15 Ontwerpbegroting 2024 en eerste begrotingswijziging 2023 OMWB (7 bijlage Jaarstukken 2022)
Tekst van het document
Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant
Jaarstukken 2022
geheel document digitaal gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden
R.B. www.omwb.nl
14 april 2023 >
Inhoudsopgave 1. Voorwoord
3
3. Jaarrekening
34
2. Jaarverslag
4
3.1
Balans ultimo boekjaar
35
3.2
Het overzicht van baten en lasten
37
2.1
Inleiding
4
3.3
Toelichtingen
40
2.2
Het resultaat 2022
5
3.3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling
40
2.3
Toelichting op het resultaat 2022
5
3.3.2 Toelichting op de balans per 31 december 2022
43
2.4
Programmaverantwoording
7
3.3.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten 2022
48
3.3.4 Kengetallen
51
2.4.1 P rogrammadeel 1: Vergunningverlening, toezicht en handhaving (basistaken)
8
<<
<
52 52
2.4.3 Programmadeel 3: Collectieve taken
23
3.5
Publicatieverplichting op grond van de WNT
53
2.4.4 Programmadeel 4: Overige exploitatielasten en –baten
23
3.6
Verantwoordingsinformatie Specifieke Uitkeringen (SiSa)
55
2.4.5 Specifieke uitkering Omgevingsdiensten
23
en de post Onvoorzien 2.5
3.3.5 Toelichting op de baten
15
2.4.6 K osten van Bedrijfsvoering, Vennootschapsbelasting
Bijlage 1: Kwaliteitscriteria 2.2
56
23
Paragrafen
24
2.5.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
24
2.5.2 Financiering
27
2.5.3 Bedrijfsvoering - plannen en resultaten
29
2.5.4 Wet open overheid (Woo)
33
OMWB Jaarrekening 2022
3.4
Overzicht baten en lasten per taakveld 2022
2.4.2 Programmadeel 2: Adviezen en projecten
2
>
1.
Voorwoord Voor u liggen de jaarstukken 2022 van de Omgevingsdienst Midden-en West-Brabant (hierna OMWB). De jaarstukken vormen het sluitstuk van de Planning & Control-cyclus en bestaan uit de volgende onderdelen: •
het jaarverslag 2022, bestaande uit de programmaverantwoording en de paragrafen;
•
de jaarrekening 2022, bestaande uit de balans, het overzicht van baten en lasten over het boekjaar en de toelichtingen.
Met dit jaarverslag en de jaarrekening verantwoordt de OMWB zich aan zijn deelnemers over het gevoerde beleid van het afgelopen jaar.
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
3
>
2.
Jaarverslag 2.1 Inleiding Het jaar 2022 was voor de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) wederom een druk jaar. De vele verschillende thema’s die verbonden zijn aan een veilige, schone en duurzame leefomgeving, staan hoog op de politiek-bestuurlijke agenda. De werkdruk is fors en de dynamiek is groot. De OMWB blijft ondertussen onverminderd in staat om bij deze maatschappelijke opgaven een steeds belangrijkere rol te vervullen. De dienst sluit het boekjaar 2022 naar tevredenheid af met een positief financieel resultaat van €583.000. Dat komt voor een groot deel door incidentele opbrengsten maar ook was er sprake van een productief laatste kwartaal. Daarnaast ontstond het afgelopen jaar een nieuwe balans tussen thuis en fysiek op kantoor werken. Als gevolg hiervan is natuurlijk bespaard op reiskosten van personeel maar tegelijkertijd leidt deze beweging ook tot hogere thuiswerkvergoedingen. Het streven naar data- en informatiegestuurd werken is één van de speerpunten bij de doorontwikkeling van de OMWB naar een professionele organisatie. Hoe beter het ons lukt om data te vertalen naar waardevolle informatie en inzichten, hoe beter we kunnen bijdragen aan een schone, veilige en duurzame leefomgeving. We zullen de komende jaren dan ook blijven investeren in de ontwikkeling van de juiste kennis, competenties en (ICT-)structuren.
De krappe arbeidsmarkt, de vergrijzing en de toenemende vragen van onze opdrachtgevers dwingen de organisatie zich nog meer in te spannen om goed opgeleid en competent personeel te werven. Daarnaast investeerden we het afgelopen jaar in trajecten voor trainees en boden we stagemogelijkheden. Zo hopen we ook een toekomstige en jonge doelgroep te interesseren voor en kennis te laten maken met ons werk. Inhoudelijk speelde er in 2022 een aantal belangrijke zaken die te maken hebben met de transities klimaat en energie. Daarnaast blijft het stikstofdossier veel energie en capaciteit vragen. Ook het PFAS-dossier en Zeer Zorgwekkende Stoffen
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
4
>
moeten genoemd worden. Het zijn ingewikkelde vraagstukken in een complexe
2.2 Het resultaat 2022
politiek-bestuurlijke en maatschappelijke omgeving. In paragraaf 2.4 van dit document, de programmaverantwoording, wordt op deze onderwerpen verder
Het voordelige resultaat 2022 bedraagt € 583.000 (2021: € 164.000).
ingegaan. Bestemming resultaat In 2022 hebben we tevens belangrijke stappen gezet om de organisatie door te
Bij de vaststelling van de jaarrekening 2022 wordt aan het Algemeen Bestuur
ontwikkelen. Met het programma ‘Van goed naar beter’ stroomlijnen we onze
een voorstel gedaan voor de bestemming van het resultaat.
processen, zodat we efficiënter kunnen werken. Ter versterking van het professionaliseringstraject is om die reden een kwaliteitsmanager aangesteld die de
2.3 Toelichting op het resultaat 2022
opdracht heeft gekregen om een intern kwaliteitssysteem op te stellen en in te voeren. Het streven naar een excellente organisatie vraagt ook ander gedrag
Het jaarrekeningresultaat 2022 laat een positief resultaat zien van € 583.000.
van onze medewerkers. Met het cultuur- en leiderschapstraject zijn hiervoor in
Hieronder treft u een overzicht met daarna toelichting aan op de voornaamste
2022 belangrijke aanzetten gegeven.
ontwikkelingen van het jaarrekeningresultaat 2022 ten opzichte van de begroting 2022 na wijzigingen.
De invoeringsdatum van de Omgevingswet is door het Rijk uitgesteld naar 1 januari 2024. De invoering van de wet betekent een enorme verandering
Begroot resultaat na wijzigingen:
250.000
de OMWB hiervoor reeds aanzienlijk in voorbereidingen, opleidingen en perso-
Hogere opbrengsten dan begroot:
391.000
nele ontwikkeling geïnvesteerd. Ook de komende periode zal deze investering
Hogere laboratoriumkosten en kosten milieumetingen dan begroot:
-297.000
nodig blijven om samen met onze deelnemers een soepele overgang mogelijk
Hogere kosten personeel in loondienst dan begroot:
-362.000
te maken.
Lagere reiskosten dan begroot:
75.000
Lagere overige personele kosten dan begroot:
160.000
Naast dit jaarverslag en deze jaarrekening verantwoorden wij ons aan onze
Hogere kosten inhuur personeel dan begroot:
-139.000
deelnemers via de jaarlijkse werkprogramma’s en de termijnrapportages.
Hogere detacheringsopbrengsten dan begroot:
69.000
Gezamenlijk vormen deze documenten de basis voor het geven van inzicht
Lagere afschrijvingskosten dan begroot:
10.000
en verantwoording.
