... 19 3.1 3.2 3.3 3.4

FINANCIËLE DOORWERKING SCENARIO I : OORSPRONKELIJK EN AUTHENTIEK HILVARENBEEK ..... 19 FINANCIËLE DOORWERKING SCENARIO II: ADAPTIEF HILVARENBEEK .................................... 20 FINANCIËLE DOORWERKING SCENARIO III : INITIATIEFRIJK HILVARENBEEK ............................. 21 AANDACHTSPUNTEN TEN AANZIEN VAN DE SCENARIO ’S ..................................................... 21

AUTONOME ONTWIKKELINGEN ....................................................................................................... 23

NIEUWE ONTWIKKELINGEN ............................................................................................................. 34

DEKKINGSMAATREGELEN ................................................................................................................. 57

ADMINISTRATIEVE ONTWIKKELINGEN ............................................................................................. 94

NIET-FINANCIEEL VERTAALDE ONTWIKKELINGEN ............................................................................. 95

BIJLAGEN ......................................................................................................................................... 97 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6

OVERZICHT EXTERNE INHUUR ....................................................................................... 98 OVERZICHT RESERVES ................................................................................................. 99 OVERZICHT MUTATIES INVESTERINGEN ......................................................................... 100 NADERE DUIDING SCENARIO’S .................................................................................... 102 OVEREENKOMSTEN OMGEVINGSVISIE EN SCENARIO’S STRATEGISCHE ANALYSE FINANCIËN ....... 126 OVERZICHT SCENARIO II: BIJBEHORENDE ONTWIKKELINGEN EN DEKKINGSMAATREGELEN ........ 129

Strategische Analyse Financiën

1 Inleiding en samenvatting 1.1 Voorwoord De gemeente Hilvarenbeek wil er voor haar inwoners zijn, zodat er op een fijne manier gewoond, gewerkt en geleefd kan worden. Ook op de grote maatschappelijke opgaven die eraan komen, zoals o.a. de klimaatopgave, versterking biodiversiteit, transities in de zorg, grote verandering in het buitengebied en woningbouw willen we adequaat reageren. Dat is ons beeld voor de toekomst. Tegelijkertijd loopt het geld dat we krijgen van het Rijk al jaren niet synchroon met ons groeiende takenpakket en ons toekomstbeeld. De houdbaarheid van de gemeentelijke financiën komt daardoor steeds sterker onder druk te staan. Een structureel sluitende begroting richting de toekomst is niet meer te realiseren. Tenzij er scherpe keuzes worden gemaakt. Deze keuzes vragen voor de komende jaren om een andere manier van denken, namelijk een strategische benadering waarin in samenhang keuzes gemaakt kunnen worden. Zodat beleid, uitvoering en dekkingsmaatregelen bij elkaar passen en elkaar versterken. Deze andere manier is, met ondersteuning van BMC, gevonden in het werken via een technisch en a-politiek proces. Daarom zijn de vele maatregelen gecategoriseerd in drie verschillende scenario’s, gebaseerd op de hamvraag ‘Wat voor een gemeente willen we zijn?’.

Bij ieder scenario passen versc hillende ambities die geld kosten en maatregelen die geld opleveren of kosten besparen. Ook de rollen die de gemeente aanneemt krijgen een plek in deze scenario’s: kort gezegd wie doet wat en hoe geven we dat vorm. De scenario’s faciliteren de gemeenteraad om in samenhang politieke keuzes te maken die in dezelfde toekomstrichting liggen. Ook toekomstige ontwikkelingen kunnen gespiegeld worden met het door de gemeenteraad te kiezen scenario. Door dat kader krijgt het handelen van het college een duidelijke richting. Het maken van deze scherpe keuzes door te kiezen voor één van de scenario’s heeft grote impact voor inwoners, verenigingen, bedrijven, maatschappelijke partners en onze gemeentelijke organisatie. Toch is het maken van deze keuzes onontkoombaar. Omdat we anders op de langere termijn niet meer in staat zijn om als gemeente bij te dragen aan de gewenste kwaliteit van wonen, werken en leven van onze inwoners. En de grote maatschappelijke opgaven niet kunnen oppakken. Dat willen we niet. Voorstel aan de gemeenteraad is daarom voor één scenario te kiezen dat het beste past bij het soort gemeente dat we willen zijn. Dit wil nog niet zeggen dat we alle daarbij behorende maatregelen exact overnemen: deze worden eerst verder uitgewerkt .

Zo wordt inzichte lijk gemaakt wat de financiële consequenties zijn van het al dan niet bijstellen van maatregelen. De keuzes die hieruit volgen, vinden hun plek in toekomstige begrotingen en de Voorjaarsnota 2025. 1.2 De methodiek Hieronder schetsen we de methodiek, hoe hebben we het aangepakt. De ‘Strategische analyse financiën gemeente’ bestaat uit drie elementen, namelijk 1. de scenario’s, 2. de financiële opgaven met de ambities/ontwikkelingen en 3. de maatregelen om kosten te besparen / inkomsten te verhogen. In onderstaand figuur ziet u een schematische weergave van de samenhang tussen deze elementen. We lichten de elementen nu verder toe.

Strategische Analyse Financiën

Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Een gemeente waarbij het draait om lokale gemeenschappen: de leefbaarheid, kracht en karakter van de bestaande kernen staan centraal. We zien Hilvarenbeek als een groene plek die bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners: erfgoed, landschap en bourgondische inslag zijn daarbij van belang. Fysiek ligt het accent op behoud van nabije voorzieningen zodat de kern een fijne woonen leefomgeving blijft. Binnen het sociaal domein wordt ingezet op de kracht van gemeenschapszin (voor elkaar zorgen) en het versterken van de sociale basis (aanwezigheid voorzieningen). De inzet van de gemeente is erop gericht om dit te behouden, dan wel te versterken. De gemeente neemt het initiatief ten aanzien van beleidsvorming en -uitvoering op zich en voert dit kwalitatief goed uit vanuit een presterende rol. Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek De gemeente Hilvarenbeek ziet in dat zij ‘slechts’ onderdeel is van een bredere context en niet alleen in staat is om te kunnen acteren op alle grote opgaven, zoals verduurzaming, klimaatadaptatie, gezondheid en wonen. Daarom werken we als een netwerkende en responsi eve overheid samen met inwoners, ondernemers, onderwijs en andere (semi-)overheden. Op thema's heeft de gemeente Hilvarenbeek een duidelijke visie ontwikkeld, die integraal en verbindend is (als een 'kralensnoer').

Ten aanzien van voorzieningen wordt een sub regionaal perspectief aangenomen, waarbij strategisch wordt gekeken naar positionering en bereikbaarheid van voorzieningen in combinatie met de buurgemeenten. Binnen het sociaal domein wordt de samenwerking binnen GHO-verband behouden of waar mogelijk versterkt op de onderdelen die op dit niveau effectiever en efficiënter zijn in te richten dan op lokaal niveau. Qua rolneming heeft de gemeente Hilvarenbeek een netwerkende en responsieve rol. Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek Een gemeente waarin de economie (markt) en het individu centraal staan. Inwoners zijn zelfredzaam en zelf verantwoordelijk, de focus ligt op eigen welvaart en is minder gericht op sociale cohesie. E gemeente Hilvarenbeek richt zich op economische structuurversterking en versterking van het toerismebeleid in de gemeente: bedrijven worden ondersteund en er wordt geïnvesteerd in het verblijf in de gemeente Hilvarenbeek. Dat wil zeggen: in voorzieningen

Strategische Analyse Financiën

(cultuur, recreatieve voorzieningen, detailhandel, horeca etc.) en in de omgeving (groen, fiets- en wandelpaden, versterking landelijk karakter). Dit zorgt voor meer inkomsten. Binnen het sociaal domein wordt vooral ingezet op normaliseren, de sociale basis, eigen kracht van inwoners en ‘streng aan de poort- beleid. Op strategisch niveau wordt de verbinding gezocht met gemeenten in de regio (Hart van Brabant) om te kunnen anticiperen op grote opgaven. De gemeente Hilvarenbeek laat het initiatief aan de samenleving. De gemeente faciliteert en heeft de regie vanuit een responsieve rol. De scenario’s worden verder beschreven in hoofdstuk 2 van dit boekwerk. Financiële opgave (linkerkant van het onderzoekskader) De financiële opgave geeft richting aan de scenario’s. Deze financiële opgave bestaat uit een aantal componenten: Component 1: Structureel exploitatieresultaat begroting in meerjarig perspectief In onderstaande tabel staan de meest actuele meerjarensaldi. Het betreft de stand van de saldi bij de najaarsnota 2023. Daarnaast is het raadsbesluit Strategische analyse financiën verwerkt. Bij de voorjaarsnota(+) komt jaarschijf 2028 er voor het eerst bij. Daarbij is het vertrekpunt het saldo van het jaar ervoor, dus 2027. De jaarschijven 2027 en 2028 laten negatieve saldi zien.

