12 Preventie- en handhavingsplan Alcohol en drugs 2025-2028 (3 Bijlage 1 Preventie- en handhavingsplan)
Tekst van het document
Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs gemeente Hilvarenbeek 2025-2028
Onderdeel van de brede samenwerking tussen gemeente Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Inhoud Inleiding ............................................................................................................... 4 1.
Probleemanalyse ......................................................................................... 7
1.1.
De schadelijkheid van alcohol .................................................................... 7
1.2.
Alcoholgebruik onder scholieren ................................................................. 8
1.3.
Alcoholgebruik onder jongvolwassenen ......................................................11
1.4.
Ouders...................................................................................................13
1.5.
Naleving ................................................................................................15
1.6.
Informatie van samenwerkingspartners .....................................................16
1.7. 2.
Samenvatting .........................................................................................16 Ambitie en doelstellingen .............................................................................18
2.1.
Ambitie ..................................................................................................18
2.2.
Doelstelling afname gebruik onder de 18 jaar .............................................18
2.3
Doelstelling toename ouders duidelijke NIX18 norm ....................................19
2.3.
Doelstelling verbeterde naleving ...............................................................19
3.
Uitgangspunten voor beleid .........................................................................21
3.1.
Community building ................................................................................21
3.2.
Omgevingsbenadering .............................................................................21
4.
Activiteiten ................................................................................................22
4.1.
Regelgeving alcohol .................................................................................22
4.2.
Toezicht en handhaving ...........................................................................26
4.3.
Educatie en communicatie ........................................................................29
4.4. 5.
Verbinding preventie en handhaving ..........................................................32 Samenwerking, uitvoering en evaluatie .........................................................36
5.1.
Samenwerking met externe partners .........................................................36
5.2.
Organisatie en uitvoering .........................................................................36
5.3.
Evaluatie ................................................................................................37
Literatuur en bronnen ...........................................................................................38
2
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Verklaring van begrippen Problematisch alcoholgebruik: al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert. Binge drinken: minstens één keer per maand ten minste vijf glazen alcohol drinken bij één gelegenheid. Zwaar drinken: minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken. Overmatig drinken: het drinken van meer dan 21 glazen per week (mannen) of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).
3
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Inleiding Voor u ligt het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2024-2027. Gemeente Hilvarenbeek geeft met het vaststellen van dit Preventie- en Handhavingsplan invulling aan een wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet, DHW). De Alcoholwet De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017). Naast de regulering van de beschikbaarheid richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking. Het doel van de Alcoholwet is het tegengaan van de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik en het terugdringen van aan alcohol gerelateerde overlast. Preventie en handhaving Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Binnen deze verantwoordelijkheid heeft de gemeente een regierol op zowel het juridisch-, het educatief- als het handhavingsvlak. Het preventiemodel van Reynolds (2003) toont de samenhang tussen deze drie beleidspijlers; regelgeving, educatie en handhaving.
De figuur laat zien dat preventie, het voorkomen van (problemen door) alcoholgebruik, gestoeld is op een gelijkwaardige combinatie van regelgeving, educatie en handhaving.
Figuur 1: Preventiemodel Reynolds (2003)
4
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dit impliceert dat de aanpak van alcoholproblematiek gebaseerd is op een samenhangend pakket van maatregelen, vanuit de drie verschillende beleidspijlers. Drugsgebruik Het belangrijkste doel van de wet is het voorkomen van gezondheidsschade door alcohol en het terugdringen van verstoring van de openbare orde door alcoholmisbruik. Dit plan is grotendeels opgebouwd aan de hand van de verplichte onderdelen volgens artikel 43a van de Alcoholwet. Daarmee voldoen we als gemeente aan onze wettelijke verplichting. Daarnaast wordt in dit plan ook beleid en maatregelen vastgelegd met betrekking tot de preventie van drugsgebruik onder jongeren. Alcohol- en drugsgebruik zijn beide om verschillende redenen bijzonder riskant voor jongeren. Het kan bijvoorbeeld de hersenontwikkeling verstoren en het risico op verslaving neemt toe naarmate jongeren eerder beginnen met drinken of gebruiken. Bovendien blijkt dat zodra jongeren beginnen met drinken of gebruiken, zij vaak grote hoeveelheden alcohol of drugs blijven drinken of gebruiken. Ook is het van belang om bewustwording te creëren onder de jongeren over de gevaren die alcohol- en drugsgebruik met zich mee brengen.
Naast jongeren is het belangrijk om, de ouders, commerciële horecabedrijven en paracommerciële instellingen (verenigingen en stichtingen die horeca-activiteiten uitvoeren die los staan van hun hoofddoelstelling) goed te informeren over de gevolgen van alcohol- en drugsgebruik.
Landelijk en regionaal kader Dit Preventie– en handhavingsplan staat niet op zichzelf, maar sluit aan bij landelijk en regionaal beleid met betrekking op de preventie van (problemen door) alcoholgebruik. Nationaal Preventieakkoord In 2018 is door meer dan 70 partijen een Nationaal Preventieakkoord afgesloten. De preventie van problematisch1 alcoholgebruik is een van de drie speerpunten van het akkoord, naast preventie van roken en overgewicht. Voor jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen, waarbij het uiteindelijke streven is om tot 0% alcoholgebruik onder de 18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100% te komen. Vanuit onder meer alcoholverstrekkers, sportverenigingen, onderwijs en gemeenten is de toezegging gedaan zich in te spannen om de doelstellingen
In het NPA wordt onder problematisch alcoholgebruik verstaan: Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert. 1
5
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
van het akkoord te behalen. Met het GALA wordt voortgebouwd op het Nationaal Preventie Akkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid.
Regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant en Integraal Zorg Akkoord In de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant is de ambitie geformuleerd dat minder jongeren onder de 18 alcohol drinken. De Midden-Brabantse gemeenten, waaronder onze gemeente, zetten om deze ambitie te bereiken in op het vroegtijdig signaleren van problemen, het bieden van passende ondersteuning en op de gezonde keuze altijd en voor iedereen de makkelijke keuze te maken. Om op het gebied van middelengebruik de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken wordt vooral ingezet op het terugdringen van de beschikbaarheid van middelen. Hierbij vormen regelgeving en handhaving een belangrijk onderdeel, net als educatie voor ouders/verzorgers rondom (toekomstig) middelengebruik van hun kinderen. De ambities en doelstelling uit de regionale nota publieke gezondheid zijn opgenomen in de prioritaire opgave Leefstijl en Leefomgeving. Hiermee zijn, onder meer, de doelstellingen rond alcoholpreventie gekoppeld aan de Midden-Brabantse uitvoering van het Integraal Zorg Akkoord. Samen werken aan Preventie- en handhavingsplan Dit Preventie- en handhavingsplan is tot stand gekomen en/of afgestemd met verschillende partners uit het sociale domein (R-NEWT), het veiligheidsdomein (Boa’s en politie) en het gezondheidsdomein (GGD Hart voor Brabant, Novadic Kentron).