Lagere huisvesting en facilitaire kosten dan begroot:
92.000
Lagere tractiekosten dan begroot:
27.000
Lagere automatiseringskosten dan begroot:
78.000
Alfred Arbouw
Lagere kosten algemeen beheer dan begroot:
142.000
Algemeen directeur OMWB
Onvoorzien en overige kosten lager dan begroot:
200.000
Resultaat voor reserve meetstations:
696.000
Naar reserve meetstations:
-113.000
Gerealiseerd resultaat:
583.000
voor de taakuitvoering en werkwijze van de OMWB. De afgelopen periode heeft
<<
<
Bedragen in euro
OMWB Jaarrekening 2022
5
>
Opbrengsten en gerelateerde kosten
voorziening moet worden opgenomen voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van niet-gelijke omvang. Dit heeft geleid tot afgerond € 362.000 hogere
Opbrengsten
kosten dan begroot. Zonder de reeds genoemde dotatie aan de voorziening voor
De totale opbrengsten bedragen € 35,6 miljoen en zijn daarmee € 391.000
verlofsparen bedraagt de onderbesteding op de salarislasten € 240.000.
hoger dan begroot. Vanaf het eerste kwartaal 2022 liet de productiviteit een dalende lijn zien. Daarom is in de begrotingswijzigingen reeds rekening gehou-
Reiskosten
den met een hoger percentage ziekteverzuim (dan oorspronkelijk begroot),
Door het minder aantal reisbewegingen als gevolg van het hybride werken zijn
een hogere opname van verlof dan begroot en het feit dat meer (indirecte)
de reiskosten € 75.000 lager uitgevallen dan begroot (na wijzigingen). Hier
uren moesten worden besteed aan het inwerken van nieuw personeel. Een
tegenover staan de kosten van thuiswerkvergoedingen (ongeveer € 80.000),
hoge productiviteit in het laatste kwartaal van 2022 heeft er mede toe geleid
die zijn opgenomen onder de ‘Overige personele kosten’.
dat de gerealiseerde opbrengsten uiteindelijk boven begroting zijn. Overige personele kosten Het aantal declarabele uren bedraagt ongeveer 332.200 uur, waar 331.000
Mede door uitstel van de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn de kosten
uren waren begroot (realisatie 2021: 334.300 uur). Het bijbehorende gemiddelde
voor opleiding en vorming lager uitgevallen dan begroot. Daarnaast is er sprake
nacalculatorische uurtarief bedraagt circa € 99,20 (voorcalculatorisch € 95,00).
van lagere kosten voor organisatieontwikkeling en onderbesteding op het
Het verschil in tarieven komt doordat afgelopen jaren een verschuiving naar
mobiliteitsbudget. De gerealiseerde kosten zijn op totaalniveau € 160.000 lager
steeds meer specialistisch werk heeft plaatsgevonden. Deze werkzaamheden
dan begroot (na wijzigingen).
kennen in de regel een hoger tarief. Inhuur personeel Laboratoriumkosten en kosten milieumetingen
De inhuurkosten van personeel zijn € 139.000 hoger dan begroot (na wijzigin-
De laboratoriumkosten vormen een variabele post, wat wil zeggen dat meer
gen). De overschrijding is ontstaan bij het primaire proces en is het gevolg van
vraag een hoger kostenniveau tot gevolg heeft. De laboratoriumkosten worden
het niet kunnen invullen van vacatures vanwege krapte op de arbeidsmarkt.
doorbelast en zijn derhalve resultaatneutraal.
Zonder de reeds eerdergenoemde dotatie aan de voorziening voor verlofsparen bedraagt de onderbesteding op de salarislasten € 240.000. Deze onderbesteding
Kosten
dekt hiermee de overschrijding op het inhuurbudget.
Personeel in loondienst
Detacheringsopbrengsten
In de kosten van personeel in loondienst is een bedrag van € 602.000 opgeno-
In tegenstelling tot voorgaande jaren worden de opbrengsten van detache-
men voor de vorming van de voorziening voor verlofsparen. Tot en met 2021
ringstrajecten meegenomen in de begroting. Detacheringsopdrachten gestart
werden alle verlofgerelateerde rechten toegelicht en gekwantificeerd in de ‘Niet
na het opstellen van de gewijzigde begroting zijn de oorzaak van de hogere
uit de balans blijkende vorderingen en verplichtingen’. In 2022 is echter CAO
opbrengsten dan begroot.
SGO artikel 6.3 Verlofsparen in werking getreden. Dit heeft tot gevolg dat er een
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
6
>
Afschrijvingen
betreft voornamelijk de opbrengst als gevolg van restitutie fee van Flex
Als gevolg van achterblijvende investeringen in voorgaande jaren vallen de
West-Brabant voor een bedrag van € 40.000.
afschrijvingslasten voor 2022 lager uit dan begroot. Reserve meetstations Huisvesting en facilitaire kosten
Vanuit de overgebleven middelen van de provincie Noord-Brabant is vanuit de
De kosten van huisvesting en facilitaire kosten zijn € 92.000 lager dan begroot
resultaatbestemming 2017 de reserve meetstations gevormd. Deze bestem-
(na wijzigingen). De verminderde aanwezigheid van personeel op kantoor (als
mingsreserve is ter continuering van de meetstations (het betreft investe-
gevolg van hybride werken) heeft geleid tot een onderbesteding op de kantoor-
ringsintensieve locaties) en heeft als doel het egaliseren van de kosten van de
kosten. Tevens is er sprake van lagere gebouwgebonden kosten dan begroot.
meetstations over de overeengekomen periode waarin werkzaamheden worden
Met de te verwachten hoge afrekening van servicekosten is in het resultaat van
uitgevoerd. De investering in de meetstations betreft onderdelen die in de regel
2022 rekening gehouden.
pas bij defect worden vervangen en is daarom lastig te voorzien.
Tractie
Het saldo van de baten en de lasten van de meetstations komt tot uitdrukking
De kosten van vervoermiddelen in eigen beheer zijn € 27.000 lager dan begroot
in het overzicht van baten en lasten. Aan het einde van het jaar wordt dit saldo
(na wijzigingen). Voornaamste oorzaak hiervan zijn de lagere brandstofkosten
middels een toevoeging aan de bestemmingsreserve (bij een positief saldo), dan
door een andere invulling van werkzaamheden (administratief of op afstand).
wel onttrekking aan de bestemmingsreserve (bij een negatief saldo), verwerkt. Het saldo van de meetstations over 2022 bedraagt € 113.000 positief en is per
Automatiseringskosten
jaareinde 2022 toegevoegd aan de reserve.
De totale kosten van automatisering zijn € 78.000 lager dan begroot (na wijzigingen). De totale onderbesteding van de automatiseringskosten is het saldo van diverse minder omvangrijke onder- en overschrijdingen van onderliggende
2.4 Programmaverantwoording
kostenposten. In dit hoofdstuk wordt per onderdeel toegelicht wat de OMWB heeft gerealiAlgemeen beheer
seerd in relatie tot de begroting. Aan het einde van ieder deelprogramma staan
Als gevolg van lagere advieskosten en kosten van uitbestede dienstverlening,
de baten vermeld. De programmalasten worden op totaalniveau verantwoord;
lagere accountantskosten en lagere kosten voor rechtskundige bijstand is er
hiervoor verwijzen we u naar paragraaf 3.3.3 Toelichting op het overzicht van
sprake van onderbesteding op de kosten van Algemeen beheer voor een bedrag
baten en lasten 2022.
van € 142.000. Basistaken, verzoektaken en collectieve taken
<<
<
Onvoorzien en overige kosten
In de gemeenschappelijke regeling hebben de deelnemers afgesproken dat in de
Het bedrag dat de OMWB heeft gereserveerd voor onvoorziene kosten van
P&C-cyclus onderscheid gemaakt wordt tussen basisen verzoektaken. De OMWB
€ 150.000 is in 2022 niet aangesproken en is derhalve onderdeel van het jaar-
werkt met vier deelprogramma’s: basistaken (programma 1), verzoektaken
rekeningresultaat 2022. Het saldo op de diverse baten en lasten van € 45.000
(programma 2), collectieve taken (programma 3) en de overige exploitatielasten
OMWB Jaarrekening 2022
7
>
en -baten (programma 4). Programma 1 en 2 worden in de volgende paragrafen
Ontwikkelingen van invloed op de resultaten
inhoudelijk toegelicht. Programma 3 kent een afzonderlijke inhoudelijke verantwoordingscyclus met bijbehorende documenten. In programma 4 zijn de werk-
Vergunningverlening
zaamheden ondergebracht die buiten voorgaande programma’s vallen. Het gaat hierbij om de levering van producten en diensten aan zowel deelnemers
Vergunningverlening Agrarisch
als niet-deelnemers. De inhoudelijke verantwoording van programma 4 vindt
Anders dan eerder verwacht, is de grote hausse aan vergunningaanvragen
tegelijkertijd met het leveren van de dienst of het product plaats en is daardoor
voor veehouderijen ten gevolge van provinciaal beleid opnieuw niet gekomen.
niet opgenomen in dit hoofdstuk.
