13 Vastgestelde Jaarstukken 2022

Deze ‘doorstart’ na corona zorgde in korte tijd voor erg veel aanvragen voor het mogen houden van evenementen. Voorst hebben in 2022 als pilot 4 grote meerdaagse muziekfestivals op de Beekse Bergen plaatsgevonden. Het tijdig indienen (conform het evenementenproces) door organisatoren van de desbetreffende aanvragen of het doen van een melding was daarbij niet altijd mogelijk. Dit alles heeft zowel voor de hulpdiensten als gemeente de nodige flexibiliteit en extra inzet gevergd om de aanvragen te beoordelen en de evenementen toch plaats te kunnen laten vinden. Voor 2023 verwachten wij in dit kader meer rust en aldus conform het evenementenproces de aanvragen voor een evenement te kunnen behandelen. 2. Herzien van het drugsbeleid bij evenementen In 2022 hebben wij in driehoek verband (OM, politie en burgemeester) afspraken gemaakt over te tolerantiegrenzen ten aanzien van het drugsbeleid bij evenementen. Daarnaast is er gewerkt aan een regionaal Startnotitie Evenementen waar dit onderwerp een van de prioriteiten zal zijn. In 2023 zal de regionale samenwerking verder vorm krijgen. Ambitie 2: Aanpak ondermijning vervolgen 3. Vergroten van de bewustwording bij onze inwoners en stimuleren Meld Misdaad Anoniem Uit onderzoek blijkt dat inwoners van Hilvarenbeek zich heel veilig voelen in onze gemeente.

Aanvullende hierop heeft het project om de meldingsbereidheid te vergroten mooie resultaten geboekt. Zo is er een sociale mediacampagne gedraaid en heeft er een escaperoom in Hilvarenbeek gestaan. In 2023 willen we een aantal acties terug laten komen.

24

4. Implementatie herziene Bibob-beleid In 2022 zijn stappen gezet om de medewerkers bewuster maken van het Bibob proces. Er zijn in 2022 diverse trainingen gevolgd door medewerkers. 5. We blijven alert op criminaliteit in ons buitengebied Vorig jaar hebben zijn diverse controles uitgevoerd en is geïnvesteerd in het beter uitrusten van de groene BOA. Er is flink ingezet op het vergroten van de bewustwording van de raad, het college en de medewerkers. In 2022 zijn veel voorbereidingen uitgevoerd waar in 2023 mee verder wordt gegaan. Dit geldt ook voor een nieuw samenwerkingsverband: het Bestuurlijk Interventieteam (BIT), welke vanuit de TF RIEC is geïnitieerd. In 2023 gaat het om een pilotjaar. Ambitie 3: Verplichte zorg wordt zo veel als mogelijk voorkomen. Als dat niet mogelijk is, dan met zo min mogelijk dwang, met een spoedige afbouw en bij voorkeur herstel in de eigen omgeving. 6. Implementatie wvggz en wzd Vanaf 1 januari 2020 is de Wet verplichte geestelijke gezondheidzorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) in werking. De Wvggz en de Wzd is in samenhang met de Wet forensische zorg (Wfz) geïmplementeerd. Ambitie 4: Het aantal woninginbraken stijgt niet ten opzichte van 2018 (woninginbraken 2018: 40) 7. Voorbereiding voor de integrale aanpak woninginbraken.

In 2022 is een interne notitie opgelegd waarin toe wordt gelicht dat we in mindere mate capaciteit spenderen aan dit onderwerp. Er is bestuurlijk gekozen voor prioriteit op andere vlakken dan woninginbraken. Dit komt omdat uit de cijfers blijkt dat (gemiddeld gezien) inbraken in steeds mindere mate voorkomen. Daarentegen intensiveren we preventieve maatregelen op het gebied van cyber, waar we een duidelijke stijging zien in het aantal gepleegde strafbare feiten. Ondanks dit blijven we aangehaakt bij acties om inbraken te voorkomen. Denk aan de witte voetjes actie of een social mediacampagne. Ambitie 5: Toezicht en handhaving 8. Implementatie Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) Voor een zorgvuldige invoering van de Omgevingswet is meer tijd nodig om te oefenen, te testen en te zorgen voor extra ondersteuning bij bevoegde gezagen. Daarom is de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging uitgesteld. De nieuwe invoerdatum is nu 1 januari 2024, in plaats van 1 januari 2023. 9. Handhavend optreden waar nodig Afgelopen jaar is gecontroleerd op onder ander illegale bebouwing, (drugs)criminaliteit, verloedering, fraude, overlast bij agrarische bedrijven en evenementen, illegale sloop van asbest en op bouw- en woningtoezicht. De beschikbare capaciteit voor het bouwtoezicht is afgenomen, waardoor de zaken geprioriteerd worden volgens het vastgestelde handhavingsbeleidspl an.

Naar verwachting wordt de beschikbare capaciteit voor bouwtoezicht in het jaar 2023 ingevuld. Voor een zorgvuldige invoering van de Omgevingswet is meer tijd nodig om te oefenen, te testen en te zorgen voor extra ondersteuning bij bevoegde gezagen. Daarom is de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging uitgesteld. De nieuwe invoerdatum is nu 1 januari 2024, in plaats van 1 januari 2023. In 2022 is het handhavingsbeleidsplan voor het jaar 2023 vastgesteld. Het afgelopen jaar zijn vier grote festivals op de Beekse Bergen geweest, waarbij he t team Veiligheid, Toezicht en Handhaving geluidsmetingen heeft uitgevoerd. Uit deze metingen zijn naar voren gekomen dat vrijwel ieder festival heeft voldaan aan de geluidsvoorwaarden.

25

Ambitie 6: We verbeteren de brandveiligheid 10. Preventieve acties om branden te voorkomen We zijn in samenwerking met brandweer Midden en West Brabant door gegaan met het uitvoeren van schouwen. Hierdoor is de RIN nagenoeg helemaal actueel. Daarbij is de brandweer begonnen met een onderzoek naar de status van het bluswater in de natuurgebieden. De gemeente pakt de bestuurlijke afstemming op om het thema natuurbranden onder de aandacht te brengen. Dit wordt verwerkt in het natuurbrandbeheersplan waar in 2022 een begin in is gemaakt.

Ambitie 7: Crisisbeheersing COVID-19 11. Aanpak COVID-19 crisis Op 15 maart 2022 heeft het kabinet besloten om de coronamaatregelen verder te versoepelen en af te afschaffen. Het kabinet heeft nog geen nieuw weegmoment gepland, maar houdt de situatie in de gaten. De handhavingsmaatregelen voor het team Veiligheid, Toezicht en Handhaving zijn niet meer van kracht. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten

Lasten en baten Lasten Baten

Totaal Lasten en baten Reservemutaties Lasten Baten Totaal Reservemutaties Eindtotaal

Begroting Jaarrekening Saldo 2022 2022 2022 -3.188 -2.409 778 2.386 2.534 148 -801 125 926 -500 -500 40 40 -460 -460 -1.261 -335 +926

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 926.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

26

Programma 3

1.3 Ondernemend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze lokale economie. Onze aandacht gaat uit naar ondernemerschap en bedrijvigheid in dorpskernen, op bedrijventerreinen en in het buitengebied. We faciliteren het bedrijfsleven zo goed mogelijk zodat zij kunnen ondernemen en innoveren. Dit doen we samen met lokale en regionale partners. We verliezen hierbij ons toeristisch-recreatief profiel niet uit het oog. Dit programma bestaat uit één thema, dat we in dit hoofdstuk verder toelichten: 1. Lokale economie

Thema 1

Lokale economie

Onze ambities We versterken de lokale economie en we bouwen het toeristisch-recreatief profiel van onze gemeente verder uit. Dat is waar we ons op richten binnen dit thema. Samen met onze economische partners, zoals Ondernemend Hilvarenbeek, Hilvarenbeek Infopunt en individuele ondernemers, werken we aan deze ambities. Regionaal werken we samen met de gemeenten Goirle en Oisterwijk, de regio Hart van Brabant, Midpoint Brabant, Station88 en VisitBrabant. Belangrijk aandachtspunt is het sterker in de markt zetten van het merk Hilvarenbeek. Dat doen we door middel van het marketingconcept ‘Het is hier Echt’. Activiteiten in 2022 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2022 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: we versterken de lokale economie 1. Ontwikkeling bedrijventerreinen In 2022 werkten we verder aan de ontwikkeling van bedrijventerreinen Slibbroek-Noord en Mierbeek-Noord. Voor beide terreinen werkten we aan de bestemmingsplanprocedures, grondverwerving en een toewijzingsbeleid. Het toewijzingsbeleid voor Mierbeek-Noord werd in juli 2022 vastgesteld door het college. Daarnaast hebben we over de areaalgrootte van bedrijventerrein MierbeekNoord afgestemd met de regio, wat als input diende voor de inhoud van het bestemmingsplan waarna het ontwerpbestemmingsplan ter inzage lag.

