13 Energieneutraal Biest 2030 (3 Dorpsenergieplan)

DORPSENERGIEPLAN BIEST-HOUTAKKER De energie van de Biest Biest-Houtakker energieneutraal in 2030

Biest-Houtakker, 24 december 2025 (definitieve versie) Stichting Duurzaam Biest – werkgroepen en taakgroepen i.s.m. Coöperatie Buurtwarmte U.A (procesbegeleiding)

Publieksamenvatting Biest-Houtakker werkt samen aan een energieneutraal dorp in 2030. Deze samenvatting geeft een beknopt overzicht van de plannen en wat dit betekent voor inwoners, ondernemers en het dorp als geheel. Wat is het doel? In 2030 willen we als dorp evenveel duurzame energie opwekken als we verbruiken. Dit maakt ons minder afhankelijk en houdt geld en zeggenschap binnen het dorp. Waar staan we nu? Ons dorp telt ongeveer 400 woningen en ruim 1.000 inwoners. Driekwart van de woningen is al best goed geïsoleerd. We schatten in dat deze woningen een energielabel B of beter hebben. Bij de overige 100 woningen kan er nog een flinke verbetering gemaakt worden. We wekken al veel zonne-energie op, maar nog niet genoeg om volledig aan de energiebehoefte te voldoen. Wanneer worden we aardgasvrij? We volgen het landelijk beleid en stappen uiterlijk in 2050 volledig van het aardgas af. Gemeente Hilvarenbeek werkt momenteel aan een warmteprogramma voor de gehele gemeente. Dat zal in 2027 klaar zijn.

Waar sturen we op? Er zijn 5 voorwaarden waar we bij de uitvoering van ons plan rekening mee houden: Robuust: is bestand tegen veranderingen Betrouwbaar: is altijd operationeel Van onszelf: we zijn zo min mogelijk afhankelijk van anderen Van ons samen: we zoeken naar collectieve duurzame oplossingen Schaalbaar: we beginnen klein en breiden in de toekomst uit Hoe bereiken we dit? Isoleren en energie besparen We werken eraan om in ons dorp zoveel mogelijk woningen te hebben met minimaal energielabel B. De ongeveer 100 woningen met een lager label helpen we hierbij actief met de inzet van de aanwezige kennis in het dorp en binnen de gemeente. We werken samen met het Energiehuis Hilvarenbeek om: • energieadvies te geven met inzet van lokale energieadviseurs. We vragen minimaal twee mensen uit Biest-Houtakker om ook energieadviseur te worden; • subsidie- en financieringsmogelijkheden aan te dragen in een persoonlijk financeel verduurzamingsplan; • gebruik te maken van een Hoomdossier om een persoonlijk verduurzamingsplan op te zetten; • collectieve inkoop te organiseren voor energielabels, glas, isolatie en warmtepompen. We voeren deze lokale activiteiten uit in aanvulling op en samenwerking met het gemeentelijke programma Lokale Aanpak Isolatie. Dat is erop gericht om woningen met een D-, E-, F- of G-label te ondersteunen met een isolatiesubsidie van €1.650.

Die aanpak is in het 4e kwartaal van 2025 gestart en is tijdens de inwonersavond op 16 september 2025 bij Café Ome Toon toegelicht. •

Meer duurzame energie opwekken Extra zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven. Zelfs als de salderingsregeling in 2027 verdwijnt. We benutten (nieuwe) mogelijkheden om energie te delen met buren

2

• •

en dorpsgenoten. Die mogelijkheden nemen toe door nationale invoering in 2026 of 2027 van al vastgestelde Europese regelgeving. Een energiehub voor collectieve opwek en slimme verdeling van lokaal opgewekte elektriciteit. Dit doen we samen met ondernemers uit het dorp. We benutten opgewekte elektriciteit zoveel mogelijk direct of slaan het op om later te gebruiken. Mogelijke deelname aan regionale projecten (wind/zonneparken) om zo bij te dragen aan lokaal eigendom daarvan en gebruik te kunnen maken van grootschalige opwek binnen ons lokale energiesysteem.

Verwarmen van woningen met warmtepompen Warmtepompen worden de belangrijkste warmtebron voor de toekomst in het dorp. Dat kan: • individueel met een all-electric luchtwarmtepomp of met een bodemwarmtepomp; • hybride (warmtepomp + Cv-ketel); • via collectieve systemen zoals een WKO bronnet bij nieuwbouw. Er is een doorrekening gemaakt voor de haalbaarheid van een warmtenet in de buurt Beverakkers met gebruik van lokaal opgewekte warmte. De kosten voor zo’n warmtenet blijken voor zowel inwoners als voor een exploitant te hoog. Dit onderzoek onderschrijft de voorkeur voor gebruik van warmtepompen voor verwarming (en koeling). Oprichten van een energiegemeenschap Biest-Houtakker In 2026 willen de inwoners een energiegemeenschap oprichten. Die beheert dan het lokale energiesysteem en zorgt dat opbrengsten terugvloeien naar het dorp. We werken met de energiegemeenschap samen verder aan een systeem om energie te delen. Onderdeel daarvan is ook een energiemanagementsysteem om onze individuele warmtepompen zoveel mogelijk zelf (individueel en collectief) opgewekte elektriciteit te gebruiken. Zodra de energiegemeenschap is opgezet, krijgen alle inwoners een aanbod om klant te worden voor de levering van elektriciteit en gas. Bij voortvarende ontwikkeling kan dat al in 2027 het geval zijn.

We willen zoveel mogelijk inwoners energie laten afnemen van onze eigen lokale energiegemeenschap en dat doen we samen met professionele partners. We sluiten aan bij de landelijke ervaringen die zijn opgedaan met het project Local-4-Local. Nieuwbouw Voor de 68 nieuwbouwwoningen in Beverakkers V hebben we een collectieve warmte- en koudevoorziening onderzocht (WKO bronnet). Dit systeem kan efficiënt draaien op lokaal opgewekte zonne-energie. We werken nauw samen met de projectontwikkelaar en de woningcorporatie Leystromen, die dit project in de toekomst realiseren. Ook voor nieuwe gebiedsontwikkelingen voor nieuwbouw volgen we een vergelijkbare aanpak. Wat betekent dit voor inwoners? • • • •

• •

Voor woningeigenaren: Eigenaren bepalen zelf het tempo van verduurzaming; Eigenaren stappen over op een warmtepomp wanneer zij willen; Eigenaren nemen (vrijwillig) deel aan het collectieve systeem van energiedelen; Eigenaren stappen (vrijwillig) over en worden klant bij de energiegemeenschap voor energielevering (waarschijnlijk vanaf 2027). Voor huurders: Woningcorporatie Leystromen sluit aan bij de plannen; Huurders doen (vrijwillig) mee aan de voordelen van lokale opwek en energie delen. Voor ondernemers:

3

• • • •

Ondernemers hebben meer kansen voor zon-op-dak; Ondernemers hebben de mogelijkheid tot deelname in collectieve oplossingen van de energiegemeenschap; Ondernemers werken samen in een groepstransportovereenkomst om actuele beperkingen van netcongestie samen op te lossen. Dit pakken we in 2026 samen met netbeheerder Enexis op; We doen onderzoek naar lokale productie van groen gas samen met minimaal 3 lokale melkveebedrijven. Dit onderzoek starten we in 2026 in samenspraak met ZLTO en lokale ondernemers. Doel is om groen gas bij te mengen in het (lokale) aardgasnetwerk.