Oorzaak is de onduidelijkheid over de toepasbaarheid van emissiearme stalsystemen door jurisprudentie, het rapport van Wageningen University & Research (WUR) over de systematiek van de Regeling ammoniak en veehouderij (RAV)
2.4.1 Programmadeel 1: Vergunningverlening, toezicht en handhaving (basistaken)
en de kamerbrief van minister Van der Wal. Hierdoor verschoof wederom de door het provinciaal bestuur opgelegde deadline voor het voldoen aan stengere
Programmadeel 1 bestaat uit de wettelijke taken op het terrein van milieu, de
eisen met betrekking tot emissiearme stalsystemen van 1 januari 2024 naar
zogenaamde VTH-milieutaken. In opdracht van bevoegde gezagslichamen voert
1 juli 2024. De gevolgen van de provinciale beleidsaanpassing waren zichtbaar
de OMWB voor de deelnemers de volgende taken uit:
in het aanbod van vergunningaanvragen. Door het stikstofvraagstuk, de wij-
•
Vergunningverlening op het gebied van milieu (agrarisch, procesindustrie,
zigingen in beleid en regelgeving en de relatie met vergunningen in het kader
afval, horeca, Brzo en asbest(melding));
van de Wet natuurbescherming is de complexiteit van procedures toegeno-
toezicht op het gebied van milieu (agrarisch, procesindustrie, afval, horeca,
men. Dit vraagt om extra capaciteit en deskundigheid. Daarnaast stond eind
Brzo en asbest);
2022 vooral in het teken van een flinke afname in aantallen aanvragen voor
klachtenbehandeling en repressieve handhaving (agrarisch, procesindustrie,
een omgevingsvergunning en het stilvallen van lopende aanvragen vanwege
• •
afval, horeca, evenementen en Brzo);
het verplicht aanhaken van natuur bij de Wabo-procedures. Tegelijkertijd was
•
niet-inrichting gebonden taken: asbest-, bodem- en ketengericht milieutoezicht;
er sprake van het tijdelijk stopzetten van de Wnb-vergunningverlening door
•
energiecontroles en beoordelingen.
de provincie in afwachting van een Handreiking van het Rijk over het toetsen van een Passende Beoordeling. Zodra deze Handreiking beschikbaar is en de
Net als andere jaren vormden in 2022 de werkprogramma’s van gemeenten
Wnb-vergunningverlening weer op gang komt, wordt alsnog een hausse aan
en provincie en de afspraken met de andere Brabantse omgevingsdiensten het
vergunningaanvragen verwacht. Momenteel is het Rijk nog bezig met het op-
uitgangspunt van het ‘gelijke speelveld’. De afspraken voor de landelijke uitvoering
zetten van nieuwe beëindigingsregelingen. Dit zal vermoedelijk leiden tot het
van Brzo- en vth-taken van de gezamenlijke Brzo-omgevingsdiensten vormen
stoppen van een aantal bedrijven met bijbehorende intrekkingsprocedures.
de basis voor dit programmadeel. Vergunningverlening Afvalverwerking Op het gebied van vergunningverlening voor afvalverwerkende bedrijven constateerde de OMWB in 2022 dat het onverminderd druk is binnen deze branche. COVID-19 had ook in 2022 weinig tot geen invloed op het aantal ingediende
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
8
>
aanvragen en de contacten met de bedrijven. Ook zien we dat steeds meer bedrijven op zoek zijn naar mogelijkheden afvalstoffen hoogwaardiger te verwerken of deze opgewerkte afvalstoffen af te zetten als secundaire grondstoffen. Het traject TUF Recycling Dongen is in 2022 geheel afgerond, het terrein is inmiddels leeg opgeleverd, de vergunning ingetrokken en het terrein is verkocht. Vergunningverlening Circulaire economie De OMWB heeft in samenwerking met Omgevingsdienst NL en vier andere omgevingsdiensten in 2022 een aantal projecten uitgevoerd voor onder andere het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) op het gebied van circulaire economie. Zo is een handreiking opgesteld voor ‘einde afval’ en zijn leaflets opgesteld voor vergunningverlening en toezicht binnen dit kader. In 2023 krijgen deze projecten een vervolg en verdere uitwerking. Daarnaast is een eerste stap gezet om samen met onze deelnemers een net-
Vergunningverlening bodem en gesloten bodemenergiesystemen (gBES)
werk op te zetten met betrekking tot circulaire economie, waarbinnen voor-
Het werkaanbod vergunningverlening bodemsaneringen in het kader van de Wet
beelden en casussen besproken en uitgewisseld kunnen worden. We hebben
bodembescherming voor de provincie Noord-Brabant en de gemeenten Tilburg
samen met een aantal deelnemers nader onderzocht welke rol de OMWB kan
en Breda was ook in 2022 zeer groot. Hierbij speelde tevens de noodzaak van
vervullen met betrekking tot circulaire economie en vergunningverlening,
het afronden van een aantal spoedeisende saneringsprojecten in het licht van
toezicht en handhaving. Dit project krijgt een vervolg in 2023. Daarnaast is
de komende transitie bodem (overdracht van bevoegdheden van provincie naar
met de provincie Noord-Brabant uitvoering gegeven aan het opgestarte project
gemeenten bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet). In opdracht van de
in 2021 met betrekking tot welke mogelijke ‘ruimte’ er is om specifieke CE-
provincie is de OMWB daarnaast in 2022 doorgegaan met het project rondom
initiatieven toe te staan, ondanks het feit dat dit juridisch gezien niet past
de monitoringsverplichtingen bij bodemsaneringen. Eenzelfde project is in
binnen bestaande wet- en regelgeving. Zo is er een oordeel afgegeven voor
022 ook voor Breda uitgevoerd. Voor Tilburg is in 2022 een soortgelijk project
einde-afvalstatus van kunststof flakes, hebben we ingestemd met proefnemingen
gestart om onder andere de openstaande (monitorings)verplichtingen en aflo-
met afvalstoffen bij een bedrijf, en is er een proefvergunning afgegeven voor
pende Besluit uniforme saneringen (BUS)-meldingen na te gaan.
het verwerken van een afvalstof als cementvervanger in beton. In 2022 is het aantal meldingen voor gesloten bodemenergiesystemen onver-
<<
<
Daarnaast is er een bijeenkomst georganiseerd voor VTH-medewerkers van
anderd gebleven, rond de 300. Wij beoordelen deze meldingen voor 24 van de
omgevingsdiensten in samenwerking met de provincie waarbij de focus lag op
25 gemeenten en registreren de systemen in het Landelijk Grondwater Regis-
het Circulair Materialenplan, de toekomstige opvolger van het Landelijk Afval-
ter. Daarnaast beantwoorden wij vragen over gesloten bodemenergiesystemen
beheerplan. Ook zijn die dag casussen besproken.
namens deze 24 gemeenten.
OMWB Jaarrekening 2022
9
>
Vergunningverlening Brzo-bedrijven
en Brabantbrede criteria. De Brabantse omgevingsdiensten, veiligheidsregio’s en
We zien dat bedrijven in 2022 aanvragen voor revisievergunningen hebben
waterschappen werken nauw samen om het toezicht optimaal te organiseren.
ingediend en nog steeds aan het voorbereiden zijn. Het aantal uitgebreide,
Hiervoor hebben de negen diensten een gezamenlijke interventiestrategie
afgeronde procedures ten opzichte van 2021 is fors toegenomen (van 29 naar
opgesteld. Binnen deze interventiestrategie staan drie pijlers centraal:
49 afgehandelde producten). Dit betekent concreet dat er steeds meer bedrijven
1. Omslag maken van regelgericht naar risicogericht en/of doelgericht toezicht,
over een volledige geactualiseerde vergunning beschikken. Voor de meest com-
waarbij de primaire focus bij de toezichthouder ligt op risico’s en niet op regels;
plexe Brzo-bedrijven is periodiek overleg gevoerd over onder meer de relevante bedrijfsontwikkelingen en wet- en regelgeving. We zien een toename in digitaal
2. v an een reactieve naar een proactieve bedrijfscultuur die gericht is op het
overleg met bedrijven. Op deze wijze kan vaak op korte termijn en op efficiënte
voorkomen van problemen en overtredingen in plaats van het reageren op
wijze overlegd worden.
problemen en overtredingen; 3. b eoordelen en stimuleren van risicobeheersing door het bedrijf zelf.
De programmatische aanpak is uitgevoerd. De in 2022 geplande actualisatietoetsen zijn op een enkele uitzondering na uitgevoerd.
