Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2022-2026 Hillegom.pdf

Postbus 32 2180 AA Hillegom T 14 0252 gemeente@hillegom.nl

Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2022-2026 Opgesteld door: Team Energietransitie Cato Overbeek Fia Sanders Ianthe Dickhoff Dirk Hogewoning Marijke Waterreus Datum: 15/09/2022 Versie: Definitief (voor collegevergadering 27 september)

Voorwoord

Energieneutraal in 2050 is de ambitie van Hillegom. Ik wil alles op alles zetten om onze doelen te behalen want ook onze kinderen en kleinkinderen moeten fijn kunnen wonen in Hillegom. De klimaatproblemen worden steeds zichtbaarder met onze veel te warme en droge zomers en extreme plensbuien en stormen die veel schade aanrichten. Daarbovenop is de oorlog in de Oekraïne gekomen die allerlei uitdagingen met zich meebrengt, zoals hoge energieprijzen, tekort aan gas, dure boodschappen. Veel mensen hebben moeite om het hoofd boven water te houden. De noodzaak om energie te besparen en te isoleren is alleen maar groter geworden. Alle reden dus om nu echt in actie te komen en meters te maken. Daarom ben ik blij dat er nu een uitvoeringsprogramma ligt voor de LES (Lokale Energiestrategie) en de TVW (Transitievisie Warmte). Het is een indrukwekkend programma geworden, de uitkomst van veel denkwerk, onderzoek en gesprekken met allerlei belanghebbenden. We hebben veel te doen, een hele opgave voor onze kleine gemeente. Met het extra budget van de rijksoverheid en door krachten te bundelen met Lisse en Teylingen kunnen we in ieder geval een goede start maken.

Ook onze kinderen en kleinkinderen moeten fijn kunnen wonen in Hillegom

Niet alleen de gemeente moet aan de slag, ook inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben een belangrijke rol. We moeten het samen doen. We zullen inwoners stimuleren en ondersteunen waar we dat kunnen. Om onze doelen te bereiken hebben we daarnaast partners in de regio nodig, de provincie en marktpartijen. In het uitvoeringsprogramma ziet u dan ook dat we als lokale regievoerder de samenwerking zoeken op alle niveaus. In de afgelopen jaren zijn we al veel bezig geweest met de energietransitie en het is mij duidelijk geworden dat het een enorm complex proces is. Transities gaan altijd gepaard met chaos en onduidelijkheid. Er gebeurt veel en we hebben te maken met allerlei onverwachte ontwikkelingen. Dat hoort erbij en daar moeten we onze weg in vinden. De energietransitie is dus een fikse klus en we opereren in een grillige en complexe wereld. We doen wat we kunnen met de kennis en mogelijkheden van dit moment. Ik zie het uitvoeringsprogramma als een goede start, maar we zullen flexibel moeten zijn en steeds moeten inspelen op de ontwikkelingen. De transitie kost tijd en moeite en we maken geheid fouten, maar stap voor stap komen we er wel. Karin Hoekstra Wethouder gemeente Hillegom

2

Inhoudsopgave

Voorwoord........................................................................................................................................... 2 Inleiding......................................................................................................................5 Samenvatting..............................................................................................................8 1. Energie besparen...................................................................................................10 Ambitie en doelen.............................................................................................................................. 10 Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?..............................................................................11 Bouwjarenaanpak........................................................................................................................

12 Ondersteunen lokale initiatieven (pilot)......................................................................................12 Ondersteunen VvE’s....................................................................................................................12 Ondersteunen inwoners met laag inkomen bij isolatie................................................................12 Doelgroepen-afwegingskader ontwikkelen..................................................................................13 Handelingsperspectief ontwikkelen.............................................................................................13 Doorontwikkelen energiecoaches................................................................................................13 Evalueren financiële instrumenten..............................................................................................14 Regeling eenmalige subsidie energiebesparende acties.............................................................14 Ontwikkelen aanpak hybride warmtepomp.................................................................................14 2.

Warmtetransitie.....................................................................................................15 Ambitie en doelen.............................................................................................................................. 15 Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?..............................................................................15 Warmtescenario's uitwerken.......................................................................................................15 3. Zonnepanelen op daken.........................................................................................17 Ambitie en doelen.............................................................................................................................. 17 Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?..............................................................................18 Algemene inkoopactie.................................................................................................................

19 Stimuleren van zonnepanelen op daken van VvE’s.....................................................................19 Woningcorporatie en particuliere (ver)huurders.........................................................................19 Energiecoöperaties ondersteunen...............................................................................................19 Overige dakprojecten & onderzoek.............................................................................................20 4. Zonnevelden en windturbines.................................................................................21 Ambitie en doelen.............................................................................................................................. 21 Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?..............................................................................22 Solar Parking Fioretti College......................................................................................................

23 Van zoekgebieden naar zoeklocaties..........................................................................................23 Lobby voor zon langs spoor.........................................................................................................23 Opstellen RES 2.0........................................................................................................................ 23 Beleid lokaal eigendom...............................................................................................................24

3

Beleid kleine windturbines.......................................................................................................... 24 5. Overige thema’s energietransitie............................................................................25 Verduurzamen eigen en maatschappelijk vastgoed..........................................................................25 Uitvoeringsplan 2021-2027 verduurzaming vastgoed Hillegom..................................................25 Duurzame mobiliteit.......................................................................................................................... 26 Ambitie en doelen.......................................................................................................................