Wanneer gebeurt wat? 2025 2026 2026 – 2030 2030 2050

Dorpsenergieplan afronden en vaststellen. Hiervoor zijn gepland: de gemeenteraadsvergadering in februari 2026 en een inwonersavond op 2 maart 2026 Energiegemeenschap oprichten, bedrijfsplan opstellen (voorjaar 2026) en start projecten na de zomer Uitvoeren van projecten opwek, energiemanagementsystemen en isolatie- en beparingsondersteuning, o.a. met collectieve inkoop Biest energieneutraal Landelijke einddatum aardgasvrij

Waar komt het geld voor 2026 vandaan? Wij hebben contacten gelegd met landelijke financieringsregelingen om in het voorjaar 2026 door te ontwikkelen. Bij vaststelling van het plan door de gemeenteraad komt ons plan mogelijk in aanmerking voor financiering vanuit het landelijke Ontwikkelfonds Warmte (Energie Samen). Waarom samen? De kracht van Biest-Houtakker is de betrokkenheid van inwoners. Door samen op te trekken houden we controle, verlagen we kosten en versterken we de leefbaarheid van ons dorp. We maken ons minder afhankelijk van geopolitieke invloeden en energiereuzen. Meer weten? De energiegemeenschap en stichting Duurzaam Biest blijven inwoners informeren via bijeenkomsten, een eigen website (2026), social media, persoonlijke contacten en nieuwsbrieven.

4

Inhoudsopgave Publieksamenvatting .................................................................................................................... 2 1.

Inleiding ............................................................................................................................... 8 1.1. Context......................................................................................................................... 8 1.1.1. Dorpsenergieplan als gemeentelijk beleidsdocument ..................................................... 8 1.1.2. De opsteller, stichting Duurzaam Biest............................................................................ 8 1.1.3. Aardgasvrij in de warmtetransitie .................................................................................... 9

2.

1.2.

Betrokkenheid partners en inwoners ...............................................................................10

1.3.

Wat beschrijft dit plan? ..................................................................................................11

Beschrijving gebied .............................................................................................................12 2.1.

Afbakening gebied uitvoeringsplan ..................................................................................12

2.2. Fysieke kenmerken .......................................................................................................13 2.2.1. Bebouwing .................................................................................................................... 13 2.2.2. Energiegebruik ............................................................................................................. 13 2.2.3. Infrastructuur ................................................................................................................ 16 2.3. 3.

Sociale kenmerken .......................................................................................................17

Beleid, besluitvorming en participatie ..................................................................................21 3.1. Beleidscontext .............................................................................................................21 3.1.1. Warmtebeleid en lokale ambities .................................................................................. 21 3.1.2. Regionale plannen en bronnen voor warmte .................................................................. 22 3.1.3. Lokale aanpak isolatie en natuurbescherming .............................................................. 22 3.1.4. Participatie, democratische vernieuwing en lokaal initiatief .......................................... 23 3.1.5. Duurzame energieopwekking en mobiliteit .................................................................... 23 3.1.6. Overige beleidskaders, koppelkansen en toekomstperspectief ..................................... 23 3.1.7. Veiligheid en milieueffecten .......................................................................................... 24 3.1.8. Ruimtelijke toetsing – ETFAL .......................................................................................... 24 3.2.

Besluitvormingsproces ..................................................................................................24

3.3. Participatie...................................................................................................................25 3.3.1. Bewonersparticipatie .................................................................................................... 25 3.3.2. Taakgroepen en werkgroep............................................................................................ 25 3.3.3. Ondernemersparticipatie .............................................................................................. 26 3.3.4. Samenwerking met de gemeente .................................................................................. 26 4.

Gekozen warmtetechniek ....................................................................................................28 4.1. Beschrijving warmtetechniek..........................................................................................28 4.1.1. Energiebronnen ............................................................................................................. 28 4.1.2. Infrastructuur ................................................................................................................ 33 4.1.3. Aanpassingen aan gebouwen ........................................................................................ 35

5

4.1.4.

Meekoppelkansen ......................................................................................................... 37

4.2. Motivatie van de warmtetechniek ....................................................................................38 4.2.1. Motivatie aardgasvrij ..................................................................................................... 41 4.2.2. Vergelijking met andere aardgas vrije opties .................................................................. 41 4.3. Technische haalbaarheid ...............................................................................................43 4.3.1. Ruimtelijke inpassing .................................................................................................... 43 4.3.2. Benodigde vergunningen ............................................................................................... 43 4.3.3. Afwijkende gebouwen ................................................................................................... 44 4.3.4. Effect op beschermde soorten ...................................................................................... 44 4.3.5. Energieneutraliteit ......................................................................................................... 44 5.

Plan van aanpak ..................................................................................................................46 5.1. Rolverdeling .......................................................................................................................46 5.1.1. Initiatiefnemer............................................................................................................... 46 5.1.2. Partners ........................................................................................................................ 48 5.2. Maatregelen .......................................................................................................................49 5.2.1. Algemeen ...................................................................................................................... 49 5.2.2. Realisatie warmte- en energiesysteem .......................................................................... 49 5.2.3. Gebouwaanpassingen (door de partners) ...................................................................... 52 5.2.4. Ondersteuning voor gebouweigenaren .......................................................................... 53 5.2.5. Nazorg en exploitatie ..................................................................................................... 54 5.3.

Planning ......................................................................................................................54 5.3.1. Uitvoeringsagenda realisatie warmte- en energiesysteem ............................................. 54 5.3.2. Uitvoeringsagenda isoleren en besparen ....................................................................... 55 5.3.3. Uitvoeringsagenda communicatie en participatie ......................................................... 56 5.4. Middelen ...........................................................................................................................57 5.5. Risico’s en beheersmaatregelen ...........................................................................................59

6.

Handelingsperspectief ........................................................................................................61 6.1. Overstappen op de gekozen warmtetechniek .........................................................................61 6.1.1. Stappen voor eigenaar-bewoners .................................................................................. 61 6.1.2. Stappen voor vve’s: ....................................................................................................... 62 6.1.3. Stappen voor huurders bij een woningcorporatie........................................................... 62 6.1.4. Stappen voor particuliere huurders en verhuurders van woningen ................................ 62 6.1.5. Stappen voor ondernemers en andere gebouweigenaren .............................................. 62 6.2. Opties voor gebouweigenaren die een andere warmtetechniek willen .......................................63 6.2.1. Keuzevrijheid................................................................................................................. 63 6.2.2. Toezicht en handhaving ................................................................................................. 64 6.3. Haalbaarheid van de gekozen warmtetechniek.......................................................................64 6.3.1.

Betaalbaarheid.............................................................................................................. 64 6.3.2. Financierbaarheid ......................................................................................................... 65 6.3.3. Werkbaarheid................................................................................................................ 65 6.3.4. Bijzondere omstandigheden .......................................................................................... 66

7.

Juridische borging ...............................................................................................................67

6

7.1. Wijziging van het omgevingsplan ...........................................................................................67 7.2. Andere afspraken ...............................................................................................................68 8.

