14 Begroting 2025 (3 boekwerk)

Implementeren en uitvoeren Cultuurbeleid 2025-2029 In 2025 starten we met de implementatie en uitvoering van het Cultuurbeleid 2025-2029. Het uitgangspunt hierbij is dat we de huidige budgetten voor cultuur handhaven en waar nodig herverdelen. In het najaar van 2024 leggen we de gemeenteraad keuzes voor en vragen we hen om richting te geven. Afhankelijke van de bestuurlijke keuzes heeft dit mogelijk financiële consequenties. 5. Waarborgen van een adequate culturele infrastructuur We leveren onverminderd een grote bijdrage aan de culturele basis. Dit doen we onder andere door het faciliteren van Cultureel Centrum Elckerlyc en de Bibliotheek Midden Brabant. Hierdoor krijgen onze inwoners de kans hun talenten te ontplooien en deel te nemenaan onze samenleving. We stimuleren binnen- en buitenschools cultuuronderwijs, zodat de kinderen in de gemeente kunnen kennismaken met verschillende vormen van cultuur en zichzelf kunnen ontwikkelen. Ook zetten we ons in

22

om muziekverenigingen, musea en cultuurhistorische bezienswaardigheden te behouden en stimuleren samenwerking en kruisbestuiving. 6. Opstellen accommodatie- en vastgoedbeleid In de zomer van 2024 hebben we een aangepaste vervolgaanpak aan uw raad voorgelegd. Voor Hilvarenbeek blijkt het erg belangrijk om casuïstiek af te kunnen wegen Daarbij is het van belang om rekening te houden met de verschillende financiële en juridische constructies, die in de loop der jaren zijn ontstaan. We werken daarom toe naar een concreter beleid op hoofdlijnen, inclusief afwegingskader waarmee accommodatievraagstukken kunnen worden beoordeeld. De methodiek van het behandelen en beoordelen van verschillende accommodatievraagstukken is hetzelfde, het antwoord kan per casus een eigen uitkomst hebben. We leggen de uitgangspunten, die wij waar mogelijk op basis van uw input aanpassen en aanvullen, in de eerste cyclus van 2025 graag avoor ter besluitneming. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen met financiële effecten die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema landen maken we hier inzichtelijk. Sport en Cultuur ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo 2025

2026

2027

2028

Saldi uitvoering bestaand beleid

3.096

559

-2.537

-2.454

-2.484

-2.488

110

0

-110

-50

-50

0

3.206

559

-2.647

-2.504

-2.534

-2.488

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Nieuwe ontwikkelingen Opstellen accommodatie- en vastgoedbeleid + uitvoering incl. IHP Onderwijs (knop 35) Saldi begroting 2025-2028

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Nieuwe ontwikkelingen Opstellen accommodatie- en vastgoedbeleid + uitvoering incl. IHP Onderwijs In lijn met het collegeprogramma stellen we het beleid op. Daarna is budget nodig om de uitvoering te doen, zoals het opstellen van accommodatieplannen. Daarnaast wordt het een wettelijke verplichting om Integrale Huisvestingsplannen op te stellen voor Onderwijs. Het betreft nu eenmalig kosten. In hoeverre er sprake is van structureel effect is nu nog niet in te schatten. Met deze middelen faciliteren we de uitvoeringsfase van accommodatiebeleid. - 2025: IHP onderwijs (60) + Uitvoering accommodatiebeleid (50) - 2026 t/m 2027: uitvoering accommodatiebeleid (50) Het risico als we het niet doen, is dat de uitvoering van beleid achterwege blijft en betrokkenen van accommodaties in onduidelijkheid achterblijven. Uitvoeringsfase: We voorzien dat in de uitvoeringsfase de volgende zaken belangrijk worden, die we nu nog niet hebben: - Vastgoedinformatiesysteem met als doel om vastgoedadministratie in- en overzichtelijk te krijgen - Een ambtelijk aanspreekpunt aanstellen. een vast contactpersoon vanuit de gemeente waar mensen

23

-

uit de samenleving terecht kunnen met ideeën of aanvragen die accommodaties en/of vastgoed en beheer en onderhoud raken. Dit is een wens die uit het participatietraject van vastgoedbeleid voortkomt én een signaal uit de ambtelijke organisatie ten behoeve van uitvoering van het accommodatie- en vastgoedbeleid.

De kosten voor beide zaken zijn nu nog niet bekend. Na het opstellen en vaststellen van accommodatie- en vastgoedbeleid wordt nader inzichtelijk wat we precies nodig hebben voor het interne werkproces/systeem/organisatie voor de uitvoering. Thema 3

Onderwijs

Onze ambitie ‘Kinderen ontwikkelen zich tot gelukkige inwoners die erbij horen en meedoen in de samenleving’. De ambitie voor het thema onderwijs is geconcretiseerd in de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Binnen het onderwijs zorgen wij ervoor dat alle Hilvarenbeekse leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Dat doen we door hen een goede start te bieden met gelijke kansen, waarbij ze hun talenten ontdekken en zelfvertrouwen op bouwen. We bieden kwalitatief sterk onderwijs en goede begeleiding in een veilige en vertrouwde omgeving, zo dicht mogelijk bij huis. Activiteiten in 2025 De Lokale Educatieve Agenda vormt de basis voor de activiteiten die in 2025 worden uitgevoerd. Deze activiteiten zijn gelijk aan het voorgaande en waarschijnlijk ook het volgende jaar. Er is in de educatieve agenda gekozen voor lange termijn investering in onderwijs en opvang. Dat biedt helderheid en zekerheid, vooral in een tijd van personeelskrapte. Ambitie 1: Optimale onderwijszorgstructuur 1. We hebben gezamenlijk een goede zorgstructuur ingeregeld, waarin vroeg gesignaleerd wordt en sprake is van goede samenwerking tussen onderwijs, opvang, jeugdhulp en leerplicht. Met onderwijs is het preventieve aanbod in beeld gebracht. Op basis van veel voorkomende ondersteuningsvragen zijn voor het schooljaar 2024-2025 enkele preventieve trainingen uitgezet die schooloverstijgend worden aangeboden.

Doelstelling is het ontlasten van de individuele begeleiding vanuit de JOOB’s en interne begeleiders. We organiseren samen met onderwijs, zorg, jongerenwerk en de gemeente, inspiratieavonden voor professionals en ouders. Ambitie 2: Vergroten van emotionele en sociale veerkracht 2. We vergroten de emotionele/mentale veerkracht van kinderen en jongeren. In 2025 ondersteunen we een programma voor mentale weerbaarheid voor de kinderen in de middenen bovenbouw van het basisonderwijs . Ambitie 3: Onderwijs dat thuisnabij en passend is 3. We bieden waar mogelijk thuisnabij, passende opvang en onderwijs. In 2025 ondersteunen we het onderwijs met het geven van een passend educatief aanbod voor nieuwkomers en kinderen met een hoogbegaafdheidsprofiel, dicht bij huis. We zorgen ervoor dat nieuwkomers goed kunnen starten op een school in hun buurt en dat hoogbegaafde kinderen onderwijs op maat krijgen.

24

Ambitie 4: Goede start door voorschoolse educatie 4.

We leveren een kwalitatief sterk voorschools aanbod.

We bieden alle kinderen van twee tot vier jaar een educatief aanbod op de peutergroepen. De kinderen met een potentiële onderwijsachterstand krijgen extra dagdelen. Daarmee hebben alle kinderen gelijke kansen om een goede start te maken. Daarmee volgen we het vastgestelde onderwijsachterstandenbeleid. Ambitie 5: Goede onderwijshuisvesting 5. Voorbereiden nieuwbouw kindcentrum St. Jozef in Haghorst Medio 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met de ontwikkeling en realisatie van Hart van Haghorst, bestaande uit ongeveer twintig woningen en een multifunctionele accommodatie (mfa) met een school, buitenschoolse opvang, gymzaal en een dorpshuis. In 2024 zijn de voorbereidingen hiervoor getroffen, waaronder het vaststellen van het bestemmingsplan en het nader definiëren van de programmatische en financiële uitgangspunten van het mfa (waaronder het nieuwe kindcentrum). In 2025 werken we het ontwerp verder uit en contracteren we een uitvoerende partij de bouwen van de multifunctionele accommodatie. De tart van de bouw is gepland in de tweede helft van 2025 en de nieuwe huisvesting wordt naar verwachting begin 2027 in gebruik genomen. 6. Herontwikkelen kincentrum Doelakkers in Hilvarenbeek Na afronding en vaststelling van het programma van eisen, gaan we in 2025 verder met het ontwerpen van de nieuwe school.