26 Hoe staan we er nu voor?............................................................................................................26 Hoe gaan we dat als gemeente aanpakken?...............................................................................27 Verduurzamen bedrijfsleven..............................................................................................................28 Waar zetten we nu al op in?........................................................................................................28 Wat gaan we doen?.....................................................................................................................28 Duurzame gebiedsontwikkeling.........................................................................................................30 Methodes voor duurzaamheidsprestatie.....................................................................................30 Aandachtspunten........................................................................................................................ 30 Energiearmoede................................................................................................................................ 31 Regelingen vanuit het Rijk die door de gemeente worden uitgevoerd........................................31 6.

Communiceren en participeren...............................................................................33 Communicatie energietransitie...................................................................................................33 Participatie doelen en kaders............................................................................................................ 33 Inzet communicatieadviseur..............................................................................................................33 Wat gaan we doen?........................................................................................................................... 34 Expertgroep opzetten..................................................................................................................34 Interne communicatie................................................................................................................. 34 Vergroten kennis bij jongeren.....................................................................................................34 Peilingen via digipanel.................................................................................................................34 7.

Monitoring.............................................................................................................35 Project monitoringstool............................................................................................................... 35 Evaluatie..................................................................................................................................... 35 8. Bestuurlijk en ambtelijk verantwoordelijk...............................................................36 9. Rol van de gemeente..............................................................................................37 10. Begroting 2022-2024............................................................................................38 11. Planning..............................................................................................................39

Inleiding

De gemeente Hillegom wil energieneutraal zijn in 2050. Dit betekent dat alle energie die we gebruiken (gebouwde omgeving, industrie en landbouw) duurzaam opgewekt moet worden. De energietransitie is een enorme opgave. Dit krijgen we niet

4

alleen voor elkaar, dus zoeken we de samenwerking met onze inwoners, ondernemers en organisaties. Dit uitvoeringsprogramma geeft concrete invulling aan onze ambities en doelen die in onze Lokale Energiestrategie en Transitievisie Warmte staan beschreven, met de kennis van nu. Dit is belangrijk om aan te geven, want de praktijk haalt op diverse fronten beleid in. Dit programma speelt dan ook in op de actuele ontwikkelingen, de huidige stand van zaken én de vooruitzichten als het gaat om energie. Dynamisch document Het uitvoeringsprogramma energietransitie 2022-2026 omvat de ambities, doelstellingen en acties van en voor de gemeente Hillegom. Omdat de ontwikkelingen op het vlak van de energietransitie zich snel opvolgen, is besloten om van dit uitvoeringsprogramma een levend document te maken, dat jaarlijks wordt geëvalueerd en bijgewerkt. We hebben de acties voor 2022, 2023 en 2024 zo concreet mogelijk omschreven. De acties voor 2025 en 2026 volgen in 2024 na evaluatie van het programma. Het verder uitwerken van de acties wordt bij het oppakken van de projecten gedaan. Dit zorgt voor een goede aansluiting op lopende of uitgevoerde acties, ontwikkelingen (zowel landelijk, regionaal en gemeentelijk) en de geformuleerde doelen en ambities. Van visie naar uitvoering Gemeente Hillegom is al langere tijd bezig met energiebeleid, zowel op gemeente niveau als in regionaal verband.

Het uitvoeringsprogramma energietransitie 2022-2026 is de concrete uitwerking van lokaal en regionaal beleid, waaronder: - Regionale Energiestrategie (RES) vastgesteld door de gemeenteraad op 27 mei 2021 De 13 gemeenten uit de regio Holland Rijnland, provincie, waterschap en het energiebedrijf hebben in de RES bepaald wat de regionale energiedoelen zijn en hoe we daar komen. Dit gaat over 4 thema’s: 1) Energie besparen, 2) Op grote schaal elektriciteit opwekken met windturbines en zonnepanelen op daken en velden, 3) Huizen en gebouwen duurzaam verwarmen, 4) Duurzaam vervoer. - Lokale Energiestrategie (LES) vastgesteld door de gemeenteraad op 9 december 2021 Hierin hebben we onze route bepaald naar een energieneutrale gemeente in 2050. De energiestrategie bestaat uit 5 sporen, namelijk; 1) Goede voorbeeld geven, 2) Energiebesparing, 3) elektrisch verkeer en duurzame mobiliteit, 4) zonnepanelen op daken en 5) opwekken van duurzame elektriciteit.

5

- Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld door de gemeenteraad op 14 oktober 2021 In de TVW hebben we vastgelegd hoe wij de komende jaren aan de slag gaan met het verkleinen van de warmtevraag. De route naar aardgasvrij in 2050 is in 4 sporen weergegeven, namelijk: 1) Energie besparen, 2) Nader onderzoek warmtenetten, 3) Onderzoek naar duurzaam gasnet en 4) denk vooruit! In de LES en TVW zijn verschillende tussentijdse doelen vastgesteld voor 2025 en 2030. Dit uitvoeringsprogramma geeft invulling aan de verschillende sporen uit deze beleidsdocumenten. De sporen hebben we teruggebracht naar 4 thema’s waar we met dit uitvoeringsprogramma uitvoering aan geven; 1. Energie besparen 2. Warmtetransitie 3. Zonnepanelen op daken 4. Zonnevelden en windturbines De verschillende projecten en activiteiten dragen bij aan het realiseren van onze doelen. Thema’s De energietransitie is een maatschappelijke opgave die naast onze inwoners, ondernemers en organisaties ook onze ambtelijke organisatie raakt. Niet alleen team Duurzaamheid en Energie moet ermee aan de slag, maar ook team Vastgoed, Mobiliteit, Wonen, Economie, Planvorming en Maatschappelijke Ontwikkeling. Denk aan het verduurzamen van onze eigen gebouwen, het faciliteren van de laadinfrastructuur, het bestrijden van energiearmoede en het ontwikkelen van energieneutrale nieuwbouwwijken.

