09 Voorjaarsnota 2022 (8 Definitieve resultaten onderzoeksresultaten bezuinigingsopgave subsidies)

Aandachtspunten Goirle heeft een aantal lessen geleerd van de bezuinigingsronde die zij ook gemeente Hilvarenbeek mee willen geven: •

• •

•

Bezuinigingen schuren altijd: Bezuinigingen hebben altijd tegenstanders en de weerstand die ontstaat is onvermijdelijk. Toch kan weerstand ook van korte duur zijn, met name in de huidige tijd waarin iedereen op de hoogte is van de financiële uitdagingen waar gemeenten tegenover staan. In rijkere tijden kunnen bezuinigingen weer worden heroverwogen. Tot die tijd is het belangrijk te sturen op cohesie en samenwerking. ContourdeTwern is hierin een goede sparringpartner voor gemeente Goirle. Bezuinig niet op vrijwillige inzet: Gemeente Goirle vindt het belangrijk om subsidiepartners die getrokken worden door vrijwilligers waar mogelijk te ontzien. Het is belangrijk dat vrijwilligers zich gewaardeerd voelen want de gemeente is afhankelijk van hun inzet. Zonder vrijwilligers stijgen de kosten. Wees transparant: Onderbouw waar een bezuiniging vandaan komt en waar de beslissing op is gebaseerd. Gemeente Goirle had moeite met het onderbouwen van de cultuurbezuiniging wat tot veel onbegrip en ophef heeft geleid. Helder en transparant informeren neemt onrust weg en creëert meer draagvlak. Maak inwoners deelgenoot van de opgave: Voorkom dat een bezuiniging als een verrassing komt en nodig inwoners en organisaties uit om mee te denken over hoe het beste bezuinigd kan worden.

20

6. Aanbevelingen 1. Heroverweeg de voorgestelde bezuiniging Het hechte netwerk van lokale voorzieningen en de sociale cohesie die zij stimuleren tussen inwoners zijn een belangrijke kracht van gemeente Hilvarenbeek. De gemeente en haar inwoners zijn hier trots op en willen dit behouden. Het is bovendien belangrijk het hechte netwerk en sociale cohesie in stand te houden om de huidige uitdagingen van de gemeente aan te kunnen gaan, denk bijvoorbeeld aan vergrijzing en nieuwe inkoop voor het sociaal domein. Gekeken naar de financiële weerbaarheid van subsidiepartners en de verwachte gevolgen van bezuinigingen die in dit onderzoek naar voren komen, staan de voorgestelde bezuinigen op gespannen voet met de doelen en ambities van de gemeente. Het huidige financiële klimaat legt mogelijk ook in de komende jaren druk op gemeente Hilvarenbeek om bezuinigingen in te voeren. Bovendien heeft de gemeente duidelijk gemaakt met subsidiebeleid een bijdrage te willen leveren aan de maatschappelijke doelen en ambities van de gemeente. De opgaven die de gemeente staat te wachten is daarom: • Het versterken van de maatschappelijke waarde van subsidiepartners; • Mogelijk toch weloverwogen bezuinigingen door te voeren waarmee zo min mogelijk wordt gesneden in het hechte netwerk van lokale voorzieningen en sociale cohesie tussen inwoners.

In dit onderzoek zijn aandachtspunten geïdentificeerd die de gemeente bij beide opgaven kunnen helpen: 2. Bekijk casus per casus voor een weloverwogen bezuiniging Het onderzoek laat zien dat de subsidiepartners uit de voorgestelde bezuiniging op verschillende niveaus grote verschillen laten zien, bijvoorbeeld in type functie, maatschappelijke waarde en ook financiële weerbaarheid. Een bezuiniging waarin alle subsidiepartners een percentage van hun subsidie inleveren heeft daarom onvoorziene gevolgen voor de subsidiepartners en hun rol in het netwerk van lokale voorzieningen en de sociale cohesie. Ons advies is daarom om op zorgvuldige wijze af te wegen waar bezuinigingen de minste schade berokkenen en hoe de bezuiniging het beste kan worden ingevuld. Welke bezuinigingen sluiten het beste aan op de belangrijkste uitdagingen van dit moment, en kunnen subsidiepartners dit aan? Het beleid van gemeente Goirle geeft een voorbeeld van keuzes die hierin gemaakt kunnen worden. Goirle bezuinigt bijvoorbeeld niet op subsidiepartners die getrokken worden door vrijwilligers, omdat de vrijwillige inzet van inwoners onmisbaar is voor de sociale basis van de gemeente. 3.