Zo ziet u dat we vanaf 2027 te maken hebben met een negatief structureel saldo van €343.000 als uitgangspunt. Saldi najaarsnota 2023 Waarvan structureel Waarvan incidenteel Raadsbesluit strategische analyse financiën (1-2-24) Actueel saldo Waarvan structureel Waarvan incidenteel

2024 +676 +779 -103 -50 +626 +729 -103

2025 +1.970 +2.011 -41 0 +1.970 +2.011 -41

2026 +286 +326 -40 0 +286 +326 -40

2027 -383 -343 -40 0 -383 -343 -40

2028 -383 -343 -40 0 -383 -343 -40

Naast deze component is het van belang om de mate van solvabiliteit (verhouding eigen vermogen / totaal vermogen) van de gemeente Hilvarenbeek in ogenschouw te houden. Dit kengetal zag er de afgelopen jaren als volgt uit (conform begroting 2024): Kengetallen (31 december) Solvabiliteitsratio

JR19 0,28

JR20 0,26

JR21 0,27

JR22 0,23

B23 0,17

B24 0,24

B25 0,25

B26 0,18

B27 0,20

Een solvabiliteitsratio boven de 0,5 geldt als een normale waarde. Bij een ratio tussen de 0,2 en 0,5 is voorzichtigheid geboden. Voor de jaren na 2022 wordt een daling verwacht, waarbij de grens van 0,2 in zicht komt. Wanneer er sprake is van positieve resultaten op de exploitatie (begroting is minstens structureel in evenwicht), wordt voorkomen dat de mate van solvabiliteit onder de grenswaarde zakt. Met andere woorden: het sturen op een positief exploitatiesaldo heeft hier een positief effect op. Het uitgangspunt is om te streven naar een solvabiliteit tussen 0,2 en 0,5. Component 2: Autonome ontwikkelingen Zoals u gewend bent met de voorjaarsnota, vindt u in deze Strategische analyse ook de autonome ontwikkelingen terug. Dit zijn ontwikkelingen die middelen vragen, aanvullend op bovenstaande opgave. Het gaat om autonome ontwikkelingen in de zin van lastenverzwaringen door wet- en regelgeving, bijdragen aan verbonden partijen waar we gehouden zijn aan bestuursbesluiten, vervangingsinvesteringen om de continuïteit van onder andere de bedrijfsvoering te waarborgen, volume- en prijsindexeringen van het bestaande beleid of verplichtingen door aanbestedingen,

Strategische Analyse Financiën

subsidies, raadsbesluiten of andere bestuurlijke toezeggingen. De autonome ontwikkelingen zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 4. Als we de autonome ontwikkelingen toevoegen aan de financiële opgave benoemd bij component 1, dan ontstaat het volgende beeld.

Actueel saldo structurele component incidentele component Autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component

2024 626 729 -103 -991 -991 0 -365 -262 -103

2025 1.970 2.011 -41 -841 -341 -500 1.129 1670 -541

2026 286 326 -40 50 50 0 336 376 -40

2027 -383 -343 -40 167 167 0 -216 -176 -40

2028 -383 -343 -40 105 105 0 -278 -238 -40

Component 3: Nieuwe ontwikkelingen (ambitie) Dit zijn ontwikkelingen of projecten die middelen vragen aanvullend op bovenstaande opgave. Deze ruimtevragers zijn geclassificeerd als wenselijk (d.w.z. afstel mogelijk) en zijn een ambitie bovenop wat de gemeente al doet of moet doen. Deze ontwikkelingen zijn niet autonoom. Het zijn dus geen ontwikkelingen die de gemeente ‘moet’ doen. Het zijn ontwikkelingen die de gemeente ‘wil’ doen, passend bij de ambities die bijdragen aan de versterking van de Hilvarenbeekse sociale en ruimtelijke identiteit (nog nader te bepalen via de scenario’s). Deze ontwikkelingen zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 5. Per scenario kunnen verschillende nieuwe ontwikkelingen van toepassing zijn. Dit betekent dat ook per scenario het financieel effect als gevolg van de toegekende nieuwe ontwikkelingen verschilt. Het financieel effect van ieder scenario ziet u verder uitgewerkt in hoofdstuk 3. Component 4: Nog niet-financieel vertaalde en administratieve ontwikkelingen De niet-financieel vertaalde ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die op ons afkomen, maar die nu nog niet financieel geduid kunnen worden. Intentie is om deze ontwikkelingen wel financieel te duiden wanneer er meer duidelijkheid bestaat. Deze niet-financieel vertaalde ontwikkelingen zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 8.

Deze ontwikkelingen zijn nu nog niet van toepassing op een van de scenario’s. Ook zijn er een aantal administratieve ontwikkelingen die we hebben uitgewerkt. Deze zijn budgetneutraal en hebben geen financieel voor- of nadeel tot gevolg voor onze exploitatie. Ook beoordelen we de ontwikkeling als niet-politiek gevoelig. Wel is het noodzakelijk dat uw raad hier formeel over besluit. De administratieve ontwikkelingen voeren we in onze begroting door bij ieder scenario. U vindt de administratieve ontwikkelingen terug in hoofdstuk 7. Dekkingsmaatregelen: maatregelen om inkomsten te verhogen en/of kosten te verlagen (rechterkant van het onderzoekskader) Zoals hiervoor toegelicht, hebben we drie scenario’s uitgewerkt. De autonome ontwikkelingen gelden in alle drie de scenario’s. De nieuwe ontwikkelingen kunnen per scenario verschillen. Daardoor is de financiële opgave per scenario ook verschillend en moeten we per scenario ook andere dekkingsmaatregelen inzetten. Anders gezegd: als aan een scenario nieuwe ontwikkelingen zijn gekoppeld die meer geld kosten dan in een ander scenario, betekent dit ook dat er dekkingsmaatregelen tegenover moeten staan van een grotere omvang. De dekkingsmaatregelen per scenario verschillen hierdoor. De inventarisatie van mogelijk dekkingsmaatregelen is langs twee manieren gedaan:

Strategische Analyse Financiën

Maatregelen die in vorige bezuinigingsrondes door de gemeente Hilvarenbeek zijn geïnventariseerd, maar niet (volledig) zijn geëffectueerd. Deze maatregelen zijn in dit traject verrijkt langs de volgende componenten: ● Juistheid: is het mogelijk/realistisch om deze bezuiniging nog steeds/ alsnog te realiseren? Hierbij is nagegaan of de maatregel nog steeds van toepassing is en of de betreffende maatregel binnen 4 jaar leidt tot een financiële besparing. ● Volledigheid: zijn er aanvullende zaken die nu van toepassing zijn en vermeld moeten worden? ● Effecten: is in de inventarisatie een duidelijke relatie gelegd met de mogelijke maatschappelijke en organisatorische effecten van de voorgestelde maatregelen?