Bovengenoemde interventiestrategie is gericht op preventie en maakt gebruik van actuele kennis over effectief toezicht. Hierbij is het streven om zoveel
In 2022 heeft de OMWB geparticipeerd in het project Altijd Actuele Digitale
mogelijk aan te sluiten bij bestaande kaders (zoals de Landelijke handhavings-
Vergunning (AADV) van de provincie Zuid-Holland. Dit project bestaat uit
strategie), waarbij de regionale identiteit behouden blijft.
meerdere deelprojecten. In 2022 heeft de OMWB actief deelgenomen aan de projecten ‘Kwaliteitsrichtlijnen (juridische) normen in vergunningvoorschriften’,
De toezichthouder toetst met behulp van deze interventiestrategie of de papieren
‘Doorontwikkeling van de Digitale Toepassing AADV’, ‘Robuuste vergunning’ en
en fysieke werkelijkheid met elkaar overeenkomen. Hiertoe wordt gebruik
‘Altijd Actuele Digitale Aanvraag’. Daarnaast hebben we toegang gekregen tot
gemaakt van een aantal concrete instrumenten op basis waarvan een toezicht-
de testomgeving van DigiV. DigiV is het Digitale Voorschriftenregister.
houder een bedrijf kan beoordelen. Deze instrumenten zijn: •
Toezicht en handhaving
bedrijven hun risicobeheersing op orde hebben; •
Toezicht Brzo-bedrijven Het toezichtprogramma is in 2022 volledig uitgevoerd. De inhoudelijke rapportage is te vinden in het Brzo-jaarverslag.
Een vragenlijst/self-assessment (meetinstrument) om te beoordelen of een normenkader dat de toezichthouder in staat stelt om een bedrijf in te delen in een niveau;
•
een (basis)procedure om de beoordeling uit te voeren van de vragenlijst en het normenkader.
Risicorelevante bedrijven (RRB)
In 2022 is bij ongeveer 70 van de 125 RRB deze gezamenlijke interventiestra-
De drie Brabantse omgevingsdiensten, drie veiligheidsregio’s en drie waterschap-
tegie ingezet. Dit betreft zowel gemeentelijke als provinciale bedrijven.
pen houden binnen de provincie Noord-Brabant onder meer toezicht op ongeveer
<<
<
245 zogenoemde risicorelevante bedrijven (RRB). Dit zijn bedrijven die niet onder
Bij alle overige gemeentelijke en provinciale RRB is op basis van een risicoge-
het Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo) vallen, maar wel een veiligheidsrisico
richte benadering invulling gegeven aan het toezicht. Dit kan betekenen dat
kunnen vormen. RRB zijn geselecteerd op basis van vooraf bestuurlijk vastgestelde
een bedrijf regulier aangekondigd, onaangekondigd of op basis van een aspect-
OMWB Jaarrekening 2022
10
>
controle is bezocht. Voor alle uitgevoerde controles geldt dat op basis van thema’s
Toezicht glastuinbouw
of speerpunten aspecten van de omgevingsvergunning of het activiteitenbesluit
Binnen ons werkgebied zijn zijn ruim vierhonderd glastuinbedrijven gevestigd.
zijn gecontroleerd.
De teelt van deze bedrijven is vooral gericht op groenten, fruit en potplanten. In 2022 zijn er in totaal 135 bedrijven integraal gecontroleerd binnen deze branche.
Branche agrarisch – veehouderij (informatiegestuurd werken) In 2022 is het project Intensivering Toezicht veehouderij (ITv) doorontwikkeld
Voor deze branche lag de focus in 2022 vooral op de eenduidige vastlegging
binnen ‘informatiegestuurd werken’. Hiermee is de oorspronkelijke aanpak inmiddels
van data in digitale checklisten. Het doel is om aan de hand van deze data
een reguliere werkwijze geworden. Concreet zijn binnen informatiegestuurd werken
efficiënter te kunnen werken, meer risicogericht te controleren en de bedrijven
(IGW) - veehouderij de volgende resultaten behaald die een directe invloed hebben
beter te kunnen monitoren op onder andere het naleefgedrag. In 2023 wordt
op de uitvoering van agrarische controles binnen de veehouderij:
de checklist verder geoptimaliseerd door de gegevens van 2022 te evalueren.
•
Verkenning informatiebehoefte deelnemers (selectie) alsook intern naar
Toezicht gemeentelijke afvalbedrijven
ontwikkelingen en actualiteiten binnen de branche;
In 2022 zijn de afvalbedrijven risicogericht bezocht. Dit betekent dat ‘achter
•
(door)ontwikkeling nieuwe Digitale Checklist (DC);
blijvers’ gecontroleerd zijn. Ook zijn bedrijven bezocht die om een andere
•
ontwikkeling methodiek voor risicogericht prioriteren, aansluitend op
reden het bezoeken waard waren, dit kan zowel op verzoek van de gemeente
bestaande tool;
als om een bedrijfsspecifieke reden vanuit de OMWB gebeurd zijn.
•
herzien data-infrastructuur;
•
start herziening datakwaliteit (gereed 2023);
De groep achterblijvers bestaat uit bedrijven uit verschillende sub-branches.
•
start ontwikkeling Power-BI rapportage ter vervanging van de ITv-portal
Hierdoor is er geen algemeen beeld te geven van het naleefgedrag van deze
(oplevering 2023).
groep. In de praktijk ziet de OMWB wel dat de achterblijvers in de afvalbranche blijvend aandacht vergen. Het gaat dan om bedrijven die niet actief bezig zijn met naleving van wet- en regelgeving. Het is noodzakelijk om de toezichtsdruk op deze bedrijven hoog te houden. Zodoende kunnen deze bedrijven in 2023 een bezoek van ons verwachten. Vuurwerkverkoop In december 2022 jaar vond voor het eerst sinds 2019 weer verkoop van consumentenvuurwerk categorie F2 plaats. De OMWB hield bij de verkooppunten toezicht op de voorschriften uit het Vuurwerkbesluit. We hebben gemerkt dat bij veel ondernemers het kennis- en bewustwordingsniveau na drie jaar enigszins weg was gezakt. In totaal hebben we dit jaar dan ook meer overtredingen geconstateerd dan het verkoopjaar 2019. De controles zijn in twee delen uitgevoerd. In oktober en november vonden de voorcontroles op keuringen
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
11
>
en certificaten plaats. Tijdens de drie verkoopdagen controleerden we op
om de twee jaar wordt gecontroleerd. Hierbij wordt afgewisseld tussen een
houding, gedrag en feitelijke opslag. Binnen het werkgebied van de OMWB is
fysieke integrale controle en een verkorte administratieve controle op alleen
een trend waar te nemen waarin steeds meer verkooppunten stoppen met de
het LPG-aspect. Het gehele tankstation wordt dus eenmaal in de vier jaar
verkoop en opslag van consumentenvuurwerk.
geheel integraal gecontroleerd. Elk jaar wordt op deze wijze de helft van alle LPG-tankstations gecontroleerd.
Metaalbedrijven De OMWB is in 2022 verdergegaan met het project ‘Metaal’. Binnen het werk-
Toezicht afvalwater
gebied zijn ongeveer 750 inrichtingen actief binnen de metaalbranche. Voor
Het afvalwater dat bedrijven lozen kan soms tot ingrijpende schade aan de
het project zijn ongeveer 235 metaalbedrijven geselecteerd uit de uitvoerings-
riolering leiden. Wanneer dat niet tijdig gesignaleerd wordt, bestaat het risico
programma’s van alle deelnemers. Toezichthouders hebben deze bedrijven
dat een deel van de riolering al op de helft van haar levensduur vervangen
gecontroleerd. Het project richtte zich enkel op bedrijven die actief zijn in het
moet worden. Voor diverse gemeenten voert de OMWB daarom afvalwater
bewerken van metaal. Dit zijn bedrijven met activiteiten als het smeden, stralen,
monitoring uit. Bij veel van de afvalwatermonitoringsonderzoeken blijkt dat
coaten of lassen van metalen. Het doel van het project is om naast regulier
bij de betreffende bedrijven de voorzieningen niet op orde zijn. De resultaten
toezicht ook informatie te verzamelen om gericht te kunnen programmeren
leveren veel informatie op en geven vaak aanleiding voor een vervolgtraject.
of interventies te plegen op veel voorkomende overtredingen. De meest voor-
Het opstellen van het afvalwatermonitoringsprogramma en vervolgtrajecten
komende overtreding betrof onjuiste opslag van gasflessen.
gebeurt in nauw overleg met de gemeenten die hieraan deelnemen.