De opgave die wij als gemeente hebben in deze energietransitie is groter dan de 4 thema’s die we in dit programma hebben uitgewerkt. Om een beeld te geven van de totale opgave hebben we onder het hoofdstuk ‘Overige thema’s’ inzichtelijk gemaakt waar en hoe er binnen onze organisatie integraal gewerkt wordt aan de energietransitie. We gaan op zoek naar een programmamanager die de verschillende thema’s, teams, opgaven en doelstellingen met elkaar kan verbinden en stroomlijnen. Daarnaast geven we speciale aandacht aan communicatie en participatie, monitoring en de begroting. Uitvoering en flexibiliteit Per thema wordt beschreven wat we gaan doen om onze doelen uit de LES en TVW te behalen. We beschrijven diverse projecten met een korte omschrijving, reservering van geld en ambtelijke capaciteit. Sommige projecten zitten nog in de fase van onderzoek, andere kunnen over tot actie. Het uitvoeringsprogramma heeft een looptijd van 4 jaar, de verschillende projecten zijn nu over de looptijd van 2,5 jaar verspreid, jaarlijks stellen we het uitvoeringsprogramma bij en daarmee ook de planning tot en met 2026. Bij de start van een project wordt eerst een projectopdracht op gesteld. Het programma is afgestemd op de beschikbare middelen en ambtelijke capaciteit die op het moment van opstellen bekend was.

Wanneer extra middelen, vanuit bijvoorbeeld het Rijk, beschikbaar komen kunnen we de intensiteit van het programma verhogen.

6

Samenvatting

De gemeente Hillegom heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Alle energie die nodig is wordt dan op eigen grondgebied geproduceerd en in de vraag naar warmte, elektriciteit en mobiliteit wordt alleen voorzien met duurzame bronnen. Deze maatschappelijke opgave is omvangrijk, ingrijpend en raakt ons allemaal. De regionale doelen uit de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) zijn verwerkt tot lokaal beleid. In de Lokale Energiestrategie (LES) staat de route naar een energieneutrale gemeente. De Transitievisie Warmte (TVW) beschrijft de route naar aardgasvrij in 2050. Voor de LES en TVW hebben we tussentijdse doelen opgesteld voor 2025 en 2030. In dit uitvoeringsprogramma staat wat we willen doen om deze doelen te bereiken. In het kort: - In 2030 15% energiebesparing in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2014 en 11% energiebesparing bij mobiliteit. We stimuleren en ondersteunen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om hier hun bijdrage aan te leveren. Met energiebesparingsacties op maat maken we het hen gemakkelijk om in actie te komen. We bieden eigenaren van huizen en gebouwen een duidelijk handelingsperspectief. We organiseren zowel generieke acties als maatwerkacties. - Een forse toename van de duurzame elektriciteitsproductie, het aandeel stijgt van 7,3% in 2019 naar circa 42,7% in het jaar 2030.

Dit doen we door zoveel mogelijk elektriciteit op te wekken op daken. Ook hiervoor stimuleren we inwoners en bedrijven en ondersteunen hen. Waar mogelijk ondersteunen we ook energiecoöperaties. - Als we zoveel mogelijk energie besparen en zon op daken realiseren blijft er nog een opgave over. In Hillegom willen we in 2030 48 TJ opwekken met zonnevelden en windturbines. We treffen samen met de regio voorbereidingen en we vertalen de zoekgebieden uit de RES naar zoeklocaties. Ook onderzoeken we de potentie en haalbaarheid van locaties langs infrastructuur. - Het is onze ambitie om in 2050 de gebouwde omgeving aardgasvrij te verwarmen. Het doel voor 2030 is om inzichtelijk te maken hoe kansrijk en wenselijk een warmtenet is in de gemeente in (delen van) de bebouwde kom. Daarnaast willen we voor 2025 weten welke warmteoplossing er in de buitengebieden mogelijk zijn. We werken, in samenwerking met inwoners en andere stakeholders, de scenario’s uit de TVW verder uit. De energietransitie is een opgave voor de hele organisatie. Buiten het team Duurzaamheid en Energie zijn ook de teams Vastgoed, Mobiliteit, Wonen, Economie, Planvorming en Maatschappelijke Ontwikkeling betrokken. Denk aan het verduurzamen van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed, het faciliteren van duurzame mobiliteit, energie neutrale nieuwbouwwijken en energiearmoede.

Deze thema’s zijn of worden verder uitgewerkt in aparte beleids- en uitvoeringsplannen en staan alleen op hoofdlijnen beschreven in dit uitvoeringsprogramma. Communicatie speelt een grote rol in het uitvoeringsprogramma en helpt mensen in beweging te krijgen. Participatie is een belangrijk onderdeel van het proces en zorgt ervoor dat plannen goed aansluiten en belanghebbenden betrokken zijn.