Aanvulling door BMC op basis van bezuinigingsboeken (ervaring elders). BMC heeft, op basis van ervaring elders, gezocht naar aanvullende mogelijkheden. Deze aanvullende mogelijkheden zijn in kaart gebracht en verrijkt in ambtelijke werkgroepen.

Belangrijk is om te weten dat de dekkingsmaatregelen in kaart zijn gebracht vanuit technische haalbaarheid. Dat wil zeggen dat de dekkingsmaatregel technisch haalbaar is. Het maatschappelijk of organisatorisch effect van de dekkingsmaatregel kan daarbij echter mogelijk een politiek negatief effect hebben waardoor het doorvoeren van de maatregel(en) mogelijk niet wenselijk is. De dekkingsmaatregelen zijne verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. 1.3 Overige kaders en uitgangspunten We hanteren we de volgende kaders en uitgangspunten: •

Het gekozen scenario verwerken we richtinggevende in de (meerjaren)begroting 2025. Uw raad besluit 4 juli a.s. over een voorgesteld scenario. Het financieel effect van dit scenario verwerken we richtinggevende in de begroting 2025 en de meerjarenbegroting tot en met 2028. Waar nodig, wordt het gekozen scenario nog verder uitgewerkt richting de voorjaarsnota(+) 2025 en verder verwerkt in de begroting 2026 en meerjarenbegroting tot en met 2029.

•

Maatschappelijke opgaven centraal, maar wel met financieel realisme We kiezen er voor de maatschappelijke opgaven centraal te stellen, maar wel met financieel realisme. Daarbij hoort een duurzaam financieel beleid. Dit betekent dat we moeten voldoen aan de eisen vanuit de toezichthouder. De toezichthouder verlangt dat minimaal het eerstvolgende begrotingsjaar, 2025, of het laatste begrotingsjaar, 2028, uit het meerjarenoverzicht structureel en reëel sluitend moet zijn. Tevens willen we zelf ook een duurzaam financieel beleid voeren, waarbij wordt ingestoken om alle jaarschijven (t/m 2028) structureel sluitend te krijgen. Ook streven we naar een solvabiliteitsratio (schuldpositie) tussen 0,2 en 0,5. Als dit kengetal onder de 0,2 daalt, dan geldt een risicovol profiel.

•

We houden oog voor de juiste balans tussen ambities, geld en capaciteit Zowel de hoge inflatie als de krapte op de arbeidsmarkt leggen een grote druk op de komende meerjarenbegrotingen van gemeenten. De terugloop in middelen met ingang van 2026 vraagt om een hernieuwde balans in de driehoek beleid, organisatie en middelen. Deze drie elementen beïnvloeden elkaar en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een verandering in één element leidt vaak tot een verandering in één of beide andere onderdelen. Op dit moment zien we ontwikkelingen in alle drie de onderdelen:

Strategische Analyse Financiën

o o

Beleid: het Rijk vraagt steeds meer aan gemeenten, onder andere in bijdragen aan woningbouw, asielopvang, klimaatadaptatie en energietransitie. Organisatie: gemeenten hebben moeite met de invulling van vacatures. Dit zet de uitvoeringskracht van de organisatie onder druk. Het vraagt om te investeren in de eigen organisatie, zoals in aantrekkelijk werkgeverschap, samenwerking en organisatieontwikkeling. Middelen: vanaf 2026 lopen de rijksmiddelen voor gemeenten hard terug. Tegelijkertijd hebben we te maken met een hoge inflatie. Dit zien we ook terug in onze strategische analyse bij de autonome ontwikkelingen.

Het kan betekenen dat gemeenten op basis van middelen keuzes moeten maken in de organisatie of beleid die ze vanuit hun visie en ambitie liever niet zouden maken. Of keuzes die wellicht niet aansluiten bij de doelstellingen van het Rijk. •

Meicirculaire 2024 en Voorjaarsnota 2024 Rijk De vertaling van de meicirculaire naar een lokaal financieel effect maakt geen onderdeel uit van de Strategische analyse financiën. Dit is, evenals voorgaande jaren, niet mogelijk in de tijd gezien. Wel hebben we een prognose gemaakt van het lokaal effect van de meicirculaire die we hebben verwerkt in de Strategische analyse financiën. Deze prognose maakt onderdeel uit van de autonome ontwikkelingen. Hierin is de Voorjaarsnota die het Rijk op 15 april presenteerde, met o.a. het vervallen van de opschalingskorting, al meegenomen. We informeren u later met een RIB over de lokale financiële effecten van de meicirculaire, zodat dit nog betrokken kan worden bij de besluitvorming van de strategische analyse. Bij de begroting 2025 wordt vervolgens uitgegaan van de cijfers zoals bekend bij de meicirculaire.

•

Hoofdlijnenakkoord Op donderdag 16 mei 2024 presenteerden de onderhandelaars van de formerende partijen PVV, VVD, NSC en BBB een hoofdlijnenakkoord, dat de basis moet vormen voor een nieuw kabinet. Het akkoord heeft ook gevolgen voor de gemeentefinanciën. Wat dit precies betekent, kan op dit moment nog niet geduid worden. Een analyse van BMC schetst een aantal gevolgen.

•

Begrotingsadvies VNG van 1 maart 2024 aan haar leden. De VNG heeft op 1 maart 2024 een begrotingsadvies gegeven aan haar leden. Zij adviseert om ombuigingen voor te bereiden om te komen tot een sluitende begroting. Ook adviseren ze deze ombuigingen nog niet in gang te zetten, maar wel te presenteren wat het effect is van de ombuigingen. De VNG adviseert ook vooral te kijken naar taken in medebewind om op te bezuinigen, waarbij zij zich realiseren dat dit voor elke gemeente om een eigen afweging vraagt die tot andere keuzes kan leiden.

•

Lobbytrajecten richting Rijk We zetten onverminderd de lobbytrajecten voort richting Rijk om de financiële positie van gemeenten onder de aandacht te brengen en te verbeteren. Dit doen we in K80-verband waarbij we als gemeente Hilvarenbeek kartrekker zijn van de financiële portefeuille. Aan de andere kant zien we ook de inzet van Raden in Verzet die o.a. het manifest ‘Zonder geld geen gemeenten’ ingediend heeft bij de Tweede Kamer.

1.4 Financiële doorrekening van de drie scenario’s De autonome ontwikkelingen, nieuwe ontwikkelingen en dekkingsmaatregelen hebben we volgens de redeneerlijn van de scenario’s gekoppeld aan de scenario’s. Daarbij geldt dat de

Strategische Analyse Financiën

autonome ontwikkelingen van toepassing zijn op ieder scenario. De nieuwe ontwikkelingen en dekkingsmaatregelen kunnen van toepassing zijn op meerdere scenario’s. Door de ontwikkelingen en maatregelen te koppelen, maken we een financiële doorrekening van ieder scenario. In onderstaande tabel ziet u wat dit financieel betekent per scenario. U ziet onderin de tabel bijvoorbeeld terug dat scenario I Oorspronkelijk en Authentiek Hilvarenbeek in 2028 een saldi laat zien van € 26.000. Dit scenario biedt daarmee de minste ruimte om dekkingsmaatregelen binnen dit scenario op ‘uit’ te zetten zonder de knop bij de nieuwe ontwikkelingen ook op ‘uit’ te draaien. Scenario III laat hier meer ruimte voor zien meteen saldo van zo’n € 1,6 miljoen in 2028. Financiële doorrekening alle scenario's 2024

2025

2026

2027

2028

Actueel saldo structurele component incidentele component

626 729 -103

1.970 2.011 -41

286 326 -40

-383 -343 -40

Autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component

-991 -991 0 -365 -262 -103

-841 -341 -500 1.129 1670 -541

50 50 0 336 376 -40

167 167 0 -216 -176 -40

105 105 0 -278 -238 -40

Nieuwe ontwikkelingen Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek

-324 -1.336 -1.013 -649 -1.774 -1.351 -252 -1.179 -943

Dekkingsmaatregelen Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek Subtotaal per scenario Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek Saldi per scenario Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek

-1.064 -786 -1.375 -1.092 -1.004 -751

0 0 0

448 1.477 1.895

2.064 3.202 2.819

1.521 2.683 3.037

1.090 2.291 2.647

-324 -649 -252

-888 -297 716

1.051 1.851 1.876

457 1.308 2.033

304 1.199 1.896

-689 -1.014 -617

241 832 1.845

1.387 2.187 2.212

241 1.092 1.817

26 921 1.618

Om uw raad te faciliteren en beter in positie te brengen, hebben we ook het bekende knoppendocument toegevoegd bij het raadsvoorstel van de Strategische Analyse Financiën incl. Voorjaarsnota(+) 2024. Op deze manier kunt u zelf aan de knoppen draaien en direct zien wat h et effect is op de verschillende scenario’s. 1.5 Voorstel van het College aan de raad: keuze voor scenario II Adaptief Hilvarenbeek Het College stelt de raad voor uit de drie opgestelde scenario’s te kiezen voor scenario II Adaptief Hilvarenbeek. We zijn met dit scenario voorbereid op de grote maatschappelijke opgaven die voor ons liggen. Dit in tegenstelling tot scenario I. Ook kiezen we duidelijk voor een gemeente die onderdeel is van de samenleving en kiezen niet voor een geïndividualiseerde samenleving zoal s bij

Strategische Analyse Financiën

scenario III het geval is. Scenario II ligt ook het meest in lijn met de concept Omgevingsvisie die middels een uitgebreid participatietraject is opgesteld. Een nadere analyse van de overeenkomsten tussen de Omgevingsvisie en Strategische analyse financiën vindt u in bijlage 5 van dit boekwerk. Scenario II kent de volgende kenmerken, focus van beleid en dominante rolneming. Scenario II - Adaptief Hilvarenbeek Kenmerken

Focus van beleid

Rolneming

● Gemeente als onderdeel van de samenleving en grotere opgaven ● Mensen vinden publieke waarden in de samenleving belangrijk; ● Mensen hechten veel waarde aan de natuur. ● Natuurinclusief is de norm; ● Compact woningbouw gericht op verduurzaming en klimaatadaptatie. ● Bereikbaarheid van dorpen, kernen en voorzieningen.

● Woonbeleid - integraal en verbinding met verduurzaming, groen en mobiliteit ● Duurzaamheid en groen ● Klimaatadaptatie ● Investeren in sociale basis en gezondheid ● Samenwerken met andere, nabije gemeenten en stakeholders om te kunnen anticiperen op grote opgaven

● Dominante rol van de gemeente: netwerkend en responsieve overheid (gedifferentieerd)

Scenario II: effect op beleid Aan scenario II zijn ambities en maatregelen om kosten te besparen of inkomsten te verhogen gekoppeld die met dit scenario samenhangen. Allereerst gelden de autonome ontwikkelingen voor alle scenario’s, dus ook voor scenario II. Daarnaast zijn er een aantal nieuwe ontwikkelingen en dekkingsmaatregelingen die volgens de technische benadering gekoppeld zijn aan scenario II. Welke dit zijn ziet u terug in bijlage 6 van dit document. Ook in het knoppendocument ziet in op tabblad ‘scenario II’ terug wat het kiezen voor scenario II betekent. Scenario II heeft geen direct effect op het collegeprogramma. De opgaven uit het collegeprogramma zijn met het collegeprogramma ook in onze begroting opgenomen. In scenario II staan geen maatregelen die deze budgetten weer uit de begroting schrapt. Wel omvatten sommige opgaven uit het collegeprogramma planvorming waarvoor incidenteel geld beschikbaar is. Sommige van die opgaven vragen nadere uitwerking waarvoor mogelijk op termijn structurele middelen benodigd zijn. Deze structurele middelen zijn nu nog niet in de begroting opgenomen. De saldi van de meerjarenbegroting in scenario II bieden nog wel ruimte hiervoor. Scenario II: financiële doorwerking Keuze voor scenario II heeft ook een bepaalde financiële doorwerking. Dit ziet u terug in onderstaande tabel.

U ziet dat in dit scenario alle jaren van de volgende begrotingsjaren 2025 tot en met 2028 structureel sluitend zijn. Het laat daarnaast nog ruimte over om binnen dit scenario bepaalde knoppen van dekkingsmaatregelen op ‘uit’ te zetten. Of om bepaalde nieuwe ontwikkelingen (die niet aan dit scenario zijn gekoppeld) toch in de begroting op te nemen.

Strategische Analyse Financiën

Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek 2024

2025

2026

2027

2028

626

1.970

286

-383

structurele component

729

2.011

326

-343

incidentele component

-103

-41

-40

Autonome ontwikkelingen

-991

-841

167

105

structurele component

-991

-341

167

105

incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen

0 -365

-500 1.129

0 336

0 -216

0 -278

structurele component

-262

1670

376

-176

-238

incidentele component

-103

-541

-40

Nieuwe ontwikkelingen

-649

-1.774

-1.351

-1.375

-1.092

Dekkingsmaatregelen

1.477

3.202

2.683

2.291

Totaal

-649

-297

1.851

1.308

1.199

structurele component

-649

-402

529

876

1.199

0 -1.014

105 832

1.321 2.187

431 1.092

0 921

structurele component

-911

1.268

905

700

961

incidentele component

-103

-436

1.281

391

-40

Actueel saldo

incidentele component Saldi Voorjaarsnota(+) 2024

Met scenario II zal ook de solvabiliteit verder verbeteren in de toekomstige boekjaren. We zaten in de begroting 2024 op de ondergrens van 0,2 in jaar 2028. Met de begroting 2025 is het mogelijk daar een nauwkeurigere uitspraak over te doen. Indicatie is nu dat het kengetal uiteindelijk tussen de 0,2 en 0,3 uitkomt. 1.6 Tot slot Met deze Strategische analyse financiën leggen we u een scenario voor met een reëel en structureel sluitend meerjarenbegroting 2025 – 2028. Het scenario II Adaptief Hilvarenbeek geeft het meest passend uitvoering aan de Omgevingsvisie. Met dit scenario is het voor het college mogelijk de ambities uit het collegeprogramma voort te zetten. Het college realiseert zich dat bij dit scenario een aantal dekkingsmaatregelen horen die ruimte bieden voor deze ambities. Het zijn dekkingsmaatregelen die technisch mogelijk zijn, maar wel een maatschappelijke en organisatorische impact hebben. Ook realiseert het college zich dat uw raad vanuit andere perspectieven kan besluiten om een andere invulling te geven aan de scenario’s. Wel vormen de scenario’s een richting voor de verdere ontwikkeling van de gemeente. Door vast te houden aan de gekozen richting, biedt het gekozen scenario een afwegingskader voor nieuwe opgaven in de doorontwikkeling van onze gemeente.

Het college van Hilvarenbeek.

Strategische Analyse Financiën

2 Scenario’s inhoudelijk nader geduid Zoals aangeven in hoofdstuk 1 zijn de scenario’s een technisch hulpmiddel voor college en raad om richting te bepalen en keuzes te maken. In dit hoofdstuk zetten wij de drie opgestelde scenario’s nader uiteen. We doen dat in dit hoofdstuk inhoudelijk en in het volgende hoofdstuk in financiële zin. De scenario’s gelden als middel om straks keuzes te kunnen maken voor de lange termijn. De scenario’s geven een eerste antwoord op de vraag: ‘Wat wil de gemeente Hilvarenbeek voor een soort gemeente zijn in de toekomst?’. In het volgende hoofdstuk koppelen we de ontwikkelingen en dekkingsmaatregelen aan de scenario’s om daadwerkelijk invulling te geven aan de scenario’s. Daarin tonen we ook de financiële doorvertaling per scenario.