Rubber en kunststof
Toezicht bodem
De OMWB is in 2022 verdergegaan met het project ‘rubber en kunststof’. Voor het
De OMWB houdt voor gemeenten toezicht op het toepassen van grond en
project zijn ongeveer 51 kunststofbedrijven geselecteerd uit de uitvoeringspro-
bouwstoffen overeenkomstig het gestelde in het Besluit bodemkwaliteit (Bbk).
gramma’s van alle deelnemers. Toezichthouders hebben deze bedrijven gecontro-
De verplichte meldingen worden beoordeeld en worden risicogericht gecontro-
leerd op de speerpunten melding/vergunningsituatie, keuring stookinstallatie/koe-
leerd. Verder vinden er vrije veldcontroles plaats op toepassingen van grond- en
linstallatie, gebruik open natte koeltorens, bodembescherming, opslag gevaarlijke
bouwstoffen die niet gemeld zijn. De OMWB let met name op nuttige toepassing
stoffen en gasflessen, emissie van stof/geur/vluchtige organische stoffen, afvoer
van de grond en de milieu-hygiënische kwaliteit hiervan. Ook ziet de OMWB er
afval, energie en opslag in tanks. Het doel van het project is om naast regulier
op toe dat bouwstoffen voldoen aan het Bbk en de kwaliteit en functie van de
toezicht ook informatie te verzamelen om gericht te kunnen programmeren of
ontvangende bodem. Daarnaast moet zijn voldaan aan de gemeentelijke bodem-
interventies te plegen op veel voorkomende overtredingen. De meest voorkomende
beheernota. Het aantal meldingen bedraagt in 2022 ongeveer 1.200. Actueel is
overtreding betrof onjuiste opslag van gevaarlijke stoffen conform de PGS 15.
de nieuwe nota Bodembeheer. Deze is door de meeste gemeenten vastgesteld. Er volgt nog een actualisatie van de overige bodemkwaliteitskaarten.
LPG-tankstations
<<
<
De OMWB heeft de branche LPG-tankstations sinds 2021 ondergebracht in een
Voor toezicht op de Wet bodembescherming zijn voor de provincie 142,
meerjarenprogramma dat wordt overgenomen in de jaarlijkse, gemeentelijke
gemeente Breda 27 en gemeente Tilburg 89 saneringen uitgevoerd waarbij
uitvoeringsprogramma’s. Het programma schrijft voor dat een LPG-tankstation
risicogericht toezicht is uitgevoerd.
OMWB Jaarrekening 2022
12
>
Handhaving en klachten
in afwachting van de uitspraak) en de Rechtbank Zeeland- West-Brabant (beroep, zitting wordt nog gepland). Door gezamenlijk optreden is de situatie
Handhaving
inmiddels aanzienlijk verbeterd doordat het bedrijf meerdere aanvullende
Ondanks het feit dat de COVID-19-crisis zo goed als achter ons ligt, is de
maatregelen en voorzieningen heeft getroffen. Het aantal klachten is duidelijk
nasleep hiervan nog duidelijk merkbaar. Tijdens repressieve trajecten is een
afgenomen.
zekere mate van terughoudendheid te zien wanneer het gaat over het doen van investeringen of aanpassingen na geconstateerde overtredingen. Met name
Klachten
de kleinere bedrijven gaan gebukt onder de hoge kosten, lage(re) inkomsten,
Het totaal aantal klachten en meldingen (provinciaal als gemeentelijk samen)
onzekerheid over de toekomst en de hoge energieprijzen. Dwangsommen kun-
in 2022 (9.019) is hoger dan in 2021 (8.232) en 2020 (7.229). Onderstaande
nen de doodsteek zijn voor eenmanszaken en kleinere ondernemingen. Zodra
grafiek geeft een weergave van het aantal klachten en meldingen per categorie
ondernemers aanpassingen willen doen, worden zij geconfronteerd met hoge
over 2022.
kosten van materialen en daarnaast lange levertijden omdat materialen niet voorradig zijn. Verplichte keuringen van stookinstallaties kennen bovendien een
2022
zeer lange wachttijd bij erkende installateurs. In deze gevallen kiest de OMWB Bedrijfsmelding
voor het informeel verlengen van de termijn zodat de ondernemer de tijd krijgt om de overtredingen op te heffen. In het geval van zo’n informele termijnverlenging vindt zorgvuldige afweging en afstemming plaats tussen handhaving,
822
835
Ik hoor...
1.001
Ik ruik... Ik voel...
juristen en gemeenten. 1.944
4.417
Ik zie...
Naast bovenstaande factoren speelt het uitstel van de Omgevingswet ook een grote rol als het gaat om langer lopende handhavingstrajecten. We zien minder bereidheid bij het opheffen van overtredingen of het doen van de benodigde aanpassingen die nu in de huidige wetgeving gelden en bij de invoering van de Omgevingswet komen te vervallen, of waarbij kan worden teruggevallen op bijvoorbeeld het Bal (Besluit activiteiten leefomgeving).
In 2022 is in vergelijking met 2021 het aantal geluidklachten fors toegenomen (met 1.350 klachten). Dit wordt met name veroorzaakt door een toename van
In de gemeente Moerdijk is in de omgeving van een bedrijf jarenlang sprake
het aantal klachten in de subcategorie ‘horeca en evenementen’. Het aantal
geweest van grote stofoverlast vanwege haar activiteiten. Het bedrijf bleek laks
klachten dat anoniem is ingediend, 1.182 klachten in 2022, is met ruim 240
in het naleven van de eisen die op basis van de wet- en regelgeving op hem
klachten toegenomen ten opzichte van 2021.
van toepassing zijn. Om het bedrijf te laten voldoen aan de voorschriften, zijn
<<
<
diverse bestuurs- en strafrechtelijke handhavingstrajecten opgestart. Op dit
Over de top 5 vermoedelijke veroorzakers - niet zijnde ‘onbekend’ (719 klachten),
moment is nog één dwangsombeschikking van kracht en lopen nog twee proce
‘evenement/ festival’ (479 klachten) of ‘buren/omwonenden’ (391 klachten) -
dures bij de Afdeling bestuursrechtsprak van de Raad van State (hoger beroep,
zijn 1.128 klachten ingediend. Bij deze bedrijven loopt een VTH-traject.
OMWB Jaarrekening 2022
13
>
In 2022 heeft de klachtendienst te maken gehad met vier (langdurig) zieken van
Bouwen
de twaalf geconsigneerden. Dit leidde tot een hogere werkdruk. De opdracht
Het volume van de provinciale BRIKS (bouwen, reclame, inritten, kappen en
gevers zijn geïnformeerd dat dit zijn weerslag kan hebben op de uitvoering van
slopen)-taken, met als belangrijkste onderdeel bouwplantoetsing en bouwtoe-
de werkzaamheden.
zicht, is dit jaar in vergelijking met voorgaande jaren globaal gelijk gebleven. Door het in dienst nemen van een eigen constructeur kon het merendeel van
Niet-inrichting gebonden taken
de bouwaanvragen ook op dit onderdeel in eigen huis worden afgehandeld. Door een bestaande dienstovereenkomst met de zusterorganisatie ‘ODZOB’
Asbest
kon in nood op hen worden teruggevallen en omgekeerd. Tevens werd door
Het afgelopen jaar was een voortzetting te zien van de bedrijfsmatig gemelde
deze constructie de kwaliteit van het geleverde werk gewaarborgd en voldaan
asbestsaneringen (ongeveer 3.500) waarop risicogericht toezicht is uitgevoerd.
aan de kwaliteitscriteria 2.2.
De OMWB ziet hier een goed naleefgedrag bij de gecertificeerde bedrijven. Ook enkele van onze gemeentelijke deelnemers namen bouwtaken van de De stijgende trend met betrekking tot verzoektaken die binnen het werkpro-
OMWB af. Het gaat dan om het onderdeel bouwen bij meervoudige vergunning
gramma worden behandeld, heeft zich doorgezet. We zien ook dat we meer
aanvragen. Het volume daarvan was echter eerder beperkt in omvang. De
andere typen verzoektaken krijgen zoals de nazorg bij incidenten en het geven
gemeente Zundert was daarop een uitzondering. Daarnaast was de bouwunit
van (beleids)advies. Uit de verzoektaken en uit analyses is weer gebleken dat
van de OMWB in deze gemeente als casemanager en als toezichthouder bouw
er nog vele asbestsaneringen illegaal ofwel ondeskundig worden uitgevoerd.
betrokken bij een complexe (meerjarige) gebiedsontwikkeling.