7

De energietransitie is in ontwikkeling. Kennis, overheidsbeleid en innovaties veranderen snel. Dit vraagt om een dynamische aanpak. Het programma is qua middelen en capaciteiten afgestemd op de kennis van nu. Wanneer extra middelen, Rijksbijdragen of subsidieregelingen ontstaan maken we hier gebruik van. Door het continu monitoren van onze doelen en inzet stellen we het uitvoeringsprogramma en bijbehorende begroting jaarlijks bij. De grotere projecten of projecten met grote politieke belangen in dit uitvoeringsprogramma krijgen een eigen projectopdracht waarin doelen, plannen en planning worden uitgewerkt en waarin ook de rol van de gemeente wordt bepaald.

8

1. Energie besparen

De eerste stap in de energietransitie is om het energiegebruik te verminderen, zo staat het zowel in de RES, de LES als de TVW. Want wat we niet verbruiken, hoeven we ook niet op te wekken. Zo is er minder van onze schaarse ruimte nodig voor windmolens of zonnevelden. Ook vanuit het Rijk krijgt energiebesparing steeds meer aandacht. Voor het stimuleren van energiebesparing voert het Rijk verschillende campagnes en is er een Nationaal Isolatieprogramma in ontwikkeling.

Energie die we niet verbruiken, hoeven we ook niet op te wekken

Ambitie en doelen

De ambitie van Hillegom sluit aan op de regionale ambitie om 15% minder energie te verbruiken in 2030 (t.o.v. 2014). Dit kunnen we met z’n allen bereiken door huizen en gebouwen beter te isoleren, energiezuinigere systemen te gebruiken en ons gedrag te veranderen. Overzicht opgave en doelstellingen uit de TVW: Hillegom Gebouwde omgeving

Invulling van opgave

Energie bespaardoelen t.o.v. 2014

Aantal woningen Aantal andere gebouwen Isoleren naar 'standaard' Hybride warmtepomp 2025

7.000

2030

15%

RES

1.100 55% 30% 10% 15%

Hoe staan we er nu voor: Energiebesparing tussen 2014 en 2020

Hillegom 5,3%

9

Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?

Als gemeente helpen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om energie te besparen in hun huizen en gebouwen. We willen hen in beweging brengen en hen helpen hun gedrag duurzaam te veranderen. We ondersteunen, motiveren en informeren hen. Het meest effectief is om hen zoveel mogelijk op maat te informeren en ondersteunen. Bijkomend voordeel is dat zij door energiebesparing ook beter voorbereid zijn op de warmtetransitie. We bieden eigenaren van huizen en gebouwen graag het juiste handelingsperspectief zodat zij in de toekomst zonder aardgas kunnen verwarmen. We proberen grote groepen te bereiken met de bouwjarenaanpak, maar ook verfijnen we de doelgroepen verder om mensen gerichter en effectiever te kunnen benaderen. We gaan een aantal concrete acties uitvoeren, daarnaast ontwikkelen we ook nieuwe aanpakken en beleid.

Uitvoering: aan de slag met inwoners

10

Bouwjarenaanpak

We organiseren informatiebijeenkomsten en inkoopacties voor inwoners met een woning uit een specifiek bouwjaar. Het bouwjaar van een huis of gebouw bepaalt voor een belangrijk deel de wijze waarop een huis geïsoleerd kan worden. Huizen uit een specifiek bouwjaar hebben doorgaans dezelfde isolatieaanpak nodig. Op deze manier ontvangen huiseigenaren een advies op maat. Begin 2022 hebben we de bouwjarenaanpak georganiseerd voor huiseigenaren met een woning uit de jaren 50-60. Dit project gaan we evalueren en daarna starten we met een volgend bouwjaar. Kosten: Per bouwjarenaanpak reserveren we € 12.000. De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie.

Ondersteunen lokale initiatieven (pilot)

Lokale initiatieven kunnen vaak een steuntje in de rug gebruiken om goed van de grond te komen. Hiervoor heeft bijvoorbeeld de maatschappelijke onderneming ‘Buurkracht’ kennis, ervaring en tools in huis om inwoners samen te brengen en samen te laten werken aan de energietransitie in hun buurt. Kosten: We reserveren € 30.000 voor zowel 2023 en 2024. De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie.

Ondersteunen VvE’s

In samenwerking met het VvE-duurzaamheidsloket gaan we VvE-besturen helpen met het verduurzamen van hun meerjarig onderhoudsplan (MJOP). De thema’s energiebesparing, isolatie en energie opwek staan hierbij centraal. Er wordt een informatieavond georganiseerd voor VvEbesturen en daarnaast komt er advies op maat beschikbaar. Kosten: We reserveren € 10.000 per jaar. De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie.