Op basis van het vastgestelde programma van eisen werken we dit uit in concrete plannen. Dit resulteert uiteindelijk in een definitief ontwerp. Na vaststelling van het definitief ontwerp en bijbehorende kostenraming, starten we met de uitvoeringsfase en de realisatie van het project. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen met financiële effecten die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema landen maken we hier inzichtelijk. Onderwijs ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo 2025

2026

2027

2028

Saldi uitvoering bestaand beleid

1.762

486

-1.276

-1.296

-1.546

-1.524

-30

0

30

30

30

30

1.732

486

-1.246

-1.266

-1.516

-1.494

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Dekkingsmaatregelen Bijstellen kaders leerlingenvervoer (eigen vervoer, OV-gebruik) conform wettelijke kaders (knop 142) Saldi begroting 2025-2028

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Dekkingsmaatregelen Bijstellen kaders leerlingenvervoer (eigen vervoer, OV-gebruik) conform wettelijke kaders (knop 142) De kilometergrens is reeds gemaximaliseerd op zes kilometer en dat is het maximum. Het bijstellen van de kaders kan leiden tot wijzigingen in de omvang van de opdracht, zoals het verminderen van het aantal routes, het aanpassen van de criteria voor toegang tot het vervoer, of het beperken van de reikwijdte van de dienstverlening. Deze veranderingen vereisen mogelijk heronderhandelingen met de

25

vervoerders die het regionale leerlingenvervoer verzorgen, en kunnen leiden tot aanpassingen in contracten, tarieven en operationele afspraken. Bovendien kan het noodzakelijk zijn om de communicatie met betrokken partijen, zoals scholen, ouders en vervoersbedrijven, te intensiveren om hen op de hoogte te brengen van de nieuwe kaders en eventuele gevolgen voor hun situatie.

Thema 4

Gezondheid

Onze ambities ‘Onze inwoners hebben het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en voeren zoveel mogelijk zelf regie op hun leven’. Positieve gezondheid is een belangrijk uitgangspunt in ons beleid. Het accent ligt niet op ziekte, maar op mensen zelf. Op hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt. Door een brede kijk op gezondheid te hanteren, dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Dit sluit naadloos aan op de ambities van het koersdocument Sociaal Domein. Bij gezond leven hoort ook het bevorderen van een gezonde leefstijl, zoals genoeg bewegen en gezonde voeding. Ook wijzen we inwoners op de nadelige gezondheidseffecten van roken, alcohol en drugs. Uitvoering van het integrale plan van aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 2024 -2026 draagt hieraan bij. Activiteiten in 2025 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2025 uitvoeren. Ambitie 1: Actief en preventief tegengaan van alcohol- en drugsgebruik 1. Deelname aan SKIP DIE TRIP Hilvarenbeek neemt tot in ieder geval 2028 deel aan het regioproject ‘SKIP’.

Binnen deze aanpak zetten we in op de-normalisering van drugsgebruik en de problematiek die daarmee samenhangt, zoals criminaliteit, (verkeers)veiligheid, ondermijning en een toenemende zorgvraag. Meerwaarde om aan te sluiten: - Samenwerking tussen en binnen gemeenten en de partners GGD Hart voor Brabant en Novadic Kentron. Er zijn 32 gemeenten betrokken uit Oost-Brabant. Vanaf medio 2024 krijgen gemeenten uit Midden Brabant de mogelijkheid om aan te sluiten. Hierdoor kan kennis gedeeld worden; - Een algemene/ regionale communicatiestrategie- en boodschap die lokaal ingezet kan worden bij onder andere evenementen en binnen het voortgezet onderwijs; - Een toolbox van interventies als basis voor de lokale aanpak; - Doorontwikkeling van passende monitoring. De middelen en interventies vanuit de regionale aanpak worden intern en extern opgepakt waar dit relevant en toepasbaar is in Hilvarenbeek. 2. Jeugd (groeps)aanpak De stijgende cijfers van jongeren uit Hilvarenbeek die in aanraking komen met de politie, zijn aanleiding om gedurende het jaar te starten met een pilot jongerentafel. Doelstelling van dit overleg is het samenbrengen van signalen, die mogelijk samenhangen met middelengebruik, en zicht krijgen op wat preventief mogelijk is. Om deze gegevens samen te brengen zijn de volgende partners betrokken: gemeente, politie, handhaving (BOA) jongerenwerk en leerplicht.

Om deze pilot mogelijk te maken wordt

26

een convenant en privacy-overeenkomst opgesteld zodat persoonsgegevens, indien noodzakelijk, verwerkt kunnen worden. 3. Werkgroep middelenpreventie De werkgroep, bestaande uit betrokken ketenpartners, zet ook in 2025 in op preventieve activiteiten ten aanzien van alcohol- en drugsgebruik. Aangezien overmatig gebruik een verontrustende trend is binnen onze gemeente, ligt de focus op bewustwording, Bij de organisatie van interventies leggen we zoveel mogelijk verbinding met betrokken inwoners, dorpsondersteuners en verenigingen. Ambitie 2: Actief inzetten op een gezonde leefstijl 4. Uitvoeren plan van aanpak GALA 2024-2026 In het kader van het GALA zijn wij verplicht een aantal ketenaanpakken in te richten. In 2025 gaan we verder met het inrichten van de ketenaanpak Valpreventie. Dit doen wij zowel in regionaal als lokaal verband. Regionaal in samenwerking met de gemeenten in Hart voor Brabant en de GGD en lokaal in samenwerking met de seniorennetwerken, fysiotherapeuten en sport- en beweegaanbieders. Daarnaast zijn we eind 2024 samen met de GGD in GHO verband gestart met het inrichten van de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. In 2025 gaan we hier mee door en evalueren we de resultaten. In 2024 is er ook een coalitie gevormd voor de ketenaanpak Kansrijke start. Dit wordt verder voortgezet in 2025.

Ook willen we met de komst van het gezondheidscentrum onderzoeken op welke manier we in 2025 de ketenaanpak Welzijn op recept kunnen vormgeven. Buiten de ketenaanpakken richten we ons in 2025 op het versterken van de sociale basis. We zetten in op eenzaamheidsbestrijding, mantelzorgondersteuning, het bevorderen van mentale gezondheid en het verbinden van mensen, zoals bij de Voorzorgcirkel. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen met financiële effecten die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema landen maken we hier inzichtelijk. Volksgezondheid ( x € 1.000) Saldi uitvoering bestaand beleid

Lasten

Baten

Saldo 2025

2026

2027

2028

851

149

-702

-702

-702

-702

851

149

-702

-702

-702

-702

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024

Saldi begroting 2025-2028

Mutaties Binnen dit thema zijn er geen mutaties geweest.

27

Programma 2

1.2 Belevend Hilvarenbeek

Thema 1

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

Onze ambities Ruimtelijke ordening In het ruimtelijk domein hebben we de ambitie om integraal te sturen op versterking van de ruimtelijke kwaliteit (gebouwde omgeving, buitengebied, natuur&landschap, erfgoed) van onze gemeente. Die ruimtelijke kwaliteit is namelijk een belangrijke drager van onze dorpse identiteit en bepaalt mede het met plezier en trots wonen in Hilvarenbeek. Sturing gaat vanaf 2024 plaatsvinden via een programmatische aanpak en vanaf 2025 via de nieuwe Omgevingsvisie, waarmee we eigen plannen kunnen beoordelen op hun bijdrage aan de Beekse identiteit. Initiatieven van uit de samenleving kunnen we beter ondersteunen. Volkshuisvesting Om Hilvarenbeek vitaal te houden is het noodzakelijk dat er voldoende en passend woningaanbod is voor starters, gezinnen en senioren. Het is deze mix die er voor zorgt dat onze samenleving kan bruisen. Naast voldoende en passend woningaanbod zijn ook voldoende bouwlocaties nodig. Door lokaal, met initiatiefnemers en marktpartijen, en regionaal, met mede-overheden, samen te werken, zorgen we voor een goed passende volkshuisvesting. We kijken ook naar de behoefte aan andere woonvormen en andere oplossingen voor het woningtekort. Naast kwantiteit is ruimtelijke kwaliteit van bouwplannen ook onze ambitie, waarbij inpasbaarheid in onze gebouwde omgeving en natuur & landschap belangrijke kaders zijn.