De ontwikkeling Slibbroek-Noord lag in 2022 een tijdje stil, vanwege de complexiteit van het project en capaciteitsgebrek. Het college besloot in november 2022 om het project te beperken tot het ont-

27

wikkelen van het bedrijventerrein, een landschapspark en wijkpark. Na dit besluit is het project hervat. 2. Uitvoeren Economisch Actieplan en uitvoeringsprogramma Het Economisch Actieplan (EAP) werd in 2020 geactualiseerd. De uitvoering van dit plan loopt van 2021 tot en met 2023. Dat doen we in samenwerking met Ondernemend Hilvarenbeek. Enkele voorbeelden van projecten waar we in 2022 aan hebben gewerkt zijn: ontwikkeling van routes, marketingcampagnes ‘Het is hier Echt’, ontwikkeling van bedrijventerreinen, versterken van samenwerking en het vergroten van de belevingswaarde in de centra. Via raadsinformatiebrief 2023-08 informeerden wij u over de voortgang van het EAP. 3. Verder ontwikkelen ondernemershuis Vrijthof 11 In 2022 hebben we samen met Ondernemend Hilvarenbeek (OH) de mogelijkheden van Vrijthof 11 bekeken. Alle beschikbare ruimtes worden op dit moment verhuurd. Daarnaast verhuurt OH werkplekken in het ondernemershuis. OH heeft zowel vaste werkplekken als flexibele werkplekken verhuurd. Ook communiceert OH via hun nieuwsbrieven over de programma’s van regionale partners zoals Station88 en Midpoint Brabant, zodat ondernemers uit onze gemeente hieraan deel kunnen nemen. 4. Uitvoeren accountmanagement bedrijven In 2022 hebben we er op verschillende manieren voor gezorgd dat we in contact waren met ondernemers.

Een kleine greep uit de activiteiten: - We hebben verschillende ondernemersbijeenkomsten georganiseerd waar ondernemers elkaar konden ontmoeten en in gesprek konden gaan over bepaalde onderwerpen en thema’s die voor hen relevant zijn. Denk hierbij aan het ondernemersdiner (i.s.m. Ondernemend Hilvarenbeek) en een bijeenkomst over duurzaam ondernemerschap (i.s.m. Midpoint Brabant). - We organiseerden een ‘Week van de Ondernemer’ in november. Tijdens deze week bezocht het college van B&W verschillende bedrijven, organiseerden we bijeenkomsten en gingen we in gesprek met het bestuur van Ondernemend Hilvarenbeek. - We verstuurden verschillende ondernemersnieuwsbrieven om ondernemers op de hoogte te houden over ontwikkelingen in de gemeente. - We hebben – al dan niet samen met het college van B&W – diverse bedrijfsbezoeken afgelegd. Hiermee hebben we gezorgd voor de verdere ontwikkeling van het accountmanagement. Steeds meer ondernemers weten de weg naar de accountmanager goed te vinden. Per 1 januari 2023 is een nieuwe accountmanager gestart. Ambitie 2: verder uitbouwen toeristisch-recreatief profiel 5. Versterken merk Hilvarenbeek ‘Het is hier Echt’ In 2022 is opnieuw een aantal succesvolle marketingactiviteiten uitgevoerd door Hilvarenbeek Infopunt. Zo zijn er drie social mediacampagnes gevoerd om onze gemeente én onze ondernemers onder de aandacht te brengen.

Daarnaast hebben we in 2022 gewerkt aan een actualisatie van de huidige marketingstrategie. In de nieuwe marketingstrategie zetten we een koers uit voor de komende jaren. Gelijktijdig hebben we gewerkt aan een toeristische beleidslijn om de wenselijkheid van toeristisch recreatieve initiatieven te kunnen afwegen. De definitieve versies van de nieuwe marketingstrategie en de toeristische beleidslijn leveren we in de eerste helft van 2023 op en presenteren we vervolgens aan uw raad. 6. Uitbreiden en verbeteren routes Om Hilvarenbeek als routegemeente op de kaart te zetten hebben we in 2022 gewerkt aan verschillende projecten en activiteiten: 28

-

-

-

We zijn een samenwerking aangegaan met het platform Paardrijden in de Kempen. Dit vergroot de zichtbaarheid van het Hilvarenbeekse netwerk en de ondernemers. Ook zijn er met ondernemers themaroutes ontwikkeld. Deze themaroutes worden in 2023 verder gepromoot. We werkten verder aan de ontwikkeling van de Hilvarenbeekse belevingsroute over Jan van Gorp. Hier zijn we in 2021 mee gestart en we verwachten de route in Q1 van 2023 te kunnen openen. In september 2022 is de Reuzenbank bij het Rooverts Ven onthuld. Het natuur & rolstoelpad De Utrecht is hersteld. We hebben een nieuwe sub-regionale lange afstand (thema) fietsroute toegevoegd aan ons huidige routeaanbod. De lange afstand fietsroute loopt langs verschillende torens, waaronder de Flaestoren en de Kempentoren.

7. Zorgen voor een goede bewegwijzering naar toeristische attracties We plaatsen toeristische bewegwijzeringsborden om de vindbaarheid van toeristische attracties te verbeteren als hier vraag naar is vanuit ondernemers. Het toeristisch bewegwijzeringsbeleid is enigszins verouderd. Daarom werken we aan een herijking van dit beleid in 2023. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Lasten en baten Lasten Baten Totaal Lasten en baten Lasten en baten Lasten Baten Totaal Lasten en baten Eindtotaal expl/res Lasten en baten

Begroting Jaarrekening Saldo 2022 2022 2022 -354 -361 -8 133 133 -1 -220 -229 -8 -35 -35 -21 -21 -55 -55 -220 -284 -63

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een nadelig resultaat van € 63.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit nadeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

29

Programma 4

1.4 Dienstverlenend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze dienstverlening, over ons bestuur en over - bestuurlijke - samenwerking. We werken voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening, waarbij wensen en behoeften van onze inwoners, ondernemers en instellingen leidend zijn. Om onze maatschappelijke opgaven als zelfstandige gemeente te realiseren, is samenwerking, met Goirle en Oisterwijk en binnen de Hart van Brabant regio noodzakelijk en wenselijk. Dit programma bestaat uit de volgende twee thema’s: 1. Dienstverlening 2. Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Thema 1

Dienstverlening

Onze ambities De dienstverlening aan onze inwoners is toegankelijk en van kwalitatief hoog niveau. Dat is wat we willen vasthouden. We stellen ons tot doel om al onze servicenormen, langs al onze contactkanalen (balie, telefoon, website, mail, WhatsApp)te behalen. Net zoals we de betrouwbaarheid en de privacy van gegevens(uitwisseling) willen waarborgen. We zorgen ervoor dat onze communicatie uitingen voor iedereen helder, duidelijk en begrijpelijk zijn. Activiteiten in 2022 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2022 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: De dienstverlening aan onze inwoners is toegankelijk en van hoge kwaliteit Om de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers verder te verbeteren, realiseren we diverse digitale oplossingen en verbeteringen. De belangrijkste verbeteringen staan hieronder beschreven. 1. Het gemak van digitale dienstverlening burgerzaken Eind 2021 is het nieuwe burgerzakenpakket in gebruik genomen. Het aantal digitaal aangevraagde producten is in 2022 daardoor toegenomen. Een voorbeeld hiervan is het doorgeven van verhuizingen dat vrijwel geheel digitaal kan worden gedaan. In totaal hebben 634 verhuismeldingen plaatsgevonden, 80% hiervan is digitaal doorgegeven Een ander voorbeeld is het aanvragen van verlengde rijbewijzen, in 2022 is hiervan 45% digitaal aangevraagd.