Ondersteunen inwoners met laag inkomen bij isolatie

Het probleem van energiearmoede is door de gestegen energieprijzen alleen maar urgenter geworden. Ook vanuit het Rijk wordt deze urgentie gevoeld. Zo heeft het Rijk in twee tranches de specifieke uitkering ter bestrijding van energiearmoede aan gemeenten beschikbaar gesteld. Zoals in hoofdstuk 5 wordt beschreven, heeft het domein Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) de lead in de aanpak van energiearmoede. Voor de besteding van gelden uit de 1e tranche gaat de aandacht in eerste instantie uit naar laagdrempelige energiebesparende maatregelen. Voor de 2 e tranche onderzoekt MO in samenwerking met team Energie de verschillende mogelijkheden om de gelden in te zetten. Hierbij wordt gekeken naar een meer structurele aanpak om energiearmoede te beperken, bijvoorbeeld door middel van spouwmuurisolatie, een witgoedregeling of de collectieve inkoop van energie. Daarnaast neemt team Energie de groep inwoners met een laag inkomen mee in de communicatie en in diverse acties.

Kosten: MO reserveert de door het Rijk vrijgemaakte SPUK-middelen (2e tranche) van €161.696 voor 2022 en 2023.

11

Beleid en instrumenten ontwikkelen Doelgroepen-afwegingskader ontwikkelen

Het is van belang om goed af te wegen wie wanneer benaderd worden met communicatie en acties en welke maatregelen het meest effectief zijn. Een onderbouwd afwegingskader is nodig om zo snel mogelijk grote stappen te kunnen maken en te bepalen welke doelgroepen het meest behoefte hebben aan acties - omdat ze bijvoorbeeld hun energierekening niet meer kunnen betalen. We maken dit kader mede op basis van data uit verschillende bronnen. Het gaat om data als huur/koop, leeftijd, inkomen, opleiding, bouwjaar huis. Daarnaast gebruiken we data m.b.t. de zogenaamde leefstijlen1. Hiermee weten we niet alleen welke informatie we het beste kunnen aanbieden per doelgroep, maar ook hoe. Kosten: We maken voor 2022 een reservering van € 3.000 voor het opstellen van het afwegingskader. De ambtelijke inzet is voorzien.

Handelingsperspectief ontwikkelen

Woning- en gebouweigenaren willen duidelijkheid hebben over wat ze moeten doen. We geven hen handelingsperspectief in de vorm van een menukaart. De menukaart is gebaseerd op de ‘isolatiestandaard’ en financieringsopties en geeft aan welke opeenvolgende stappen nodig zijn om de woning goed te isoleren en de warmtevraag te verkleinen. Deze menukaart is een tool die we o.a. kunnen inzetten bij de bouwjarenaanpak. Kosten: We maken een reservering van € 3.000 voor opzetten van de isolatie-menukaart. De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie.

Doorontwikkelen energiecoaches

We professionaliseren en ontwikkelen de organisatie van de energiecoaches verder. We kijken wat het beste past bij de vrijwillige energiecoaches en welke rol de gemeente hierin kan spelen. We willen ook meer inzicht krijgen in de bijdrage van de energiecoaches aan onze doelen. Kosten: We reserveren € 10.000 per jaar voor de inzet van energiecoaches. Voor 2022 reserveren we aanvullend € 8.000 voor de professionalisering van de organisatie. De ambtelijke inzet is voorzien.

1

MarketResponse identificeert 6 leefstijlen (doelgroepen) die verschillen in wensen, motieven en behoeften als het gaat om de energietransitie: calculerende individualisten, behoudende afwijzers, idealistische voortrekkers, volgende socialen, gemakzuchtige ontplooiers en sobere passieven.

12

Evalueren financiële instrumenten

Sinds 2016 kunnen huiseigenaren uit Hillegom gebruik maken van de gemeentelijke duurzaamheidslening. Sindsdien hebben de Rijksoverheid en markt diverse nieuwe financieringsmogelijkheden geïntroduceerd. We gaan de financieringsmogelijkheden voor inwoners inventariseren en de gemeentelijke duurzaamheidslening evalueren. Zo bepalen we welke regelingen effectief en zinvol zijn en hoe we hier als gemeente het beste aan kunnen bijdragen. Kosten: De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie. Verdere kosten zijn niet aan de orde.

Regeling eenmalige subsidie energiebesparende acties

Met deze regeling is het mogelijk om kleinschalige acties te ondersteunen. Dit kunnen acties zijn vanuit inwoners die zich organiseren, maar ook een landelijke organisatie. Het doel van de regeling is om snel en eenvoudig inwonersinitiatieven en organisaties te kunnen ondersteunen op het gebied van energiebesparing. Een belangrijke voorwaarde is dat het bedrag lokaal besteed wordt. Deze regeling ondersteunt waar bestaande regelingen geen mogelijkheden bieden. Kosten: Voor het opstellen van de regeling is de benodigde ambtelijke inzet voorzien. Voor dergelijke initiatieven is nu nog geen budget gereserveerd.

Ontwikkelen aanpak hybride warmtepomp

Vooruitlopend op de wijzigingen in het bouwbesluit om vanaf 2026 bij vervanging van de cvinstallatie over te stappen op een duurzamer alternatief (meestal hybride warmtepomp), gaan we de komende jaren de hybride warmtepomp stimuleren. Hiervoor ontwikkelen we een eigen aanpak in samenwerking met lokale installateurs. De hybride warmtepomp is ook onderdeel van de bouwjarenaanpak en de communicatie. Kosten: We maken vanaf 2023 een reservering van € 5.000 voor het stimuleren van hybride warmtepompen. De ambtelijk inzet is voorzien.