Monitoring en evaluatie .......................................................................................................70 8.1. Monitoring..........................................................................................................................70 8.1.1. Aardgasvrije woningen .................................................................................................. 70 8.1.2. Belasting elektriciteitsnet .............................................................................................. 70 8.1.3. Doelen warmteprogramma ........................................................................................... 70 8.1.4. Soortenmanagement plan ............................................................................................. 70 8.2. Evaluatie en herijking van de plannen ..............................................................................70 8.2.1. Evaluatie ....................................................................................................................... 70 8.2.2. Tussentijdse wijziging van de plannen ........................................................................... 71

Bijlagen (in een afzonderlijk document) 1 – Bebouwing – aanvulling op paragraaf 2.2.1 2 – Energie – aanvulling op paragraaf 2.2.2. 3 – Beleidscontext – aanvulling op paragraaf 3.1. 4 – Resultaten enquete zomer 2025 onder de bewoners 5 – Samenvatting onderzoek WKO-bron net Beverakker V 6 – Samenvatting flexibiliteitsscan bij bedrijven met zonne-energie 7 – Onderzoek haalbaarheid warmtenet in Beverakkers (Qalor) 8 – Samenstelling werk- en taakgroepen bewonersinitiatief Duurzaam Biest 9 – Onderzoeksresultaten naar mini warmtenetten 10 – Energie delen en energiemanagementsysteem warmtepompen opzet 11 – Productie van groen gas in de melkveehouderij met monomestvergisting 12 – Berekening energieneutraliteit in 2030 13 – Toetsing activiteiten 2025 aan het Buurtproces van Energie Samen en Buurtwarmte

7

1. Inleiding 1.1. Context Dit dorpsenergieplan is gemaakt door stichting Duurzaam Biest in nauwe samenwerking met de gemeente Hilvarenbeek. Het plan wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Dat is afgesproken in het kader van het uitdaagrecht (‘Right to Challenge’) als een van de experimenten van de Democratische Vernieuwing waartoe de gemeenteraad op 12 december 2024 heeft besloten.

1.1.1.

Dorpsenergieplan als gemeentelijk beleidsdocument

Als onderdeel van het Democratische Vernieuwingsproces dat binnen de gemeente wordt doorlopen, experimenteren de stichting Duurzaam Biest en de gemeente met het uitdaagrecht. Dit recht is opgenomen in de Wet “Versterking participatie op decentraal niveau”, die op 1 januari 2025 is ingegaan. Kort gezegd is dat het recht dat inwoners hebben om een taak van de overheid zelf uit te voeren. Uitdaagrecht stelt inwoners in staat taken van gemeente over te nemen als zij denken dit beter, slimmer of goedkoper te kunnen uitvoeren. Dit bevordert betrokkenheid en versterkt de lokale economie. In de door de gemeenteraad vastgestelde kaders (december 2024) is afgesproken dat de stichting Duurzaam Biest een uitvoeringsplan opstelt en dit voorlegt aan de gemeenteraad. Een uitvoeringsplan is vorm- en keuzevrij. Het voorliggende plan is opgesteld door gebruik te maken van de Handreiking uitvoeringsplannen van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Het plan draagt nu de titel Dorpsenergieplan omdat bij de gezamenlijke eindbeoordeling door gemeente en stichting Duurzaam Biest is gebleken dat het, om formele redenen, niet als uitvoeringsplan kan worden vastgesteld door de gemeenteraad.

1.1.2.

De opsteller, stichting Duurzaam Biest

De stichting Duurzaam Biest is in januari 2025 opgericht. Daaraan ging een proces vooraf dat in oktober 2022 is gestart met een werkgroep van dorpsgenoten die het plan hadden om een energieneutraal dorp te maken. De volgende afbeelding illustreert de stappen die het inwonersinitatief heeft gezet. In 2024 is een aanvraag bij de gemeente gedaan voor subsidie om dit plan te kunnen opstellen en is gevraagd om middelen beschikbaar te stellen vanuit Democratische Vernieuwing. Leden van de stichting hebben actief geparticipeerd in de klankbordgroep van de gemeente voor begeleiding van het proces van Democratische Vernieuwing.

8

Afbeelding 1: stappenplan inwonersinitiatief

Met dit dorpsenergieplan bieden stichting Duurzaam Biest en de gemeente Hilvarenbeek een concreet, haalbaar en breed gedragen pad naar een energieneutraal Biest-Houtakker, waarbij inwoners actief meedenken en meewerken aan de uitvoering.

1.1.3.

Aardgasvrij in de warmtetransitie

De keuze om van het aardgas af te gaan is landelijk gemaakt in het nationaal Klimaatakkoord (2019) dat een uitvloeisel is van het Klimaatakkoord van Parijs (2015/2016). Die akkoorden zijn gesloten om de opwarming van de aarde tegen te gaan door het gebruik van fossiele grondstoffen terug te dringen. In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland in 2050 aardgasvrij zal zijn. De stichting Duurzaam Biest heeft ervoor gekozen om niet alleen naar aardgasbesparing of naar beëindiging van aardgasverbruik te kijken. Ze streeft energieneutraliteit na: een balans tussen de hoeveelheid energie die verbruikt wordt in het dorp en de hoeveelheid energie die binnen het dorp zelf opgewekt wordt. Hoe dat aangepakt wordt komt uitvoerig terug in dit plan. Sinds begin 2025 wordt in de gemeente Hilvarenbeek gewerkt aan het Warmteprogramma. Dit is de opvolger van de Transitievisie Warmte die in 2022 door de gemeente is vastgesteld. De gemeente heeft voor ogen om in 2027 dit Warmteprogramma vast te stellen. In een warmteprogramma beschrijft een gemeente de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hierin staat welke wijken, buurten en dorpskernen in de komende 10 jaar van het aardgas gaan en hoe dat gebeurt. Tijdens het proces om tot een warmteprogramma te komen wordt ook naar de dorpskern Biest-Houtakker gekeken.

Dit dorpsenergieplan zal daarbij gebruikt worden. De keuze of het dorp eerder dan 2050 aardgasvrij zal zijn, komt bij het opstellen van het Warmteprogramma aan de orde.

9

1.2. Betrokkenheid partners en inwoners Inwoners hebben het initiatief genomen om dit plan op te stellen. Vanuit stichting Duurzaam Biest en de bijbehorende werkgroep zijn inwoners actief benaderd om mee te doen en mee te denken. Mensen die hier geen interesse in hebben, worden geïnformeerd en betrokken om hun mening te (leren) kennen. In 2025 is drie keer een nieuwsbrief huis-aan-huis verspreid. Het gaat, naast mensen die een woning in eigendom hebben, ook om huurders en ondernemers die in het dorp hun bedrijf uitoefenen. In de loop van 2025 heeft de stichting ruim 20 mensen gemobiliseerd die hebben meegewerkt en gedacht aan (onderdelen van) dit plan. In de volgende afbeelding is de organisatie weergegeven. Er is samengewerkt met een professionele procesbegeleider die is ingehuurd via Coöperatie Buurtwarmte U.A.

Afbeelding 2: organisatie stichting Duurzaam Biest

Stichting Duurzaam Biest werkt nauw samen met de gemeente Hilvarenbeek, zowel in het beleidsterrein verduurzaming als bij het, inmiddels afgeronde, proces van Democratische Vernieuwing. Er is afstemming gezocht met meerdere afdelingen binnen de gemeente. De gemeente heeft het proces gefaciliteerd en ondersteund en heeft getoetst aan de beleidsdoelstellingen. Andere belanghebbende partijen, onder andere het waterschap de Dommel, woningcorporatie Leystromen en, Enexis, zijn geraadpleegd. Daarnaast is kennis opgedaan door samen te werken met bedrijven die diensten verlenen binnen het dorp, bijvoorbeeld op het gebied van zonnepanelen, batterijen, warmtepompen en koeling. Met sommige partijen worden samenwerkingsverbanden gesloten om vanaf 2026 de plannen waar te maken. De stichting heeft een kennis- en relatienetwerk opgebouwd om een goed beeld te krijgen over de gewenste warmteoplossing van de toekomst. Vanzelfsprekend is dat gedaan om de energieneutrale doelstelling te bereiken. Verderop in het plan (paragraaf 3.3.) wordt uitgebreid stil gestaan bij de participatiestappen, die in 2025 zijn gezet, en alle betrokken partners en overheden.