2.1 Opzet van de scenario’s Ieder scenario kent een aantal bepalende kenmerken, focus van beleid en dominante rolneming. Voor de duiding van de dominante rol van de gemeente per thema, sluiten we aan op het NSOBmodel over de rollen van de overheid. Hieronder zetten we de rollen kort uiteen: ● Rechtmatige overheid: Het politiek debat bepaalt de publieke belangen. De politiek formuleert beleidsdoelstellingen en ambtenaren voeren deze op de juiste manier uit. De overheid bewaakt hierbij de rechten en plichten en doet het goed als afgesproken procedures worden gevolgd. De sturing vanuit de overheid is hiërarchisch, invulling geven aan goed bestuur staat centraal. ● Presterende overheid: Hierbij gaat het om sturen op prestaties. Effectiviteit en efficiency zijn belangrijke aspecten van deze rol. Resultaten moeten meetbaar zijn en beoordeeld kunnen worden op kaders zoals tijd, geld en concrete doelstellingen. ● Netwerkende overheid: Net als bij een presterende overheid draait het bij een netwerkende overheid om resultaten halen. Maar de manier waarop is anders: de overheid staat er namelijk niet alleen voor. Zij zoekt samenwerkingen om doelstellingen te halen, of gaat in op uitnodigingen van andere partijen om samen te werken. Vanuit deze netwerkrol is er ruimte om te overleggen en te onderhandelen met belanghebbenden.

De overheid treedt vaak op als verbinder en bewaker van het proces, en monitort voortgang en inhoudelijk stappen. ● Responsieve overheid: Als er verschillende initiatieven in de samenleving spelen, kan de overheid er ook voor kiezen om een verbinding aan te gaan met betrokken partijen. De maatschappelijke bewegingen en de eigen bestuurlijke opgave worden dan gebundeld. Op deze wijze kan je samen elkaar versterken en daarmee kansen benutten. Deze onderlinge verhoudingen worden niet in formele processen of contracten vastgelegd maar bestaan door met elkaar in contact te blijven. De scenario’s kennen in principe een dominante rolneming ten aanzien van de rol van de overheid, die bepalend is voor de richting van het scenario en daarmee de onderliggende redeneerlijn. Op onderdelen wordt soms voor een andere rolneming gekozen (toepassing differentiatie) dan de dominante rolneming, omdat de opgave of context hier expliciet om vraagt. In bijlage 4 hebben we per onderdeel van de programmabegroting een verdere duiding aangebracht van de scenario’s. We gaan nu verder in op de toelichting van de drie scenario’s o p hoofdlijnen.

Strategische Analyse Financiën

2.2

Scenario I: Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek

Scenario I - Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Kenmerken

Focus van beleid

Rolneming

● Mensen als onderdeel van de gemeenschap ● Kernen staan centraal ● Behoud van voorzieningen voor behoud fijne woon- en leefomgeving ● Lokale gemeenschappen hebben grote invloed ● Naar elkaar omkijken en zaken regelen vanuit de gemeenschappen ● Continuïteit, zekerheid, kleinschaligheid en herkenbaarheid zijn belangrijk ● Natuur opgevat als mooie, recreatieve lokale landschappen

● Sociale cohesie bevorderen ● Participatie in gemeenschappen ● Kernenbeleid voorzieningen op peil ● Investeren in sociale basis ● Coördinatie op hogere schaalniveaus is minder aan de orde - focus op de eigen kracht van de gemeente (sturing) en daarmee focus op de eigen uitvoeringskracht

● Dominante rol van de gemeente: presterende overheid

Beschrijving van het scenario In dit scenario staan gemeenschappen centraal. Mensen voelen veel verantwoordelijkheid voor elkaar en voor de nabije fysieke omgeving. Deze waarden zijn al aanwezig binnen de gemeente Hilvarenbeek. De focus ligt dan ook op het behoud van deze karaktereigenschappen. De kracht en het karakter van de kernen staat centraal. Daarbij ligt het accent op het behoud van nabije voorzieningen zodat het een fijne woon- en leefomgeving blijft. Ook woonkwaliteit staat centraal, wat zich uit in huizen met ruime tuinen en veel buurtgroen. De huizen zijn over het algemeen levensloopbestendig en bieden voldoende ruimte voor thuiswerken. Ontmoeting wordt gefaciliteerd door aanwezige voorzieningen in de kernen. Ze sluiten daarmee goed aan bij de wensen van bewoners, zowel wat betreft de locatie (dichtbij) als de mogelijkheid om activiteiten af te wisselen of te combineren. Mensen vinden wat ze nodig hebben goeddeels in hun woonkern. Door de oriëntatie op de directe omgeving, vinden de meeste verplaatsingen binnen de gemeente te voet of per fiets plaats en daar waar noodzakelijk met de auto. Er is veel groen in de bebouwde gebieden in de vorm van groene daken, particuliere tuinen en buurtgroen. Door de aanwezigheid van groen wordt geanticipeerd op de klimaatopgaven.

Hilvarenbeek als gemeente is een groene plek die ademt en daarmee ook bijdraagt aan de gezondheid van haar bewoners. Het erfgoed, landschap en bourgondische inslag zijn daarbij van belang. Vanuit de gemeenschap wordt naar elkaar omgekeken; men regelt het samen. De gemeente zet zich in voor een inclusieve samenleving en richt zich op bevordering van de participatie van inwoners, bij voorkeur door werk, maar ook door een andere zinvolle vorm van dagbesteding of activering. Bestaanszekerheid is hierbij een belangrijke voorwaarde. Het investeren in het

Strategische Analyse Financiën

faciliteren van een duurzame arbeidsbetrekking zorgt voor een verlaging van het aantal bijstandsgerechtigden. Hierdoor ontstaat een positief maatschappelijk rendement voor de gemeente. Hierbij geldt dat de Hilvarenbeek de komende jaren sterk vergrijst, dat betekent dat het beroep op de voorzieningen in de Wmo zal toenemen, er wordt ingezet op de kracht van gemeenschapszin (voor elkaar zorgen) en het versterken van de sociale basis (aanwezigheid voorzieningen). In dit scenario neemt de gemeente het initiatief ten aanzien van beleidsvorming en -uitvoering op zich en voert dit kwalitatief goed uit. De dominante rol in dit scenario is een presterende rol. Dit betekent dat voor de eigen organisatie de focus ligt op het versterken van de uitvoeringskracht. Om de taken van de gemeente goed uit te kunnen voeren is het noodzakelijk om blijvend te investeren in de kwaliteit en kwantiteit van de eigen medewerkers en de faciliteiten om de taken kwalitatief goed uit te voeren. Aantrekkelijk werkgeverschap en strategisch personeelsbeleid zijn belangrijke middelen om de robuustheid van de organisatie naar de toekomst te borgen. Dit betekent sturing op voldoende instroom en het bevorderen en faciliteren van doorstroom.

2.3

Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek

Scenario II - Adaptief Hilvarenbeek Kenmerken

Focus van beleid

Rolneming

● Dominante rol van de gemeente: netwerkend en responsieve overheid (gedifferentieerd)

Beschrijving van het scenario In dit scenario anticipeert de gemeente Hilvarenbeek op de grote opgaven die spelen. Hierbij ziet de gemeente in dat zij ‘slechts’ onderdeel is van een bredere context en niet alleen in staat is om te kunnen acteren op alle grote opgaven. Dat betekent dat de gemeente een open en samenwerkende rol aanneemt (differentiatie ten aanzien van rolneming: netwerkende en responsieve overheid) en samen met stakeholders (inwoners, ondernemers, onderwijs en andere (semi-)overheden) acteert. De grote opgaven voor de komende jaren zijn: verduurzaming, klimaatadaptatie, gezondheid en wonen. Het beleid aangaande verduurzaming en klimaatadaptatie richt zich qua maatregelen op de vermindering van CO₂- en stikstofuitstoot en op lange termijn op de nationale en internationale klimaatdoelstellingen. Hierbij kan gedacht

