10 Onderzoeksgebied Gebiedsontwikkeling de Baars (4 Bijlagen bij bestuursopdracht De Baars Kattenberg)

Transitiefocus heeft het tot hun tweede natuur gemaakt om de beweegredenen te begrijpen van mensen die wel of juist niet hun hakken in het zand zetten zodra het serious business wordt in een transitie. Informatiecampagne De inwonersparticipatie start met een informatiecampagne. Hiermee willen we inwoners zo breed mogelijk bereiken en informeren over Toekomsttuin de Baars en de mogelijkheden voor iedereen om hier mee over na te denken. We informeren over het gebiedsproces en de Toekomsttuin (wat gaan we doen in de Baars?), maar ook over het participatieproces (hoe kan je meedoen?) en we doen aan verwachtingmanagement (wat kan je verwachten als je je inspant om advies te leveren, welk mandaat geeft de politiek aan dit proces?).

6

De informatiecampagne wordt breed opgezet door de inzet van on- en offline communicatie zoals sociale media, huis-aan-huiskrantjes, lokale en nationale pers. We roepen hiervoor de hulp in van enkele belangrijke partners zoals de gemeenten, maar zeker ook de LEC’s, Midpoint, natuurorganisaties. Iedereen kan meedoen! Twee online dialogen De online dialogen, houden we met veel – hopelijk minstens duizend – inwoners. Ze omvatten open vragen opgesteld door de gebiedsbeheergroep(en) (bijvoorbeeld “Het gebied langs de A58 moet van schone elektriciteit worden voorzien. De gebiedsbeheergroep denkt hier en hieraan. Lijkt u dat wel of niet een goed idee? Waarom? Heeft u suggesties?”) en gesloten vragen (“Wat is uw postcode?”). Strategische vragen zullen afwisselen met praktische (“familie X wil op die plek een zonnehuis bouwen. Vindt u dat wel of niet een goed idee? Licht uw antwoord toe. Heeft u misschien suggesties voor familie X of voor de vergunning?”). Vervolgens worden zowel in dialoog 1 en in dialoog 2 setjes antwoorden in een reactieronde uitgezet onder inwoners met het verzoek ze te lezen, te rangschikken en van commentaar te voorzien. Willen deelnemers meer antwoorden beoordelen, dan klikken ze gewoon door. Uit ervaring blijkt dat deelnemers er zelf de extremen uitfilteren.

Zo voorkomen we dat alleen de tegenstanders aandacht krijgen en voorstanders en het algemeen belang naar de achtergrond verdwijnen. De burgertafel De tussenresultaten uit de online dialoog voeren we in op de burgertafel. De burgertafel bestaat uit zo’n 20 personen, nauwkeurig en representatief samengesteld dankzij de expertise van Transitiefocus. In vier fysieke bijeenkomsten vindt hier, na een kennismaking en introductie, reflectie plaats, evenals discussie en menging met deelverhalen over de streek (het narratief). De burgertafel wordt bijgestaan door inhoudelijk specialisten vanuit de gebiedsbeheergroep(en) en kan ook zelf thema’s of expertises aanbrengen. Bovendien zal omgekeerd, ook de input uit de burgertafel gebruikt worden in de gebiedsbeheergroep(en). Zo ontstaat er een loop van kruisbestuiving en krijgen ze inzicht in elkaars belangen, bezorgdheden én deskundigheid. De burgertafel komt in deze fase in totaal vier keer samen: 1. 2. 3. 4.