10

1.3. Wat beschrijft dit plan? Dit plan beschrijft hoe de inwoners van Biest-Houtakker, samen met de gemeente Hilvarenbeek, uitvoering willen geven aan de energietransitie en hoe we het dorp energieneutraal maken in 2030. De kern van het plan staat in hoofdstuk 4 waar wordt gemotiveerd welke warmte-oplossing het meest geschikt wordt geacht. In hoofdstuk 5 beschrijven we het plan van aanpak om te komen tot een eigen energiegemeenschap. De energiegemeenschap wordt door de stichting Duurzaam Biest opgericht in 2026 om invulling te geven aan het doel om in 2030 energieneutraal te zijn. Hoofdstuk 6 beschrijft het handelingsperspectief voor alle betrokkenen. Voorafgaand aan deze drie inhoudelijke hoofdstukken worden in hoofdstuk 2 de geografische en sociale kenmerken van Biest-Houtakker omschreven. In hoofdstuk 3 worden de beleidskaders samengevat en wordt verwezen naar bijlage 3 voor de volledige beleidscontext van dit plan. Het plan is afgesloten met twee hoofdstukken die om formele redenen zijn opgenomen. Het uitvoeringsplan is een planinstrument in de ruimtelijke ordening, de omgevingswet en het nationale beleid voor de warmtetransitie. In hoofdstuk 7 beschrijven we de relatie met het omgevingsplan en in hoofdstuk 8 geven we aandacht aan monitoring en evaluatie. Ten dienste van de leesbaarheid is de inhoudelijke onderbouwing van dit plan in bijlagen ondergebracht.

Dit is een afzonderlijk document. Dit plan volgt de inhoudsopgave die is gebaseerd op een handreiking van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie voor het maken van een uitvoeringsplan warmtetransitie. In de handreiking wordt uitvoerig instructie gegeven hoe iedere paragraaf opgebouwd kan worden. Voor de herkenbaarheid en reproduceerbaarheid is deze inhoudsopgave gevolgd.

11

2. Beschrijving gebied 2.1. Afbakening gebied uitvoeringsplan Dit plan heeft betrekking op het grondgebied van Biest-Houtakker, zoals dat is gedefinieerd door twee zogenaamde CBS-buurten, samen te nemen: -

Biest-Houtakker (BU 07980200), 94 ha (lichtblauw op de kaart); Verspreide huizen Biest-Houtakker (BU07980209), 541 ha (geel op de kaart).

Afbeelding 3: Gebiedsafbakening dorpsenergieplan

Voor sommige Biestenaren kan de grens net iets anders liggen dan het geel gemarkeerde buitengebied. Woningen en ondernemers die, daar (net) buiten liggen en willen meedoen met de plannen van de stichting Duurzaam Biest zijn welkom om dat te doen. Bij adressering van nieuwsbrieven, enquetes en het verspreiden van andere uitnodigingen of informatiedragers beperkt stichting Duurzaam Biest zich tot de begrenzing van het buitengebied, zoals in de definitie van de CBS-wijk is aangegeven. Aan de oostzijde is de begrenzing hard omdat het gebied buiten de gele zone tot de

12

gemeente Oisterwijk behoort. Eventuele oplossingen buiten de gemeentelijke grenze moeten intergemeentelijk besproken worden. Een actuele behoefte is daartoe nog niet, maar kan zich in de toekomst alsnog voordoen.

2.2. Fysieke kenmerken De fysieke kenmerken van Biest-Houtakker zijn vanwege de leesbaarheid van dit plan samengebracht in bijlage 1. Een samenvatting is hierna opgenomen om een beeld te krijgen over het dorp, de bebouwing en de energiesituatie.

2.2.1.

Bebouwing

Er is een zeer gevarieerde bebouwing van zo’n 400 huizen, waar in totaal ruim 1.000 inwoners wonen. De spreiding in bouwjaren is heel groot. Het dorp is geleidelijk gegroeid met in de laatste jaren weer een duidelijke stijging. Opmerkelijk is het grote aantal vrijstaande woningen en twee-onder-een-kap in het dorp. Samen maken die bijna 85% van alle woningen uit. Veruit de meeste woningen zijn grondgebonden koopwoningen. Acht procent van de woningen is sociale huur. De verhuurder is woningcorporatie Leystromen. Het gaat om 30 woningen. Daarnaast is er nog een beperkt gedeelte (7%) particuliere huur. Veruit de meeste verblijfsobjecten worden gebruikt voor wonen. In het buitengebied is dat ook zo, maar daar is een andere verdeling waarneembaar, naast wonen ook verschillende soorten bedrijven en logies. Er is verhoudingsgewijze veel bedrijvigheid in het dorp. De bedrijvigheid neemt ook toe. Voor dit plan is als uitgangspunt genomen om wonen en werken in combinatie met elkaar op te pakken. Er zijn nieuwbouwplannen in Biest-Houtakker. Binnen de dorpscoöperatie Biest-Houtakker is er een werkgroep wonen die geraadpleegd wordt en initiatief neemt bij nieuwbouwplannen. Een van de plannen is de buurt Beverakkers V (68 woningen). Er is in 2025 contact geweest met de volgende initiatiefnemers van nieuwbouwinitiatieven: -

Beverakkers V: projectontwikkelaar v.d. Weegen en woningcorporatie Leystromen (potentie voor een WKO-bron net) Anssems: 8 woningen nabij Café ome Toon (onderzoek mini-warmtenet) Voormalige kerkgebouw H. Antonius van Padua: 5 appartementen (onderzoek collectief aangepakt bodemlussen project)

2.2.2.

Energiegebruik

Voor de inschatting van (het verloop van) het energieverbruik in het dorp zijn openbare data gebruikt van Enexis voor kleinverbruik1 en voor opwekking van zonne-energie. Deze cijfers zijn vergeleken met openbaar beschikbare cijfers van het CBS. In bijlage 2 zijn deze cijfers en analyses bijeen gebracht. Er is door een groep bewoners, op verzoek van stichting Duurzaam Biest, een eigen onderzoek gedaan. Daarbij is een inschatting gemaakt voor alle woningen in het dorp of een woning een energielabel B of beter heeft (of zou moeten hebben) of dat die woning label C of slechter heeft. Dit is gedaan op basis van lokale kennis van woningen en hun bewoners. Uit Kleinverbruik aansluitingen zijn woningen of gebouwen met een aansluiting die kleiner of gelijk is dan 3 x 80 A. Het overgrote deel van de elektriciteitsaansluitingen in Biest-Houtakker zijn kleinverbruik aansluitingen. 1

13

de inventarisatie is geconcludeerd dat 75% van de woningen in Biest-Houtakker voldoet aan de duurzaamheidseisen voor energielabel B. Voor zo’n 100 woningen (25%) is verduurzaming nodig om tot een label B of beter te komen. In bijlage 2 zijn geografische kaarten opgenomen van de officieel geregistreerde energielabels in het dorp. Label B is van belang als criterium omdat woningen met dit label (of beter) voldoende zijn geisoleerd om met een lage temperatuur warmte-oplossing, zoals een warmtepomp, verwarmd te kunnen worden. Een van de doelen van het bewonersinitiatief is om zoveel mogelijk bewoners te helpen hun woning te verduurzamen tot een label B of beter. Het is niet noodzakelijk voor de beoogde warmte-oplossing, zie hoofdstuk 4, dat het doel om alle woningen label B of beter te laten hebben al voor 2030 is bereikt. Hoe eerder hoe beter, maar bewoners doen dit in hun eigen tempo en naar hun eigen mogelijkheden. Door persoonlijk energieadvies te geven vanuit de stichting Duurzaam Biest, in samenwerking met het Energiehuis Hilvarenbeek, verwachten we dat bewoners eerder maatregelen zullen nemen. Die doen we met een persoonlijke benadering vanuit het dorp door mensen die hun dorpsgenoten over en weer kennen en vertrouwen. Het eigen onderzoek naar energielabels is uitgevoerd, omdat openbaar beschikbare gegevens over energielabels onvoldoende betrouwbaar zijn.