Strategische Analyse Financiën

worden aan investeringen/ subsidies ten aanzien van het verduurzamen van woningbouw, verduurzaming van de eigen vastgoedobjecten van de gemeente, energiebeheer en inkoop van energie. Dit betekent dat de gemeente een duidelijke visie en daarmee beleid heeft ontwikkeld ten aanzien van klimaat, duurzaamheid, landschapsbeheer, biodiversiteit, recycling (afval), mobiliteit en energie. In de ruimtelijke ordening valt het beeld van het kralensnoer als uitgangspunt goed samen: op de kralen komen verschillende verbindingssnoeren samen, denk aan mobiliteit, elektriciteit en warmte. Op die plekken worden functies gebundeld. Qua woningbouw zet de gemeente Hilvarenbeek in op compact bouwen, waarbij klimaatneutraal en eventueel energieleverend het uitgangspunt is. Ten aanzien van mobiliteit ligt de focus op de bereikbaarheid binnen de gemeente en met directe buurgemeenten (met name woon-werkverkeer). Hiervoor zet de gemeente zich actief in (bijdrage OV, lobby provincie). Hierbij wordt breed gekeken naar (brede) mobiliteit, waarbij het duurzaamheidsaspect extra aandacht krijgt. De rol van de natuur is en blijft in de gemeente Hilvarenbeek een belangrijk asset. Al is het al vanwege de bijdrage aan het economische en toeristische karakter van de gemeente.

Het belang van een natuurinclusieve inrichting van de ruimte groeit, waarbij het uitgangspunt is dat biodiversiteit voor beleving gaat en bijdraagt aan de gezondheid van de eigen inwoners. Ook wordt er actief beleid gevoerd ten aanzien van de doelen van verduurzaming, VTH en volksgezondheid (actief sturen op de mate van doeltreffendheid en doelmatigheid ten aanzien van gekozen doelen bij dit scenario). Dit kan inhouden dat er intensivering van de financiële middelen nodig is. Binnen het sociaal domein wordt de samenwerking binnen GHO-verband behouden of waar mogelijk versterkt op de onderdelen die op dit niveau effectiever en efficiënter zijn in te richten dan op lokaal niveau. De toegankelijkheid van het zorg-, cultuur- en sportaanbod staat hierbinnen centraal. Hierdoor verstevigt de gemeente Hilvarenbeek onder andere ook haar positie ten opzichte van zorgaanbieders. Er wordt verbinding gezocht met stakeholders (inwoners, ondernemers, onderwijs en andere (semi-)overheden) om te kunnen anticiperen op grote opgaven rondom wonen, zorg, duurzaamheid, vervoer, etc. Het vergroten van slagkracht om te komen tot onder andere betere dienstverlening naar de inwoners is hiertoe een belangrijk argument. Dit betekent dat op tactische en operationele taken meer en intensiever samengewerkt gaat worden met gemeenten in de regio (GHO-verband).

Dit heeft als doel om de kwaliteit van dienstverlening te borgen en de kwetsbaarheid ten aanzien van functie te verminderen (focus op het zijn van een wendbare organisatie).

Strategische Analyse Financiën

2.4

Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek

Scenario III - Initiatiefrijk Hilvarenbeek Kenmerken

Focus van beleid

Rolneming

● Zelfredzaam en zelf verantwoordelijk, ook voor duurzaamheid; ● Individualisering: focus op eigen welvaart en minder gericht op sociale cohesie; ● Initiatief ligt nadrukkelijk bij de samenleving en ondernemers. De gemeente faciliteert. ● Verblijven in Hilvarenbeek is aantrekkelijk: leisure ● Groene omgeving staat ten dienste van economie en toerisme (inclusief evenementen). Ecologische voetafdruk wordt verkleind door middel van technologische toepassing;

● Economische structuurversterking ● Versterken toeristisch profiel van Hilvarenbeek ● Regionale arbeidsmarkt ● Sociaal Domein: normaliseren, preventie (versterken sociale basis), eigen kracht en ‘streng aan de poort’ ● Samenwerking met andere gemeenten op strategisch niveau om te kunnen anticiperen op grote opgaven en te kunnen fungeren als strategic counterpartner voor ondernemers.

● Dominante rol van de gemeente: responsieve overheid

Beschrijving van het scenario In dit scenario staat de economie (markt) centraal. Kansen en materiële welvaart zijn er voor iedereen die eigen verantwoordelijkheid kan en durft te nemen. Ondernemers nemen het initiatief en trekken op met een ondernemende overheid (gemeente). Het scenario focust zich op economische structuurversterking en versterking van het toerismebeleid in de gemeente. Dat betekent dat de gemeente Hilvarenbeek meer het initiatief laat aan de samenleving, maar wel regie houdt op de samenwerking. De rolneming is bij dit scenario een responsieve overheid. De gemeente speelt, samen met kennisinstellingen en het bedrijfsleven, een regierol in het economische domein. Bedrijven krijgen hierbij ondersteuning vanuit de gemeente. Daarnaast investeert de gemeente in de aantrekkelijkheid van het verblijf (tijdelijk en langere termijn). Dat wil zeggen: in voorzieningen (cultuur, recreatieve voorzieningen, detailhandel, horeca etc.) en in de omgeving (groen, fiets - en wandelpaden, versterking landelijk karakter) die de kwaliteit van het verblijf in de gemeente versterken. Tevens wordt actief gewerkt aan marketing om Hilvarenbeek verder op de kaart te zetten en wordt geïnvesteerd in het woningaanbod en in bedrijventerreinen door middel van het grondbedrijf.

De groene omgeving nodigt uit om te ontspannen, te bewegen en te recreëren; ‘leisure’ is een belangrijke wens van inwoners. Inwoners zijn in dat opzicht meer bezig met activiteiten die ze zelf leuk vinden, dan met gemeenschapszin. De kernen van de gemeente Hilvarenbeek versterken elkaar onderling en houden daarbij rekening met/passen zich aan op ontwikkelingen in omliggende gemeenten. Onder deze inzet ligt een

Strategische Analyse Financiën

verdienmodel in de vorm van meer inkomsten uit bijvoorbeeld de toeristenbelastingen (meer overnachtingen in de gemeente), meer inkomsten uit OZB niet-woningen door meer vestigingen van bedrijven en meer inkomsten uit OZB-woningen door meer woningen. Ten aanzien van het Sociaal Domein vindt vooral inzet op normaliseren, preventie (sociale basis), eigen kracht en ‘streng aan de poort’ plaats. In de manier van organiseren van het Sociaal Domein in de regio wordt gezocht naar efficiëntievoordelen. Er wordt verbinding gezocht met gemeenten in de regio (Hart van Brabant) om te kunnen anticiperen op grote opgaven rondom wonen, zorg, duurzaamheid, vervoer, etc. en daarin het verschil te maken. Dit zit zowel op het realiseren en bijdragen aan maatschappelijke effecten als het realiseren van efficiëntievoordelen. Dit betekent dat op strategische taken meer en intensiever samengewerkt gaat worden met gemeenten in de regio. Dit heeft als doel om de kwaliteit van dienstverlening te borgen en de kwetsbaarheid ten aanzien van functies te verminderen (focus op het zijn van een wendbare organisatie).

Strategische Analyse Financiën

3 Scenario’s financieel geduid De scenario’s zoals beschreven in vorig hoofdstuk vormen een keuzekader: binnen elk scenario wordt aangegeven welke taken en bijbehorende uitvoering past binnen het betreffende scenario (en ook: waarvoor dan dus niet gekozen wordt en daarmee wordt bespaard). In dit hoofdstuk geven wij een nadere financiële duiding van de verschillende scenario’s. We hebben dat gedaan door de autonome ontwikkelingen (hoofdstuk 4), nieuwe ontwikkelingen (hoofdstuk 5) en dekkingsmaatregelen (hoofdstuk 6) te koppelen volgens de redeneerlijn van de scenario’s zoals ze in voorgaand hoofdstuk zijn beschreven. Daarbij geldt dat de autonome ontwikkelingen voor ieder scenario gelden, en nieuwe ontwikkelingen en dekkingsmaatregelen per scenario kunnen variëren. De koppeling gemaakt op basis van de redeneerlijn binnen de scenario’s lichten we toe aan de hand van een voorbeeld: het realiseren van het scenario III Initiatiefrijk Hilvarenbeek is een continuering of versterking van de taken op het gebied van economie en toerisme. Dit betekent dat keuzemogelijkheden die worden opgenomen in dit scenario maatregelen betreffen die elders een effect hebben, bijvoorbeeld in het sociaal domein. Daarnaast is per dekkingsmaatregel gekeken in hoeverre deze van toepassing is voor alle drie de scenario’s.