Met deze cijfers in een eerste jaar kan gesteld worden dat deze uitbreiding van digitale mogelijkheden voorziet in een behoefte van inwoners.

30

2. Inwoners kunnen gebruik maken van een centrale plek voor informatie voor ruimtelijke (aan)vragen Invoering van de Omgevingswet is na uitstel door minister De Jonge nu voorzien op 1 januari 2024. De Omgevingswet bundelt wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) ondersteunt de uitvoering van de Omgevingswet. Een belangrijk onderdeel van het DSO is het omgevingsloket. Dit is een digitaal loket waar initiatiefnemers en betrokkenen snel kunnen zien wat er mag in de fysieke leefomgeving. Dit is de centrale plek waar alle digitale informatie daarover samenkomt. Landelijk lopen ze tegen problemen aan waardoor het DSO met ketentest (ook voor gemeenten) nog niet werkt. Lokaal hebben we in 2022 wel al de voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd die we tot nu toe kunnen doen, wij zijn technisch gezien klaar om met het DSO de ketentest uit te voeren. In 2023 gaan we daar mee door. 3. Samen beter regievoeren op het sociaal domein Het regiesysteem sociaal domein is grotendeels ingericht zodat we die medio 2023 in gebruik kunnen nemen. Daarmee kunnen we een integraal beeld vormen van een sociaal maatschappelijk vraagstuk waarbij meerdere personen en instanties zijn betrokken.

Het regiesysteem maakt koppelingen tussen verschillende applicaties mogelijk, waardoor de juiste hulpverleners met elkaar in verbinding worden gebracht en we onze inwoners beter van dienst kunnen zijn bij (complexe) vraagstukken en aanvragen. Ambitie 2: Waarborgen betrouwbaarheid en privacy van gegevens(uitwisseling) 4. Vernieuwen Informatiebeveiligings- en Privacybeleid We hebben ons strategisch informatiebeveiligingsbeleid en tactisch kader voor de komende 4 jaar vastgesteld. Dit vormt de leidraad voor de te behalen beveiligingsdoelen. Als vervolg hierop is met Equalit gewerkt aan de beveiliging van ons netwerk, zodat deze actueel is ter bescherming tegen o.a. cybercrime. Ook dit jaar hebben we veel aandacht besteedt aan de bewustwording van onze medewerkers, o.a. met phisingmail, wat te doen om veilig thuis te werken en AVG workshops. Ambitie 3: Onze communicatie uitingen zijn voor iedereen helder, duidelijk en begrijpbaar 5. Aandacht voor Heldere Taal In 2022 zijn naast (herhaal) trainingen Heldere Taal voor alle medewerkers (2 x per jaar), ook trainingen Helder Adviseren (2x per jaar) georganiseerd voor die medewerkers die vooral bestuurlijk schrijven. We organiseerden maandelijks activiteiten gericht op Heldere taal. Daarmee is geborgd dat Heldere taal gemeen goed wordt en onder de aandacht van medewerkers blijft. Ambitie 4: Gemeenteraadsverkiezingen in 2022 6.

Organiseren gemeenteraadsverkiezingen De gemeenteraadsverkiezingen 2022 zijn georganiseerd. Voor het eerst is een mobiel stembureau ingericht bij de Beekse Bergen met als doel extra kiezers te trekken. Helaas heeft dit voor wat betreft de opkomst niet het gewenste resultaat gebracht. Het totaal opkomstpercentage voor Hilvarenbeek was 59% . In 2018 was dit ruim 63%. Voor het eerst heeft een prokkel duo zitting gehad op een van de stembureau’s. Een prokkel duo bestaat uit vrijwilliger met een licht verstandelijke beperking en een begeleider. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

31

Lasten en baten

Lasten en baten Lasten Baten

Totaal Lasten en baten Reservemutaties Lasten Baten Totaal Reservemutaties Eindtotaal

Begroting Jaarrekening Saldo 2022 2022 2022 -465 -423 42 186 194 8 -279 -230 49 -33 -33 17 17 -16 -16 -295 -245 +49

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een voordelig resultaat van € 49.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 2

Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Onze ambities We zijn een zelfbewuste en betrouwbare samenwerkingspartner die meedenkt en meedoet. We werken op verschillende niveaus samen met diverse lokale en regionale partners. Op strategisch niveau werken we samen in de regio ‘Hart van Brabant’. Op tactisch en operationeel niveau werken we samen met Goirle en Oisterwijk (GHO samenwerking). We stellen ons hierin open en ondernemend op en werken in bestaande en nieuwe netwerken. Dit doen we vanuit een bestuurlijk gedragen visie, voor zowel GHO als regio Hart van Brabant die vertaald is naar een - strategische uitvoeringsagenda voor duurzame samenwerking. Activiteiten in 2022 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2022 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: versnellen, verbreden en verdiepen samenwerking met Goirle en Oisterwijk 1. Samenwerking met Goirle en Oisterwijk intensiveren In 2022 is binnen de samenwerking met Goirle en Oisterwijk gewerkt aan het doel om voordeel te behalen op meer kwaliteit, minder kwetsbaarheid en betere beheersing van kosten. In 2022 hebben we onderstaande activiteiten met bestuurlijke prioriteit opgepakt: • We verdiepten de samenwerking op de domeinen om te werken naar de samenwerkingsagenda 2023 • Projectmatig creëren is geïmplementeerd in de drie gemeenten en gaat in 2023 over tot de borgingsfase.

• De GHO visie op dienstverlening is in de raden van Goirle en Oisterwijk besproken en goedgekeurd. In Hilvarenbeek volgt medio 2023 na de nulmeting op dienstverlening. Datagedreven werken is verder uitgewerkt naar het ontstaan van een GHO datateam eind 2022, dit wordt verder uitgewerkt in 2023. Ambitie 2: versterken ruimtelijke, sociale en economische structuur 2. Versterken samenwerking binnen de regio Hart van Brabant In 2022 is verder gewerkt aan de versterking van de strategische samenwerking binnen Regio Hart van Brabant. In de gemeenschappelijke regeling regio Hart van Brabant zorgen we met gemeenten Tilburg, Waalwijk, Dongen, Heusden, Gilze-Rijen, Loon op Zand, Hilvarenbeek en Goirle voor meerwaarde op economisch, sociaal en ruimtelijk gebied door slim samen te werken. In 2022 hebben Alphen-Chaam en Baarle-Nassau zich hierbij aangesloten t.b.v. het sociaal domein. 32

Versterken van de strategische samenwerking is gedaan door het samenstellen van een kernagenda 2023-2027 met daarin de beleidskeuzes voor de komende jaren. 3. Beleidskeuzes n.a.v. governance onderzoek In de kernagenda 2023-2027 hebben we onderwerpen waarop de komende jaren wordt samengewerkt beschreven. Eind 2022 is deze kernagenda in de afzonderlijke raden ter zienswijze neergelegd. Deze kernagenda wordt in 2023 verder uitgewerkt in drie uitvoeringsprogramma’s (sociaal, fysiek, economie). Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Lasten en baten Lasten en baten Lasten Baten Totaal Lasten en baten Eindtotaal