Woningen en gebouwen hebben niet altijd een actueel energielabel, omdat de bewoner pas bij verkoop verplicht is een nieuw label aan te vragen. Veel bewoners hebben al verduurzamingsmaatregelen genomen, maar hebben nog altijd een verouderd energielabel. Niet alle energielabels zijn geregistreerd in openbare data. Voor Biest-Houtakker is uim de helft van de energielabels niet zichtbaar in openbare data. In september 2025 heeft de stichting Duurzaam Biest een collectieve inkoopactie gestart voor energielabels. Daaraan is op 1 oktober 2025 een informatieavond gewijd. Er is een daling van het gas- en elektriciteitsverbruik waarneembaar sinds 2021. Die daling sluit aan op een landelijke trend en heeft waarschijnlijk te maken met de gevolgen van geopolitieke verhoudingen in de wereld. In 2024 is een stijging waargenomen van het gasverbruik, zie de navolgende grafiek. Die is door de stichting Duurzaam Biest samengesteld op basis van een analyse van openbare kleinverbruikersdata van Enexis.

14

Afbeelding 4: Energieverbruik (in Gwh/jaar) in de periode 2020 t/m 2024 voor kleinverbruik

Het actuele beeld van de energiebalans in Biest-Houtakker ziet er als volgt uit:

Afbeelding 5: Energiebalans in 2024

Vergelijkbare energiebalansen zijn gemaakt voor 2021 en 2023. Beiden zijn opgenomen in bijlage 2. Het verschil tussen opwek en verbruik wordt de laatste jaren kleiner. Energieneutraliteit ontstaat als de opwek gelijk is aan het verbruik. Door middel van voorgaande figuren wordt dit jaarlijks gemonitord door de stichting Duurzaam Biest.

15

2.2.3.

Infrastructuur

2.2.3.1. Elektriciteit en aardgas net Er is in 2025 regelmatig overleg gevoerd met Enexis over de uitbreidingsplannen van het elektriciteitsnet en de ontwikkelingen in het gasnet. Volgens de voorlopige planning van Enexis (juli 2024, Buurtaanpak) wordt het energienet in Biest-Houtakker vanaf 2036 uitgebreid. Deze plannen kunnen op basis van nieuwe prioriteiten zowel naar achteren als naar voren worden bijgesteld. Een goed onderbouwd en vastgesteld gebiedsgericht plan helpt om meer duidelijkheid in de planning te verkrijgen. In juni 2025 zijn bij Enexis data opgehaald over het laag- en middenspanningsnet in BiestHoutakker. Er is een plan om in de periode tot 2030 in Hilvarenbeek een nieuw regelstation te bouwen. Na de bouw daarvan zal de verdeling over het middenspannings- en laagspanningnet in Biest-Houtakker wijzigen. Hiermee moet bij de planvorming rekening worden gehouden.

2.2.3.2.Waterstofleiding Er zijn plannen voor een grootschalige waterstof transportleiding tussen de Europoort en Zuid-Limburg in het kader van de Delta Rhine Corridor. Hoewel het project nog in een beginfase verkeert en er onzekerheden zijn over tracés is het niet uit te sluiten dat een waterstof transportleiding in de directe omgeving van BiestHoutakker kan worden gerealiseerd.

2.2.3.3.Drinkwater Hier is geen verdiepende aandacht aan besteed omdat het tijdens de zomer van 2025 bij de uitwerking van de warmte-oplossing helder is geworden dat onttrekking van warmte aan drinkwaterleidingen niet past in de toekomstige warmte-oplossing voor Biest-Houtakker.

2.2.3.4.Waterlopen en waterzuivering Vlakbij het dorp ligt veel grootschalig oppervlaktewater en is een rioolwaterzuivering van waterschap de Dommel aanwezig. Biest-Houtakker ligt aan het Wilhelminakanaal. Door in het kanaal een warmtewisselaar aan te brengen kan thermische energie aan het kanaalwater worden onttrokken. Het potentieel daarvoor is groot. Dat is af te lezen uit de Aquathermieviewer2. Het kanaal is in beheer van Rijkswaterstaat. De energie die zo wordt onttrokken wordt aquathermie genoemd of TEO (Thermische Energie uit Oppervlaktewater). Nabij de nieuwbouwlocatie Beverakkers V passeert een rioolwater persleiding dit gebied. Die leiding is in het beheer van het waterschap de Dommel en zou potentieel kunnen dienen om een collectief systeem voor warmte- (en koude) voorziening in Beverakkers (V) te kunnen voeden. Dat kan worden gedaan door een warmtewisselaar in of nabij de persleiding te installeren. Het potentieel, in combinatie met een WKO-bron net is 17.800 GJ/jaar. Ter indicatie: de huidige, totale, vraag naar aardgas in de buurt Beverakkers komt overeen met zo’n 5.000 tot 6.000 GJ/jaar.

Met de thermische energie kan een leidingcircuit worden gevoed in de vorm van een laagtemperatuur warmtenet, waarmee water-water warmtepompen kunnen worden ingezet in De Aquathermieviewer is een software tool, waarmee de potentie van thermische energie uit oppervlaktewater of afvalwater kan worden bepaald. https://aquathermieviewer.nl 2

16

deze buurt. Water-water warmtepompen vragen in de winter minder elektriciteit om woningen of gebouwen te verwarmen. Ook de rioolwaterzuiveringsinstallatie van het Waterschap de Dommel biedt een groot potentieel aan thermische energie. In combinatie met een Warmte Koude Opslag systeem (WKO) kan zelfs 137.000 GJ/jaar worden onttrokken. In het dorp Biest-Houtakker staat een rioolpersgemaal, waar rioolwater uit het gemeentelijke riool wordt opgepompt naar een leiding die het rioolwater naar de rioolwaterzuivering brengt. Ook op dit punt kan thermische energie worden onttrokken. In combinatie met een WKO is dat ingeschat op 925 GJ/jaar. Er is meer dan voldoende lokale duurzame energie in de waterlopen, het rioolstelsel en de rioolwaterzuivering aanwezig om alle bewoners van Biest-Houtakker van thermische energie te voorzien. In mei 2025 heeft een verkennend gesprek plaatsgevonden met het waterschap de Dommel over de mogelijkheden om warmte te onttrekken aan het effluent van de rioolwaterzuivering of uit de persleiding nabij de Beverakkers V. De potentie om tot daadwerkelijke realisatie te komen wordt beperkt geacht bij het waterschap. Het waterschap wil meer ervaring opdoen met aquathermie op andere locaties in haar beheergebied om zeker te zijn dat er geen technische complicaties ontstaan met bijvoorbeeld verstoppingen of verstoringen.