Planvorming vindt bovendien altijd plaats met zorgvuldige participatie met de omgeving. Activiteiten in 2025 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2025 uitvoeren Ambitie 1: doelgroepgerichte betaalbare woningen bouwen in alle kernen 1. Opstellen afwegingskader en uitvoeringsprogramma woonzorgvisie In 2024 heeft de gemeenteraad de lokale en de regionale Woonzorgvisies vastgesteld. In de lokale Woonzorgvisie zijn een aantal uitvoeringsmaatregelen opgenomen. Een deel van deze maatregelen kunnen we uitvoeren binnen de bestaande capaciteit en verantwoordelijkheden. We zien echter dat voor een deel van de maatregelen andere werkwijzen nodig zijn. Ook is het nodig dat zowel de externe samenwerkingen als de interne samenwerking tussen het fysieke en sociale domein versterkt wordt. Daarom stellen we een programmaverantwoordelijke aan voor de duur van één jaar. Hier heeft de gemeenteraad in de Voorjaarsnota van 2024 een budget van € 100.000 voor beschikbaar gesteld. In 2024 en 2025 gaat de programmaverantwoordelijke aan de slag met de uitvoering van de Woonzorgvisie.

28

2. Opstellen kaders woningbouw We willen meer kaders om te sturen op de programmering wonen, waaronder ook andere woonvormen (zoals Tiny Houses, seniorenwoningen of woningen voor alleenstaanden), zelfbewoning, transformatie en dorps bouwen. De kaders omtrent Dorps Bouwen zijn in 2023 al geëvalueerd. De beleidsregels over kavelsplitsing, woningsplitsing en kamerverhuur worden eind 2024 naar verwachting vastgesteld. Andere wenselijke kaders worden nu in beeld gebracht en waar nodig in 2025 beleid op gemaakt. De kosten zijn opgenomen in het Collegeprogramma en bedragen € 130.000 In 2023 heeft heeft de gemeenteraad bij de voorjaarsnota 2023(+) € 200.000 beschikbaar gesteld voor het project flexwonen. Eind 2024 wordt verwacht dat de gemeenteraad de locaties vaststelt voor de flexwoningen. Op basis van dat besluit maken we in 2025 de businesscase voor de specifieke locaties. We treffen de voorbereidingen om de locaties bouw- en woonrijp te maken. Dit betekent dat we het bestek en kostenraming per locatie opstellen. In 2025 doen we een voorstel aan de gemeenteraad voor de uitvoering hiervan. 3. Intensiveren woningbouw Voor iedere dorpskern staan in 2025 één of meer woningbouwplannen op de planning. We hebben het al (planologisch) mogelijk gemaakt om te gaan bouwen in Gelderakkers 2, De Welder 2, Hispohalterrein, Hart van Haghorst en Tilbugseweg/Roodloop.

We werken nu nog aan het planologisch mogelijk maken van De Wingerd, Leeuwerik 3 en 4, Beverakkers 5 en Vroonacker 4. Voor de Molenstraat e.o. werken we aan een realistisch woningbouwprogramma binnen de kaders die de gemeenteraad gesteld heeft. In 2025 starten we ook met Gelderakkers 3. Daarnaast zijn er veel grotere en kleinere (particuliere) initiatieven die de woonbehoefte kunnen vervullen. We controleren bij elk project en initiatief of ze voldoen aan de Woonvisie, Woondeal en Woonzorgvisie. 4. Project verbeteren bouwproces en versterken slagkracht in dossier woningbouw We willen de regie op de woningbouw versterken. Dat begint met een goed overzicht van de lopende en toekomstige projecten. Wij hebben al een woningbouw monitor opgesteld en gepresenteerd aan de gemeenteraad. Ook zijn we begonnen met een projectmatige en programmatische aanpak om de coördinatie en regie over de verschillende individuele projecten te vergroten. Het volgende wat we gaan doen is het doorlichten van ons totale woningbouwproces, van idee tot ‘sleutel op de deur’. Hiervoor is het inhuren van externe specialisten noodzakelijk. Het doel hiervan is om de werkprocessen efficiënter (LEAN) te maken en eenduidig toe te passen. Daarnaast leidt een programmatische aanpak tot meer slagkracht in de woningbouwopgave. 5.

Programmatisch werken aan Ruimtelijke Kwaliteit De Omgevingswet vraagt om een samenhangende en gebiedsgerichte manier van werken. Onze ambities en onze strategie uit de Kernvisie omgevingsvisie Samen gezond groeien kunnen we op die manier ook waarmaken. Strategische doelstelling daarbij is dat groei en ruimtelijke kwaliteit in balans blijven. Het gaat er om partijen, projecten en opgaven in een gebied slim te combineren en te zorgen dat waarde wordt toegevoegd die verder gaat dan het belang van een enkele initiatiefnemer. Zodat de Hilvarenbeekse kwaliteit wordt versterkt. Grip krijgen op die balans is mogelijk door programmatisch te werken. Daarmee wordt door de gemeente georganiseerd vanuit samenhang gestuurd. 6. Invulling geven aan de formatie-uitbreiding: beleidsmedewerker Natuur & landschap en erfgoed (knop 44) Natuur, landschap en erfgoed zijn belangrijke dragers van de Hilvarenbeekse identiteit. Deze elementen zijn medebepalend voor de ruimtelijke kwaliteit, maar komen onvoldoende tot uiting. Voor de (regionale) ontwikkeling van een toekomstbestendig landelijk gebied is het noodzakelijk om aandacht te besteden aan opgaves als ‘water en bodem sturend’ en natuur- en waterdoelen bij GGA Kempenland-West, gebiedsvisie De Baars en Kattenberg en visievorming op de Hilvarenbeekse landgoederen.

29

Ook kunnen we zo uitvoering geven aan de door uw raad vastgestelde erfgoednota, zowel in het buitengebied als in de kernen. Initiatieven en ontwikkelingen voor deze beleidsterreinen pakken we samen op met de VNMH, het B-team en de heemkundeverenigingen. Het opgenomen budget is naar beneden bijgesteld op grond van het aangenomen amendement van uw raad van 3 juli 2024. Ambitie 2: behouden en versterken unieke karakter dorpskernen 7. Hart voor Haghorst In 2023 is een besluit genomen over de planvariant. Er komt nieuwbouw van een multifunctionele accommodatie met school, kinderopvang, gymzaal en horeca in één compact gebouw en daarnaast zeventien grondgebonden woningen. In 2024 is de planologische procedure doorlopen en de grondverwerking gestart. In 2025 zal het bestek gereed zijn van de bouwplannen en wordt er gestart met het aanbestedingstraject. 8. Uitvoeren Centrumvisie In 2025 pakken we diverse onderwerpen uit het Uitvoeringsprogramma Centrumvisie verder op. U kunt daarbij denken aan onderwerpen zoals het continueren van het aanjaagteam, verder versterken van het merk Het is hier Echt, het accentueren van het dwaalmilieu en het organiseren van een periodiek overleg met vastgoedeigenaren. 9.