Begroting Jaarrekening 2022 2022 Saldo 2022 -1.308 -1.498 -190 49 317 268 -1.259 -1.181 78 -1.259 -1.181 +78

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een voordelig resultaat van € 78.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

33

Hoofdstuk 5

1.5 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

In dit hoofdstuk gaan we in op de algemene dekkingsmiddelen en de post onvoorzien. Dit betreft met name onze vrij besteedbare baten, zoals lokale heffingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Overhead en vennootschapsbelasting behandelen we in het volgende hoofdstuk. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lokale heffingen De volgende lokale belastingen zijn vrij besteedbaar en zijn daarom als algemeen dekkingsmiddel onderdeel van dit hoofdstuk: - onroerende-zaakbelastingen - forensenbelasting - toeristenbelasting - precariobelasting (voor gebruik van gemeentelijke gronden of de ruimte erboven) - vermakelijkhedenretributie Meer over de lokale heffingen leest u in de paragraaf ‘Lokale heffingen’. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Inkomsten over 2022 We ontvingen in 2022 zo’n € 25,4 miljoen aan inkomsten uit het gemeentefonds. Dit is zo’n € 760.000 meer dan geraamd. Met Raadsinformatiebrief 2023-03 informeerden wij u over de uitkomsten van de decembercirculaire. De uitkomsten hiervan konden we niet meer verwerken in de bijgestelde begroting en komen daardoor nu als voordeel in de jaarrekening tot uitdrukking. Van het genoemde voordeel heeft een deel betrekking op nieuwe en intensivering van taken. Tegenover de hogere inkomsten staan dan ook (geplande) uitgaven. Zo is € 205.000 bestemd voor het uitkeren van energietoeslag in 2023.

We gaven in de raadsinformatiebrief aan dit bedrag te verwerken als budgetoverheveling in de jaarstukken. U vindt deze dan ook terug in het hoofdstuk ‘Budgetoverhevelingen’. Treasury (financiering en beleggingen) In dit onderdeel gaan we in op de financiële effecten van onze financiering en beleggingen. In de financieringsparagraaf gaan we meer uitgebreid in op onze financiering. Renteresultaat We raamden een positief renteresultaat van € 188.000. Het werkelijk resultaat bedraagt renteresultaat € 132.000. Een gedetailleerd renteschema met de geraamde en werkelijke rentlasten en -baten treft u aan in de bijlagen.

34

Aandelen (dividend) We realiseerden in 2021 € 53.600 dividend. De dividenduitkering heeft betrekking op onze aandelen van ‘NV Bank voor Nederlands Gemeenten (BNG)’. Het dividend heeft betrekking op de winstbestemming van de BNG over het jaar 2021. We hebben ook nog aandelen van Brabant Water NV. Over deze aandelen ontvangen gemeenten geen dividend. Aan de hand van de laatste jaarcijfers en overige bekende gegevens kan het volgende overzicht voor 2022 worden opgemaakt. De netto-opbrengst bepalen we door de dividend te corrigeren met de rentelast over waarde van de aandelen. aantal rendeaandelen waarde*) ment NV Bank voor Nederlandse Gemeenten (dividend 2020) 23.510 € 58.775 90,34% Brabant Water NV 13.166 € 1.316 -/- 0,80% *) deelnemingen worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs of duurzaam lagere waarde.

netto opbrengst € 53.100 € -/- 10

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten

Lasten en baten Lasten Baten

Totaal Lasten en baten Reservemutaties Lasten Baten Totaal Reservemutaties Eindtotaal

Jaarrekening Begroting 2022 2022 Saldo 2022 -167 -266 -99 30.240 26.754 -3.486 30.073 26.487 -3.585 -1.116 -1.174 -58 665 5.135 4.470 -452 3.961 4.412 29.621 30.448 +827

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een voordelig resultaat van € 827.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

35

Hoofdstuk 6

1.6 Overhead en VPB

Dit hoofdstuk gaat over de overhead van de gemeente Ook gaat het over de vennootschapsbelasting die we betalen over winstgevende ondernemingsactiviteiten.

Overhead en VPB Overhead De baten en lasten van onze overhead worden, zoals verplicht door het BBV, centraal geraamd onder een afzonderlijk hoofdstuk. Deze eenduidige systematiek maakt een betere vergelijking met andere gemeenten mogelijk. Om te voorkomen dat er verschillen ontstaan in de systematiek wordt een algemene definitie van overhead voorgeschreven. Overhead: alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces.

In de beleidsprogramma’s vinden de primaire processen plaats. Dit zijn de activiteiten die onze externe klanten direct dienen. Uitgangspunt is dat kosten zoveel mogelijk worden toegerekend aan de activiteiten uit de beleidsprogramma’s. De salarislasten van onze medewerkers - die direct bijdragen aan een primair proces - verantwoorden we bijvoorbeeld in de beleidsprogramma’s. Uiteraard behoren ook de kosten van onder andere onderhoud van de openbare ruimte, zorg en het subsidiebeleid tot de primaire processen, en dus tot de beleidsprogramma’s. Overhead zijn de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Daarbij kunt u denken aan kosten voor leidinggevenden, personeel van stafafdelingen en algemene personeelskosten zoals het opleidingsbudget. Maar overhead omvat niet alleen personeel. Naast loonkosten bevat de overhead bijvoorbeeld ook de huisvesting van het gemeentehuis met kosten voor schoonmaak, verzekeringen en energie. Ook ICT en archief zijn ondersteunend aan de primaire processen. Vennootschapsbelastingplicht Sinds de invoering van de wet ‘modernisering Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) in 2016 voor overheidsondernemingen’ geldt voor ons een VPB-plicht voor het cluster Grondexploitaties én het cluster Afval opbrengst recycleerbare reststromen.

Op basis van een beoordeling van de gegevens inzake opbrengsten en toerekenbare kosten van de zonnepanelen blijkt dat deze activiteit structureel verlieslatend is.

36

De aangiften Vpb over de jaren 2016 tot en met 2020 zijn ingediend en definitief vastgesteld. De aangifte Vpb 2021 is ingediend. Uit deze rapportage komt naar voren dat gemeente Hilvarenbeek belastingplichtig is ten aanzien van de clusters Grondexploitaties en Afval (opbrengst recyclebare reststromen), hetgeen bij de ingenomen stand- en uitgangspunten resulteert in een fiscaal resultaat over 2021 van € 88.694. De gemeente heeft over het jaar 2021 geen voorlopige aanslag betaald. Het op basis van deze fiscale positie tot stand gekomen belastbare bedrag kan geheel worden verrekend met het verlies uit 2016. Derhalve zal, wanneer de aangifte in lijn is met deze fiscale positie (en de Belastingdienst de aangifte volgt), over 2021 géén VPB zijn verschuldigd. De verrekenbare verliezen bedragen ultimo 2021 € 719.755. Voor gemeente Hilvarenbeek is geen voorlopige aanslag opgelegd voor 2022 Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten Lasten Baten Totaal Lasten en baten Lasten en baten Lasten Totaal Lasten en baten Eindtotaal

Begroting Jaarrekening Saldo 2022 2022 2022 -6.672 -7.050 -378 64 228 164 -6.608 -6.822 -214

-6.608

-6.822

-214

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een nadelig resultaat van € 214.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2022. Dit nadeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Overige verplichte hoofdstukonderdelen per programma Het BBV verplicht ons de beleidsdoelstelling van een verbonden partij op te nemen in de programma indeling van het begrotingsboekwerk. Ook is het verplicht om enkele voorgeschreven beleidsindicatoren in de programma indeling van het begrotingsboekwerk op te nemen. Wij kiezen er voor deze informatie niet per programma maar centraal weer te geven. Wij verwijzen u hiervoor dan ook respectievelijk naar de paragraaf ‘verbonden partijen’ en de bijlage ‘beleidsindicatoren’.