13

2. Warmtetransitie

Het Rijk heeft de regierol voor de warmtetransitie bij de lokale overheid neergelegd. Vanuit het Klimaatakkoord is iedere gemeente verplicht om een Transitievisie Warmte (TVW) op te stellen. In Hillegom is de TVW op 14 oktober 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De TVW beschrijft hoe we stap voor stap aan de slag gaan met het aardgasvrij maken van alle gebouwen in de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt, meegegeven door de raad, is dat de warmtetransitie realistisch en betaalbaar is voor iedereen. Om aan dit uitgangspunt invulling te geven moet de gemeente zich verdiepen in verschillende oplossingen voor het vervangen van aardgas, de zogenaamde warmtescenario’s. De TVW beschrijft de verschillende oplossingen die er zijn om zonder aardgas te verwarmen. En in de WAT-kaart worden kansrijke oplossingen gepresenteerd. Deze kaart geeft geen definitief eindbeeld, we staan nog aan het begin van de transitie. De kennis, inzichten en technieken veranderen continue. De afgelopen tijd is er veel meer kennis verkregen over de grootschalige mogelijkheden van aardwarmte in onze streek. Die maken bijvoorbeeld, de kansen voor warmtenetten veel groter in onze gemeente.

Een volgende stap die we moeten zetten, om een concreter beeld te krijgen van de wenselijke en haalbare alternatieven van aardwarmte in de verschillende wijken/buurten van Hillegom, is het in kaart brengen van warmtescenario’s. Omdat Lisse en Teylingen dezelfde opgave hebben gaan we de krachten bundelen en samen optrekken.

De warmtetransitie heeft veel impact op inwoners, tot ver achter hun voordeur

Ambitie en doelen

Het is onze ambitie om in 2050 de gebouwde omgeving aardgasvrij te verwarmen. In de TVW hebben we vastgelegd hoe we de komende jaren aan deze opgave gaan werken. Het doel voor 2030 is om inzichtelijk te maken hoe kansrijk en wenselijk een warmtenet is in de gemeente in (delen van) de bebouwde kom. Daarnaast maken we voor 2025 inzichtelijk welke warmteoplossing er in de buitengebieden mogelijk zijn.

Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?

In dit deel van het programma zetten we samen met Lisse en Teylingen de volgende stappen in de warmtetransitie voor de bebouwde kom en het buitengebied.

Warmtescenario's uitwerken

In de TVW is al een aantal scenario's op hoofdlijnen beschreven. We willen deze scenario's verder uitwerken en daarbij ook de rol van de gemeente als regisseur van de lokale transitie meenemen.

14

Een van de dilemma's waar we tegenaanlopen is dat commerciële partijen geen aardwarmtebron willen ontwikkelen zonder dat ze zeker weten dat er een afzetmarkt is. Datzelfde geldt voor warmtenetwerken. Het is daarom van belang om als gemeente het aanbod goed in kaart te brengen samen met inwoners en bedrijven. Anders komen de commerciële partijen ook niet in beweging. Daarom stellen we verschillende scenario’s op, op wijk- en gemeenteniveau. Hierin nemen we de volgende onderwerpen mee;      

Wat is er technisch en juridisch haalbaar? Wat zijn de kosten? Wat is het tijdspad? Wat is de maatschappelijke impact? Voor en nadelen? Ervaringen met proeftuinen elders in het land?

Daarnaast kijken we naar de mogelijke rol en positie van de gemeente per scenario. Participatie van inwoners en andere stakeholders is hierbij cruciaal. De warmtetransitie heeft veel impact op inwoners, tot ver achter hun voordeur. Draagvlak is niet voldoende. We moeten samen leren, samen denken en samen doen. Voor plannen die kans van slagen hebben. Zeggenschap van inwoners is niet meer dan logisch en wordt ook landelijk gestimuleerd (rapport Brenninkmeijer).

Het Wat is een warmtenet? Een warmtenet is een volledig nieuwe infrastructuur in de gemeente. Dit net kan gevoed worden door verschillende bronnen uit de omgeving. Op den duur kunnen netten met elkaar verbonden worden waardoor bewoners (net zoals bij een elektriciteitsleverancier) kunnen kiezen welke warmte zij willen krijgen. Zo kunnen de lokale warmtenetten (distributienetten) uitgroeien tot gemeentelijke netten (transportnetten) en zelfs aansluiten op regionale warmtenetten met een open regionaal energiesysteem.

uitwerken van de scenario's en de analyse van de voor- en nadelen doen we samen met inwoners en ons netwerk van stakeholders. Inwoners krijgen veel ruimte om mee te denken en samen met ons te leren. Uiteindelijk werken we toe naar de start van de warmtetransitie die goed is onderbouwd en die aansluit op de omgeving. De resultaten kunnen we vastleggen in onze TVW 2.0. Kosten: Voor het uitwerken van de warmtescenario’s we een reservering van € 18.750 voor 2022. We houden er rekening mee dat dit project kan uitlopen in 2023. Inzet van ambtelijke capaciteit is voorzien.