Qua aansprakelijkheid zijn er juridische beperkingen omdat de primaire afvoerende functie van de persleidingen en afvoerkanalen van het waterschap voorop staat. Een organisatie die warmte onttrekt uit een persleiding of installatie van het waterschap loopt daarmee een groot risico als er door haar toedoen storingen in het afvalwatersysteem ontstaan. Warmtewinning mag het risico op (ver)storing van de primaire functie niet vergroten. Voor benutting van aquathermie als bron is een warmtenet (collectieve warmte en koude oplossing) voor distributie noodzakelijk om het potentieel te benutten voor woningen en gebouwen. Later in 2025 is gebleken, uit een onderzoek, dat een collectief warmtenet in de buurt Beverakkers niet haalbaar is vanwege de hoge kosten voor de exploitant en de bewoners die aangesloten zouden worden. Daarom is in bij de uitwerking van de warmte-oplossingen geen verdere aandacht gegeven aan de potentie van aquathermische infrastructuur in het gebied.

2.3. Sociale kenmerken Over de sociale kenmerken en structuren binnen Biest-Houtakker kan veel gezegd worden. Hier is gekozen voor de beperking van feitelijke informatie die nodig is om een goede afweging te kunnen maken van keuzen om energieneutraal te worden en een haalbare warmte-oplossing te kiezen. De woonplaats Biest-Houtakker telt 1.040 inwoners in 2025.

17

Afbeelding 6: Inwonersverloop vanaf 2013 (CBS-data)

Inwoners naar leeftijd in de woonplaats Biest-Houtakker:

Afbeelding 7: Leeftijdsopbouw per 1-1-2025 (CBS-data)

Cooperatieve traditie Biest-Houtakker kent een relatief sterke sociale samenhang. Er is een sterke cooperatieve traditie, waarop later in dit plan wordt voortgebouwd om te komen tot een lokale energiegemeenschap. Daarom wordt hier dieper ingegaan op de cooperatieve kracht van het dorp.

18

In 2012 is de coöperatie Biest-Houtakker opgericht die samenhangt met het nog oudere Belangen Orgaan Biest-Houtakker (BOB). Uitvoerige informatie is te vinden op de dorpswebsite. De Coöperatie Biest-Houtakker heeft als doel het welzijn en de leefbaarheid van BiestHoutakker te behouden en vergroten. De coöperatie wil gezamenlijk zaken voor elkaar krijgen die anders voor individuele inwoners van Biest-Houtakker mogelijk onbereikbaar zijn. De coöperatie bestaat door en voor meer dan 350 leden. De coöperatie behartigt het belang voor álle inwoners op vele manieren, bijvoorbeeld door: - een werkgroep Wonen (nieuwbouwprojecten), - een werkgroep Zorg (ouderenzorg, dorpsondersteuner, activiteiten), - allerlei vrijwilligers in en rondom de activiteiten bij café Ome Toon en - een bestuur dat zich bezighoudt met de coördinatie hiervan. Op 15 maart 2014 was de opening van dorpsgebouw ’t Gebint. Veel verenigingen hebben sindsdien hun plekje gevonden in Café Ome Toon en er komen nog regelmatig nieuwe initiatieven bij. Een dorpsgebouw van en voor de inwoners dus. De coöperatie staat onder toezicht van de BOB. Die bestaat sinds 1977 en heeft in 2012 bij de oprichting van de coöperatie een aantal taken overgedragen.

Het BOB is het aanspreekpunt voor de drie verenigingen die gebruik maken van verenigingsgebouw De Gemeynt (De Jeugd, Biestse Boulers en het Gilde; op het sportpark aan het Vossenhol), en het kan bemiddelen als mensen eventueel conflicten zouden hebben met andere dorpsorganisaties. Vanaf het einde van de negentiende eeuw nam de provincie Noord-Brabant initiatief met een speciale regeling om het gemeenschappelijke bezit (de Gemeynt) in Biest-Houtakker te beschermen. Het dagelijks beheer van de Gemeynt berust sindsdien bij drie “regenten” die worden benoemd door de inwoners van Biest-Houtakker. Sinds 1978 ziet ook het Belangenorgaan Biest-Houtakker (B.O.B.) toe op het beheer van de Gemeynt en de besteding van de opbrengsten. Het is een unieke regeling die (bijna) nergens meer voorkomt. Lokale, coöperatieve energieadvisering Er is binnen de gemeente een sterke structuur als het gaat om energiebesparing en voorlichting aan bewoners over energie. Energiehuis Hilvarenbeek is eind 2020 opgericht door de gemeente Hilvarenbeek en Coöperatie Hilverstroom. Beide streven zij hetzelfde doel na, “het verduurzamen van de leefomgeving”. Coöperatie Hilverstroom gedreven vanuit het principe “van onderop – samen met elkaar”.

Eind 2022 heeft de Coöperatie Hilverstroom het Energiehuis ondergebracht in de “Stichting Hilvarenbeek Duurzaam” (SHD) om daarmee de belangen van alle inwoners te benadrukken. Tussen gemeente Hilvarenbeek en SHD zijn afspraken gemaakt over de dienstverlening van het Energiehuis tot eind 2026. Er is een overzicht van de beschikbare diensten van het Energiehuis Hilvarenbeek. Het energiehuis beheert ook een actuele kennisbank. Het Energiehuis en stichting Duurzaam Biest werken met elkaar samen en verwijzen bewoners en bedrijven naar elkaar door. Op 1 oktober 2025 is door beide organisaties een informatieavond georganiseerd in Café Ome Toon over het collectief inkopen van

19

energielabels en over energieadviezen via het Energiehuis. Iedere gemeente in Nederland heeft, op basis van het nationale Klimaatakkoord, een energieloket ingericht. Ook na 2026 zal er een lokaal energieloket zijn waar de stichting Duurzaam Biest mee wil samenwerken. Inwoners met weinig draagkracht Cijfers over energiearmoede in Hilvarenbeek worden door de gemeente gevolgd via de data die door TNO worden bijgehouden. In deze dataset wordt niet specifiek ingegaan op de situatie van Biest-Houtakker. Data worden verzameld voor de gehele gemeente. Over het algemeen zijn de cijfers voor de gemeente lager dan landelijk, maar energiearmoede is nadrukkelijk aanwezig. De data geven een indicatie dat 3-5% van de inwoners in de periode 2020 – 2023 een laag inkomen heeft in combinatie met een hoge energierekening of een woning met een lage energetische kwaliteit. De stichting Duurzaam Biest werkt samen met de werkgroep Zorg die in het dorp actief is. Binnen die werkgroep is een goed beeld van de meeste dorpsgenoten en de zorg en aandacht die ze nodig hebben of speciale omstandigheden die in een huishouden spelen.

20

3. Beleid, besluitvorming en participatie 3.1. Beleidscontext In samenspraak met de gemeente Hilvarenbeek is de beleidscontext in beeld gebracht. Voor de leesbaarheid van dit plan zijn de resultaten opgenomen in bijlage 3. Hierin komen aan de orde: • • • • • •

Het warmtebeleid Het participatiebeleid Grootschalige opwek Kleinschalige opwek Mobiliteit Onderhoud en beheer in openbare ruimte en ondergrond

In de navolgende paragrafen 3.1.1. t/m 3.1.6. wordt een samenvatting van de bijlage gegeven. De beleidscontext fungeert als kader voor de plannen die in dit plan zijn uitgewerkt.

3.1.1.