Om dit te beperken is nog meer ingezet op preventie door bijvoorbeeld het geven van voorlichting en hebben we vooral geïnvesteerd in het delen van de
Energie
inzichten en kennis met de gemeenten om met elkaar tot nieuwe effectieve
In opdracht van gemeenten en provincie heeft de OMWB toezicht uitgevoerd
aanpakken te komen.
op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Daarbij is tevens gebruik gemaakt van extra toezichtcapaciteit die kosteloos door het
Totaalsloop
Rijk beschikbaar is gesteld. Ook is gestart met de voorbereiding op de imple
In 2022 hebben de ABG-gemeentes en de gemeente Drimmelen, in navolging
mentatie van nieuwe en aangescherpte wet- en regelgeving die in 2023 in
van elf reeds betrokken deelnemers, het beoordelen van sloopmeldingen totaal
werking treedt. Een aanvraag voor additioneel budget voor de intensivering
sloop en het houden van toezicht in het veld op de uitvoering, toevertrouwd
van toezicht en handhaving op het gebied van energie is door het Rijk goed-
aan de OMWB. De verwachting was dat hierdoor het aantal te behandelen
gekeurd. Vervolgens is gestart met de werving van extra toezichtcapaciteit en
sloopmeldingen zou groeien tot ongeveer 750 (per jaar). Dit is echter niet
zijn twee energietoezichthouders aangenomen. De werving van extra capaciteit
gebeurd; vermoedelijk door forse prijsstijgingen van onder andere bouwmate-
wordt in 2023 voortgezet. De afstemming met andere omgevingsdiensten is in
rialen is het aantal sloopmeldingen sterk achtergebleven op de verwachtingen
2022 verder geïntensiveerd. Dit draagt bij aan een efficiënte uitvoering en een
en bleef het uiteindelijk steken op een aantal van ongeveer 650.
uniforme werkwijze. Er zijn twee nieuwsbrieven gepubliceerd om gemeenten en provincie te informeren over de nieuwe ontwikkelingen.
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
14
>
In 2022 is opnieuw veel geïnvesteerd in dataopbouw en de ontwikkeling van
2.4.2 Programmadeel 2: Adviezen en projecten
dashboards om deze data te ontsluiten. Als basis voor informatiegestuurd toezicht wordt steeds meer informatie verzameld over het energieverbruik van
In programmadeel 2 brengen deelnemers aan de hand van het werkprogramma
bedrijven. Daardoor is de OMWB ook steeds beter in staat om gemeenten en
de adviestaken op het terrein van milieu en overige taken uit het omgevings
de provincie te informeren over de CO2-reductie die met het energietoezicht
recht in. Deze zogeheten verzoektaken omvatten (milieu)metingen, adviezen
gerealiseerd wordt.
en projecten op het gebied van bijvoorbeeld Brzo, geluid, bodem, (afval)water, lucht, vergunningverlening (niet-basistaken), toezicht (niet-basistaken), asbest
Ketengericht milieutoezicht
(niet-basistaken), ruimtelijke planvormingsprocessen, externe veiligheid,
In 2022 is het werkprogramma ketenaanpak projectmatig uitgevoerd op de
duurzaamheid en omgevingsbeleid. Deze taken hebben vaak een wettelijke
thema’s afval, asbest en bodem. Tussentijds zijn gemeenten op de hoogte
grondslag of zijn onderdeel van beleidsambities.
gehouden over de voortgang en is met de laatste termijnrapportage een inhoudelijke verantwoording gegeven. Door niet alleen het instrument (keten-
De werkprogramma’s zijn indicaties van het volume van deze taken. Incidentele
gericht)toezicht in te zetten maar ook te kiezen voor preventieve maatregelen
verzoektaken kunnen van jaar tot jaar verschillen. Deelnemers hebben in hun
en beleidsadvies is er meer recht gedaan aan de benodigde aanpak om lastige
werkprogramma’s vaak enkele niet nader gespecificeerde budgetten opgenomen,
milieuproblemen aan te pakken.
waar in de loop van het jaar opdrachten voor worden verstrekt. De realisatie van de gegeven opdrachten in 2022 wordt per deelnemer in de (derde) termijn-
Het jaar 2022 stond ook in het teken van het werken aan een Brabantbreed
verantwoording teruggekoppeld.
afgestemd uitvoeringsprogramma. Dat heeft geresulteerd in drie projecten waarin met de ODZOB en ODBN is samengewerkt en zijn er afspraken gemaakt
Ontwikkelingen van invloed op de resultaten
om de individuele werkprogramma’s te gaan harmoniseren. De OMWB heeft tevens verder geïnvesteerd in de samenwerking met ketenpartners met als
Advies Ruimtelijke Ordening (RO) en advies Externe Veiligheid
concrete opbrengst dat de politie, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de in-
Een gestage groei is er bij het product advisering Ruimtelijke Ordening en Milieu.
spectie Leefomgeving en Transport vanaf de voorkant actief betrokken zijn
Gemeenten doen steeds vaker een beroep op de OMWB om bijstand en (milieu)
in de ketenprojecten.
advisering bij het opstellen en beoordelen van ruimtelijke plannen. Enerzijds komt dit door de gebiedskennis van gemeenten die de RO-adviseurs hebben
De omzet op programmadeel 1 bedroeg over 2022 € 20.842.000 (begroot
opgebouwd, met daarbij steeds meer ondersteuning van OMWB-data. Anderzijds
€ 21.022.000). De kosten worden niet verbijzonderd naar programma; deze
heeft de OMWB de laatste jaren geïnvesteerd in de relatie met gemeenten, die
worden op totaalniveau verantwoord.
op hun beurt een oplossingsgerichte werkwijze en korte lijnen met de ROambtenaren waarderen. Belangrijke marktomstandigheden die leiden tot de toenemende vraag zijn de komst van de Omgevingswet, de stikstofproblematiek en het vervallen van de bouwvrijstelling in het bijzonder, de complexiteit van milieu- en gezondheidsthema’s in relatie tot RO, de relatief nieuwe behoefte aan ecologisch advies en de woningbouwopgave die veel gemeenten hebben.
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
15
>
In 2022 is er veel werk verricht met het omzetten van de risicokaart/RRGS
Metingen en onderzoek
(Register Risicosituaties Gevaarlijke Stoffen) naar het nieuwe REV (Register Externe Veiligheid). Vanuit het Rijk is het voor gemeenten en provincie verplicht
Bodem
om aan te sluiten op dit nieuwe REV. De toekomst ligt bij een digitale koppeling met een VTH-systeem maar zolang dat er nog niet is, moet worden voldaan
Advies
met handmatige overzetting via een Bevoegd gezag Module (BGM). Stap één
Over het jaar 2022 zijn er ongeveer duizend bodemzaken behandeld die
bestond uit de overzetting van gegevens vanuit het RRGS naar het REV. Deze
betrekking hebben op het geven van advies (intern en extern) en het beoor-
overzetting is voor alle gemeenten en provincie uitgevoerd door de OMWB.
delen van bodemonderzoeken. Die hebben betrekking op ruimtelijke ordening, omgevingsvergunning aspect bouwen, omgevingsvergunning aspect milieu en
Er is een Handreiking externe veiligheid opgesteld. Deze handreiking geeft
meldingen in het kader van het Activiteitenbesluit milieubeheer en het Besluit
handvatten voor het opnemen van Omgevingsveiligheid in de omgevingsvisie
lozen buiten inrichtingen. Ook hebben we bodemonderzoeken beoordeeld in
en in het nieuwe deel van het omgevingsplan. Deze handreiking is bedoeld voor
het kader van provinciale en gemeentelijke grondtransacties, herontwikkeling
gemeenten en legt op een eenvoudige manier uit wat de wijzigingen in
en civieltechnische werken. Tevens behoorde het milieukundig begeleiden en
de Omgevingswet teweegbrengt.
coördineren van gemeentelijke bodemsaneringsprojecten tot die bodemzaken.
Daarnaast is het reguliere werk uitgevoerd. Er zijn adviezen gegeven voor
In 2022 heeft de OMWB 23 regiogemeenten ondersteund bij de herziening van
vergunningverlening als ruimtelijke ordening.
de Nota’s bodembeheer en de bodemfunctiekaart. Dit was een zeer intensief proces tussen de gemeenten, het uitvoerende adviesbureau en de OMWB als projectleider. De Nota bodembeheer beschrijft het gebiedsgerichte beleid voor het omgaan met vrijkomende grond en baggerspecie en geeft invulling aan het grondstromenbeleid. Veel van de bestaande bodembeleidsregels van de gemeenten zijn overgenomen en samengevoegd tot een gezamenlijke nota. Daarnaast zijn voor actuele onderwerpen aanvullende regels opgenomen ter bescherming van de regionale bodemkwaliteit. Het gaat hierbij onder meer om het beleid rondom PFAS, het beschermen van gevoelige bestemmingen en de regels rondom de toepassing van thermisch gereinigde grond. De Nota’s bodembeheer zijn inmiddels vastgesteld door de gemeenteraden en komen met ingang van de Omgevingswet automatisch naast de bruidsschat in het tijdelijk omgevingsplan van de gemeenten. Daarnaast is in 2022 gestart met fase 2 van de herziening. In deze fase stellen 24 gemeenten met ondersteuning van de OMWB aanvullende beleidsregels voor bodem en ondergrond vast. De gemeenten nemen deze beleidsregels te zijner tijd op in hun definitieve omgevingsplan.