Dit betreffen maatregelen, die ongeacht de keuze voor een scenario, gerealiseerd kunnen worden en onder andere leiden tot een efficiëntere uitvoering van de desbetreffende taak. Het is een bestuurlijke keuze is om deze al dan niet in te zetten. Belangrijke noot bij dit hoofdstuk is dat de dekkingsmaatregelen per scenario’s moeten worden gelezen als wat er technisch mogelijk is. Hieraan zijn maatschappelijke, organisatorische en financiële effecten aan verbonden. Deze effecten kunnen soms ingrijpend zijn. We gaan nu in op de financiële doorwerking per scenario. We gaan er hierbij vanuit dat voor alle ontwikkelingen en dekkingsmaatregelen die aan het scenario zijn gekoppeld de knop op ‘aan’ staat. Het is een bestuurlijke keuze om te bepalen hoe de scenario’s definitief ingevuld worden en de effecten daarbij te duiden. De scenario’s vormen een richting voor de verdere ontwikkeling van de gemeente, waarbij het advies is om vast te houden aan de gekozen richting en bij nieu we opgaven een afweging te maken of deze bij het gekozen scenario passen of niet. 3.1 Financiële doorwerking scenario I : Oorspronkelijk en authentiek Hilvarenbeek Hieronder ziet u de financiële doorwerking van scenario I.

Strategische Analyse Financiën

Scenario I: Oorspronkelijk en Authentiek Hilvarenbeek 2024

2025

2026

2027

2028

626 729 -103 -991 -991 0 -365 -262 -103

1.970 2.011 -41 -841 -341 -500 1.129 1670 -541

286 326 -40 50 50 0 336 376 -40

-383 -343 -40 167 167 0 -216 -176 -40

-383 -343 -40 105 105 0 -278 -238 -40

Nieuwe ontwikkelingen Dekkingsmaatregelen

-324 0

-1.336 448

-1.013 2.064

-1.064 1.521

-786 1.090

Totaal structurele component incidentele component

-324 -324 0

-888 -888 0

1.051 -271 1.321

457 26 431

304 304 0

Saldi Voorjaarsnota(+) 2024 structurele component incidentele component

-689 -586 -103

241 782 -541

1.387 105 1.281

241 -150 391

26 66 -40

U ziet in het bijbehorende knoppendocument op tabblad ‘scenario I’ op hoofdlijnen welke ontwikkelingen en maatregelen technisch aan dit scenario zijn gekoppeld. Ook in de volgende hoofdstukken ziet u dat per ontwikkeling en maatregel terug. 3.2 Financiële doorwerking scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Hieronder ziet u de financiële doorwerking van scenario II. Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Actueel saldo structurele component incidentele component Autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Nieuwe ontwikkelingen Dekkingsmaatregelen Totaal structurele component incidentele component Saldi Voorjaarsnota(+) 2024 structurele component incidentele component

Strategische Analyse Financiën

2024

2025

2026

2027

2028

626 729 -103 -991 -991 0 -365 -262 -103

1.970 2.011 -41 -841 -341 -500 1.129 1670 -541

286 326 -40 50 50 0 336 376 -40

-383 -343 -40 167 167 0 -216 -176 -40

-383 -343 -40 105 105 0 -278 -238 -40

-649 0 -649 -649 0 -1.014 -911 -103

-1.774 1.477 -297 -402 105 832 1.268 -436

-1.351 3.202 1.851 529 1.321 2.187 905 1.281

-1.375 2.683 1.308 876 431 1.092 700 391

-1.092 2.291 1.199 1.199 0 921 961 -40

U ziet zowel in bijlage 6 van dit document als in het bijbehorende knoppendocument op tabblad ‘scenario II’ op hoofdlijnen welke ontwikkelingen en maatregelen technisch aan dit scenario zijn gekoppeld. Ook in de volgende hoofdstukken ziet u dat per ontwikkeling en maatregel terug. 3.3 Financiële doorwerking scenario III : Initiatiefrijk Hilvarenbeek Hieronder ziet u de financiële doorwerking van scenario III. Scenario III: Initiatiefrijk Hilvarenbeek 2024

2025

2026

2027

2028

626 729 -103 -991 -991 0 -365 -262 -103

1.970 2.011 -41 -841 -341 -500 1.129 1670 -541

286 326 -40 50 50 0 336 376 -40

-383 -343 -40 167 167 0 -216 -176 -40

-383 -343 -40 105 105 0 -278 -238 -40

Nieuwe ontwikkelingen Dekkingsmaatregelen

-252 0

-1.179 1.895

-943 2.819

-1.004 3.037

-751 2.647

Totaal structurele component incidentele component

-252 -252 0

716 516 200

1.876 1.445 431

2.033 1.602 431

1.896 1.896 0

Saldi Voorjaarsnota(+) 2024 structurele component incidentele component

-617 -514 -103

1.845 2.186 -341

2.212 1.821 391

1.817 1.426 391

1.618 1.658 -40

U ziet in het bijbehorende knoppendocument op tabblad ‘scenario III’ op hoofdlijnen welke ontwikkelingen en maatregelen technisch aan dit scenario zijn gekoppeld. Ook in de volgende hoofdstukken ziet u dat per ontwikkeling en maatregel terug. 3.4 Aandachtspunten ten aanzien van de scenario’s Een aantal zaken is van belang om apart weer te geven ten aanzien van de scenario’s en keuzemogelijkheden: • Structureel sluitende begroting: alle scenario’s voldoen aan het uitgangspunt van een structureel meerjarig sluitende begroting. • Solvabiliteit: in alle scenario’s gaat de solvabiliteit er op vooruit. Het meest gunstige scenario voor de solvabiliteit is scenario III, daarna II. De solvabiliteit zal in beiden scenario uitkomen ronde de 0,25 – 0,3. De solvabiliteit gaat er het minst op vooruit in scenario I. De solvabiliteit in dit scenario zal uitkomen tussen de 0,2 en 0,25. Met het opstellen van de begroting 2025 is nader te bepalen waar de solvabiliteit op uitkomt. • Keuzes ten aanzien van de organisatie. Het is van belang om aan te geven dat de keuzes binnen dit onderwerp met de nodige voorzichtigheid moeten worden beschouwd, mede in relatie tot de huidige en noodzakelijke uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie van de gemeente Hilvarenbeek. Op onderdelen staat de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie onder druk.

Daarom is het in onze ogen in alle scenario’s van belang om te blijven investeren in (de randvoorwaarden voor) een behoud van de

Strategische Analyse Financiën

•

kwantitatieve en kwalitatieve ambtelijke capaciteit en dit te prioriteren en anderzijds is het van belang een goede focus in de taken aan te brengen en deze koersvast te houden. Bestemmingsheffingen en OZB. Bestemmingsheffingen en OZB. Ten aanzien van de rioolheffing en afvalstoffenheffing is allereerst gekeken naar de mogelijkheden om kosten toe te rekenen, die conform de handreiking vanuit het Ministerie van BZK en de VNG wel mogen worden toegerekend maar nog niet werden toegerekend. Hierdoor ontstaat dekking van deze kosten door middel van bestemmingsheffingen, waar voorheen de dekking liep via de algemene middelen van de gemeente. Ten tweede is ten aanzien van de bestemmingsheffingen (vallend onder het programma 'Belevend Hilvarenbeek') ook gekeken naar mogelijkheden om kosten te verlagen op het gebied van riolering en afvalbeheer. Binnen deze onderwerpen is sprake van een zogenaamd ‘gesloten systeem’ in het kader van kostendekkendheid binnen de bestemmingsheffingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Dat wil zeggen dat een verlaging van kosten hierbinnen een verlagend effect heeft op de bestemmingsheffing en daarom geen budgettair voordeel an sich oplevert.