Gebiedsontwikkeling N269 Op basis van de intentieovereenkomst, welke de provincie en gemeente hebben gesloten in 2019, zijn we in een gebiedsgerichte aanpak aan het verkennen en onderzoeken hoe we met de betonbaan en omgeving N269 om kunnen gaan. De ambitie is het integraal aanpakken van uiteenlopende ruimtelijke vraagstukken rondom de N269 (vanaf de turborotonde tot aan de kluifrotonde Mierbeek) ten behoeve van: een goede bereikbaarheid en verkeersveiligheid; doorstroming en beperken van overlast; natuur- en energieopgaven wat bijdraagt aan o.a. het landschap. Nb: Zie ook ambitie 1 onder 1 bij thema 2.2 10. Inzet en verbreding taken gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit Op basis van de Omgevingswet (1 januari 2024) is in 2024 de invoering van een Adviescommissie voorbereid. Deze adviescommissie moet niet alleen verplicht adviseren voor Monumenten maar ook voor Cultuurhistorische objecten en structuren. Er wordt op dit moment mede in GHO verband onderzocht of hiervoor samenwerking kan worden gezocht met een wisselende deskundige plaatselijke aanvulling. Daarnaast zal er gekeken worden naar de mogelijkheden die de commissie biedt om ook te gaan adviseren over natuur, landschap en gezondheidsaspecten. Ambitie 3: Maken Omgevingsvisie 11. Maken omgevingsvisie Eind 2022 hebben we een start gemaakt met de Omgevingsvisie.

De Foto van de Leefomgeving is klaar en in 2024 stelde de gemeenteraad de Kernvisie en Ambities vast. Ook werken we in 2024 de strategie en het uitvoeringsprogramma uit. Ook dit doen we samen met de ketenpartners en de inwoners. Begin 2025 leggen we de Omgevingsvisie ter inzage. Daaropvolgend leggen we de visie aan u voor ter vaststelling. Daarbij zal ook een keuze gemaakt worden voor een aantal uitvoeringprogramma’s Ambitie 4: Voldoen aan onze wettelijke taak van het huisvesten van ontheemden 10 Project structurele aanpak en ontheemden De situatie in de wereld zorgt nog altijd voor grote vluchtelingenstromen. Het aantal asielzoekers en vluchtelingen in Nederland stijgt de komende jaren sterk. Ook de hoeveelheid statushouders die in Hilvarenbeek bij wet gehuisvest moet worden blijft groeien. Momenteel zijn er te weinig opvangplekken en komen er te weinig woningen beschikbaar om deze mensen adequaat op te vangen. Er is sprake

30

van een achterstand in het huisvesten van statushouders én er wordt een beroep op Hilvarenbeek gedaan om extra opvang te realiseren. Naast woonruimte is ook behoefte aan een goede integratie door begeleiding, dagbesteding etc. Op basis van de in juli 2024 door de gemeenteraad vastgestelde Strategische kadernotitie voor huisvesting van ontheemden, blijft onze ambitie in 2025 onverminderd om de achterstand in het huisvesten van Oekraïners en statushouders te verkleinen. Deze strategische kadernotitie is vooruitlopend op het integrale strategisch kader voor de aanpak van ontheemden dat we in 2025 aan uw raad voor besluitvorming voorleggen. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema financieel landen maken we hier inzichtelijk.

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting ( x € 1.000)

Lasten

Saldi uitvoering bestaand beleid

7.654

Saldo 2026 2027 2028 2025 6.064 -1.590 -1.490 -1.464 -1.431

Baten

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen Hart van Haghorst (knop 4)

0

0

0

0

0

-63

Extra budget starterslening (knop 39)

36

0

-36

-36

-36

-6

Programmaverantwoordelijke Woonzorgvisie (knop 40) Formatie-uitbreiding: beleidsmedewerker natuur & landschap en erfgoed (knop 44)

45

0

-45

0

0

0

80

0

-80

-80

-80

-80

0

0

0

431

431

0

0

-89

-89

0

0

0

Nieuwe ontwikkelingen

Dekkingsmaatregelen Privatisering/verkoop vastgoed (knop 72) Mutaties begroting 2025 Bijstelling kostendekkendheid leges 2025 Saldi begroting 2025-2028

7.815

5.975 -1.840 -1.175 -1.149 -1.580

31

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen Hart van Haghorst (knop 4) In de raadsvergadering van 4 juli 2024 ligt het vaststellen van het bestemmingsplan ‘Hart van Haghorst’ met bijbehorende grondexploitatie voor. In het betreffende voorstel wordt voorgesteld de financiële effecten daarvan te verwerken in de voorjaarsnota 2024. Het voorstel leidt tot een negatieve bijstelling van het eerder vastgestelde financiële structurele beleidskader van € 63.000 per jaar vanaf 2028. We vermelden in het raadsvoorstel dat een aantal elementen ook nog kunnen leiden tot bijstelling. U kunt daarbij bijvoorbeeld denken aan de exploitatie van de multifunctionele accommodatie (opbrengsten en kosten), btw-optimalisatie en prijsontwikkelingen. We verwachten uw raad hierover in de 2e helft van 2024 verder over te kunnen informeren. Nieuwe ontwikkelingen Extra budget starterslening (knop 39) Om starters te kunnen helpen bij het financieren van hun eerste woning, kennen wij de Starterslening. Tot op heden is € 2,1 miljoen in dit revolverende systeem gestoken. De middelen waren echter uitgeput. Bij de Voorjaarsnota 2024 heeft de raad daarom bepaald dat er direct een aanvulling komt op het beschikbare budget voor de starterslening. Het gaat om een bedrag van € 1 miljoen wat daarmee extra beschikbaar komt om nieuwe aanvragen te kunnen verwerken.

De financiële lasten daarvan zijn verwerkt in deze begroting. Programmaverantwoordelijke Woonzorgvisie (knop 40) De lokale Woonzorgvisie ligt op 30 mei 2024 ter besluitvorming aan uw raad voor. In deze visie staat omschreven dat we als gemeente een stevigere rol willen pakken om te zorgen dat we onze ambities – samen met onze ketenpartners en inwoners – kunnen verwezenlijken. Daarom stellen we een aantal uitvoeringsmaatregelen voor. Een deel van deze maatregelen kunnen binnen bestaande capaciteit of verantwoordelijkheden worden ingevuld. We zien echter ook dat er andere werkwijzen nodig zijn en dat het nodig is om niet alleen externe samenwerking, maar ook interne samenwerking tussen het fysieke en sociale domein te versterken. De opgaven zijn van een dusdanige omvang dat we hier binnen onze bestaande ambtelijke capaciteit geen ruimte voor hebben. Daarom achten we het noodzakelijk om een programmaverantwoordelijke aan te stellen voor 0,6 Fte. Deze programmaverantwoordelijke stellen we in eerste instantie aan voor één jaar. Gedurende dit jaar kijken we naar mogelijkheden om deze taak structureel te beleggen. De kosten om een programmaverantwoordelijke in te huren voor één jaar schatten we in op € 100.000, verdeeld over 2024 en 2025.

Formatie-uitbreiding: beleidsmedewerker Natuur & landschap en erfgoed (knop 44) Natuur, landschap en erfgoed zijn belangrijke dragers van de Hilvarenbeekse identiteit. Deze elementen zijn medebepalend voor de ruimtelijke kwaliteit, maar komen onvoldoende tot uiting. Voor de (regionale) ontwikkeling van een toekomstbestendig landelijk gebied is het noodzakelijk om aandacht te besteden aan opgaves als ‘water en bodem sturend’ en natuur- en waterdoelen bij GGA Kempenland-West, gebiedsvisie De Baars en Kattenberg en visievorming op de Hilvarenbeekse landgoederen. Ook kunnen we zo uitvoering geven aan de door uw raad vastgestelde erfgoednota, zowel in het buitengebied als in de kernen. Initiatieven en ontwikkelingen voor deze beleidsterreinen pakken we samen op met de VNMH, het B-team en de heemkundeverenigingen. Het opgenomen budget is naar beneden bijgesteld op grond van het aangenomen amendement van de gemeenteraad van 3 juli 2024.