Stel maatschappelijke resultaten centraal en ontwikkel kaders

Om de maatschappelijke waarde van subsidiepartners af te kunnen wegen en daarmee invulling te geven aan de bezuiniging, is het aan te raden om beoogde maatschappelijke resultaten centraal te stellen. De gemeente kan de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid van lokale voorzieningen versterken door een verschuiving te faciliteren van aanbod naar vraaggericht werken. Dit kan door het gesprek aan te gaan met subsidiepartners, om zo het aanbod van de subsidiepartners beter af te stemmen op de maatschappelijke opgaven van de gemeente. Om deze gesprekken doeltreffend te kunnen voeren en te kunnen sturen op subsidies is inzicht nodig in maatschappelijke effecten van subsidiepartners. De gesprekken en enquête in het kader van dit antwoord geven een eerste inkijk in hoe deze dialoog kan worden gevoerd en in welke mate subsidiepartners zicht hebben op eigen impact. Voor zowel de gemeente als de subsidiepartners blijkt het vaak nog onduidelijk welke effecten bereikt worden en in hoeverre beleidsdoelstellingen worden gerealiseerd. Een belangrijke stap hierin is het stellen van proactieve kaders met doelen en gewenste effecten die specifiek en meetbaar zijn. Een impactgericht subsidiebeleid kan hierin voorzien. 4.

Stimuleer subsidiepartners om efficiënt en creatief te werken Hoewel bezuinigingen veel negatieve gevolgen kennen, zien we ook mogelijke positieve effecten die op kunnen treden. Noodgedwongen samenwerking, gezamenlijke huisvesting, efficiënte en creatieve inzet van middelen en digitalisering zijn hier voorbeelden van. Ook zijn er mogelijkheden aanspraak te maken op andere financiële steun, bijvoorbeeld vanuit relevante fondsen. De gemeente kan parallel aan bezuinigingsrondes subsidiepartners stimuleren en ondersteunen in deze manieren van efficiënt en creatief werken om negatieve effecten te beperken. Denk daarbij aan begeleiding om bijvoorbeeld tot betere samenwerking te komen, of het doorverwijzen en delen van kennis. Ook kan er gekeken worden naar welke andere partijen kunnen aanhaken in deze processen. Zo kunnen bijvoorbeeld

21

lokale mkb’s een sterkere positie innemen in het ondersteunen van het lokale aanbod en daarmee de verbondenheid tussen organisaties en inwoners versterken. 5. Maak subsidiepartners en inwoners deelgenoot van opgave Een gedeeld eigenaarschap van het sociaal domein met welzijnspartners (zoals ContourdeTwern), subsidiepartners en inwoners van de gemeente helpt om tot weloverwogen besluiten te komen, creatieve oplossingen te stimuleren en draagvlak te creëren. De cultuurbezuiniging in Goirle en de gevolgen hiervan zijn een voorbeeld van waar gedeeld eigenaarschap toe kan leiden. Ga hiervoor zorgvuldig gesprekken aan met elkaar en stel transparantie centraal: geef een duidelijke onderbouwing voor de noodzaak om te bezuiniging en hoe dit aansluit op de doelstellingen van de gemeente. Subsidiepartners hebben zo de kans om mee te denken vanuit hun expertise en centrale plek in het netwerk. Door inwoners te betrekken kan betere invulling worden gegeven aan de behoeften vanuit de samenleving en de faciliterende rol die de gemeente kan spelen. 6. Breng ondersteuning voor lokale voorzieningen onder de aandacht In het voorliggend veld wordt veel gedaan om inwoners maatschappelijk te ondersteunen en er zijn verschillende verbindingen tussen de gemeente en het voorliggend veld waarin de gemeente dit actief stimuleert.

Uit de focusgroep en enquête blijkt dat niet alle subsidiepartners op de hoogte zijn van deze mogelijkheden. Een voorbeeld is de meldcode, ofwel wat subsidiepartners kunnen doen in het geval van een melding of signalering van een probleem. Ook zijn er workshops en trainingen die subsidiepartners kunnen ondersteunen in het oppakken van hun maatschappelijke rol, maar waar zij niet altijd van op de hoogte zijn. De gemeente kan hier een rol in oppakken om de maatschappelijke rol van subsidiepartners verder te versterken.

22

7. Bijlagen Bijlage A: Enquête verstuurd naar alle betrokken subsidiepartners Enquête: De maatschappelijke waarde van lokale voorzieningen van gemeente Hilvarenbeek - Onderzoek uitgevoerd door Avance Impact in opdracht van gemeente Hilvarenbeek Naam organisatie: A.