15

3. Zonnepanelen op daken

De traditionele energievoorziening is aan het veranderen. Het wordt steeds vanzelfsprekender dat inwoners hun eigen energie opwekken. Zonnepanelen op daken kent een natuurlijke groei omdat de investeringen rendabel zijn voor zowel particulieren als bedrijven. Niet alleen financiële motieven spelen een rol, maar zeker ook maatschappelijke. Mensen vinden een duurzamere toekomst belangrijk. Daarnaast helpt zon op daken van bedrijven om te voldoen aan wet- en regelgeving, zoals de informatie- en energiebespaarplicht en energielabel C-eis voor kantoren. Als zonnepanelen in beheer zijn van een energiecoöperatie draagt dat bovendien bij aan de RESdoelstelling van minimaal 50% lokaal eigendom. Waar mogelijk streven we naar een percentage van 100%. De doelstellingen in de LES zijn een doorvertaling vanuit de RES. Via de RES zal gemonitord worden op de voortgang. Ook verkent de RES-regio opties om de potentie scherper te krijgen, zodat er effectieve acties kunnen worden ontwikkeld in samenspraak met netbeheerders. In de RES-regio worden de plannen van de gemeenten onderling gedeeld om kennis en leerervaringen uit te wisselen. De komende jaren kan een aantal ontwikkelingen van invloed zijn op de groei van zon op daken. Ten eerste, de mogelijke afbouw van de salderingsregeling waardoor er op particuliere daken alleen panelen gelegd worden om het eigen verbruik af te dekken.

Dit is vooralsnog uitgesteld tot eind 2024 en er zal dan stapsgewijs afgebouwd worden. Ten tweede, de mogelijke verplichting in de omgevingswet voor zon op dak bij bedrijven. De gemeente moet dit opnemen in het omgevingsplan als we dit juridisch willen afdwingen. Tot slot is het van belang dat we voor de komende jaren goed afstemmen met Liander over de netcapaciteit. We moeten voldoende inzicht hebben of de teruglevering van zon op dak het bestaande elektriciteitsnet niet te veel belast waardoor nieuwe (woning)bouwontwikkelingen niet meer mogelijk zijn. Naar verwachting zal Liander in 2028 een nieuw 50 KV-station plaatsen in Hillegom.

Ambitie en doelen

Hillegom heeft de ambitie om zoveel mogelijk energie op daken op te wekken. Wel weten we al dat we met zon op daken onze doelstellingen voor duurzame opwek niet geheel kunnen behalen.

Hoe meer we kunnen opwekken op onze daken des te minder hoeven we ons landschap hiervoor te gebruiken

Overzicht opgave

2019 2020 2030 2050

Doelstelling in TJ 25 TJ 38 TJ 111 TJ 260 TJ

Behaald percentage t.o.v. doelstelling 9,6% 14,6% 42,7% 100%

16

Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?

We stimuleren inwoners en ondernemers om zonnepanelen op de daken te leggen door te communiceren en door acties te organiseren. Campagnematig gaan we hen ‘de weg wijzen’ door te informeren en te motiveren zonnepanelen op eigen dak te leggen. We informeren over de kostenbaten, duurzaamheid en recycling van zonnepanelen. We wijzen het Duurzaam Bouwloket en ontzorgen met inkoopacties in samenwerking met lokale leveranciers. We informeren eveneens over de verschillende financiële mogelijkheden om zon op dak mogelijk te maken, zoals duurzaamheidsleningen en acties van banken, hypotheekverstrekkers, verhuurders, etc. We nemen dit mee in de communicatie energietransitie uit hoofdstuk 6. Energiecoöperaties ondersteunen we waar mogelijk zodat zij hun bijdrage kunnen leveren aan de energietransitie met zonnepanelen op grotere daken.

17

Algemene inkoopactie

Vanuit de drie gemeenten proberen wij een samenwerking op te zetten met de lokale installateurs en uitvoeringspartijen. Met hen willen we ieder voorjaar een inkoopactie organiseren, waarbij zowel ondernemers als inwoners ontzorgd worden. Mochten zij hier geen interesse in hebben dan zullen we onze inwoners op andere manieren informeren en meeliften op andere (mogelijk landelijke) acties. Belangrijk onderwerp van de communicatie is de juiste volgorde van stappen, bijvoorbeeld dat inwoners het beste eerst hun dak isoleren voordat ze zonnepanelen plaatsen. De acties om zon op dak te stimuleren sluiten aan op de communicatie energietransitie, zoals beschreven in hoofdstuk 6. Kosten: We reserveren € 5.000 voor het organiseren van een consortium. Per algemene inkoopactie reserveren we € 17.500. De ambtelijke inzet wordt georganiseerd met een vacature voor een projectmedewerker energietransitie.

Stimuleren van zonnepanelen op daken van VvE’s

Dit is onderdeel van de VvE-aanpak zoals beschreven in hoofdstuk 1. Daarnaast stimuleren we VvE’s, door hen de weg te wijzen en ondersteuning te bieden in de afstemming tussen markt, netbeheerder, eventueel energiecoöperatie en gemeente. Kosten: Dit onderdeel is meegenomen in de reservering in hoofdstuk 1 onder het project ‘Ondersteunen VvE’s’.

Woningcorporatie en particuliere (ver)huurders

In samenwerking met cluster Wonen en woonstichting STEK zorgen we voor meer zonnepanelen op daken van huurwoningen. Verder wijzen we particuliere verhuurders op de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen van de rijksoverheid. Particuliere (ver)huurders bereiken we ook bij inkoopacties voor huiseigenaren waarbij wij brieven sturen naar alle adressen van koopwoningen. Kosten: De benodigde ambtelijke inzet is voorzien. Verdere kosten zijn niet aan de orde.