In de werkgroep middelengebruik komen vertegenwoordigers van deze verschillende partners samen om het uitvoeringsplan voor het betreffende jaar vast te stellen, de uitvoering te monitoren en de evaluatieresultaten van dat jaar te bespreken en te duiden. De gemeente Hilvarenbeek heeft in deze samenwerking een regisserende en deels uitvoerende rol.
6
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
1.
Probleemanalyse
Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen. Deze groep vormt de belangrijkste doelgroep van de Alcoholwet. Het alcoholgebruik van andere risicogroepen, zoals: zwangeren en ouderen (55+), wordt niet tot nauwelijks beïnvloed door de bewaking van de leeftijdsgrens of naleving door verstrekkers. Door het Preventie- en handhavingsplan te baseren op cijfermatige en andere data over gebruik en naleving van de wet- en regelgeving, landelijk én lokaal, kunnen mensen en middelen doelmatig ingezet worden. In paragraaf 1.1. en 1.2 staat de belangrijkste informatie over gebruik van alcohol door jongeren (scholieren) en jongvolwassenen. In paragraaf 1.3. wordt de rol van ouders besproken. Paragraaf 1.4. bevat informatie over de naleving van de alcoholwetgeving door verstrekkers
van
alcohol.
samenwerkingspartners:
Paragraaf
registraties
1.5. door
geeft
inzicht
stakeholders,
in
informatie
van
en
ervaringen
van
samenwerkingspartners. Tot slot volgt een samenvatting op basis waarvan de prioriteiten voor de komende periode zijn vastgesteld.
1.1. De schadelijkheid van alcohol Het is niet zonder reden dat de gemeente haar jeugdige inwoners wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Er is steeds meer kennis over deze schadelijkheid. Deze kennis is nog niet bij iedereen goed bekend (Schouten e.a., 2020). Alcoholgebruik gaat
gepaard
met
tal
van
fysieke,
mentale
en
maatschappelijke
problemen
(Expertisecentrum Alcohol, 2020). De mate van schade is grotendeels dosis-gerelateerd: hoe meer alcohol, hoe meer schade. Er is eigenlijk geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse soorten kanker. Zwaar drinken is gerelateerd aan een hoger risico op acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeersongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade. Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Naast lichamelijk gevolgen heeft alcoholgebruik invloed op het psychisch functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik. Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak onder invloed van alcohol gepleegd. In gezinnen waar alcoholgebruik door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven. Voor jongeren zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de
7
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling (die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval.
1.2. Alcoholgebruik onder scholieren Landelijk In de groep 12- tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd. In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12- tot en met 16-jarige scholieren maandelijks alcohol drinken. Ook binge drinken en dronkenschap zijn sinds 2015 niet verder afgenomen (Rombouts e.a., 2020). Van de scholieren die in de maand voorafgaand aan het onderzoek dronken, heeft bijna drie op de vier bij één gelegenheid vijf of meer glazen alcohol gedronken. Het binge drinken in de afgelopen maand neemt sterk toe tussen de 13 en 14 jaar: van 4,6% bij de 13-jarigen naar 18% onder de 14-jarigen). Onder de 16-jarigen drinkt één op de vijf (19%) 5-10 glazen alcohol in het weekend. Jongens en scholieren van het vmbo-b en vmbo-t drinken vaker dan hun leeftijdgenoten (Rombouts e.a, 2020a). Binnen het speciaal onderwijs is het alcoholgebruik onder leerlingen van cluster 4 scholen (gedrags- of ontwikkelingsstoornissen en psychiatrische problemen) vergelijkbaar met VMBO-b; in cluster 3 (LVB) ligt het alcoholgebruik lager dan in het reguliere onderwijs (Rombouts e.a, 2020b). Sommige groepen jongeren (en jongvolwassenen) zijn extra kwetsbaar en lopen daardoor een groter risico op problematisch alcoholgebruik.
Het gaat bijvoorbeeld om kinderen van ouders met een verslaving of psychische problematiek en kinderen met een licht verstandelijke beperking (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Lokaal Het alcoholgebruik onder jongeren in onze gemeente wordt gemeten aan de hand van de vierjaarlijks GGD Gezondheidsmonitor Jeugd. De monitor geeft inzicht in onder meer leeftijd, onderwijsniveau, frequentie van gebruik, dronkenschap en het verkrijgen van alcohol.
8
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Cijfers gemeente Hilvarenbeek De laatste Gezondheidsmonitor Jeugd is afgenomen in 2023. In de onderstaande tabel is te zien hoe de jongeren in de gemeente Hilvarenbeek scoren op het vlak van alcoholgebruik ten opzichte van de regio Midden-Brabant, de GGD regio Hart voor Brabant en het landelijk gemiddelde. Opvallend is dat jongeren in Hilvarenbeek significant vaker hebben gedronken en vaker dronken of aangeschoten zijn geweest vóór hun 18e dan landelijk. Daarbij drinken jongeren in Hilvarenbeek frequenter (veel) en doet een significant groter percentage van de jongeren aan binge drinken. Passend bij het significant hoger liggend alcoholgebruik geven jongeren in Hilvarenbeek vaker aan dat (een deel van) hun vrienden alcohol drinken. Opvallend is dat jongeren in Hilvarenbeek significant vaker drinken op de kermis/zomerfeest/tentfeest, bij concerten en festivals en in een keet/jeugdhond of schuur dan jeugd in andere gemeenten in de regio Hart van Brabant. Het hoogste percentage drinkt bij vrienden (74%), mogelijk valt dit samen met het percentage dat drinkt in een schuur of keet. De relatief hoge percentages voor het drinken in een horecagelegenheid (33%) en in de openbare ruimte (kermis/zomerfeest/tentfeest; 54%) duiden op een relatief lage naleving van de alcoholwet.
9
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
In 2021 is een vorige Gezondheidsmonitor Jeugd afgenomen, waardoor er trends te zien zijn in het alcoholgebruik. Een zorgelijke, significante stijging is zichtbaar in het percentage jongeren dat voor hun 18e heeft gedronken. Daarbij lijkt ook de hoeveelheid alcohol die wordt gedronken significant te zijn toegenomen, lettend op het percentage jongeren dat aangeeft ooit dronken of aangeschoten te zijn geweest en het percentage dat in de laatste 4 weken (voorafgaand op de meting) dronken of aangeschoten is geweest. De resultaten van de volgende Gezondheidsmonitor zijn weer beschikbaar in 2028. Voor de gemeente Hilvarenbeek zijn helaas geen trends beschikbaar omdat er in 2021 te weinig respons was;
10
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
dit had te maken met het feit dat twee middelbare scholen in de gemeenten toen niet hebben deelgenomen aan de Gezondheidsmonitor.