Over activiteiten en doelgroepen:

1. Kunt u de missie van uw organisatie omschrijven? 2. Wat is/zijn de belangrijkste activiteit(en) van uw organisatie? 3. Wat is/zijn de belangrijkste doelgroep(en) van deze activiteiten? 4. Hoeveel mensen bereikt uw organisatie in gemeente Hilvarenbeek bij benadering met deze activiteiten? 0 Tussen 0 en 20 0 Tussen 20 en 50 0 Tussen 50 en 100 0 Tussen 100 en 500 0 Tussen 500 en 2000 0 Meer dan 2000 5. Werkt uw organisatie samen met andere lokale voorzieningen in gemeente Hilvarenbeek? Kunt u omschrijven hoe deze samenwerking(en) wordt/worden ingevuld? B.

Maatschappelijke rol:

1. Wat doet uw organisatie specifiek voor de onderstaande doelgroepen? Het gaat hier om activiteiten die doelgericht op deze groepen inzetten. Mogelijk is er overlap met uw antwoorden op de vorige vragen. •

Ouderen:

•

Kwetsbare inwoners (afhankelijk van Wmo):

•

Jongeren:

2. In het geval uw organisatie niet specifieke activiteiten uitvoert voor deze doelgroepen: In hoeverre bereikt de organisatie deze doelgroepen direct of indirect? 3. In hoeverre stimuleert of faciliteert gemeente Hilvarenbeek uw organisatie om iets voor (één van) deze drie doelgroepen te betekenen? Kunt u hier voorbeelden van geven? Denk bijvoorbeeld aan het delen en toelichten van de meldcode.

23

C. Voorbeelden van betekenisvolle veranderingen: Binnen dit onderzoek zijn we met name nieuwsgierig naar wat lokale voorzieningen voor maatschappelijke impact maken met hun activiteiten, ofwel: wat verandert er dankzij de activiteiten van lokale voorzieningen. Deel hieronder een betekenisvolle verandering die uw organisatie teweeg heeft gebracht bij één van de genoemde doelgroepen (ouderen, jongeren, kwetsbare inwoners (afhankelijk van Wmo)). Een voorbeeld van zo’n verandering kan bijvoorbeeld gaan over een specifiek persoon of een specifieke doelgroep die langer zelfstandig kan blijven, dankzij de activiteiten die uw organisatie biedt. 1. Wat is een betekenisvolle verandering die uw organisatie teweegbracht bij een van bovenstaande doelgroepen? Gebruik maximaal 250 woorden. 2. Onder welke doelgroep werd deze verandering teweeggebracht? 0 Ouderen 0 Jongeren 0 Kwetsbare inwoners (afhankelijk van een Wmo) 3. Bij benadering, bij ongeveer hoeveel mensen per jaar schat u in dat uw organisatie deze verandering teweegbrengt/bracht? 4. Kunt u kort omschrijven wat de bijdrage van uw organisatie aan deze verandering was? Neem bijvoorbeeld in gedachten wat er in dit geval was gebeurd als uw organisatie er niet zou zijn geweest. D. Afsluitend 1. Heeft u nog aanvullende informatie over bijvoorbeeld uw activiteiten of maatschappelijke impact die relevant is in het kader van dit onderzoek?

Bijlage B: Bronnen korte literatuurscan

BDO. (2022). De financiële staat van het sociaal domein van Nederlandse gemeenten in 2020. BMC. (2021). Is bezuinigen voor uw gemeente nog wel een remedie? Opgehaald van Binnenlands Bestuur. Burgerparticipatie en bezuinigen. (sd). NDSD. (2016). De rol van populatiebekostiging in het sociaal domein. Rekenkamer Lelystad. (2012). Sturen of schaven: het belang van inzicht in resultaten voor een doeltreffende sturing op subsidies. Rekenkamercommissie Apeldoorn. (2016). Knokken op eigen kracht - Effecten van bezuinigingen op sport- en cultuursubsidies in Apeldoorn. Rekenkamercommissie gemeente Brummen. (2015). Maatschappelijke effecten van bezuinigingen in de gemeente Brummen. Rekenkamercommissie Haarlem. (2017). Maatschappelijke effecten van bezuinigingen 2011-2014. Rijksoverheid. (sd). Opgehaald van Rijksoverheid.nl: rijksoverheid.nl/onderwerpen/gemeenten/decentralisatie-van-overheidstaken-naargemeenten Trendbureau Drenthe. (2020). maatschappelijke effecten als gevolg van financiële tekorten bij Drentse gemeenten. VNG. (2010). Burgerparticipatie en bezuinigen.

24

VNG. (2021). Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein.

25