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
16
>
Verder heeft de OMWB zeven gemeenten ondersteund bij het provinciaal
Onderzoek
project ‘diffuus bodemlood’. Diffuus bodemlood is de term voor bodemver-
Tevens zijn in 2022 werkzaamheden uitgevoerd met betrekking tot het uitvoeren
ontreinigingen met lood die geen duidelijke kern of begrenzing hebben. Deze
en begeleiden van bodemonderzoeken, verificatieonderzoeken, vooronderzoe-
bodemverontreiniging brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Blootstelling
ken en het bepalen van de kwaliteit van grondwater (provinciaal grondwater
aan lood heeft, met name bij jonge kinderen (0-6 jaar), een nadelig effect op
kwaliteits- en grondwaterstandsmeetnet, zwemwater, oppervlaktewater en
het leervermogen en leidt tot een verlies van IQ-punten. In dit project zijn
afvalwater) in heel Noord-Brabant, met name in opdracht van de provincie.
de risicolocaties, zoals volkstuinen, speelplaatsen, schoolpleinen, (openbare)
Nieuw in 2022 zijn onderzoeken naar de aanwezigheid van de invasieve exoot
groenvoorzieningen en sportvelden in beeld gebracht en bezocht om onder
knolcyperus (een exotische woekerplant, lijkt op een grasspriet), werkzaam-
andere na te gaan of deze locaties vrij toegankelijk zijn. De OMWB heeft voor
heden voor de ODZOB (dieptebepalingen ontgrondingen met mobiele boot) en
de gemeenten onderzoek gedaan naar de concentratie lood in de bovengrond
controle van processtappen (monstername) bij een aantal Brzo-bedrijven in
op basis van de loodverwachtingenkaart.
opdracht van toezicht. Sporadisch worden ook onderzoeken bij drugslocaties uitgevoerd.
Ook heeft de OMWB in 2022, in samenwerking met de civiele afdeling van de gemeente Breda, als proef een aantal milieukundige en civieltechnische
In 2022 is een grote grondwaterkwaliteitsmonitoringsronde uitgevoerd, het
bodemonderzoeken uitgevoerd in het kader van nog uit te voeren wegrecon-
Brede Screening Maasonderzoek. Binnen dit project worden de grondwater-
structies of herinrichtingen. Wanneer deze samenwerking met de gemeente
monsters van de provincies (Noord-Brabant, Limburg), waterschappen (Aa en
Breda bevalt, volgen op gelijke wijze meer bodemonderzoeken.
Maas, De Dommel, Brabantse Delta, Rivierenland, Hollandse Delta en Limburg), Brabant Water, WML, Dunea, RIWA Maas en Rijkswaterstaat met elkaar verge-
Over het jaar 2022 zijn er ongeveer honderd bodemzaken behandeld die be-
leken en gecombineerd tot één rapportage (Arcadis).
trekking hebben op het geven van intern advies aan vergunningverleners van de OMWB en de ODBN/ODZOB over provinciale bedrijven. De adviezen hadden betrekking op het vaststellen van de nulsituatie, eindsituatie en grondwater monitoring. Met waterschap Brabantse Delta is in 2022 een format voor standaardrapportage ontwikkeld voor het rapporteren van deze (twee)jaarlijkse grondwatermonitoringsgegevens. Ook is ondersteuning verleend bij een rechtszaak (opslaghoeveelheden op bedrijfsterrein in ‘s-Hertogenbosch). In 2022 is ook een start gemaakt met de BRO-fase 2 (Basisregistratie ondergrond). Het is de planning om 1 januari 2024 de bodemgegevens die al in het verleden verzameld zijn, op te nemen in de BRO.
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
17
>
Geluid
Windturbines
In 2022 zijn metingen uitgevoerd, is advies gegeven en zijn rapporten beoor-
In 2030 moet er tenminste 35 terawattuur (TWh) duurzame elektriciteit
deeld. Hieronder worden enkele bijzondere zaken nader toegelicht.
geproduceerd worden. Dat is afgesproken in het Klimaatakkoord. Windenergie is een belangrijke energiebron om dit doel te halen. In het Energieakkoord
Padel
voor duurzame groei staat dat Nederland in 2020 voor 6.000 MW vermogen
Padel, een soort kruising tussen tennis en squash, is sterk in opkomst in Neder-
aan windmolens op land moet hebben staan. Iedere provincie zorgt daarbij
land. Overal in Midden- en West-Brabant schieten padelbanen als paddenstoelen
voor een aandeel. Aan het eind van 2019 stond er in Nederland 3.534 MW aan
uit de grond. Dat is niet alleen positief en dat merken we ook bij TMO. Zeker na
bruikbare windenergie op land. Sommige windparken op land zijn later klaar
de aandacht in de (landelijke) media (onder andere in NRC Handelsblad en de
dan gepland. Daarom is het opgesteld vermogen van 6.000 MW in 2020 niet
Avondshow met Arjen Lubach) is er veel meer aandacht voor het aspect geluid
gehaald. Daarentegen groeit de projectcapaciteit van de geplande windparken na
bij padel. In 2022 zijn er veel meldingen in het kader van het Activiteitenbesluit
2020 naar 7.389 MW. De provincie Noord-Brabant heeft als doelstelling 471 MW
beoordeeld en zijn door onze deelnemers vragen gesteld in het kader van het
(in 2020) meegekregen. Op dit moment staat er 429 MW opgesteld (met name
aanpassen van bestaande bestemmingsplannen ten behoeve van de aanleg van
in het OMWB-gebied). Windturbines vormen (helaas) niet uitsluitend een bron
nieuwe banen. Daarnaast komen er steeds meer vragen over het uitvoeren van
van energie maar veroorzaken ook hinder in de vorm van geluid en slagscha-
geluidmetingen bij padelbanen naar aanleiding van klachten. Het is de verwach-
duw. De toename van het aantal windturbines (en de toename in omvang)
ting dat deze ‘nieuwe’ sport ook in 2023 de nodige aandacht blijft vragen.
zorgt voor meer klachten met betrekking tot geluidhinder (en slagschaduw). Voor TMO resulteert dit in een toename van het aantal geluidmetingen en
Warmtepompen
administratieve controles (nalevingsverslagen). In de tweede helft van 2023
In het klimaatakkoord zijn CO2-reductie-doelstellingen opgenomen. De ambitie
(en in 2024) voorzien we grootschalige geluidmetingen aan 28 turbines bij het
van het akkoord is om alle woningen uiterlijk in 2050 “van het aardgas af” te
windpark A16 tussen Hazeldonk en Moerdijk (thans in aanbouw/testfase).
halen. Dat betekent dat er andere energiebronnen en apparaten nodig zijn voor de verwarming van onze huizen en voor het warm water. Er zijn verschillende scenario’s en verschillende technieken, maar zeker is dat de warmtepomp een zeer prominente rol krijgt als opvolger van de cv-ketel in onze huizen. Sinds april 2021 zijn in het Bouwbesluit geluidgrenswaarden opgenomen voor nieuwe warmtepompen bij particulieren (bij bedrijven gelden de reguliere grenswaarden zoals die zijn opgenomen in het Activiteitenbesluit). De normen voor warmte pompen gelden op de erfgrens met de buren (bij appartementen gelden de normen op het raam of de deur van de buren). Bij TMO merken we dat het geluid als gevolg van de buitenunit van de warmtepomp steeds vaker vragen oproept. Enerzijds doordat onze deelnemers steeds vaker vragen om geluidadvies bij de aanvraag voor het plaatsen van een warmtepomp. Anderzijds omdat wij steeds vaker vragen krijgen om het geluid van een warmtepomp te meten. <<
<
OMWB Jaarrekening 2022
18
>
Omgevingswet en EU-richtlijn omgevingslawaai
Omgevingsvergunningen op basis van de Wabo en het Activiteitenbesluit
In het kader van de EU-richtlijn moeten provincies en grote gemeentes
milieubeheer), maar ook op de normen voor de aanleg van infrastructuur,
(agglomeraties) iedere vijf jaar geluidkaarten en actieplannen opstellen. In
woningen en bijvoorbeeld scholen, zoals we die sinds 1979 kennen uit de
2022 heeft de OMWB geluidkaarten opgesteld voor de provincie Nood-Brabant
Wet geluidhinder. De normen uit de Wet geluidhinder zullen verdwijnen en de
(provinciale wegen) en de gemeente Breda (gemeentelijke wegen, railverkeer
gemeenten zullen straks in het omgevingsplan zelf normen moeten opnemen.
en industrielawaai). Deze kaarten en tabellen rondom het aantal (ernstig)
De onder- en bovengrens van de nieuwe normen staan in het Besluit kwaliteit
gehinderden en slaapgestoorden zijn inmiddels aangeboden aan het ministerie.
leefomgeving (Bkl) en wijken af van de bestaande normen.