1.3. Alcoholgebruik onder jongvolwassenen Landelijk Er zijn verschillende onderzoeken die informatie geven over het drinkgedrag van jongvolwassenen of van subgroepen daarbinnen: Gekeken naar de totale volwassen bevolking valt op dat schadelijk gebruik van alcohol het meest voorkomt in de leeftijdsgroep 20-29 jaar (NDM, 2022, peiljaar 2020). De meerderheid van de mbo- en hbo-studenten drinkt en ruim 70 procent doet dat regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Van degenen die drinken, drinkt 19 procent gemiddeld meer dan 10 glazen alcohol op een weekenddag. De 17-jarigen op het mbo drinken meer dan hun leeftijdgenoten op het hbo of voortgezet onderwijs. Een onderzoek onder hbo- en wo-studenten (respons rond 6%, wel vanuit verschillende hbo’s en universiteiten) schets het volgende beeld; Alcohol is het meest gebruikte middel onder hbo- en wo-studenten en is de afgelopen 12 maanden door de meerderheid (85%) van de studenten gebruikt. Een behoorlijk deel van de studenten drinkt in stevige mate. Zo is rond de 10% van de studenten een overmatige drinker en rond de 16% een zware drinker. Van de studenten die in de afgelopen 12 maanden hebben gedronken, drinkt 39% riskant en heeft 4% van de studenten een mogelijke afhankelijkheid van alcohol, 11
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
waarbij een verwijzing naar de verslavingszorg wordt aangeraden (Nuijen et al., 2023).Jongvolwassenen die regelmatig uitgaan drinken op een uitgaansavond ruim 12 glazen, terwijl zij op andere dagen dat zij alcohol drinken zo’n drie glazen consumeren (bijna drie glazen) (Monshouwer e.a, 2021). Een kwalitatief onderzoek onder plattelandsjongeren (18-25 jr.)geeft inzicht in hun kennis, houding en gedrag met betrekking tot alcohol (Paternotte & Prooij, 2019). Hoewel de jongeren overmatig lijken te drinken, zien zij dit zelf niet als een probleem. Zij hebben een positieve houding ten opzichte van alcohol mede omdat drinken in hun omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt. Lokaal Uit de jongvolwassenen (16-25 jr.) monitor (2022) uitgevoerd in de GGD regio Hart voor Brabant komen de volgende gegevens naar voren: -
In de afgelopen 12 maanden heeft 87% van de jongvolwassenen alcohol gedronken.
-
In de laatste 4 weken (recent) heeft 78% van de jongvolwassenen alcohol gedronken.
-
22% van de jongvolwassenen kan worden geclassificeerd als zware drinker.*
-
37% van de jongvolwassenen geeft aan dat vrienden het normaal vinden om op één dag of avond 10 glazen alcohol te drinken.
1.3.1 Cijfers drugsgebruik Landelijk Cannabis Tussen 2019 en 2021 bleef het aantal jongeren dat ooit cannabis gebruikte zo goed als onveranderd. Wordt 2021 vergeleken met 2017 dan is er een stijging van 1% te zien (van 9.2% naar 10,2%). Wordt gekeken naar cannabisgebruik in het afgelopen jaar, dan is te zien dat het tussen 2019 en 2021 licht is gedaald namelijk van 9,1% naar 8,9%. Xtc Tussen 2015 en 2021 is het aantal jongeren dat ooit xtc heeft gebruikt gelijk gebleven, namelijk 1,9%. In de jaren hiertussen heeft het aantal wel wat geschommeld. De andere cijfers tussen 2015 en 2021 die horen bij xtc (gebruikt afgelopen jaar en afgelopen maand), laten een toename zien van 0,2%. Lachgas Het lachgasgebruik is afgenomen na een aantal jaren stijgen. Zo was het gebruik in 2019 nog 10% en zijn de recentste gegevens van 2021 nog maar 5%. 12
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Designerdrugs/ Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) Designer drugs zijn chemische stoffen die zijn ontworpen om de psychoactieve effecten van bestaande drugs te versterken of na te bootsen. Deze Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) worden meestal in laboratoria gemaakt door kleine aanpassingen te verrichten aan de chemische structuur van bestaande drugs, zoals cocaïne, MDMA en amfetaminen. Uit de Nationale Drug Monitor van het Trimbos Instituut komt het gebruik van NPS onder Nederlandse scholieren (15-16 jaar) relatief gezien weinig voor. In 2019 had 1,1% van de jongeren in het laatste jaar enige NPS gebruikt, dit percentage is onveranderd ten opzichte van de eerste meting uit 2015. Roken/ Vapen Roken of het gebruik van een e-sigaret (vapen) valt formeel niet onder drugs, maar kan ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Onlangs is over het vapen veel landelijke aandacht geweest en daarom wordt het hier kort benoemd. In Nederland geldt sinds 1 januari 2024 een verbod op de verkoop van e-sigarets met smaakjes als cola, perzik, suikerspin en mango. Alleen de smaak van tabak is nog toegestaan. Met dit verbod wil de overheid het gebruik onder jongeren terugdringen. De cijfers die horen bij roken en vapen komen uit de Jongerenmonitor tabaks- en nicotineproducten. In 2023 gebruikte 9,5% van de jongeren maandelijks een e-sigaret.
17% van de jongeren gebruikte een e-sigaret in het afgelopen jaar en 1,9% van de jongeren gebruikt dagelijks een e-sigaret. Het traditioneel roken onder jongeren is, na een flinke daling is 2015, stabiel gebleven.
1.4. Ouders Landelijk Ouders zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016).
13
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Lokaal Houding ouders t.o.v. alcoholgebruik minderjarig kind Het alcoholgebruik onder jongeren in onze gemeente wordt gemeten aan de hand van de vierjaarlijkse GGD Gezondheidsmonitor Jeugd. De monitor geeft inzicht in onder meer de rol van ouders. Uit de laatste GGD monitor (2023) bleek dat er geen significante verschillen zijn tussen de houding van ouders in de gemeente Hilvarenbeek en die van ouders uit de regio Midden-Brabant of de regio Hart van Brabant.
Drankgebruik ouders zelf Uit gegevens van de GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022 komt het volgende beeld naar voren: -
19% van de 18-64-jarigen in Hilvarenbeek is een zware drinker*.
-
24% van de 18-64-jarigen in Hilvarenbeek is een overmatige drinker**.