37

Jaarverslag 2. Paragrafen

38

Paragraaf 1

2.1 Lokale heffingen

We gaan in deze paragraaf in op de ontwikkeling van de lokale algemene belastingen en de gevolgen voor de lokale belastingdruk. We sluiten de paragraaf af met het kwijtscheldingsbeleid. Maar eerst gaan we in op het verschil tussen algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. Algemene belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen gaan naar de algemene middelen van de geme ente. Algemene belastingen zijn onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, toeristenbelasting, vermakelijkhedenretributie en precariobelasting. Bestemmingsbelastingen Onze bestemmingsbelastingen bestaan uit rioolheffing en afvalstoffenheffing. Bestemmingsbelastingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. Een gemeente mag op basis van de Gemeentewet artikel 229b niet meer heffen dan de begrote kosten die gedekt worden met de specifieke belasting. De mate waarin we de kosten betalen met de opbrengsten wordt kostendekkendheid genoemd. De kostendekkendheid is opgenomen in bijlage ‘onderbouwing kostendekkendheid heffingen’. Retributies Retributies worden geheven aan personen aan wie de gemeente een specifieke dienst verleent. De belangrijkste retributies zijn leges. Voor een bij de gemeente aangevraagde dienst zijn leges verschuldigd.

Denk hierbij aan het aanvragen van een omgevingsvergunning of een paspoort. Net als bij bestemmingsbelastingen mogen de retributies niet meer dan kostendekkend zijn.

Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB heffen we over onroerende zaken in de gemeente. Het gaat om twee belastingen; een eigenarenbelasting en een gebruikersbelasting. Het gebruikersdeel van de OZB geldt alleen voor niet-woningen. Huurders van een woning betalen dus geen OZB. Jaarlijks vastgestelde indexatie We indexeren onze opbrengst - conform bestaand beleid - jaarlijks met 2,25%.

39

Waardeontwikkeling naar peildatum 1 januari 2021 Jaarlijks worden - op grond van de Wet waardering onroerende zaken - alle onroerende zaken gewaardeerd. De maatstaf voor de aanslagen onroerende-zaakbelastingen (OZB) voor het belastingjaar 2022 is de waarde in het economisch verkeer op peildatum 1 januari 2021. De Wet WOZ schrijft namelijk voor dat gemeenten een waarde vaststellen zoals die gold op 1 januari van één jaar eerder. We rekenden met de landelijke waardeontwikkeling naar waardepeildatum 1 januari 202 1. Voor woningen is dat +9,0 % en voor niet-woningen is dat -0,5 %. Bij een waardestijging verlagen we het tarief OZB om niet meer dan de gewenste totaalopbrengst te genereren. Dit uitgangspunt werkt uiteraard ook andersom. Wanneer de WOZ waarde daalt, moeten we met een hoger tarief de begrote totaalopbrengst behalen. In de berekening van de OZB opbrengsten voor 2022 hebben we gerekend met een totale WOZ-waarde voor woningen en niet-woningen van afgerond € 3.960.000.000,-.

Bedragen afgerond op veelvoud Begroting Realisatie van € 1.000 2022 2022 Eigenaren woningen 2.660.000 2.785.000 Eigenaren niet-woningen 763.000 699.000 Gebruikers niet-woningen 509.000 476.000 Totalen 3.932.000 3.960.000 Tabel – Realisatie OZB 2022 ten opzichte van begroting OZB 2022 Tarieven 2022 Eigenaren woningen 0,1049 % Eigenaren niet-woningen 0,1824 % Gebruikers niet-woningen 0,1524 % Tabel - Tarievenoverzicht OZB 2022 ten opzichte van 2021

Tarieven 2021 0,1118 % 0,1775 % 0,1483 %

Forensenbelasting We heffen forensenbelasting van natuurlijke personen die geen hoofdverblijf in de gemeente hebben maar gedurende meer dan 90 dagen van het belastingjaar een gemeubileerde woning beschikbaar houden voor zichzelf of voor hun gezin. In de regel gaat het om eigenaren en gebruikers van recreatieverblijven, zoals vakantiewoningen of stacaravans. De forensenbelasting kent een laag en een hoog tarief. Welk tarief van toepassing is, dat hangt af van de WOZ-waarde van het object. In de voorgaande belastingjaren gold voor objecten tot € 65.000 het lage tarief en voor objecten vanaf € 65.000 het hoge tarief. Voor 2022 handhaven we beide categorieën. Met het dekkingsplan 2020-2023 heeft u gekozen om de forensenbelasting stapsgewijs te verhogen met €10.000,-, bovenop de inflatiecorrectie. In de tabel hieronder hebben een indexering van 2,25% en een extra verhoging van 5% toegepast om de extra opbrengst van € 10.000,- te realiseren. 2022 2021 Laag tarief € 356,20 331,80 Hoog tarief € 738,05 687,45 Tabel - Tarievenoverzicht forensenbelasting 2022 ten opzichte van 2021

De totale opbrengsten van de forensenbelasting zijn in het volgende overzicht weergegeven, met vermelding van de in de begroting geraamde bedragen. Raming 2022 Forensenbelasting 195.000 Tabel - Opbrengstoverzicht forensenbelasting raming en realisatie 2022

Realisatie 2022 225.000

40

Toeristenbelasting Voor 2022 gingen we uit van een opbrengst van € 1.192.000,-. Met het dekkingsplan 2021-2024 heeft u gekozen om de toeristenbelasting stapsgewijs te verhogen, bovenop de inflatiecorrectie . Dat effect ziet u in onderstaande tarieven terug. 2022 Toeristenbelasting per nacht: groepsaccommodaties € 1,65 vaste standplaatsen € 1,85 overige accommodaties € 2,30 Tabel - Tarievenoverzicht toeristenbelasting 2022 ten opzichte van 2021

2021 € 1,40 € 1,80 € 1,90

De totale opbrengsten van de toeristenbelasting zijn in het volgende overzicht weergegeven, met vermelding van de in de begroting geraamde bedragen. De extra opbrengt uit voorgaande jaren komt doordat de definitieve aanslagen over 2021 die we oplegden in 2022 uiteindelijk hoger uitkwamen dan verwacht. Raming 2022 1.192.000

Toeristenbelasting Extra opbrengst voorgaande jaren Tabel - Opbrengstoverzicht toeristenbelasting raming en realisatie 2022

Realisatie 2022 1.194.000 123.000

Vermakelijkhedenretributie De vermakelijkhedenretributie is een heffing die de gemeente oplegt aan exploitanten van vermakelijkheden, bijvoorbeeld de Beekse Bergen. Zij maken gebruik van voorzieningen uit de gemeente. Vermakelijkhedenretributie

Raming 2022 100.000

Realisatie 2022 108.000

Precariobelasting Gemeenten kunnen precariobelasting heffen op het gebruik van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Denk bijvoorbeeld aan gebruik voor terrassen. Precariobelasting terrassen

Raming 2022 10.000

Realisatie 2022 8.000

Marktgelden Voorgaande jaren verhoogden we de marktgelden met de inflatiecorrectie. Conform de gebruikelijke gedragslijn verhogen we de marktgelden met een indexering van 2,25%. We rekenen € 66,20 per kwartaal per standplaats van vier m1. We houden rekening met een opbrengst van € 3.500.

Tarief per kwartaal per standplaats van max. 4 meter Tabel - Tarievenoverzicht marktgelden 2022 ten opzichte van 2021

2022 € 66,20

2021 € 64,75

Rioolheffing De rioolheffing is een zogenoemde bestemmingsheffing. Hiermee betalen we onze watertaken. Conform de gebruikelijke gedragslijn verhoogden we de tarieven met een indexering van 2,25%.