Warmtebeleid en lokale ambities

De gemeente Hilvarenbeek werkt al meerdere jaren aan de overstap naar duurzame warmte, omdat Nederland in 2050 volledig van het aardgas af wil zijn. In 2021 is hiervoor de Transitievisie Warmte opgesteld. In dit document staat welke stappen de gemeente op korte termijn al kan zetten, waar kansen liggen, maar ook welke onderdelen pas later kunnen worden opgepakt. De visie is in 2022 door de gemeenteraad vastgesteld en vormt de basis voor het huidige beleid. De belangrijkste ambitie uit deze visie is om, gemeente breed, vóór 2030 een hoeveelheid aardgas te besparen die vergelijkbaar is met het jaarlijkse verbruik van ongeveer 1.300 woningen. Dat betekent een besparing van zo’n 20% ten opzichte van het aardgasgebruik uit 2021 in de hele gemeente. Om dat doel te bereiken zet de gemeente vooral in op energiebesparing en isolatie van de bestaande woningvoorraad. Dit is een noodzakelijke eerste stap richting toekomstige duurzame warmtebronnen en leidt ook tot lagere CO₂-uitstoot en lagere energiekosten voor bewoners. Draagvlak en betaalbaarheid zijn belangrijke voorwaarden in dit lokale beleid. De gemeente wil voorkomen dat bepaalde groepen achterblijven, vooral inwoners met een lager inkomen of een slecht geïsoleerde woning. Daarom wordt extra ingezet op voorlichting, ondersteuning en gerichte subsidies.

Sinds de aankondiging van nieuwe landelijke wetgeving is het begrip Transitievisie Warmte vervangen door het Warmteprogramma. Ook in Hilvarenbeek wordt dit programma opgesteld. Het wordt naar verwachting in 2027 vastgesteld en moet voldoen aan diverse wettelijke criteria, waaronder verplichte participatie van inwoners en organisaties. De werkgroep Duurzaam Biest denkt hierin actief mee. Het is belangrijk dat de resultaten en voorstellen vanuit Biest-Houtakker passen binnen de koers van het Warmteprogramma en elkaar niet tegenspreken.

21

Binnen de vorige Transitievisie Warmte is de wijk Beverakkers in Biest-Houtakker bestempeld als een kansrijke buurt om op termijn aardgasvrij te worden. De relatief jonge woningen zijn al goed geïsoleerd, waardoor een overstap naar een warmtepomp technisch haalbaar is bij vervanging van de huidige cv-ketel. Nieuwe woningen in de buurt zijn zelfs al aardgasvrij. Door de lage woningdichtheid is een collectief warmtenet echter niet rendabel. Dat volgt ook uit een studie die de stichting Duurzaam Biest in 2025 heeft laten verrichten naar de mogelijkheden van een warmtenet, zie bijlage 7.

3.1.2.

Regionale plannen en bronnen voor warmte

Hilvarenbeek maakt deel uit van de energieregio Hart van Brabant. In deze regio werken gemeenten, provincie, waterschappen en maatschappelijke organisaties samen aan de energietransitie. De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) legt vast hoe de regio energie wil besparen, duurzaam wil opwekken en hoe zij zich voorbereidt op klimaatverandering. Een belangrijk uitgangspunt binnen de REKS is dat bij nieuwe grote zonne- en windprojecten minstens 50% van de opbrengsten lokaal eigendom moet zijn, zodat bewoners kunnen meeprofiteren. In de directe omgeving van Biest-Houtakker worden twee energiehubs ontwikkeld: De Baars en Kattenberg. Hier moeten in totaal zo’n 20 MW aan windenergie en 10 MW aan zonne-energie worden gerealiseerd. Deze energiehubs worden ontwikkeld door het Publiek Ontwikkelbedrijf REKS (POB-REKS), dat in 2023 speciaal voor dit doel is opgericht. Eind 2025 heeft een groep ondernemers (Reijrink, Roosen van Hoppe en Libema) een plan gepresenteerd om windenergie mogelijk te maken in de Baars. De komende jaren zal blijken of en hoe dit plan onderdeel gaat uitmaken van de uitvoeringsplannen van de REKS. Regionaal wordt daarnaast gekeken naar duurzame warmtebronnen.

In de Regionale Structuur Warmte (RSW) en het Programmaplan Regionale Warmtetransitie wordt onder andere de potentie van aquathermie (warmtewinning uit oppervlakte-, afval- of drinkwater) geïnventariseerd. Voor Biest-Houtakker wordt een relatief hoge warmtepotentie genoemd, maar de bebouwingsdichtheid vormt een knelpunt voor een haalbare businesscase. Ook de inzet van groen gas, op basis van landbouwreststromen, kan voor Hilvarenbeek kansen bieden. Het gebruik van geothermie (aardwarmte) wordt eveneens onderzocht. Hoewel het huidige zoekgebied voor ondiepe geothermie in Tilburg-Zuid niet reikt tot Biest-Houtakker, kan geothermie in de toekomst eventueel bijdragen aan het warmtenet van Tilburg of andere regionale netwerken. Voor Hilvarenbeek zelf wordt de potentie op termijn nader verkend.

3.1.3.

Lokale aanpak isolatie en natuurbescherming

Isolatie is een van de belangrijkste instrumenten voor energiebesparing. Via een landelijke regeling ontvangt Hilvarenbeek financiële middelen om woningen met een laag energielabel te verbeteren. Woningeigenaren met een label D, E, F of G kunnen tot € 1.650 subsidie krijgen voor isolatiemaatregelen, mits zij voldoen aan voorwaarden zoals een WOZ-waarde onder € 525.000. Tijdens lokale bijeenkomsten wordt uitgebreide uitleg gegeven over deze regeling. In Biest-Houtakker is dat op 16 september 2025 gedaan, in samenwerking met de stichting Duurzaam Biest. Tegelijkertijd mag isolatie niet ten koste gaan van beschermde dieren die in gevels en daken kunnen nestelen. Daarom werkt de gemeente, samen met Goirle en Oisterwijk, aan

22

een soortenmanagementplan (SMP). Binnen dit plan staat hoe er zo kan worden geïsoleerd dat flora en fauna voldoende beschermd blijven. Tot het SMP en de bijbehorende vergunning beschikbaar zijn, geldt per wijk een maximumaantal woningen dat per jaar geïsoleerd mag worden. Het soortenmanagementplan beperkt zich tot woningen en gebouwen binnen de bebouwde kom. Buiten de bebouwde kom zal bij isolatie via een omgevingsvergunning aandacht worden gevraagd voor de gevolgen voor flora en fauna.

3.1.4.

Participatie, democratische vernieuwing en lokaal initiatief

De gemeente wil inwoners actief betrekken bij besluitvorming en gebruikt hiervoor het Beeks model, dat verschillende niveaus van participatie onderscheidt. Het model helpt bij het bepalen wie betrokken moet worden, hoe informatie wordt gedeeld en hoe het proces wordt georganiseerd. Daarnaast werkt Hilvarenbeek aan democratische vernieuwing. Inwoners die niet politiek actief zijn vormden tot medio 2025 een klankbordgroep die meedenkt over nieuwe werkwijzen. Vanaf 2025 wordt het participatiebeleid aangepast op basis van ervaringen uit diverse lokale experimenten. Het project Energieneutraal Biest-Houtakker maakt deel uit van deze innovatieve democratische vernieuwing. Het is gebaseerd op het wettelijk vastgelegde uitdaagrecht, wat inhoudt dat inwoners zelf initiatieven mogen ontwikkelen en bepaalde taken van de gemeente tijdelijk kunnen overnemen als zij kunnen aantonen dat ze het beter of efficiënter kunnen organiseren.

3.1.5.

Duurzame energieopwekking en mobiliteit

Grootschalige opwekking van zonne- of windenergie gebeurt regionaal. Op lokaal niveau richt Hilvarenbeek zich vooral op kleinschalige projecten zoals zon-op-dak. Via de coöperatie Zon op de Hilver kunnen inwoners samen investeren in collectieve zonnedaken wanneer zij zelf geen geschikt dak hebben. Op het gebied van mobiliteit is er beleid voor het plaatsen van openbare laadpalen voor elektrische voertuigen. De gemeente werkt hierin samen met Vattenfall. Wanneer een inwoner een laadpaal aanvraagt, neemt de gemeente een verkeersbesluit om een parkeerplek voor laden te reserveren.