Ter vergelijking: Het percentage zware drinkers in GGD regio Hart voor Brabant ligt op 14%. Het percentage overmatige drinkers in GGD regio Hart voor Brabant ligt op 19%. Alle bovengenoemde cijfers (regionaal en lokaal) voor zwaar en overmatig drinken onder volwassenen zijn gestegen ten opzichte van de vorige meting in 2020. Het drankgebruik onder volwassenen, en specifiek ouders, is relevant omdat ouders die zelf veel drinken, toleranter zijn ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013), bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken. * Zwaar drinken: minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken. Zwaar drinken is een vorm van problematisch alcoholgebruik. ** Overmatig drinken: meer dan 14 (man) of 7 (vrouw) glazen per week
14
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
1.5. Naleving Met nalevingsonderzoek wordt onderzocht in hoeverre de leeftijdsgrens voor alcohol wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers. Landelijk Als minderjarigen aan drank willen komen is dat nog steeds gemakkelijk in Nederland. Tussen 2018 (37,7%) en 2020 (37.9%) is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd (Bureau Objectief, 2020). Bij de afzonderlijke verkooppunten zijn wel veranderingen te zien, soms ten goede zoals bij cafetaria’s, horecagelegenheden en webshops. Bij supermarkten en slijterijen is de naleving echter gedaald.
Naleving leeftijdsgrens door verkooppunten in % 2018
2020
Supermarkten
68,9
58,1
Slijterijen
73,3
66,3
Avondwinkels
34,7
41,0
Cafetaria’s
20,7
29,8
Horecagelegenheden
17,5
29,0
Sportkantines
20,2
23,9
Thuisbezorgkanalen
9,5
12,4
Webshops
2,2
8,8
Lokaal In 2023 is vanuit de ambitie: Minder jongeren onder de 18 drinken alcohol, een actie uitgevoerd in opdracht van GGD Hart voor Brabant. In de regio bezochten Mysteryshoppers supermarkten, sportkantines, horecagelegenheden, cafetaria’s en slijterijen en probeerden alcohol te kopen. In Hilvarenbeek zijn 2 bezoeken gerapporteerd waar in beide keren om een ID is gevraagd.
15
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
1.6. Informatie van samenwerkingspartners Naast onderzoek leveren kennis, ervaringen en registraties van samenwerkingspartners in de gemeente informatie op over de stand van zaken met betrekking tot de naleving van de alcoholwetgeving. Registraties lokaal: politie Er zijn vanuit de politie geen specifieke beschikbare gegevens over jongeren en jongvolwassenen. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat er niet frequent sprake is van aan alcoholmisbruik gelieerde incidenten waarbij de politie inzet moet plegen. Landelijk is het aantal behandelingen op de spoedeisende hulp (SEH) vanwege een alcoholvergiftiging tussen 2010 en 2019 geleidelijk toegenomen, maar gedaald in het coronajaar 2020. Tussen 2020 en 2022 lijkt het weer te stijgen, maar het aantal behandelingen is in 2022 (5.100) nog wel lager dan in 2019 (6.500). In 2022 zijn naar schatting 5.100 mensen op een SEH-afdeling behandeld wegens een alcoholvergiftiging. Eén op de vijf patiënten (21%) was jonger dan 18 jaar, bij vrouwen (31%) was dit aandeel minderjarigen groter dan bij mannen (15%). 3% van de ongevallen betrof jongeren tussen de 15 en 17 jaar oud (Nationale Drugmonitor).
1.7. Samenvatting Scholieren Uit de landelijke onderzoeken blijkt dat er een stagnatie is in de daling van alcoholgebruik onder scholieren tussen de 12 en 16 jaar. In de gemeente zien we daarbij dat het percentage scholieren tussen de 12 en 16 jaar dat alcohol drinkt significant hoger ligt dan landelijk. Waar landelijk ongeveer een kwart (27%) maandelijks drinkt zien we dat regionaal dit percentage eerder richting de helft (43%) van de jongeren gaat die aangeeft in de afgelopen 4 weken te hebben gedronken. Landelijk is er een flinke groep jongeren die binge drinkt, daarbij is het zorgelijk dat zowel het binge drinken (36%) als het dronkenschap in de afgelopen 4 weken (30%) in de gemeente beduidend hoger ligt dan landelijk en in de regio. Jongvolwassenen Landelijk blijkt dat veel jongvolwassenen binge drinken en deze trend is ook lokaal terug te zien. Bijna een kwart (22%) van de jongvolwassenen kan geclassificeerd worden als zware drinker en meer dan een derde (37%) geeft aan dat binge drinken niet ingaat tegen de sociale norm binnen de vriendengroep.
16
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Ouders Bij ouders is er ruimte voor een versterking van hun verantwoordelijkheid ten opzichte van de norm ‘NIX18’ en hun preventie rol, blijkt uit de gegevens; een groot deel van de ouders vindt het goed als hun kind alcohol drinkt of zegt hier niks van (52%). Ook het percentage van de jongeren dat aangeeft alcohol te krijgen via ouders (46%) of andere volwassenen (31%) ondersteunt dit beeld. Hierbij springt zeker het hoge percentage van 74% dat aangeeft bij vriend(in)en thuis te drinken in het oog. Hoewel deze percentages niet significant verschillen van de percentages uit de regio lijkt er wel een verschil te zijn t.o.v. de landelijke houding van ouders in relatie tot het alcoholgebruik van hun minderjarige kind. Hierbij lijkt de regionale houding ‘toleranter’ dan landelijk. Naleving Landelijk blijkt dat bij verstrekkers ruimte is voor versterking van hun verantwoordelijkheid en preventie rol. Ook in de gemeente lijkt deze ruimte voor verbetering terug te zien in de percentage jongeren dat aangeeft in horecagelegenheden en bij de sportvereniging te drinken.
17
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
2.
Ambitie en doelstellingen
2.1. Ambitie De gemeente streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol hoort daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2015) zowel mannen als vrouwen om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan één standaardglas alcohol per dag2. Artikel 43a van de Alcoholwet schrijft voor dat een preventie- en handhavingsplan dient aan te geven wat de doelstellingen van het beleid zijn. In aansluiting op het landelijke beleid in de vorm van het Nationaal Preventieakkoord (NPA) en het regionale beleid in de vorm van de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant formuleren wij de volgende doelstellingen: •
Afname
van
alcoholgebruik
en
de
schadelijke
gevolgen
van
(excessief)
alcoholgebruik onder de 18 jaar •
Toename van het aantal ouders dat een duidelijke NIX18 norm stelt richting hun minderjarige kind.
•
Toename van de naleving bij horecagelegenheden en sportkantines.