32

Dekkingsmaatregelen Privatisering/verkoop vastgoed (knop 72) Op dit moment is de gemeente bezig met een strategische vastgoedbeleid (gericht op gemeentelijk accommodatie (inclusief scholen). De richting is dat de gemeente Hilvarenbeek eenzelfde rol blijft hanteren. Ten aanzien van sportaccommodaties (kleedkamers) kan dat wellicht wijzigen. De strategische positie ten aanzien van vastgoed is relatief klein: - Er zijn nog een paar gebouwen, bijvoorbeeld woonhuizen, die de gemeente niet gebruikt voor eigen dienstverlening. Een paar kunnen mogelijk afgestoten worden. Een aantal panden kunnen nog wel gebruikt worden voor opvang vreemdelingen. - Vastgoed is nu niet altijd kostendekkend (huurinkomsten). Dit zou nog verder onderzocht kunnen worden. Mutaties begroting 2025 Bijstelling kostendekkendheid leges 2025 Jaarlijks stellen we onze legestarieven voor het volgend jaar bij en maken we daarbij een berekening voor de kostendekkendheid. De totale opbrengsten mogen namelijk niet meer zijn dan de totale kosten. Ook nu hebben we de legestarieven 2025 bijgesteld en in deze begroting financieel vertaald. U neemt met het raadsvoorstel belastingverordeningen 2025 het besluit over de legestarieven 2025.

Thema 2

Verkeer en vervoer

Onze ambities Een toegankelijk en veilig openbaar gebied voor alle inwoners. Maatregelen voor het vergroten van de verkeersveiligheid zijn onder andere opgenomen in het Gemeentelijk Verkeersplan (GVP) en in het Parkeerbeleidsplan. Ook in de centrumvisie zijn verkeersveiligheid en toegankelijkheid belangrijke onderwerpen. Het uitgangspunt is een weginrichting die de verkeersveiligheid verhoogt. Bijzonder aandachtspunt is de toegankelijkheid van voetpaden en fietspaden. We voeren de verkeerstechnische werkzaamheden hoofdzakelijk uit door deze met andere werken te combineren, zoals reconstructies van wegen en/of onderhoud aan wegen en/of riolering. Activiteiten in 2025 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2025 uitvoeren. Ambitie 1: zorgen voor een toegankelijk en veilig openbaar gebied 1. Uitwerken alternatieve routes landbouwverkeer De afgelopen jaren heeft het Team Landbouwverkeer gewerkt aan de eerste stappen op weg naar een sluitend netwerk van alternatieve routes om de dorpskern heen. We bereiden een nieuwe, uitgebreidere vergunningsaanvraag voor het noordwestelijk kwadrant voor en brengen die in procedure. Daarna weten we of we kunnen starten met de aanleg van de alternatieve route in het noordwestelijk kwadrant. Het zuidwestelijk kwadrant bekijken we later. In 2021 stelde uw raad het tracé voor beide westelijke kwadranten vast.

In 2025 vervolgen we het onderzoek naar de mogelijkheden voor het noordoostelijk kwadrant. In 2023 zijn de eerste resultaten van de verkenning aan de commissie Ruimte gepresenteerd en in 2024 heeft het participatieproces plaatsgevonden. Hierin zijn gebruik van de betonbaan door landbouwverkeer en het gebruik van de Lange Dijk door landbouwverkeer als de twee varianten gepresenteerd. In 2025 streven we naar een definitieve keuze en verdere uitwerking van één van deze varianten. Voor de zuidoostelijk kwadrant blijven we in gesprek met de provincie over een eventuele toelating van landbouwverkeer op het gedeelte van de N269 tussen de kluifrotonde en de rotonde aan de Lage 33

Mierdseweg en Groenstraat te Esbeek. De provincie heeft aangegeven dat hierbij de samenhang met de noordoostelijk kwadrant (Betonbaan of Lange Dijk) belangrijk is. 2. Autoluw of autovrij maken Hoge Zij In het derde kwartaal van 2023 is de Hoge Zij autovrij gemaakt. Volgend op dit project, loopt momenteel de verkenning voor een herinrichting van de Hoge Zij, conform de afspraken uit de Centrumvisie. Beoogde datum van uitvoering herinrichting: najaar 2025. Ambitie 2: het ontwikkelen van een mobiliteitsplan 3. Mobiliteitsplan In 2025 actualiseren van het gemeentelijke mobiliteitsplan in samenspraak met de Omgevingsvisie. Bij de ontwikkeling van het nieuwe beleid betrekken we inwoners, ondernemers, gemeenteraad en andere belangrijke stakeholders. Aan het nieuwe beleid koppelen we een uitvoeringsprogramma en een overzicht van de benodigde middelen voor de uitvoering. Het actualiseren van het mobiliteitsbeleid betalen we uit bestaande financiële middelen. 4. Ontwikkelen nieuw Laadpalenbeleid elektrische voertuigen In samenwerking met regio Hart van Brabant, wordt in het kwartaal drie van 2024 een nieuw regionaal laadpalenbeleid opgeleverd. Hierop volgt een herijking van het gemeentelijke laadpalenbeleid, die (waar mogelijk) aansluit op het regionale beleid.

Het gemeentelijke laadpalenbeleid zal daardoor opnoeuw vastgesteld gaan worden is onderdeel van de komende concessie voor publieke laadpalen. 5. Mostaert In 2025 blijven we het project van de Mostaert in Esbeek faciliterend ondersteunen. Dit blijven we doen binnen de bestaande middelen. In het nieuwe mobiliteitsplan betrekken we het initiatief van de Mostaert. Hierin geven we uw gemeenteraad de gelegenheid om een integrale afweging te maken binnen alle mobiliteitsvraagstukken en wensen die er in onze gemeente spelen of leven. Ook bekijken we aan de hand van de resultaten van de maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA) of we koppelingen met andere beleidsterreinen kunnen maken. 6. Snelfietsroute F58 via Wilhelminakanaal In 2025 gaan we in samenwerking met de gemeente Oisterwijk de uitvoering van het routedeel vanaf de ophaalbrug in Biest-Houtakker tot aan de gemeentegrens met Tilburg voorbereiden. Aan de hand van de planvorming bepalen we de concrete uitvoeringsdatum. In 2025 maken we ook verdere afspraken met de provincie Noord-Brabant over de routedelen die voor de langere termijn staan gepland. Dit is vanaf de ophaalbrug Biest-Houtakker tot de gemeentegrens met Oirschot. Voor de langere termijn maatregelen zijn nog geen financiële middelen gereserveerd. Ambitie 3: Mensgerichte verkeerseducatie 7.

Uitbreiding verkeerseducatie In 2025 gaan we verder met het aanbieden van verschillende lespakketten voor diverse doelgroepen binnen onze gemeente. Hieronder vallen de lesprogramma’s voor het Brabants Veiligheidslabel, de verkeerseducatie rondom landbouwverkeer, opfriscursus voor senioren, de scootmobielcursus, fietsworkshops, dode hoek, educatie voor leerlingen die naar de middelbare school gaan en fietsverlichtingsacties. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema financieel landen maken we hier inzichtelijk.

34

Verkeer en vervoer ( x € 1.000)

Lasten

2026

2027

2028

Saldi uitvoering bestaand beleid

1.686

Baten Saldo 2025 38

-1.648

-1.733

-1.859

-1.932

40

0

-40

-20

0

0

30

0

-30

-25

-13

-27

25

0

-25

0

0

0

1.781

38

-1.743

-1.778

-1.872

-1.959

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen Kwaliteit en duurzaamheidsverbeteringen onderhoud grassportvelden (knop 10) Groot onderhoud van de grassportvelden (knop 11) Nieuwe ontwikkelingen Faciliteren stichting Esbeek Sport (knop 38) Saldi begroting 2025-2028

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen Kwaliteit en duurzaamheidsverbeteringen onderhoud grassportvelden (knop 10) Het (opnieuw) aanbesteden van het bestek voor het onderhouden van de grassportvelden heeft ertoe geleid dat we als gemeente een nieuwe stap richt kwaliteit en duurzaamheidsverbeteringen kunnen zetten. De aannemer gaat een aantal processen doorvoeren die voor de continuïteit van de velden zorgen, waar mogelijk een kwaliteitsverbetering opleveren en die duurzamer zijn voor mens en dier. Daar waar we geen chemische bestrijding meer toepassen zijn er andere werkzaamheden nodig om de grasmat te onderhouden. De verenigingen gaan werken met een ‘Hilvarenbeek Sportapp’ een nieuwe communicatietool voor een vlotte communicatie. Robotmaaiers voor alle grasvelden. Afstemming van (ondergrondse) beregening, toepassen van nieuwe grassoorten die beter bestand zijn tegen droogte/hitte en hevige regenval en het optimaliseren van de organische bemesting. Op de korte termijn hebben we daardoor te maken met een budgetoverschrijding maar door de nieuwe processen kunnen we op termijn winst behalen. Door het slimmer en effectiever inzetten van mens en machine halen we meer uit onze grasportvelden.