Door het perspectief te vergroten en te kijken naar de lokale lasten (afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB blijven gelijk) kan wel ruimte ontstaan om de OZB te verhogen, indien kostenvoordelen worden behaald binnen de rioolheffing en afvalstoffenheffing. Pro memorie (PM). Sommige mogelijkheden hebben qua mogelijke extra baten of verlaging van kosten een PM staan. Het exacte bedrag is op dit moment nog niet te bepalen. Hiervoor dient door de organisatie van de gemeente Hilvarenbeek eerst nader onderzoek te worden uitgevoerd. Het is van belang om deze keuzemogelijkheden mee te nemen in relatie tot de bedragen genoemd in deze paragraaf.

Strategische Analyse Financiën

4 Autonome ontwikkelingen Waar gaat het over? In dit hoofdstuk leest u welke autonome gebeurtenissen zich voordoen. Autonoom in de zin van lastenverzwaringen door wet- en regelgeving, bijdragen aan verbonden partijen waar we gehouden zijn aan bestuursbesluiten, vervangingsinvesteringen om de continuïteit van onder andere de bedrijfsvoering te waarborgen, volume- en prijsindexeringen van het bestaande beleid of verplichtingen door aanbestedingen, subsidies, raadsbesluiten of andere bestuurlijke toezeggingen. Leeswijzer Knoppen U ziet in dit hoofdstuk per ontwikkeling terug wat het voorstel van het college is in de vorm van de volgende kleuren: Financieel effect autoriseren Financieel effect nu niet autoriseren ‘Groen’ betekent dat het college u voorstelt het financieel effect meerjarig te autoriseren en te verwerken in de begroting. Autoriseren betekent dat het budget ook gevoteerd is om daarbinnen uitgaven te doen. We draaien als het ware de ‘knop aan’ van de ontwikkeling. Oranje betekent dat het financieel effect nog niet geautoriseerd wordt en dat we het financieel effect van de ontwikkeling nog niet opnemen in onze begroting. Ook mogen er dan uiteraard geen uitgaven worden gedaan. De ‘knop staat uit’. Autonome ontwikkelingen zijn niet-beïnvloedbare gebeurtenissen. Dit betekent dat de knop altijd ‘aan’ staat.

Belangrijk om te vermelden is dat een knop alleen effect heeft op het scenario waaraan het is toegewezen. Koppeling aan scenario’s De ontwikkelingen zijn gekoppeld aan scenario’s. U ziet dat in onderstaande tabel terug welke ontwikkeling aan welk scenario is gekoppeld. Voor de autonome ontwikkelingen geldt dat ze van toepassing zijn op ieder scenario Financieel overzicht In onderstaand overzicht ziet u een samenvatting van de autonome ontwikkelingen. Verder in het hoofdstuk beschrijven we de ontwikkelingen nader. Knop

Scenario A

4. 5.

Ontwikkeling

2024 -29

Programmateam regionale inkoop Jeugd, Wmo begeleiding, beschermd wonen en Ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) Huur en verhuur Gezondheidscentrum

Transitie toekomstbestendige GGD

-60

Hart van Haghorst

Woningbouwontwikkeling Vroonacker IV in Diessen

Strategische Analyse Financiën

2025

2026

2027

2028

-14 +14 0

-14 +14 0 -63

-261 +261

Knop 6.

Scenario X

Ontwikkeling Woningbouwontwikkeling Leeuwerik IV in Esbeek Voorbereidingskrediet De Wingerd

Voorbereidingskrediet Slibbroek- Noord

Project Mierbeek - Noord

10.

11. 12.

X X

Kwaliteit en duurzaamheidsverbeteringen onderhoud grassportvelden Groot onderhoud van de grassportvelden Afvalcontainers

13.

14.

15.

16.

17. 18. 19.

X X X

20. 21.

X X

22. 23.

X X

Vervangen persinstallatie op de milieustraat t.b.v. huishoudelijk afval Vervanging bestaande brug Watermolenweg over de Reusel Beheer en onderhoud brandkranen Opstellen participatieverordening inclusief participatie uitvoeringsplan Hilvarenbeek Fractievergoeding Uitkomsten decembercirculaire 2023 Prognose meicirculaire

2024 -100 +100 -90 +90 -100 +100 -215 +190 -60

2025

2026

2027

2028

-40

-20

-22 -21 +21 0

-30 -40 +40 0

-25 -40 +40 -25 +25 -9 +9 0

-13 -40 +40 -25 +25 -9 +9 0

-15

-15 -14 0 +500 +50 -50 -85

-14 0 +500 +75 -75 -85

-4 +4

-9 +9 -4 +4 -35

-5 -148

-11 0 -500

-85 -17

-85

-14 0 +500 +25 -25 -85

-27 -40 +40 -25 +25 -9 +9 0

Uitvoering belastingsamenwerking Overgang naar functiewaarderingssystematiek HR21 Inhuurrapportage Volume-, prijs-, en loonindexatie

-559 19

-140

-291

-206

Totaal

-991

-841

167

105

Strategische Analyse Financiën

Knop

Scenario

Onderwerp

Programmateam regionale inkoop Jeugd, Wmo begeleiding, beschermd wonen en Ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) In de loop van 2023 is gebleken dat de transformatieopgaven die tussen gemeenten en aanbieders zijn afgesproken in het kader van de regionale inkoop, nog niet voldoende gerealiseerd zijn. Daarnaast heeft de geplande overdracht van taken naar de uitvoering in de lijnorganisaties van de diverse gemeenten nog niet plaatsgevonden. Dit is te verklaren door de impact en complexiteit van de regionale inkoop en de implementatie daarvan. Ook is er een aantal (landelijke) ontwikkelingen die de ingezette koers vanuit de inkoop raken, hierbij valt te denken aan het Integraal Zorgakkoord (IZA) de Hervormingsagenda Jeugd. Op 6 maart jl. heeft het PoHo Sociaal Domein daarom ingestemd met de verlening van de opdracht aan het programmateam. Dit vraagt om een eenmalig bedrag van € 28.691 voor 2024. Het programmateam gaat in 2024 aan de slag met vier opdrachten: (1) verdere implementatie van de regionale inkoop, verhogen van het leren vermogen en adoptie van het gedachtengoed van de transformatie, sturing en partnerschap en het uitwerken van een aantal, aan de inkoop gerelateerde, opdrachten.

Huur en verhuur Gezondheidscentrum De huurovereenkomst tussen het Gezondheidscentrum en de Gemeente en de verhuurovereenkomsten tussen de Gemeente en ContourdeTwern-Farent-MEE hebben een looptijd van tien jaar. Dit leidt tot hogere kosten voor de huur van € 11.000 ten opzichte van de huidige locatie en tot kosten van jaarlijks € 3.000 aan kapitaallasten voor de inrichting van de gehuurde ruimte. Het inv esteringsbedrag van € 30.000 wordt afgeschreven in tien jaar. Deze hogere/extra kosten worden gedekt door verwachte lagere kosten WMO en Jeugdzorg door de betere samenwerking tussen partijen. Transitie toekomstbestendige GGD De GGD is bezig met een transitieproces voor de komende 3 jaar en heeft daar € 39.841 voor nodig vanuit Hilvarenbeek. Daarnaast is voor het aanvullen van de reserves over 2023 een bedrag van € 20.196 benodigd. Beide zijn incidentele kosten. De kosten voor maternale kinkhoestvaccinatie (€ 3.763) vanaf 2024 worden gedekt vanuit het gemeentefonds. Dit zijn de bedragen zoals ze op dit moment gecommuniceerd zijn, begroting 2025 van de GGD is nog niet vastgesteld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14327855/1