De kanttekening die we hierbij willen maken is dat de uitgangspositie van de gemeente Hilvarenbeek minder gunstig is als in de ‘gemiddelde’ gemeente in Hart voor Brabant op het gebied van alcohol. Door middel van deze maatregelen streven wij naar een sociale en fysieke omgeving die de gezonde keuze de makkelijke keuze maakt. Deze algemene beleidsdoelstellingen concretiseren wij hieronder op basis van de probleemanalyse, met aandacht voor gebruik onder jongeren en voor de setting waarin jongeren drinken.
2.2. Doelstelling afname gebruik onder de 18 jaar De gemeente sluit zich aan bij de doelstellingen en ambities zoals deze geformuleerd zijn in het Nationaal Preventie Akkoord. -
In
2040
is
het
aantal
scholieren
(12-16
jaar)
dat
ooit
alcohol
heeft
gedronken gedaald van 45% naar maximaal 25%. Uiteindelijk is de doelstelling om tot 0% alcoholgebruik te komen onder de 18 jaar. Momenteel ligt het percentage jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken in de gemeente Hilvarenbeek op 66%.
2
Een standaardglas is: 250 ml bier, 100 ml wijn of 35 ml jenever (Gezondheidsraad, 2015).
18
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
-
Het deel van de scholieren dat de afgelopen maand alcohol heeft gedronken gaat omlaag van 25% naar 15% procent. Momenteel ligt het percentage jongeren dat in de afgelopen maand alcohol heeft gedronken in de gemeente Hilvarenbeek op 43%. Daarbij geeft 36% aan binge drinken te hebben gedaan en 30% geeft aan dronken of aangeschoten te zijn geweest in de afgelopen maand.
2.3
Doelstelling toename ouders duidelijke NIX18 norm
Ondersteunend aan de doelstelling om het alcoholgebruik onder de 18 af te laten nemen is de doelstelling om het aantal ouders dat een duidelijke NIX18 norm stelt richting hun minderjarige kind toe te laten nemen. Lettend op het alcoholbeleid dat gevoerd is van de jaren ’90 tot nu zien we dat de switch van een individu gerichte benadering naar een omgevingsgerichte benadering zijn vruchten heeft afgeworpen (factsheet De effecten van 30 jaar alcoholbeleid en jongeren, Trimbos 2023). In de gemeente Hilvarenbeek lijkt de daling in het alcoholgebruik onder scholieren echter minder sterk te zijn geweest dan landelijk en lijkt de houding van ouders ten opzichte van het alcoholgebruik van hun kind toleranter. Daarom willen we deze omgevingsgerichte aanpak sterker neerzetten. Hierbij sluiten wij ons aan bij de ambitie van het Nationaal Preventie Akkoord: -
80% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder kent de belangrijke (gezondheids) effecten van alcoholgebruik.
Hierbij geldt dat niet alleen een toename van de bekendheid met risico’s van alcohol voor het puberbrein bij ouders bereikt kan worden, maar ook inzicht op de gevolgen van eigen gebruik bij ouders. Als we toe willen werken naar een sterkere sociale norm dat het niet normaal is als je kind drinkt, dan zit er ook een deel bewustwording in het eigen drinkgedrag van ouders.
2.3. Doelstelling verbeterde naleving Naleving Leeftijdsgrens De doelstellingen van de gemeente met betrekking tot de naleving van de leeftijdsgrens zijn afgeleid van de probleemanalyse en de ambities van het Nationaal Preventieakkoord. -
De ambitie van het Nationaal Preventieakkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te realiseren.
19
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Om toe te werken naar 100% naleving van de leeftijdsgrens in 2030 kan geïnvesteerd worden in de ondersteuning van horeca en sportverenigingen bij het bevorderen van de deskundigheid
rond
‘verantwoorde
verstrekking’
door
barvrijwilligers
en
het
implementeren en handhaven van een alcoholbeleid. Door gecombineerd in te zetten op twee belangrijke omgevingsfactoren; ouders en alcoholverstrekkers (sportverenigingen en horeca) kunnen beide groepen elkaar versterken in de naleving en presentatie van de NIX18 norm.
20
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
3.
Uitgangspunten voor beleid
3.1. Community building In dit plan beschrijft de gemeente hoe zij de jeugd wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol- en drugsgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, ondernemers. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen. Ook is het van belang om bewustwording te creëren onder de jongerenen hun ouders over de gevaren die alcohol- en drugsgebruik met zich mee brengen.
3.2. Omgevingsbenadering De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcoholgebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Het Preventie- en handhavingsplan richt zich op deze omgevingsinvloeden.
21
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
4.
Activiteiten
Dit hoofdstuk bevat de aanpakken en interventies die de gemeente ter beschikking staan om de doelstellingen te realiseren op het gebied van regelgeving (4.1.), toezicht en handhaving (4.2.) en educatie en bewustwording (4.3.). In paragraaf 4.4. is beschreven hoe regelgeving, toezicht en educatie in samenhang ingezet worden om de doelstellingen te behalen.
4.1. Regelgeving alcohol Het overgrote deel van de regelgeving op het gebied van alcohol is vastgelegd in de Alcoholwet. De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en de aanwezigheid van dronken personen is niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Daarnaast sluit de wet ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken en/of verstrekken van alcohol voor elders dan ter plaatse en is prijsstunten door de detailhandel aan banden gelegd. Deze bepalingen vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet. Aanvullend op deze bepalingen kent de Alcoholwet een aantal verordenende bevoegdheden
en
heeft
de
burgemeester
aanvullende
mogelijkheden
om
de
beschikbaarheid van alcohol te beperken. In het licht van de hoofdthema’s uit dit Preventie- en handhavingsplan (leeftijdsgrens, dronkenschap) hebben de volgende aanvullende maatregelen een expliciete meerwaarde in het terugdringen van alcohol gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde: •
Beperken happy hours
•
Voorwaarden stellen aan alcoholverstrekking evenementen
•
Beperken schenktijden paracommercie https://www.khn.nl/kennis/paracommercie
Beperken happy hours In artikel 25D van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid opgenomen waarmee gemeenten ter bescherming van de volksgezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours kunnen beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies
22
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen. De gemeente heeft daarom de volgende bepaling vastgelegd: Artkel 2:19f van de APV: Verbod ‘happy hours’ “1. Het is verboden om in een horecalokaliteit of op een terras bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank te verstrekken voor gebruik ter plaatse tegen een prijs die voor een periode van 24 uur of korter lager is dan 60% van de prijs die daar gewoonlijk wordt gevraagd. 2. Ontheffingen kunnen worden aangevraagd bij het college van burgemeester en wethouders.” Ter bescherming van de volksgezondheid en in het belang van de openbare orde is het verboden bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende dranken te verstrekken voor gebruik ter plaatse tegen een prijs die voor een periode van 24 uur of korter lager is dan 60% van de prijs die in de betreffende horecalokaliteit of op het betreffende terras gewoonlijk wordt gevraagd.