41

2022

2021

€ 109,31 € 185,87 € 54,67

€ 106,90 € 181,78 € 53,47

€ 31,44 € 131,16 € 295,20 € 677,76 € 1.355,52 € 2.711,16

€ 30,72 € 128,28 € 288,72 € 662,88 € 1.325,76 € 2.651,52

Begroting 2022

Realisatie 2022

Rioolheffing woningen

€ 1.214.000

€ 1.306.000

Rioolheffing Niet-woningen

€

€

Eigenarenheffing: voor percelen zijnde woningen, per jaar voor percelen zijnde niet-woningen, per jaar voor percelen zijnde garageboxen, per jaar Gebruikersheffing: Voor percelen bij een hoeveelheid afgevoerd water tot en met 130 m3 van 131 m3 tot en met 250 m3 van 251 m3 tot en met 500 m3 van 501 m3 tot en met 1.500 m3 van 1.500 m3 tot en met 5.000 m3 bij 5.001 m3 en meer Tabel - Tarievenoverzicht rioolheffing 2022 ten opzichte van 2021

265.000

261.000

Tabel – Realisatie rioolheffing 2022 ten opzichte van begroting 2022

In de paragraaf Kapitaalgoederen lichten we het resultaat van het product riolering verder toe. Afvalstoffenheffing We zamelen restafval en GFT-afval in via afzonderlijke containers. Een aantal (appartementen)complexen heeft een eigen inzamelsysteem met ondergrondse containers. Afvalstoffenheffing (particuliere huishoudens) Vast tarief per maand Variabel tarief per lediging 270 liter Restafvalcontainer Variabel tarief per lediging 180 liter GFT-afval Tarief per inworp 60 liter zak in ondergrondse container

Tarief 2022

Tarief 2021

7,70 12,57 2,34 1,86

7,53 12,29 2,29 1,82

Tabel - Tarieven afvalstoffenheffing 2022 versus 2021 Begroting 2022

Realisatie 2022

Afvalstoffenheffing vast recht

€

601.000

€

618.000

Afvalstoffenheffing ledigingen

€

593.000

€

559.000

Tabel – Realisatie afvalstoffenheffing 2022 ten opzichte van begroting 2022

Met de vaststelling van de Nota reserves en voorzieningen besloot u op 22 februari 2018 om jaarlijks een voordelig saldo van het product afval te storten in de voorziening afvalstoffenheffing en een negatief saldo te onttrekken aan de voorziening. Het boekjaar 2022 sluit met een voordelig saldo, wat we toevoegden aan de voorziening. Bedragen x € 1.000 Stand voorziening 1-1-2022 Storting voordelig saldo product afval 2022 Stand 31-12-2022

Werkelijk 379 59 438

42

Leges De legesinkomsten bestaan onder andere uit inkomsten van burgerzaken voor bijvoorbeeld reisdocumenten, rijbewijzen en burgerlijke stand. Maar u kunt ook denken aan leges voor omgevingsvergunningen of voor APV activiteiten zoals evenementen. Het volledig overzicht van de kostendekkendheid van de leges vindt u in de bijlage ‘onderbouwing kostendekkendheid heffingen’.

Ontwikkeling totale belastingdruk In deze paragraaf vergelijken we de totale gemeentelijke lasten 2022 voor een gemiddeld gezin ten opzichte van 2021. Dit doen we voor zowel een eigenaar als voor een huurder van een woning. Bij een EIGENAAR van een woning Bedragen x € 1,Afgerond op hele euro’s Afvalstoffenheffing Rioolheffing, o.b.v. 3 x 50 = 150 m3 Rioolheffing eigenaar OZB – eigenaar

2022

2021

183,00 131,00 109,00 403,00

179,00 128,00 107,00 375,00

Procentueel 2022 tov 2021 2,2 % stijging 2,3 % stijging 1,9 % stijging 7,5 % stijging

Totaal 826,00 789,00 Tabel - Belastingdruk eigenaar woning 2022 ten opzichte van 2021

4,7 % stijging

Kanttekening bij deze tabel is dat de OZB-aanslag hoger in 2022 hoger is uitgepakt dan de 2,25% waar we op koersen. Dit komt doordat de WOZ-waardes harder zijn gestegen dan waar we rekening mee hadden gehouden. Met de begroting 2023 hebben we dit gecorrigeerd voor de OZBtarieven 2023. Bij een HUURDER van een woning Bedragen x € 1,Afgerond op hele euro’s Afvalstoffenheffing Rioolheffing, o.b.v. 3 x 50 = 150 m3 Rioolheffing eigenaar OZB – eigenaar

2022

2021

183,00 131,00 nvt nvt

179,00 128,00 nvt Nvt

Totaal 314,00 307,00 Tabel - Belastingdruk huurder woning 2022 ten opzichte van 2021

Procentueel 2022 tov 2021 2,2 % stijging 2,3 % stijging

2,3 % stijging

Uitgangspunten Bij de bepaling van de belastingdruk zijn we uitgegaan van de volgende uitgangspunten:

43

Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing Vast tarief per maand Variabel tarief per lediging restafval Variabel tarief per lediging GFT-afval Totalen afgerond Tabel - Afvalstoffenheffing

Tarief 2022 7,70

Tarief 2021 7,53

Aantal ledigingen 2022 12 maanden

Aantal ledigingen 2021 12 maanden

Totaal 2022 92,40

Totaal 2021 90,36

12,57

12,29

6,65

6,65

83,59

81,75

2,34

2,29

3,13

3,13

7,32 183

7,17 179

Rioolheffing We hanteren een waterverbruik van 50 m³ per gezinslid als grondslag voor de berekening van de rioolheffing en gaan uit van een twee ouderhuishouden met één kind. Dit leidt tot een gemiddeld waterverbruik van 150 m³ per jaar. OZB – eigenaar De gemiddelde waarde per woning, op basis waarvan de belastingdruk is berekend, is als volgt: ▪ € 385.000,- in 2022 (na bezwaarafhandeling) ▪ € 335.000,- in 2021 (na bezwaarafhandeling) ▪ € 319.000,- in 2020 (na bezwaarafhandeling)

Gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid We voeren een actief kwijtscheldingsbeleid voor afvalstoffenheffing en rioolheffing. De begrote en gerealiseerde kosten voor 2022 bedragen € 21.000 voor het kwijtscheldingsbeleid voor afvalstoffenheffing en rioolheffing (exclusief uitvoeringskosten).

44

Paragraaf 2

2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

In deze paragraaf leest u meer over ons risicoprofiel en hoe we dit opvangen met onze weerstandscapaciteit. Deze weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen om substantiële onverwachte kosten af te dekken zonder dat dit ten koste gaat van het bestaand beleid. Het weerstandsvermogen is de mate waarin we de risico’s op kunnen vangen met onze weerstandscapaciteit. In de nota ‘risicomanagement & weerstandsvermogen’ beschrijven we hoe we risicomanagement toepassen als vast proces in onze bedrijfsvoering. In deze paragraaf beoordelen we ook onze financiële positie aan de hand van vijf kengetallen. Beoordelen risico’s Om te bepalen welke risico’s de meeste aandacht verdienen, kwantificeren we ze. Per risico, schatten we in - eventueel op basis van ervaringen - hoe waarschijnlijk het is dat het zich voordoet en hoe groot de financiële gevolgen zijn. Ontwikkelingen waarvan de kans 90% of meer is dat deze zich voordoen, nemen we niet mee omdat we dit niet als risico’s zien. We gebruiken de volgende scoringstabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Gering (< 0,1% omzet = < € 45.000 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 45.000 - € 225.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 225.000)

Score 1 2 3

Omdat risico’s zich niet allemaal tegelijkertijd voordoen, nemen we alle risico’s niet voor de volledige omvang mee. Aan de hand van de kans vermenigvuldigt met het gevolg van het risico berekenen we een score. Aan de hand van deze score voorzien we het risico van een ranking met impactcategorie. Afhankelijk van de impactcategorie nemen we een risico volledig, voor een deel of niet mee in de berekening van ons benodigd weerstandscapaciteit. Ranking Scores 10 en hoger Scores hoger dan 5, maar lager dan 10 Scores van 5 en lager

Impactcategorie Hoog risico Voor het risico dient 100% weerstandscapaciteit aanwezig te zijn. Beperkt risico Voor een structureel risico dient 25% weerstandscapaciteit aanwezig te zijn. Voor een incidenteel risico dient 50% weerstandscapaciteit aanwezig te zijn. Gering risico We achten het risico te dragen binnen de regulieren bedrijfsvoering

45

Opstellen risicoprofiel Het risicoprofiel bevat alle risico’s die we hebben geïnventariseerd in onze organisatie. We maken een onderscheid tussen de risico’s voor de ‘algemene dienst’ en risico’s voor de grondexploitaties. In deze paragraaf volstaan we met een samenvatting van de belangrijkste risico’s van de algemene dienst en de belangrijkste risico’s van de grondexploitaties zoals bekend op 1 januari 2023. Het gedetailleerd risicoprofiel vindt u in bijlage ‘risicokaart’. Nr. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

1. 1. 3.