In 2024 moeten hieropvolgend actieplannen worden opgesteld die aansluiten bij het ambitieniveau (lees: plandrempel) die de gemeente Breda en provincie
De belangrijkste wijzigingen hebben betrekking op de normen voor bedrijven
Noord-Brabant hebben vastgesteld. Doelstelling is uiteraard het aantal geluid-
(straks: milieubelastende activiteiten). De landelijke normen uit het Activitei-
belaste woningen (en hiermee het aantal gehinderden) terug te dringen.
tenbesluit zullen verdwijnen. Gemeenten moeten zelf normen voor milieubelastende activiteiten gaan stellen in de omgevingsplannen. In het Bkl is wel een
In het kader van de Omgevingswet (1 januari 2024) worden gemeenten ver-
voorstel gedaan voor minimale eisen, maar in veel gevallen zullen deze te ruim
plicht de Basisgeluidemissie (Bge) van de gemeentelijke wegen vast te stellen.
of te krap blijken te zijn. Het omzetten van de bestaande grenswaarden uit het
Dit nieuwe instrument moet ervoor zorgen dat er niet langer sprake kan zijn
Activiteitenbesluit naar de nieuwe grenswaarden in het omgevingsplan kan in
van een onbegrensde groei van de geluidbelasting vanwege gemeentelijke
veel gevallen niet zonder meer milieuneutraal plaatsvinden. Hoe moet nu met
wegen. Tevens moeten voor alle wegen met een intensiteit van meer dan
het onderdeel geluid worden omgegaan in het omgevingsplan? Samen met de
1.000 motorvoertuigen/etmaal de bijbehorende geluidaandachtsgebieden
Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid is door de OMWB in juni 2022 een handrei-
worden bepaald en vastgesteld. Ook wordt opnieuw gekeken naar de sane-
king opgesteld over geluid (en geur) in het omgevingsplan. Deze handreiking
ringsvoorraad (woningen die onderhevig zijn aan een geluidbelasting van meer
gaat in op de overgangsperiode (bruidsschat) en op het definitieve omgevings-
dan 70 dB vanwege wegverkeer). Voor de provincie treedt de systematiek van
plan. De handreiking wordt in 2023 nog aangevuld met de milieuaspecten
geluidproductieplafonds (GPP) voor provinciale wegen in werking. De OMWB
trillingen, externe veiligheid en bodem.
gaat het operationele deel van dit project verzorgen. Ook dit instrument moet een onbegrensde groei van de geluidemissie en -immissie voorkomen. In beide
Geluidsanering
trajecten speelt TMO een voortrekkersrol. Op dit moment wordt uitvoering
Voor zes deelnemers werd in 2022 een aantal geluidsaneringsprojecten vooruit
gegeven aan een pilot (Bge) voor de gemeente Gilze en Rijen. De kennis en
geholpen en zijn enkele projecten ook afgerond. Bij dergelijke, vaak tijdrovende
informatie die dit oplevert zal (ook) bruikbaar zijn voor de andere aangesloten
projecten gaat het om het onderzoeken of er sprake is van een - wettelijk - te
gemeenten, provincie Noord-Brabant, ODZOB en ODBN.
hoge geluidbelasting in woningen als gevolg van wegverkeer. Als daar sprake van is én de betrokken bewoners/eigenaren daaraan mee willen werken, orga-
Handreiking geluid en trillingen onder de Omgevingswet
niseert de OMWB dat met behulp van subsidie en externe partners maatregelen
Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Voor het onderdeel
worden getroffen waarmee wel aan de geluidnormen wordt voldaan.
geluid verandert er veel met de komst van de Omgevingswet. Deze verande ringen hebben betrekking op de normen voor bedrijven (nu opgenomen in
<<
<
OMWB Jaarrekening 2022
19
>
b) Al gedurende decennia is luchtverontreiniging, veroorzaakt door particuliere houtstook in Nederland, één van de grootste overlastbronnen in de leefomgeving. Maar voor juist die milieubelastende activiteit is geen landelijk beleid opgesteld in Nederland. De laatste jaren neemt deze overlast alleen maar toe (mede in relatie tot nieuwe woningbouw en de gascrisis). Naast geuroverlast blijkt hinder als gevolg van fijnstof bij houtstook een enorme spelbreker te zijn voor een gezond en optimaal ‘leefklimaat’, vooral voor mensen met longproblemen. Toch is er nog steeds geen landelijk beleid opgesteld met betrekking tot particuliere houtstook in relatie tot de directe omgeving. In 2022 is door vakgroep lucht van TMO deelgenomen aan een werkgroep en in samenwerking met ministerie en enkele andere omgevingsdiensten een notitie/routewijzer Lucht
opgesteld waarmee we gemeentes kunnen adviseren hoe ze hier invulling aan kunnen geven. Met als doel de luchtkwaliteit in woonwijken te verbeteren en het
Schone Lucht Akkoord (SLA)
percentage gehinderden te verlagen (mede in het kader van de transitie richting
a) D e ondertekening van het Schone Lucht Akkoord (SLA) door provincie en
Omgevingswet). Hier is een duidelijke samenhang met het Schone Lucht Akkoord.
diverse deelnemende gemeenten speelde een belangrijke rol bij de keuzes
Het omgevingsplan zou namelijk een optimale ingang kunnen zijn om dit pro-
en prioritering die we vanuit vakgroep lucht binnen TMO hebben gemaakt.
bleem gebiedsgericht te kunnen benaderen. In 2022 is een routewijzer opgezet
Daarnaast heeft de komst van de Omgevingswet natuurlijk ook de keuzes
(samen met RWS, ministerie, enkele gemeenten en twee omgevingsdiensten).
bepaald rondom inzet van luchtspecifieke kennis naar ‘denken vanuit de
De routewijzer moet handvatten en opties bieden voor lokaal bevoegd gezag
leefomgeving’.
om effectiever de overlast in de leefomgeving te controleren, te beheersen en te handhaven.
Diverse gemeenten en provincie hebben door het ondertekenen van het
<<
<
SLA als doel gesteld om de luchtkwaliteit binnen de gemeentegrenzen te
c) In 2022 is efficiënt gehoor gegeven aan de SLA-ambitie om de samenwerking
verbeteren. Zodanig dat de huidige luchtverontreiniging in 2030 is gehal-
met GGD en RIVM te intensiveren met als doel het Landelijk meetnet Lucht-
veerd. Om in de toekomst als omgevingsdienst een significante bijdrage
kwaliteit uit te breiden. In de provincie is daarom één achtergrondstation
te kunnen blijven leveren aan de monitoring (en verbetering) van de lucht-
toegevoegd (incl. NH3), dit station is door het RIVM opgestart. Naast het extra
kwaliteit is TMO (vakgroep lucht) in 2021 gestart met de bouw en inzet van
achtergrondstation in de provincie Noord-Brabant heeft TMO twee volledige
twee mobiele meetstations die roulerend (halfjaarlijks) in de ‘meer belaste
meetstations gebouwd die de komende vijf jaar mobiel ingezet worden, met een
gebieden’ worden ingezet in nauw overleg met de provincie. In 2022 waren
focus op de leefomgeving in kritische gebieden. Daar kan dan naast fijnstof en
de roulerende stations volledig operationeel. Met windroosanalyses worden
NO2 continu ammoniak gemeten worden. De locaties worden samen met de
de ‘vervuilende bronnen’ beter inzichtelijk en kan efficiënter brongericht
provincie halfjaarlijks beoordeeld en data wordt ontsloten in het provinciale
(vervolg)onderzoek plaatsvinden en opschaling naar strengere uitvoering
luchtmeetnet. De wachtlijst van geïnteresseerde gemeenten is enorm en de kans
VTH-taak (in lijn met de ambities vanuit SLA).
is groot dat de vraag naar roulerende (brongerichte) meetstations gaat toenemen.
OMWB Jaarrekening 2022
20
>
d) Het terugdringen van overlast als gevolg van industriële geurhinder vraagt om een goede definitie van aanvaardbare geurhinder in de leefomgeving.