Voorwaarden stellen aan evenementen Artikel 35 lid 2 van de Alcoholwet biedt burgemeesters de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing ten tijde van bijzondere gelegenheden van zeer tijdelijke aard, zoals evenementen en buurtfeesten. Er kunnen bijvoorbeeld voorwaarden worden gesteld aan de manier waarop de verantwoorde verstrekking wordt ingericht. Artikel 35 gaat uitdrukkelijk alleen om verstrekking van zwak-alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse. Landelijk en lokaal onderzoek laat zien dat de naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol en het doorschenken in diverse sectoren voor verbetering vatbaar is (Bureau Objectief, 2020; Bureau Objectief, 2018; Bureau Objectief, 2017). Op evenementen is de naleving van zowel de leeftijdsgrens als dronkenschap vaak ingewikkelder dan in de horeca. Factoren als schaalgrootte, tijdelijke personeelskrachten en het gebrek aan een structurele controlesystematiek bemoeilijken de naleving van de wetgeving. Ter verbetering van de naleving heeft de gemeente vastgesteld dat organisatoren bij de aanvraag van een ontheffing een ‘alcoholmodule’ opnemen. In de alcoholmodule dienen aanvragers te omschrijven hoe de verantwoorde verstrekking van alcohol is geborgd, met specifiek aandacht voor de naleving van de leeftijdsgrens, wederverstrekking en het voorkomen van dronkenschap.
De burgemeester toetst de alcoholmodule en ziet toe op de 23
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
uitvoering van het gepresenteerde plan. Tijdens de evaluatie van het evenement wordt geëvalueerd in hoeverre het gewenste effect is bereikt. Voor de grote evenementen Decibel en Awakenings is een Bestuurlijk Convenant Veilige Evenementen (Hilvarenbeek, 2024) opgesteld. Het doel van dit convenant is om gezondere en veiligere grootschalige muziekevenementen te organiseren waarbij middelengebruik zoveel als mogelijk ontmoedigd wordt. Om dit doel te bereiken zijn drie focuspunten vastgelegd: 1. Intensivering van de voorlichting over middelengebruik; 2. Het streven naar 100% toegangscontrole; 3. Intensiveren van toezicht op het bezit en gebruik van middelen op het evenemententerrein en camping. Het versterken van de evenementenveiligheid is tevens opgenomen in het Integraal veiligheidsbeleid Goirle-Hilvarenbeek- Oisterwijk (2023-2026) waarbij aandacht is voor het professionaliseren van de processen vergunningverlening, toezicht en handhaving. Beperken schenktijden paracommercie Artikel 4 van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke verordening regels worden gesteld waaraan paracommerciële rechtspersonen zich moeten houden bij de verstrekking van alcoholhoudende drank. Dit ter voorkoming van oneerlijke mededinging. Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is één van deze verplichte regels.
Onderzoek laat zien dat het beperken van schenktijden de alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert (Babor e.a., 2010). Daarnaast is het niet wenselijk dat jeugd tijdens sportieve, culturele of andere activiteiten geconfronteerd wordt met (overmatig) alcoholgebruik van volwassenen. Onderzoek laat zien dat zien drinken doet drinken (Smit e.a., 2020). De gemeente heeft daarom in artikel 2:34b van de APV de volgende, beperkte schenktijden vastgelegd voor paracommerciële instellingen.
Sport instellingen
Culturele instellingen
Dagen
Tijdstippen
Maandag tot en met vrijdag
17.00 uur tot 00.00 uur
Zaterdag en zondag
12.00 uur tot 20.00 uur
Doordeweeks en weekend
vanaf één uur voor aanvang en tot uiterlijk twee uur na afloop van de activiteit
24
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
4.1.2. Opiumwet Drugsgebruik is wereldwijd een groot maatschappelijk probleem. Burgers ervaren in hun eigen omgeving regelmatig de gevolgen van het gebruik van verdovende middelen, vooral van harddrugs. Een bijkomend probleem is dat de drugshandel (meestal) in handen is van de georganiseerde misdaad. De strijd tegen de handel in verdovende middelen heeft politiek gezien een hoge prioriteit. Het doel van de Opiumwet is onder meer de illegale handel en gebruik van drugs tegen te gaan en het regelen en toezicht houden op het legale internationale handelsverkeer van drugs (voor medische en wetenschappelijke doeleinden). In de Opiumwet wordt onderscheid gemaakt tussen soft- en harddrugs. Deze zijn onderverdeeld in lijsten: •
Op lijst I van de Opiumwet staan de harddrugs. Deze zijn schadelijker voor de gezondheid dan softdrugs. Voorbeelden zijn heroïne, cocaïne, amfetamine, xtc en GHB.
•
Op lijst II staan de softdrugs. De risico’s van deze drugs zijn minder groot dan bij de harddrugs op lijst I. Voorbeelden zijn cannabisproducten (hasj en wiet) en slaapmiddelen. Ook kalmeringsmiddelen als Valium en Seresta staan op deze lijst.
Op grond van artikel 13b van de Opiumwet kan de burgemeester drugspanden voor bepaalde tijd sluiten. Wetsvoorstel toevoeging aan de Opiumwet In het wetsvoorstel, welke is ingediend door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, wordt voorgesteld de Opiumwet te wijzigen door een lijst IA toe te voegen aan de al bestaande lijsten I en II. Deze lijst IA bevat een aantal verschillende stofgroepen waarvan de chemische structuur afkomstig is van meerdere substanties met een psychoactieve werking die op lijst I van de Opiumwet staan vermeld. Het gaat om substanties en de preparaten daarvan die vergelijkbare psychoactieve effecten teweegbrengen, dan wel beogen te veroorzaken, zoals MDMA, THC (de psychoactieve stof in cannabis) en heroïne. Het voornaamste doel van het toevoegen van de derde lijst is het tegengaan van de productie van en de handel in nieuwe psychoactieve stoffen. Het wetsvoorstel is gereed gemeld voor plenaire behandeling (debat) op 26 februari 2024. Naar verwachting wordt het wetsvoorstel op 21 januari 2025 behandeld in de Eerste Kamer.
25
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
4.2. Toezicht en handhaving De
Alcoholwet
heeft
zowel
een
gezondheids-
als
een
openbare
orde
en
veiligheidsperspectief. Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010). Handhavingsprioriteiten De focus van het toezicht ligt op de leeftijdsgrens, het voorkomen van dronkenschap en het beheersen van de beschikbaarheid. Het betreft de volgende bepalingen: 1. Leeftijdsgrens 18 jaar a. Artikel 20, lid 1 Alcoholwet. Oftewel het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Eveneens wordt begrepen het verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van 18 jaar of ouder, welke kennelijk bestemd is voor een persoon van wie de leeftijd niet is vastgesteld. b. Artikel 45 Alcoholwet. Het verbod op het aanwezig hebben van alcohol onder de 18 jaar op voor publiek toegankelijke plaatsen. c. Artikel 45a, lid 1 Alcoholwet.