3.1.6.

Overige beleidskaders, koppelkansen en toekomstperspectief

De Omgevingsvisie van Hilvarenbeek, vastgesteld in 2025, beschrijft twaalf ambities voor de leefomgeving. Daarnaast is de lokale duurzaamheidslening in 2025 beëindigd, omdat de landelijke 0%renteregeling van het Warmtefonds voor inwoners financieel aantrekkelijker is geworden. Op gemeentelijk niveau vindt afstemming plaats over plannen voor de ondergrondse infrastructuur, zoals kabels en leidingen. Geprobeerd wordt om plannen voor het elektriciteits- en gasnet te combineren met reconstructies van wegen en/of rioleringswerk of met activiteiten voor klimaatadaptatie. Plannen die de energiegemeenschap in Biest-Houtakker hiervoor ontwikkeld moeten goed worden afgestemd met de gemeentelijke organisatie om koppelkansen te benutten.

23

3.1.7.

Veiligheid en milieueffecten

Bij initiatieven die aan bod komen in dit document kan er sprake zijn van de verplichting om een milieueffectrapport (volledig rapport, of een beoordelingsnotitie waarin wordt onderzocht of een volledig rapport nodig is) uit te voeren. Daarbij valt te denken aan: -

Een collectief systeem voor zon-op-dak Een ondergrondse transportleiding voor elektriciteit Een transformatorstation of (buurt)batterij Een WKO bron net Een (mono)mestvergister voor productie van groen gas

In dit Dorpsenergieplan zijn deze plannen als onderdeel van het toekomstige energiesysteem aangemerkt, maar is nog onvoldoende duidelijk waar deze voorzieningen komen om te kunnen beoordelen of een verplichting aan de orde is voor een milieueffectrapport. Daar wordt in de volgende fasen bij de uitvoering van het plan aandacht aan gegeven. De voorgaande overweging geldt ook voor de beoordeling van (externe) veiligheidsaspecten die een rol spelen bij de introductie van de warmte-oplossing voor woningen en gebouwen, bij de introductie van bijmenging van groen gas in het aardgasnet of bij de introductie van waterstof. Beiden laatsten spelen pas (ver) na 2030. Het gebruik van zonnepanelen, warmtepompen en batterijen in de gebouwde omgeving moet ook met zorg gebeuren voor veiligheid en milieu. Hiervoor gelden algemene regels die initiatiefnemers in het dorp in ogenschouw moeten nemen. Deze regels worden meegenomen in energieadviezen en bij persoonlijke verduurzamingsplannen. In hoofdstuk 7 wordt verder ingegaan op de wijze waarop binnen de kaders van de Omgevingswet eventuele planregels voor veiligheid en milieu kunnen worden opgesteld.

3.1.8.

Ruimtelijke toetsing – ETFAL

Binnen dit plan worden mogelijke investerinsprojecten genoemd, die ruimtelijk ingepast moeten worden in het dorp. Vanaf 2026 zullen specifieke business cases worden uitgewerkt. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de milieu-effecten, veiligheid en ruimtelijke inpassing. Als initiatiefnemer zal de energiegemeenschap (of daarmee samenwerkende partners) moeten aantonen dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). Dit is een kernbegrip in de Omgevingswet. De gemeente toetst dit en kan hier ook afwegingen maken. De gemeente neemt daartoe regels op in het omgevingsplan en in een omgevingsvergunning.

3.2. Besluitvormingsproces Stichting Duurzaam Biest is in januari 2025 gestart met het opstellen van een uitvoeringsplan. Er kon toen gestart worden omdat de gemeenteraad in december 2024 de kaders voor het toepassen van het uitdaagrecht heeft vastgesteld. Vanuit deze kaders is de stichting aan de slag gegaan. In februari 2026 wordt het plan voorgelegd ter vaststeling aan de gemeenteraad.

24

In de tussenliggende periode heeft gemiddeld iedere twee maanden een afstemmingsoverleg plaatsgevonden tussen vertegenwoordigers van de ambtelijke organisatie en stichting Duurzaam Biest. Daarnaast zijn er twee bestuurlijke overleggen geweest, op 4 juni en op 4 december 2025.

3.3. Participatie De stichting Duurzaam Biest heeft in 2025 actief bewoners, ondernemers en de gemeente betrokken bij het ontwikkelproces van dit plan. De participatieactiviteiten zijn onderverdeeld in vier categorieën:

3.3.1. -

-

-

-

1e bewonersavond (25 februari 2025, Café Ome Toon): ±70 deelnemers. Introductie van het initiatief door de stichting Duurzaam Biest en inventarisatie van ideeën en vragen. Enquête (zomer 2025) onder inwoners: 90 van de 400 huishoudens reageerden. Resultaten zijn verwerkt in bijlage 4. 2e bewonersavond (16 september 2025, ±45 deelnemers): terugkoppeling van de enquête, informatie over subsidiemogelijkheden en de lokale aanpak isolatie (LAI), introductie van de beoogde warmte-oplossing. Informatieavond energieadvies (1 oktober 2025, samenwerking Energiehuis Hilvarenbeek): uitleg over collectieve inkoop van energielabels en verduurzamingsadviezen. Drie nieuwsbrieven in 2025, de laatste in december 2025, die huis-aan-huis verspreid worden Een informatiepagina op website www.biest-houtakker.eu over Duurzaam Biest Oproepen en communicatie via lokale app-groepen waar deelnemers aan de werk- en taakgroepen van Duurzaam Biest lid van zijn De introductie van een eigen Facebook- en Instagram kanaal vanaf november 2025 Toekomstige bijeenkomst (2 maart 2026): presentatie van het Dorpsenergieplan en toelichting op de te volgen stappen in 2026.

3.3.2. -

-

Bewonersparticipatie

Taakgroepen en werkgroep

Taakgroepen: drie groepen gericht op Techniek & Business Case, Organisatie & Financiën en Communicatie & Participatie. In totaal namen ±20 bewoners deel. De groepen kwamen eens per maand of eens per drie weken bijeen en leverden concrete bijdragen aan het project, die teruggekoppeld werden aan de werkgroep Duurzaam Biest. Werkgroep Duurzaam Biest: 7–8 inwoners, functioneert als stuurgroep over het ontwikkelproces en vertegenwoordigt de stichting in overleg met externe partijen. Het organigram van de taak- en werkgroepen is opgenomen in paragraaf 1.2.

25

3.3.3. -

-

Acht ondernemers uit het gebied Klein Westerwijksestraat en Akkerstraat werden benaderd om gegevens over hun bedrijfsvoering te delen. Doel hiervan was een flexibiliteitsscan uit te voeren, voor de resultaten zie bijlage 6. Onderzocht is of, bij voornoemde 8 ondernemers, een groepstransportovereenkomst een oplossing biedt voor lokale netcongestie en uitbreidingsmogelijkheden van zonneenergie. Hieraan zal in 2026 verder gewerkt worden.

3.3.4. -

Ondernemersparticipatie

Samenwerking met de gemeente

De werkgroep nam deel aan het proces Democratische Vernieuwing van de gemeente Hilvarenbeek in 2025. Er is verkennend gebruikgemaakt van het uitdaagrecht, door dit plan in samenwerking met de gemeente op te stellen. Aan de deelname aan dit experiment was deelname aan de klankbordgroep Democratische Vernieuwing gekoppeld.

Onderstaande figuren tonen het participatieproces zoals gepresenteerd tijdens de 2e bewonersavond op 16 september 2025.