Nr. 1. 2. 3. 4. 5.

Onderwerp Structurele risico's algemene dienst Niet behalen van taakstellingen Toerekening uren aan investeringen en grondexploitaties Structurele gevolgen omgevingswet Capaciteitstekort binnen de gemeentelijke organisatie Oplopende prijzen grondstoffen Huisvesting statushouders Jeugdhulpverlening (specialistische zorg) Algemene uitkering ‘trap op trap af’ WMO-middelen ontoereikend BUIG-middelen ontoereikend Rentewijzigingen

€ 93.000 € 85.000 € 81.250 € 76.500 € 75.000 € 50.000 € 65.000 € 62.500 € 43.750 € 32.500 € 12.500

Totaal structurele risico’s algemene dienst

€ 677.000

Incidentele risico's algemene dienst Huur Nieuwe Erf Wachtgeldregeling wethouders Kabels en leidingen Totaal incidentele risico’s algemene dienst

€ 380.000 € 48.000 € 25.000 € 453.000

Onderwerp Risico’s grondbedrijf Gelderakkers 2 De Welder Afzet gronden Prijsrisico/inflatie Geurcontour De Leeuwerik Totaal risico’s grondbedrijf

€

€ € 1.960.000 € 385.000 € 235.000 € 100.000 € 82.500 € 2.762.500

Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen waarmee de gemeente in staat is om substantiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit betekent dat we het beleid moeten wijzigen. We onderscheiden een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit. We gaan hier nu verder op in.

46

Structurele capaciteit Onze structurele weerstandscapaciteit bepalen we de onbenutte belastingcapaciteit voor de onroerende zaakbelastingen. We berekenen de onbenutte belastingcapaciteit op twee wijzen. Enerzijds houden we rekening met de meest recente OZB-tarieven van het gemiddeld niveau in Nederland. We hanteren deze onbenutte belastingcapaciteit voor onze weerstandscapaciteit. Anderzijds laten we ook de OZB-opbrengst zien als we het OZB-tarief hanteren dat opgelegd wordt indien een gemeente een artikel 12 status aanvraagt. Het rijk stelt zo’n gemeente dan onder financiële curatele. Ruimte ten opzichte van landelijk artikel 12 OZB opbrengst Hilvarenbeek 2022 OZB opbrengst landelijk gemiddeld 20211 OZB artikel 12 20212 Bedragen x € 1000,-

3.960 4.438 5.793

478

1.933

Onze beschikbare capaciteit - de ruimte die beschikbaar is wanneer we het gemiddeld landelijk tarief hanteren - bedraagt € 478.000. De onbenutte belastingcapaciteit, wanneer de tarieven gelijk zouden zijn aan de artikel 12 norm, bedraagt € 1.933.000. We tellen bij de beschikbare structurele capaciteit nog de structurele ruimte op die nu in onze begroting 2023 zit. Dat is € 31.000. Daarmee komt de beschikbare structurele weerstandscapaciteit uit op € 509.000. Incidentele capaciteit Voor de incidentele capaciteit weerstandscapaciteit nemen wij bij de omvang van onze algemene reserve en de reserve grondexploitatierisico’s - voor resultaatbestemming - mee. Incidentele weerstandscapaciteit (x € 1.000,-) Algemene reserve algemene dienst Reserve grondbedrijf Tabel - De stand van 31-12-2022 (bedragen x € 1.000)

2.004 1.607

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om substantiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit betekent dat het beleid veranderd moet worden. Om het structurele weerstandsvermogen te bepalen, confronteren we de structurele risico’s met de structurele weerstandscapaciteit. Het incidentele weerstandsvermogen bepalen we door alle incidentele risico’s af te zetten tegen de algemene bedrijfsreserve. De confrontatie van het risicoprofiel en weerstandscapaciteit is hieronder weergegeven.

1 2

Weerstandsvermogen (x € 1.000,-) Structureel Algemene Dienst Algemene bedrijfsreserve Reserve grondexploitatierisico’s

Beschikbaar A C E

Ratio's Structureel (A / B) Algemene bedrijfsreserve (C / D) Reserve grondexploitatierisico’s (E / F)

JR18 0,9 3,9 2,6

509 2.004 1.607

JR19 0,9 1,7 2,0

Benodigd B D F

JR20 1,0 0,8 2,2

JR 21 0,99 0,76 1,95

677 453 2.763 JR 22 0,75 4,42 0,58

Bron: Coelo.nl, tarievenoverzicht 2022 Bron: meicirculaire 2020, tarieven 2022

47

Conclusie: waardering en normen voor het weerstandsvermogen We waarderen het weerstandsvermogen zoals opgenomen in onderstaande tabel. Ratio >2 1,5 – 2 1,0 - 1,5 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6

Waardering uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

De provincie adviseert ons om een norm vast te stellen voor het noodzakelijke weerstandsvermogen. Wij hebben dit advies ter harte genomen. Wij hanteren een norm van minimaal 0,8 voor zowel het structurele als het incidentele weerstandsvermogen. Tussen de 1 en de 0,8 dan is extra voorzichtigheid geboden. Gaan we onder de 0,8 dan betekent dit dat we een onvoldoende scoren. Structureel Het structurele weerstandsvermogen wordt gewaardeerd als onvoldoende. Wat dit inhoud is dat de OZB mogelijk meer dan naar het landelijk gemiddelde verhoogd moet worden om structurele risico’s op te vangen. Andere mogelijkheden zijn om te bezuinigen op de kosten. In de berekening is alleen gekeken naar het verschil in OZB ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en niet naar de uitbreidingsmogelijkheden in vergelijking met een artikel 12 status. Wanneer we deze werkwijze hanteren stijgt de ratio naar 2,65. In dat geval is de waardering ruim voldoende. Incidenteel Het incidentele weerstandsvermogen van de algemene dienst is uitstekend. Het incidentele weerstandsvermogen voor de grondexploitatie is onvoldoende. Naar aanleiding van het verlies van het hoger beroep precariobelasting is de afboeking van € 4,4 miljoen op onze algemene reserves verwerkt. Daar staat tegenover dat we het jaarresultaat 2022 na bestemming van € 2,5 miljoen nog niet hebben verwerkt in de algemene bedrijfsreserve.

Financiële kengetallen In deze paragraaf geven wij u een overzicht van enkele financiële kengetallen met als doel u op een eenvoudige manier inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. Deze financiële kengetallen zijn verplicht op basis van artikel 11 BBV. Naast een structureel sluitende reële begroting is het voor een gezonde financiële positie ook van belang dat de schulden niet te hoog oplopen, de risico’s binnen de grondexploitatie op te vangen zijn en er nog voldoende financiële ruimte is binnen de exploitatie of om belastingen te verhogen. We gaan eerst in op de normering en daarna volgen de financiële kengetallen. Normering Om meer inzicht te krijgen in de kengetallen kiezen we ervoor om aan te sluiten bij de ‘signaleringswaarden’ die diverse gemeenten gebruiken zoals in onderstaande tabel weergegeven. De signaleringswaarden zijn oorspronkelijk afkomstig uit de stresstest voor 100.000+ gemeen ten. De signaleringswaarden zijn geen normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht door de provincie. Het is primair bedoeld al instrument voor de raad. Per kengetal zijn signaleringswaarden ingedeeld in drie categorieën. Categorie A is het minst risicovol, categorie B is een risicoprofiel waarbij voorzichtigheid is geboden, categorie C is een risicovol profiel.