Het verbod voor volwassenen om op publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcohol te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt, ook bekend als wederverstrekking 2. Dronkenschap/doorschenken a. Artikel 20, lid 5 Alcoholwet. Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een horecazaak, op het terras of in een slijterij. b. Artikel 20, lid 6 van de Drank- en Horecawet. Het verbod om in kennelijke staat dienst te doen in een horecazaak, op het terras of in een slijterij. c. Artikel 252 Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met de politie). Verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap alcohol te verkopen of toe te dienen. d. Artikel 453 Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met de politie). Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg te bevinden.
26
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
3. Beheersen beschikbaarheid/voorkomen blurring a. Art. 25 lid 1 van de Alcoholwet. Verbod op het aanwezig hebben van alcoholhoudende drank in een voor het publiek (niet) toegankelijke ruimte, niet zijnde een slijtersbedrijf, horecabedrijf of een ruimte waarin rechtmatig alcohol aan particulieren wordt verstrekt voor gebruik elders dan ter plaatse. b. Art. 25 lid 2 van de Alcoholwet. Verbod op het toelaten dat alcoholhoudende drank wordt genuttigd in een voor het publiek toegankelijke ruimte, niet zijnde een horecabedrijf of het laten proeven in een slijtersbedrijf op verzoek van een klant. Controles Risicogestuurd toezicht De toezichtcapaciteit van de gemeente wordt zo efficiënt mogelijk ingezet. Risicogestuurd toezicht vormt daarbij het uitgangspunt. Op basis van een jaarlijkse risicoanalyse wordt voor elk verkooppunt van alcoholhoudende drank een risicoscore bepaald. Deze score is gebaseerd op het type bedrijf, risico’s voor de omgeving, meldingen, naleving en gedrag van de ondernemer. Bedrijven met nagenoeg geen risico worden minder gecontroleerd. Bedrijven met een hogere risicoscore worden vaker gecontroleerd.
Basiscontrole Voordat de leeftijdsgrens/dronkenschap inspecties worden uitgevoerd is het zaak de vergunningen van in ieder geval de hotspots (locaties met permanent een beperkt risico) actueel te hebben. Met een basiscontrole wordt jaarlijks vastgesteld of de vergunning nog op orde is en of de leidinggevende aanwezig is. Basiscontroles worden uitgevoerd in uniform. Controle op leeftijdsgrens en dronkenschap Gestreefd wordt naar een controlefrequentie van minimaal 2 keer per jaar voor de hotspots met een hoge risicoscore. Voor de hotspots met een beperkt risico zijn 4 inspecties per 27
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
jaar noodzakelijk om de naleving effectief te beïnvloeden (Wagenaar e.a., 2005). Voor de groene categorie met een beperkt risico volstaat 1 controle per jaar. De controles zullen met name op donderdag- en vrijdagavond en in de weekenden plaatsvinden, tenzij de risicoanalyse anders bepaalt. De controles worden uitgevoerd in burgerkleding. Voor de controles op de leeftijdsgrens zet de gemeente de testkopermethode in. Bij de testkopermethode worden jongeren (meerderjarig) die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn, ingezet om te constateren of de leeftijd goed wordt vastgesteld en of er al dan niet aan hen alcohol wordt verkocht of verstrekt. De boa van de gemeente neemt de testkoper(s) mee en laat deze een aankooppoging doen. De boa observeert de aankooppoging en wanneer hij of zij constateert dat de leeftijd niet op de juiste manier wordt vastgesteld, treedt de gemeente handhavend op volgens de sanctiestrategie. Voor de dronkenschap inspecties wordt actief samengewerkt met de politie. De burgemeester kan op basis van bevindingen van de gemeentelijke boa handhavend op te treden op basis van artikel 20 lid 5 en 6 (aanwezigheid toestaan aan dronken personen en dronken dienstdoen in horecalokaliteit). Handhaving met betrekking tot het door-schenken aan dronken personen en dronkenschap in de openbare ruimte is voorbehouden aan de politie.
Voor de veiligheid van de boa maakt de gemeente afspraken met de politie over gezamenlijke controles en ondersteuning op afroep bij risicovolle situaties. Toezichtcapaciteit Op basis van de risicoanalyse is vastgesteld dat er jaarlijks twee controles (en in het geval van een sanctie 2 hercontroles) moeten worden uitgevoerd bij alle horecagelegenheden en sportverenigingen in de gemeente Hilvarenbeek. Hiervoor is 0,33 FTE toezicht nodig en is 1 boa beschikbaar. De
toezichtcapaciteit
wordt
vanuit
de
GHO-brede
samenwerking
tussen
Goirle,
Hilvarenbeek en Oisterwijk georganiseerd. Voor de gemeenten Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk gezamenlijk wordt 1 FTE ingezet. Sanctiestrategie Voor de opbouw van de sanctiestrategie is zowel het gezondheidsperspectief als het openbare orde en veiligheidsperspectief van de Alcoholwet leidend. Op basis hiervan zijn de bepalingen uit de Alcoholwet ingedeeld in drie risico-categorieën: Categorie A
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn van minder ernstige aard. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om administratieve vereisten.
28
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Categorie B
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen,
maar
er
is
geen
sprake
van
een
acute
(gevaar)situatie. Categorie C
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, die direct van invloed zijn op de gezondheid (van jongeren) en/of openbare orde.
Bij iedere categorie hoort een bepaald sanctiestappenplan. Dat wil zeggen dat elke categorie een eigen
sanctieopbouw (1e, 2e, 3e overtreding) heeft, waarbij de
overtredingen van bepalingen in een hogere categorie zwaarder bestraft worden. Kortom, op overtredingen die direct van invloed zijn op de gezondheid of de openbare orde (zoals de leeftijdsgrens
en
dronkenschap)
wordt
zwaarder ingezet
dan administratieve
overtredingen. Het sanctiestappenplan en de categorisering per artikel is opgenomen in het Alcoholbesluit (artikel 7.1, verwijzend naar de bijlage bij Alcoholbesluit). Na het opleggen van een sanctie volgt op korte termijn een herinspectie.