Startsessie, kennismaking met elkaar en met Toekomsttuin de Baars Inhoudelijke sessie Inhoudelijke sessie Slotsessie, presentatie eindadvies en laatste aanvullingen

De eerste keer komen we samen om kennis te maken met elkaar en het project. Wat zijn de randvoorwaarden en de opgaven? Waarom zitten we hier? We koppelen de eerste resultaten uit de online dialoog terug: wat zijn de signalen die we opvangen? In de twee volgende tafels gaan we dieper in op de inhoud en de resultaten uit de online dialoog. In de laatste sessie presenteren we het eindadvies van Transitiefocus: wat hebben we opgehaald en wat zullen we adviseren aan het beleid? We nodigen de raadsleden van de vier gemeenten (en eventueel andere belangrijke partners) uit om mee te kijken. Dat bleek in andere projecten zeer leerrijk en interessant. Vanaf de eerste bijeenkomst tekent een penvoerder fragmenten op voor het finale advies. De kans is aanzienlijk dat inwoners naast inhoudelijke antwoorden ook processuggesties geven. De problemen en oplossingen die aangeboden worden door het participatieproces met inwoners, moeten een belangrijke plek krijgen in de ontwikkeling van het finale advies voor de gebiedsvisie. Door met de gebiedsbeheergroep(en) aan de voorkant goed na te denken over de thema’s waarop we de inwoners bevragen, proberen we dat te waarborgen. We verwachten dat er vanuit de 1e lijn stakeholders ook echt de intentie is om de adviezen van de inwoners mee te nemen het finaal advies over Toekomsttuin de Baars.

7

Speelveld = kader van randvoorwaarden

Notitie reikwijd te en detailni veau

Gemeenten Hilvarenbeek Oisterwijk Goirle Tilburg

Gebiedsbeheergroep

Waterschap de Dommel Provincie Noord Brabant

Online dialoog & burgertafel

experts

Advies gebieds visie de Baars

Advies gebieds visie de Baars

Advies gebiedsvisie de Baars

Advies gebiedsvisie de Baars

Representativiteit Uit ervaring met hybride dialoogconstructies weten we dat de input van burgers de kwaliteit van proces én inhoud verhoogt. Representativiteit van de deelnemers is daarbij belangrijk – maar vooral de verdeling van de psychologische karakters. Lang niet iedereen is pro-verandering. Lang niet iedereen heeft gevoel voor inhoud. Lang niet iedereen voelt het belang van sociale relaties goed aan. Lang niet iedereen overziet wat de zogenaamde explorerende karakters én de optimaliserende uitspoken. Bij grote groepen online deelnemers zijn deze karakters meestal goed verdeeld onder de deelnemers. Bij kleinere reflectiegroepen hoeft dat niet zo te zijn, terwijl je zo’n verdeling wel nodig hebt voor complexe probleemoplossing. De literatuur is helder: zorg dat reflectiegroepen - zoals dat heet - cognitief gevarieerd zijn. Transitiefocus zal ons begeleiden om de representativiteit van zowel de online dialoog (door bijvoorbeeld inkopen van jongere deelnemers via sociale media advertising) als de burgertafel te waarborgen. Bij de samenstelling van de burgertafel checkt Transitiefocus op transitie-compleetheid. Hierbij gebruiken ze de AEM-typologie van Peter Robertson (literatuur bijv: Always change a winning team’). Daarbij hebben we ook oog voor een gelijkwaardige verdeling over de vier gemeenten.

Inwonersparticipatie maakt plaats voor gebiedsparticipatie De 1e, 2e en 3e lijn stakeholders bekruissttuiven elkaar. Het kader van randvoorwaarden is de basis, de onderlegger. Hiermee gaat de gebiedsbeheergroep aan de slag om vervolgens in een cyclische loop met de burgertafel toe te werken naar een finaal advies voor Toekomsttuin de Baars. De gebiedsbeheergroep en de burgertafel gaan met elkaar in interactie en roepen elkaars advies en deskundigheid in om de finale gebiedsvisie kwalitatief, waardevol en gedragen op te leveren. Dat maakt dit proces uniek. Het werkt als een soort van preventie voor vertragende bezwaren later in het proces. We spreken daarom ook van veel meer dan inwonersparticipatie, maar eigenen ons graag de term “gebiedsparticipatie” toe. Gebiedsontwikkeling, laat staan gebiedsparticipatie, kan nog niet bogen op routines. Bovendien is hybride participatie (online en offline dialoog en reflectie) nog niet toegepast op deze schaal. Lukt het echter in de Baars, dan komt de ontwikkeling uit haar impasse, komt er een inspirerende werkwijze beschikbaar voor andere gebiedsontwikkelingen, en ontstaat er een groep inwoners die mobiliseerbaar is komende jaren – ook op andere kwesties in gemeenten of regio.