48

Kengetallen

Cat. A

Cat. B

Cat. C

Netto schuldquote

<0,9

0,9 - 1,3

>1,3

Netto schuldquote - correctie verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

<0,9 >0,5

0,9 - 1,3 0,2 - 0,5

>1,3 <0,2

>0

0

<0

Grondexploitatie

<0,2

0,2 - 0,35

>0,35

Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpers. huishouden

<0,95

0,95 - 1,05

>1,05

Structurele exploitatieruimte

Financiële kengetallen We hebben de financiële kengetallen berekend voor onze gemeente. U ziet ze in onderstaand overzicht. De kengetallen van 2018 – 2026 hebben we zoals in het overzicht aangegeven gebaseerd op de jaarstukken en de begroting. Per kengetal hebben we met kleur weergegeven in welk risicoprofiel het kengetal valt. Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden

JR19 0,55 0,48

JR20 0,55 0,49

JR21 0,51 0,46

JR22 0,61 0,55

B22 0,78 0,67

B23 0,76 0,73

B24 0,76 0,73

B25 1,00 0,97

B26 0,99 0,96

0,28 -0,01 0,08 0,85

0,26 -0,02 0,10 1,00

0,27 0,03 0,10 0,97

0,23 0,07 0,16 1,02

0,31 0,03 0,10 1,08

0,17 0,00 0,09 0,90

0,18 0,02 0,03 0,90

0,17 0,04 0,03 0,90

0,17 0,00 0,01 0,90

Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Een laag percentage is gunstig. Omdat bij verstrekte leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald bepalen we de netto schuldquote zowel inclusief als exclusief verstrekte leningen. De VNG adviseert om 1,3 als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Als algemene norm geven we de onderstaande richtgetallen. De netto schuldquote voor 2022 is 0,61. De netto schuldquote waarderen we daarmee als goed. Wel zien we de komende jaren een verdere toename van deze schuldquote. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin het bezit van de gemeente is afbetaald en de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het betreft het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. De schuldratio is de tegenhanger hiervan. De toename of afname van de schulden in een jaar is het financieringsresultaat van de gemeente. Het wordt ook wel schuldevolutie genoemd. De schuld mag niet zover oplopen dat de financiële positie in de waagschaal wordt gelegd.

De gemeentefinanciën horen - ook bij economisch slecht weer zonder hulp van buitenaf beheersbaar te blijven. Normaal ligt de waarde voor de solvabiliteitsratio tussen de 0,5. Voorzichtigheid is geboden bij een ratio tussen de 0,2 en 0,5. Voor 2022 bedraagt de waarde 0,23. Dit ligt in lijn met afgelopen jaren. Voor de volgende jaren wordt een daling verwacht. Er is een lichte mate van voorzichtigheid geboden. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte er is om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De provincie hanteert de richtlijn dat de begroting structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Het structurele saldo berekenen we in hoofdstuk 3 van de jaarrekening. Als het structurele saldo positief is dan is het kengetal van de structurele exploitatieruimte ook 49

positief. We berekenen dit kengetal namelijk door het structurele saldo van de baten en lasten te delen door de totale baten. De provincie hanteert als richtlijn dat het structurele saldo meerjarig positief moet zijn. Wij hanteren daarom als norm dat de structurele exploitatieruimte minimaal 0 moet zijn. Met een kengetal van 0,07 in 2022 voldoen wij aan deze norm. We kunnen de structurele exploitatieruimte verder vergroten door het eigen beleid aan te passen waardoor we meer opbrengsten ontvangen of minder kosten maken. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De boekwaarden van verliesgevende plannen zijn gebaseerd op de actuele marktwaarde en voor verwachte verliezen zijn voorzieningen getroffen. De invloed van de grondexploitatie op de exploitatie is met een kengetal van 0,16 beperkt. De invloed loopt de komende jaren terug. We hebben een aparte algemene reserve voor de grondexploitatie waarmee we risico’s opvangen. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in de gemeente.

Het kengetal belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in het begrotingsjaar te vergelijken met het landelijke gemiddelde. De (ongewogen) gemiddelde woonlasten van gemeenten waar we mee rekenen zijn € 811. De gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in de gemeente Hilvarenbeek bedragen € 826 in 2022. Het kengetal komt daardoor op 1,02. Daarmee is onze lokale lastendruk normaal en rond het landelijk gemiddelde. Algemene conclusie financiële positie Onze financiële positie voor 2022 is normaal, maar heeft wel voorzichtigheid geboden. Deze voorzichtigheid ziet vooral toe op de toekomst zoals ook bleek bij de begroting 2023. De netto schuldquote ligt op een normaal niveau. Voor de solvabiliteitsratio is een lichte mate van voorzichtigheid geboden. Nieuwe investeringen van een grote omvang moeten zorgvuldig worden afgewogen omdat onze schuld daarmee kan stijgen naar een niet wenselijke omvang. De grondexploitaties hebben een beperkte invloed op de exploitatie. De gemiddelde woonlasten liggen rond het landelijk gemiddelde. Tot slot ligt de structurele exploitatieruimte boven de norm van de provincie. We hebben hier nog invloed op door het eigen beleid aan te passen. Bijvoorbeeld de lokale heffingen verhogen of versoberen op een beleidsterrein waardoor kosten dalen.

50

Paragraaf 3

2.3 Onderhoud kapitaalgoederen

Deze paragraaf gaat in op hoe wij onze kapitaalgoederen beheren en onderhouden. Het gaat zowel om gemeentelijke wegen, riolering en gebouwen, als om groen, sportvelden en water. Het grootste deel van de werkzaamheden aan kapitaalgoederen vloeit voort uit onze verantwoordelijkheden als eigenaar en beheerder van de publieke ruimte en van een aantal eigendommen. We hebben een groot vermogen geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van deze kapitaalgoederen en het onderhoud hiervan zijn mede bepalend voor het voorzieningenniveau binnen onze gemeente. Ze bepalen uiteraard ook de hoogte van de lasten die dit met zich meebrengt. De paragraaf geeft inzicht in de beleidskaders voor instandhouding van kapitaalgoederen en de financiële consequenties daarvan. We gaan eerst in op de kapitaalgoederen binnen de openbare ruimte. Hierna lichten we de categorie gebouwen toe.

Onderhoud openbare ruimte Beheer openbare ruimte Beleidskader openbaar groen Het openbaar groen wordt door ons al jaren onderhouden op onderhoudsniveau B met uitzondering van de Vrijthof deze wordt op niveau A onderhouden. De werkzaamheden worden uitgevoerd op basis van een bestek. Dit is deels een beeldbestek, posten die op een bepaald beeld onderhouden moeten worden. Denk hierbij aan de aanwezigheid van onkruid. Voor de controle op deze posten gebruiken we de beeldlatten van het CROW. Daarin is omschreven aan welke voorwaarden voldaan moet worden. Door de toezichthouders van de buitendienst wordt hierop steekproefsgewijs gecontroleerd. Daarnaast zijn er werkzaamheden op frequentie basis opgenomen. Denk hierbij aan het knippen van de hagen dat we twee keer per jaar uit laten voeren. En andere werkzaamheden die nauwelijks uitvoerbaar zijn op basis van beeld, zoals het onderhoud aan de parkeerkelder. De hoeveelheden van het bestek worden uit het GBI systeem gehaald. Dagelijks zijn er aanpassingen, werkzaamheden en toevoegingen die, waar mogelijk, direct worden doorgevoerd Sinds 2016 hebben we in ons bestek voor werkzaamheden aan het openbaar groen een speciale paragraaf opgenomen voor social return. We bieden bijvoorbeeld (leer)werkplekken en stageplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.