4.3. Educatie en communicatie In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan drie doelgroepen centraal die invloed hebben op het alcoholgebruik: •
Alcoholverstrekkers
•
Ouders
•
Scholen
Deze doelgroepen hebben niet altijd voldoende kennis van de risico’s van alcohol en drugs voor jongeren of zij weten niet hoe zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van (problemen door) alcohol en drugsgebruik. Daarom vormen zowel bewustwording van de risico’s als het bieden van handelingsperspectief een rode draad in de educatieve interventies die worden ingezet. Alcoholverstrekkers Verstrekkers van alcohol zijn verantwoordelijk voor de naleving van de Alcoholwet en aanvullende lokale regelgeving. Van hen wordt verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals de verboden op wederverstrekking, het verbod op doorschenken bij dronkenschap en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in de onderneming, de vereniging of het evenement. Verschillende professionals
zijn
hierbij
betrokken:
bedrijfsleiders,
filiaalmanagers,
barpersoneel,
barvrijwilligers, portiers, caissières, et cetera.
29
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Training Belangrijk
is
vooral
dat
een
alcoholverstrekker
zich
bewust
is
van
zijn/haar
verantwoordelijkheid en handelingsperspectief heeft, ook wanneer er weerstand is bij de klant. Om alcoholverstrekkers hierin te bekwamen zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld voor medewerkers van horeca, slijterijen, studentenverenigingen en sportverenigingen zoals de e-learnings Voor Elkaar over verantwoord alcohol verkopen. De regionale instellingen voor verslavingszorg kunnen face to face trainingen verzorgen over dit onderwerp. Daarnaast bestaat de face to face IVA (Instructie Verantwoord Alcoholgebruik) training voor barvrijwilligers. Voor deze training wordt een regionale trainer, bijvoorbeeld van de regionale
instelling
voor
verslavingszorg
ingezet.
De
bedrijfsleider
in
een
horecaonderneming heeft een belangrijke rol in het motiveren en ondersteunen van personeel bij het naleven van de wetgeving. Deze leidinggevende moet daarom altijd een rol hebben in de trainingsopzet. Uit onderzoek is bovendien gebleken dat training van barpersoneel
alleen
effect
heeft
als
deze
is
gekoppeld
aan
een
adequate
handhavingsstrategie (Babor e.a., 2010). De gemeente gaat in gesprek met de alcoholverstrekkers (sportverenigingen en horeca) over het belang van naleving en de knelpunten die worden ervaren bij de naleving van de NIX18-norm. Op basis van de knelpunten kan ondersteuning geboden worden in de vorm van een training verantwoord schenken, hulp bij het opstellen en implementeren van een alcoholbeleid en versterking van draagvlak onder ouders door middel van informatiebijeenkomsten. Nalevingscommunicatie Nalevingscommunicatie omvat alle vormen van communicatie (media, persoonlijk, internet etc.) die gericht is op het stimuleren van naleving. Doel van nalevingscommunicatie is om een gedragsverandering te bewerkstelligen bij de doelgroep. Dit kan onder andere door met communicatie over toezichtresultaten de subjectieve pakkans te vergroten en het aansluiten op landelijke campagnes zoals NIXzonderID. De gemeente bekijkt in samenwerking met de afdeling communicatie op welke manier communicatie ingezet kan worden ter ondersteuning van de nalevingsdoelstellingen. Onderwijs De school is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren.
De gemeente gaat daarom in samenwerking met de GGD en de preventieafdeling van de instelling voor verslavingszorg met de VO-scholen in Goirle en Oisterwijk bespreken hoe zij volgens de wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen verslavingspreventie (Onrust e.a., 2016) aan alcohol- en drugspreventie kunnen werken.
30
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Door de schoolomgeving en alle school gerelateerde activiteiten alcoholvrij te houden, ondersteunt het onderwijs NIX18 en de norm dat alcoholgebruik niet vanzelfsprekend is. Het voortgezet onderwijs haakt aan bij de lokale werkgroepen rondom middelenpreventie in Goirle en Oisterwijk. Op deze momenten wordt besproken of de scholen knelpunten ervaren bij de handhaving van de regels bij bijvoorbeeld bij schoolfeesten. De GGD gaat namens de GHO-gemeenten in gesprek met de VO scholen naar aanleiding van de uitkomsten van de screening in de tweede en vierde klas. Hierbij is aandacht voor de verschillende omgevingsfactoren die een rol kunnen spelen in het middelengebruik, zoals groepsdruk en de rol van ouders. De gemeente Hilvarenbeek agendeert jaarlijks de onderwerpen alcohol- en drugspreventie en weerbaarheid tijdens overleg met het primair onderwijs. Ouders en de thuissituatie Alcohol- en drugsopvoeding Ouders onderschatten systematisch hoeveel hun kinderen drinken. Ze denken bovendien dat het gedrag van jongeren volledig wordt bepaald door vrienden en leeftijdsgenoten, terwijl ouders wel degelijk nog invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kinderen (van der Vorst e.a., 2006; Smeets e.a., 2019). De beschikbaarheid van alcohol in huis beperken en het stellen van regels zijn geschikte instrumenten om alcoholgebruik tegen te gaan.
Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die geen duidelijke regels hebben afgesproken en geen leeftijdsgrens hebben gesteld voor het drinken van alcohol al op jongere leeftijd beginnen met drinken. Ze drinken bovendien vaker dan jongeren waarvan de ouders wel een leeftijdsgrens hebben gesteld. Naast het stellen van regels zijn andere beschermende factoren belangrijk: voorbeeldgedrag, een goede band tussen ouder en kind en een autoritatieve opvoedstijl (hierbij zijn ouders zowel berokken als ook veeleisend). Bij een dergelijke opvoedstijl wordt het stellen van regels gekoppeld aan warmte en betrokkenheid.
Een
slechte
ouder-kind
relatie
en
psychische
problematiek
of
middelengebruik van de ouders zijn risicofactoren. Adviezen met betrekking tot alcoholen
drugsopvoeding
worden
in
samenwerking
met
preventieprofessionals,
sportverenigingen en het onderwijs aan ouders aangeboden. Dit wordt gedaan door éénmaal per jaar een avond voor ouders te organiseren rond het thema ‘mijn kind naar het VO’: dit wordt roulerend gedaan in de gemeente Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk. Lokaal organiseert de werkgroep middelenpreventie i.s.m. de sportverenigingen een avond voor ouders rond het thema ‘sport en NIX18/alcohol’ en een jaarlijkse cursus ‘Omgaan met pubers’ voor ouders.
31
Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente Hilvarenbeek
Uitgaansopvoeding Ook door regels te stellen die niet expliciet gaan over alcoholgebruik, kunnen ouders invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Dan gaat het vooral over afspraken omtrent uitgaan, zoals hoe vaak ze uit mogen gaan en hoe laat zij thuis moeten zijn. Via verschillende
kanalen
(GGD,
preventieafdeling
Novadic
Kentron,
lokale
media,
ouderavonden op scholen en in sportverenigingen) worden ouders voorgelicht over uitgaansopvoeding