8

Er is ook een droom: flexibele gebiedsparticipatie met álle partijen, langjarig functionerend Voorliggend participatieplan richt zich op de volgende fase: toewerken naar NRD, MER en uiteindelijk het voorkeursalternatief. De flexibel in te zetten participatiestructuur biedt echter ook heel wat mogelijkheden op lange termijn. De structuur van gebiedsbeheergroep, online dialoog en burgertafel kan blijvend en op afroep ingezet worden wanneer nieuwe issues spelen. Of wanneer we opbrengsten van duurzame opwek via een Klimaatfonds weer in de omgeving willen laten landen. Toekomsttuin de Baars krijgt met andere woorden een met elkaar optrekkende gemeenschap die periodiek online wisdom of the crowd inzet en uitkomsten daarvan inbrengt in reflectiegroepen (burgertafel en/of expertengroep). Ze kan gebruik maken van inhoudelijk specialisten. Omdat bij uiteenlopende transities veel dynamiek verwacht wordt en de toekomst verre van eenduidig is, is er behoefte aan zo’n continu-dialoogmodel voor besluitvorming op gebiedsonderwerpen. Dit model kan eenvoudig ingezet worden voor participatie in andere energiehubs en zelfs voor andere thema’s en projecten binnen de regio of gemeente.

Samengevat laat de dialoog-infrastructuur van Toekomsttuin de Baars toe om snel op en met elkaar te kunnen reageren, nu en in de toekomst, waaraan 1) per onderwerp alle partijen die nodig zijn, meedoen (ze is maatschappelijk-compleet), waarin 2) een dialoog tegelijk meerdere schaalniveaus mag bevragen (ze is transdisciplinair: én vragen over strategie, én over uitvoering én over alles ertussen), en die 3) langjarig overeind blijft zodat partijen elkaar periodiek bevragen tot de belangrijkste transitierimpelingen wegebben. Rol van de overheid Overheden maken uitdrukkelijk deel uit van het hierboven beschreven systeem. Politici checken of de processen goed verlopen en geen partijen onevenredig bevoordeeld worden. Ze stellen voorgedragen besluiten vast. Ze reageren op de monitoring, nemen adviezen over in beleid en komen in actie als de gebiedsbeheergroep en burgertafel er zelf niet uit komen. Ze spiegelen en organiseren wat buiten gewenst wordt binnen de eigen organisatie om hun eigen flexibiliteit, responsiviteit en snelheid te vergroten en teleurstelling te voorkomen. Ze blijven desgewenst de dialoog-infrastructuur inzetten. Dat is een dialoog waarin alle partijen naar elkaar toe bewegen omdat ze elkaars argumenten lezen of horen. Dit zorgt voor beleid dat beter aansluit op de wensen uit de samenleving.

Waardering en meerwaardecreatie Door partijen te betrekken en een stem te geven, gaan ze meedenken en meewerken. We waarderen hun inspanning en dat zien de deelnemers in de uiteindelijke resulaten. We laten de omgeving mee de vruchten plukken: zo zou er misschien vanuit de omgeving gevraagd kunnen worden om de Oostplas recreatief te ontwikkelen en van zwemmogelijkheden te voorzien, een nieuw fietspad aan te leggen tussen Goirle en Oisterwijk of een mooi uitzicht op het beekdal te creëren. Mogelijks gaan betrokken partijen ook zelf initiatieven nemen om publieke waarde te genereren zonder dat wij als overheid daarbij betrokken zijn (of met een beperkte of ondersteunende rol van de overheid). Dat levert heel wat kansen en meerwaarde op. Het proces en procesmanagement is hierbij essentieel. Met de voorliggende flexibel in te zetten dialoog structuur komen we hieraan tegemoet en bouwen we een samenwerkend netwerk voor de Baars.

9