Groot onderhoud van de grassportvelden (knop 11) Naar aanleiding van het op de markt brengen van het bestek voor het onderhouden van de graasportvelden hebben we een meerjarig onderhoudsplan laten opstellen. Dit is een uitgebreid document met daarin tot in detail uitgewerkte staat van de grassportvelden en wanneer het betreffende veld aan het groot onderhoud toe is. Deze planning geeft een prima vooruitzicht (tot en met 2038) om de kwaliteit van de grassportvelden op peil te houden. Naar de maatstaven van de gemeente Hilvarenbeek. Nieuwe ontwikkelingen Faciliteren stichting Esbeek Sport (knop 38) Werkgroep (stichting) Esbeek Sport ontwikkelt een lange termijn plan voor vernieuwing van Sportpark Esbeek en wil de gemeente betrekken (i.v.m. kennis en afstemming). Het is een ontwikkeling buiten het collegeprogramma en beleid. De werkgroep verwijst naar een eerdere intentieovereenkomst: "Gemeente zal participeren in een dergelijke projectorganisatie en stelt daarvoor mensuren ter beschikking voor het meedenken, sparren, ondersteunen bij subsidieverwerving, aanleveren van gevraagde en beschikbare informatie en voor de interne afstemming en advisering van de gemeente".

Voorbehoud: In het geval behandeling (raadscyclus vier 2024) van de nota van Uitgangspunten accommodatie- en vastgoedbeleid uitgangspunten hiertoe concreet aanleiding geeft is het college bereid de uitwerking van het initiatief te faciliteren d.m.v. het ter beschikking stellen van een externe adviseur.

35

Voorstel is om eenmalig € 50.000 te begroten, verdeeld over 2024 en 2025. De middelen zijn bedoeld om aan Stichting Esbeek Sport te faciliteren zodat deze partij (zelf) extern advies/een extern adviseur in kunnen schakelen om hun in de kennis te voorzien waar die nu op vastloopt met hun initiatief. Het risico als we dit niet doen, is veroudering/belemmering van het sportpark voor hun ontwikkeling om het toekomstbestendig te houden/maken.

Thema 3

Openbare ruimte

Onze ambities Behouden en versterken van het groene karakter. Dit is één van de ambities uit de toekomstagenda HLVRNBK2030 en het Samenlevingsakkoord 2022-2026. Het is en blijft belangrijk om biodiversiteit te verbeteren en versterken in de openbare ruimte. We werken hier op verschillende manieren aan. Zoals maaien we bijvoorbeeld de bermen en watergangen anders: ‘Maai mei niet’ en stimuleren we inwoners om hun kennis en kunde in te zetten om de leefbaarheid te behouden en verbeteren. We moeten zuinig zijn op onze zandpaden en bermen. Ze bieden leefruimte aan vogels, kleine zoogdieren, insecten, bloemen en planten. We beschermen cultuurhistorisch waardevolle zandpaden en zetten ons in voor een verantwoord en gifvrij beheer. Meer over onderhoud van openbaar groen, openbare verlichting of speeltoestellen in de openbare ruimte leest u in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. Activiteiten in 2025 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2025 uitvoeren. Ambitie 1: Behouden en versterken groene karakter van onze gemeente 1. Versterken identiteit van alle kernen en buitengebied Bij reguliere onderhoudswerkzaamheden houden we rekening met de individuele karakters van de dorpen en het buitengebied. We proberen zoveel mogelijk werk te combineren om de kernen mooier en veiliger maken. In 2025 gaan we verder met de uitvoering. 2.

Een integraal beleidskader openbare ruimte Vanuit de omgevingsvisie volgt een programma openbare ruimte, waarin de kaders gesteld worden voor de aanpak van zandpaden, bomen, berm en groen in samenhang met elkaar. Hierdoor zijn er geen aparte beleidsplannen meer nodig voor individuele onderdelen in de openbare ruimte. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema financieel landen maken we hier inzichtelijk. Openbare ruimte ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo 2025

2026

2027

2028

Saldi uitvoering bestaand beleid

2.003

63

-1.940

-1.945 -1.979

-1.976

0

0

0

0

-25

0

0

2

2

2

2

2

2.003

65

-1.938

-1.943 -2.002

-1.974

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Nieuwe ontwikkelingen Achterst. oh. bomen/groen (knop 42) Dekkingsmaatregelen Verhogen van de kostendekkendheid ten aanzien van Algemene Dienstverlening en APV (knop 150) Saldi begroting 2025-2028

36

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Nieuwe ontwikkelingen Achterst. oh. bomen/groen (knop 42) Onlangs is een boom omgevallen met een ongeluk tot gevolg. Deze boom stond in de strook die, zoals aangegeven in de wegenlegger, op grond van de gemeente Hilvarenbeek. In de wegenlegger is vastgelegd dat wij als gemeente verantwoordelijk zijn voor een strook van een meter of tot insteek sloot verantwoordelijk zijn voor het aanwezige groen. Deze keer was er gelukkig geen persoonlijke letselschade. Aanleiding om eens gestructureerd naar de bomen en groen te kijken. De bomen en groen te controleren, veiligheidsaspecten meenemen en waar nodig een snoeiopdracht uitzetten. Dekkingsmaatregelen Verhogen van de kostendekkendheid ten aanzien van Algemene Dienstverlening en APV (knop 150) Volgens de begroting zitten we nu op een kostendekkendheid van ongeveer 90%. Met deze maatregel zetten we in op 100% kostendekkendheid.

Thema 4

Milieu

Onze ambities Binnen dit thema staat duurzaamheid centraal. We zien het als rode draad door allerlei ontwikkelingen en activiteiten heen. We maken eerst een compleet beeld van de stand van zaken, daarna stellen we de ambitie vast en werken we een concreet uitvoeringsplan uit. We bekijken het onderwerp duurzaamheid als geheel, omdat het te maken heeft met de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS), Global Goals, brede welvaart en het sociaal domein. Het gaat om veranderingen op verschillende gebieden, als energie, warmte, grondstoffen, klimaat, water en mobiliteit en het buitengebied. We moeten rekening houden met beleid van bovenaf en externe factoren, maar gaan lokaal aan de slag met haalbare mogelijkheden. Activiteiten in 2025 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2025 uitvoeren. Ambitie 1: Vergroten klimaatbestendigheid Hilvarenbeek 1. Actualiseren Paraplunota Duurzaamheid Hilvarenbeek 2019-2022 De duurzaamheidsopgave is groot en belangrijk. Globale veranderingen zijn ook lokaal te merken. Heftiger buien, afnemende biodiversiteit, oplopende temperaturen enzovoorts. De basis voor de aanpak vormen de “Parijs-doelstellingen”, vertaald in het Klimaatakkoord. Deze zijn verder op regionaal en lokaal niveau vertaald.

Duurzame opwekken van elektriciteit, isoleren van woningen en andere vormen van warmte, circulair gebruik van grond- en bouwstoffen, duurzame mobiliteit, het versterken van de biodiversiteit en het realiseren van klimaat-adaptieve maatregelen zijn voorbeelden van wat er te doen staat. Om de doelstellingen goed op lokaal niveau te vertalen en ‘up to date’ te houden passen we in 2025 de Paraplunota Duurzaam Hilvarenbeek 2019-2022 aan. Hierin beschrijven we de manier waarop we werken aan een duurzame gemeente, met aandacht voor de kwaliteiten van onze zes kernen, ons landschap, de economie en de samenleving. We evalueren waar we nu staan op het gebied van duurzaamheid, bepalen onze ambitie en maken een concreet uitvoeringsplan met concrete en heldere doelstellingen en de daarvoor benodigde budgetten. 2. Opzetten Programma Duurzaamheid In de Paraplunota Duurzaamheid staat beschreven WAT we willen bereiken en WAAROM op het gebied van duurzaamheid. HOE we de doelstellingen bereiken staat niet beschreven. Het doel van het Programma Duurzaamheid is om het waarom, wat en hoe aan te passen en met elkaar te verbinden. De hoofdlijnen voor deze vier uitdagingen (energietransitie, natuur en klimaat, circulaire economie en duurzame mobiliteit) werken we in het Programma Duurzaamheid uit. 37

3. Uitvoeren klimaatprojecten vanuit de REKS In 2024 is een aantal projecten afgerond in het kader van regionale REKS klimaatprojecten. Dit is een aantal afkoppelprojecten waardoor schoon regenwater wordt afgevoerd en daarmee bijdraagt aan het tegengaan van verdroging. Daarnaast loopt een aantal regionale projecten rond het verduurzamen van bedrijventerreinen, lokaal afgestemd watermanagement, de bodem weerbaarder maken en bodemleven stimuleren. Het project ‘regionale klimaatscoretool’ ronden we in de eerste helft van 2025 af. De klimaatscoretool helpt ons klimaatdoelstellingen op regionaal en lokaal niveau goed te monitoren. Ook de komende jaren zetten we in op concrete projecten die in regionaal verband worden opgepakt. 4. Publiek Ontwikkelbedrijf vanuit de REKS Acht gemeenten in de Regio Hart van Brabant hebben gezamenlijk een Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) opgezet. De gemeente Hilvarenbeek maakt hier als aandeelhouder onderdeel van uit en heeft in 2023 aandelen aangekocht. Het bedrijf geeft sindsdien uitvoering aan de energie- en klimaatopgaven uit de REKS. Voor de gemeente Hilvarenbeek betekent dit concreet dat het POB naar ontwikkelmogelijkheden zoekt binnen de zoekgebieden De Baars en Kattenberg. 5.

Uitvoeren programma Klimaatmakers Hilvarenbeek 2022-2026 In 2024 hebben we in het kader van het programma Klimaatmakers Hilvarenbeek met succes een aantal lokale projecten uitgevoerd. Voorbeelden daarvan zijn ‘Stoeptegel eruit en plantje erin’, de geveltuintjes in de Wouwerstraat en de Sedumdak actie. Deze laatste is zo succesvol dat de doelstelling ruimschoots wordt gehaald. Ook de komende jaren zetten we een aantal van deze acties door en ontwikkelen we nieuwe, zoals de pilot Modeltuin waarin we willen laten zien hoe je ook als inwoner met je tuin een verschil kan maken. 6. Uitvoeren van de Transitievisie Warmte en het Warmteprogramma De Transitievisie Warmte (TVW) beschrijft de eerste stappen naar een aardgasvrije gemeente. In de TVW wordt duidelijk ingezet op het nemen van zogenoemde ‘no-regret maatregelen’; energie besparen en isoleren. De komende jaren geven we daar uitvoering aan door het Nationaal Isolatieprogramma uit te rollen. Vanuit de WGIW (Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie) is het verplicht voor gemeenten om een Warmteprogramma op te stellen. Het Warmteprogramma is een herijking van de TVW. Gemeenten moeten dit Warmteprogramma uiterlijk 31 december 2026 gereed hebben. Daarnaast werken we aan de Wijkuitvoeringsplannen, wat de uitgewerkte plannen op wijkniveau vanuit de TVW/Warmteprogramma zijn. 7.

Gebiedsvisie De Baars Rondom gebied de Baars werken we aan een gebiedsvisie. Dit doen we samen met omliggende gemeenten Tilburg, Oisterwijk en Goirle en met het Waterschap. Na oprichting van het Publiek Ontwikkelbedrijf (POB), is er vanuit het POB een projectleider aangesteld die ervoor zorgt dat er een gebiedsvisie wordt opgesteld met een NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) en dat er een MER wordt doorlopen. Dit doet de projectleider in samenwerking met de inliggende gemeenten, een gebiedsregisseur (namens de vier gemeenten), en het Waterschap. We verwachten dat de gebiedsvisie in 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd ter vaststelling. 8. Gebiedsontwikkeling Energiehub Kattenberg In maart 2022 zijn we samen met gemeente Oisterwijk gestart met de verkenning naar de mogelijkheden van een gebiedsontwikkeling in Energiehub Kattenberg. Deze verkenning is afgerond in 2024. Waar we in eerste instantie vanwege het brede trechterings- participatie en m.e.r.-proces samenhang zagen met gebied De Baars, zien we nu dat deze samenhang beperkt is. Ook is de verwachte efficiëntiewinst niet meer evident. De verschillende dynamieken in de twee gebieden kunnen elkaar juist verstoren of vertragen, als we vasthouden aan een gezamenlijk proces. Als er gekozen wordt om beide processen los te koppelen van elkaar zal er een Plan van Aanpak (PvA) voor de gebiedsontwikkeling

38

Energiehub Kattenberg ter besluitvorming aan de colleges van Burgemeester en Wethouders voorgelegd worden. Dit PvA wordt vervolgens ter informatie aan de gemeenteraad voorgelegd. In 2025 maken we een start met fase één: kennisgeving participatie/NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau). 9. Het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP) voor een ontheffing op de Omgevingswet (voorheen Wet Natuurbescherming). In augustus 2023 heeft de Raad van State een uitspraak gedaan over het isoleren van woningen in relatie tot ecologisch onderzoek. Bij isolatie-ingrepen aan de schil van de woning is er een verplichting om een ecologisch onderzoek uit te laten voeren. Het kost veel tijd en geld om dit op woningniveau uit te laten voeren. Gemeenten mogen daarom een soortenmanagementplan maken waarin ecologisch onderzoek maatregelen nemen op gebiedsniveau gebeurt. Dit zorgt ervoor dat grootschalig isoleren kan doorgaan, wat anders niet mogelijk zou zijn. Gemeente Hilvarenbeek laat het soortenmanagementplan door een extern ecologisch adviesbureau opstellen. Dit duurt ongeveer twee jaar vanaf de start ecologisch onderzoek. We zijn hier tot 2027 mee bezig. 10. Structurele bijdrage energietransitie in Programma Duurzaamheid In de VJN 2024 is akkoord gegeven op de structurele bijdrage energietransitie in Programma Duurzaamheid.

Een deel van het budget wordt ingezet voor het Warmteprogramma en de Wijkuitvoeringsplannen. Deze zijn eerder beschreven onder de kop ‘uitvoeren van de Transitievisie Warmte en het Warmteprogramma’. Daarnaast wordt een deel van het budget ingezet voor communicatie over de warmtetransitie. Ambitie 2: Van afval naar grondstof 11. Vaststellen nieuw grondstoffenbeleid In 2025 vervolgen we de implementatie van het grondstoffenbeleid en de implementatie van GFECocons voor de hoogbouw. De investering van de GFE cocons van € 80.000 stelde de gemeenteraad met voorjaarsnota 2024 beschikbaar. In het eerste kwartaal van 2025 liggen de accenten op het evalueren en analyseren van de resultaten van beide ontwikkelingen. Hierover gaan we actief communiceren met onze inwoners. Het jaar 2025 beschouwen we als een ontwikkelingsjaar om vanuit de nu nog reactieve operatie naar een proactieve operatie te gaan. Hierin sturen we op prestatie-indicatoren waarmee we meten of gestelde doelen behaald worden. De effecten en doelstellingen van het nieuwe beleid worden hierin meegenomen. Dit zal periodiek met het college gecommuniceerd worden. Deze uitkomsten betrekken we bij de verdere uitwerking van het grondstoffenbeleid en tariefstelling voor 2026 en verder. In 2025 voeren we ook een aanbestedingsprocedure uit voor de exploitatie van de milieustraat, omdat het huidige contract afloopt per Q2 2025.

De kosten hiervoor ramen we op € 25.000 en brengen we ten laste van de egalisatievoorziening. De effecten voor de tarieven door het nieuwe grondstoffenbeleid staan in de paragraaf ‘Lokale Heffingen’. Ambitie 3: Transitie milieu naar de Omgevingswet 12. Milieugerelateerde onderdelen waar nodig actualiseren en inregelen in het Omgevingsplan In de transitiefase van het tijdelijk Omgevingsplan naar de definitieve versie (2024 t/m 2031) zijn er een aantal milieu gerelateerde onderdelen die ingeregeld moeten worden en soms ook een aanpassing vereissen vanwege (komende) wetswijzigingen.

39

Geur De gehanteerde gebiedsindelingen uit de Geurverordening zijn achterhaald. Een bredere heroverweging van de gebieden (en andere onderdelen) uit de gebiedsvisie Geurhinder en veehouderij die ten grondslag ligt aan de Geurverordening en de kaart is nodig. Daarnaast heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op 7 juli 2023 een brief gestuurd aan de Tweede Kamer over een aanpassing van de geurregelgeving waarbij normen en standaardwaarden worden herzien. Externe veiligheid Als gemeente moeten we voorschriftgebieden aanwijzen in het omgevingsplan. Een voorbeeld hiervan is dat zeer kwetsbare gebouwen (gebouwen met minder zelfredzame personen zoals scholen of zorglocaties) niet overal gebouwd kunnen worden. We zullen eerst als gemeente keuzes moeten maken waar we wel/geen kwetsbare gebouwen of bedrijven met risico’s willen. Bodem Door de omgevingsdiensten zijn enkele omissies geconstateerd in de omgevingswet rond het thema bodem. Daarnaast heeft de OMWB een addendum gemaakt op de nota bodembeheer en loopt er een onderzoek naar diffuus lood in de bodem van speelplaatsen. Geluid De Omgevingswet heeft op uiteenlopende wijzen gevolgen voor monitoring, evaluatie en gegevensverzameling. Bij het aanvullingspoor geluid moet er speciale aandacht zijn voor gegevensverzameling van geluid. Er komen nieuwe normen en meetwaarden.

Gemeenten moeten een 'basisgeluidemissie' (BGE) vaststellen voor wegen met een verkeersintensiteit vanaf duizend motorvoertuigen per dag. Rond wegen ontstaan geluidsaandachtsgebieden, die een indicatie zijn van geluidsbelasting op gebouwen. Gemeenten moeten daarna de BGE te volgen. De startdatum voor de BGE is bepaald op 1 januari 2026. Uiterlijk 1 juli 2028 moet de gemeente de resultaten van de monitoring presenteren aan de gemeenteraad. Daarna moet dit elke 5 jaar gemonitord te worden. Ambitie 4: Werken aan een gezonde, loodvrije openbare ruimte 13. Opstellen beleid voor risicolocaties bodemverontreinigingen met lood We nemen deel aan het project diffuus bodemlood van de provincie Noord-Brabant in 2023. Diffuus bodemlood is de term voor bodemverontreinigingen met lood die geen duidelijke kern of begrenzing hebben. Het doel van het project is om te bepalen of en waar openbare (speel)locaties zijn met gezondheidsrisico’s door blootstelling aan lood. Deelname biedt de mogelijkheid van bodemonderzoek en het treffen van maatregelen door de provincie. Waarschijnlijk landen de resultaten van het onderzoek in beleid voor deze locaties. Ambitie 5: Duurzaam ondernemen 14. Het opstellen van een Green Deal voor bedrijventerrein Mierbeek In samenwerking met Midpoint Brabant werken we in 2025 aan de afronding en uitvoering van een Green Deal op bedrijventerrein Mierbeek.

In de Green Deal maken we met verschillende partijen (overheid, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties) afspraken over duurzame doelen die we samen willen bereiken. We leggen vast wat we willen bereiken, wat de aanpak is en welke bijdrage iedere partij levert. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2024 in dit thema financieel landen. Ook de nieuwe ontwikkelingen die we in deze begroting hebben doorgevoerd en in dit thema financieel landen maken we hier inzichtelijk.

40

Milieu ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo 2025

2026

2027

2028

Saldi uitvoering bestaand beleid

4.541

4.160

-381

-458

-482

-482

Afvalcontainers (knop 12.1)

40

0

-40

-40

-40

-40

Dekking egalisatievoorziening afval (knop 12.2) Vervangen persinstallatie op de milieustraat t.b.v. huishoudelijk afval (knop 13.1) Vervangen persinstallatie op de milieustraat t.b.v. huishoudelijk afval - dekking afvalstoffenheffing (knop 13.2) Vervanging bestaande brug Watermolenweg over de Reusel (knop 14.1) Dekking voorziening riolering (knop 14.2)

0

40

40

40

40

40

0

0

0

-25

-25

-25

0

0

0

25

25

25

9

0

-9

-9

-9

-9

0

9

9

9

9

9

100

100

0

-10

-10

-10

0

60

60

60

60

60

0

90

90

90

90

90

0

8

8

8

8

8

200

200

0

0

0

0

4.890

4.667

-223

-310

-334

-334

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen

Nieuwe ontwikkelingen Opstellen soortenmanagementplan (SMP) voor een ontheffing op de Wet Natuurbescherming (knop 46) Dekkingsmaatregelen Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing verhogen (knop 86) Kostendekkendheid Rioolheffing verhogen (knop 88) Mutaties begroting 2025 Bijstelling kostendekkendheid leges 2025 Energietransitie in Programma Duurzaamheid (knop 47) Saldi begroting 2025-2028

Mutaties voorjaarsnota(+) 2024 Autonome ontwikkelingen Afvalcontainers (knop 12.1) Aanschaf GFE-cocons GFE-cocons zijn kleine verzamelcontainers voor groente-, fruit- en etensresten voor de hoogbouw. In 2023 hebben we een Europese aanbestedingsprocedure gehouden voor de huis-aan-huis-inzameling van GFT, PMD en restafval. In deze aanbesteding hebben we de aanschaf van deze GFE-cocons al wel aangekondigd, maar we hadden de invoering voorzien in 2025 of 2026. De raad heeft op 14 december 2023 aangegeven dat de GFE-cocons zo spoedig mogelijk geplaatst moeten worden. Omdat de uitvoering nog niet was voorzien in 2024 vragen we voor de aanschaf van de cocons een investeringskrediet van € 80.000. De cocons schrijven we in tien jaar af en leidt daardoor tot jaarlijkse kapitaallasten van € 9.000 vanaf 2025. Ledigen GFE cocons De GFE-cocons moeten wekelijk worden geleegd. De lediging van deze containers nemen we eens in de twee weken mee in de rondes van de reguliere GFT-inzameling. Voor de lediging van de overige 26 weken bedragen de kosten voor de tweede helft van 2024 daarvan € 5.000 en vanaf 2025 € 10.000 per jaar.

41

Aparte inzameling van luier- en incontinentiemateriaal In de raadsvergadering van 14 december 2023 besloot uw raad met een motie dat het college werd opgedragen een systeem voor de aparte inzameling van luier- en incontinentiemateriaal vóór 1 april 2024 in te voeren. Per 1 maart 2024 zijn er op 10 locaties wijkverzamelcontainers geplaatst. De exploitatiekosten voor de aparte inzameling bestaan uit verwerkingskosten, op- en overslag en aftransport per ton, het ledigen van de containers en de huur van negentien containers. Op jaarbasis bedragen de kosten € 31.000. Tegelijkertijd verwachten we op jaarbasis een besparing van € 10.000 doordat we minder restafval produceren. Dekking egalisatievoorziening afval (knop 12.2) De kosten voor het jaar 2024 verrekenen we met de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. De kosten voor de jaren daarna betrekken we in de tariefstelling afvalstoffenheffing. Vervangen persinstallatie op de milieustraat t.b.v. huishoudelijk afval (knop 13.1) De huidige persinstallatie is sterk verouderd. Ongeveer 6 jaar geleden was hij al economisch afgeschreven nu ook technisch. We hebben regelmatig reparaties om alles werkend en veilig te houden. Om de installatie in 2025 te vervangen is € 300.000 benodigd. We schrijven hierover in vijftien jaar af, wat resulteert in een kapitaallast van € 25.000.