Energiecoöperaties ondersteunen

We ondersteunen de energiecoöperaties en eigenaren van grote daken bij de ontwikkeling van energieprojecten. Doel is kennis te ontwikkelen en projecten te realiseren. Maar ook ondersteunen we hen in de communicatie en helpen hen in contact te komen met bedrijven met grote daken via bedrijvencontactfunctionarissen. Kosten: We maken vanaf 2023 een reservering van € 5.000 per jaar voor het ondersteunen van lokale energiecoöperaties.

18

Overige dakprojecten & onderzoek

We reserveren budget voor acties zoals de Schooldakrevolutie. Vanuit de RES-regio wordt een tour langs bedrijventerreinen ontwikkeld om zon op bedrijfsdaken te stimuleren. Daarnaast doen we scan van dakpotentie van grote daken. De dakpotentiescan van grote daken brengt eigenaren met onbenutte daken met potentie in beeld. Acties, zoals energiescans vanuit het Transitieloket ‘Zakelijk Zuinig’, kunnen ondernemers vervolgens ondersteunen om zonnedaken te helpen realiseren. Kosten: We maken een reservering van € 3.000 per jaar voor overige dakprojecten. Daarnaast € 2.000 voor de dakpotentiescan in 2022.

19

4. Zonnevelden en windturbines

Er wordt op regionaal, sub-regionaal en lokaal niveau gewerkt aan het vraagstuk: zonnevelden en windturbines. In de RES 1.0 hebben we onze regionale ambitie vastgelegd en is met de zoekgebiedenkaart een begin gemaakt met de zoektocht naar geschikte ruimte voor grootschalige opwek van zonne- en windenergie. In de LES zijn regionale doelen lokaal vertaald en is inzichtelijk geworden welke opgave de gemeente heeft om in 2050 energieneutraal te kunnen zijn. Parallel aan de RES en LES heeft de Duin- en Bollenstreek haar Strategische Agenda en uitvoeringsprogramma opgesteld met de energietransitie als regionaal vraagstuk. Ook LTO Noord is bezig met het opstellen van een projectplan om kansen voor windenergie te onderzoeken. Daarnaast merken we dat marktpartijen op zoek zijn naar locaties om projecten te realiseren. Het is daarom belangrijk dat de gemeente zich goed voorbereidt en een heldere visie heeft op waar wel en geen toekomst is voor het ontwikkelen van zonne- en windenergieprojecten. Locaties die de gemeente geschikt vindt voor zonnevelden en windturbines moeten ook opgenomen worden in omgevingsvisie en -plan.

Zonnevelden en windturbines vragen om een regionale visie en een (sub)regionale aanpak

Ambitie en doelen

Als we zoveel mogelijk energie besparen en zon op daken realiseren blijft er nog een opgave over. Deze opgave moeten we met zonnevelden en windturbines invullen. In de LES hebben we daarom onszelf de volgende doelen gesteld:

Hillegom 2030

48 TJ

2050

199 TJ

20

Wat gaan we doen om onze doelen te bereiken?

Het realiseren van zonnevelden en windturbines vraagt om een goede voorbereiding. We kijken daarbij eerst naar opwek van duurzame energie langs infrastructuur. Om de mogelijke opbrengst en haalbaarheid van deze locaties en projecten concreet te maken is aanvullend onderzoek nodig. Tegelijkertijd gaan we onderzoeken hoe we van zoekgebieden2 naar zoeklocaties3 komen voor zonnevelden en windturbines in onze gemeente. Om de juiste voorwaarden te creëren voor bewoners en ontwikkelaars en om zonnevelden en windturbines te stimuleren is het belangrijk om spelregels vast te leggen in beleid.

Solar Parking Fioretti College

Twee jaar geleden is er een verkenning uitgevoerd door de gemeente naar de mogelijkheden van solar parking op het parkeerterrein nabij het Fioretti College. Uit de verkenning is gebleken dat het technisch gezien mogelijkheden zijn, naar de financiële haalbaarheid moet opnieuw bekeken 2

Zoekgebieden zijn grote gebieden waarbinnen we op zoek gaan naar kansen en mogelijkheden voor het realiseren zonnevelden en windturbines. De zoekgebieden staan weergegeven in de zoekgebiedenkaart van de RES 1.0. 3 Zoeklocatie is een concretisering van de zoekgebieden. Zoeklocaties zijn specifieker van omvang en kunnen in de omgevingsvisie en plan worden opgenomen.

21

worden. We gaan de verkenning actualiseren en de verschillende mogelijkheden tot realisatie onderzoeken. Kosten: We reserveren € 10.000 voor haalbaarheidsstudies Solar Parking Fioretti College.

Van zoekgebieden naar zoeklocaties

We gaan de opgave voor duurzame opwek van elektriciteit in samenhang met andere ruimtevragen onderzoeken. Een volgende stap is om de zoekgebieden voor zonne- en windenergie in de Duin- en Bollenstreek concreter te maken en te vertalen naar zoeklocaties. Dit onderzoek wordt uitgevoerd vanuit het uitvoeringsprogramma van de Duin- en Bollenstreek, de activiteit “Actualisatie Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport en gezamenlijk keuzes voor (de ruimtevraag van) de opwek van hernieuwbare energie”. Besluitvorming over mogelijke zoeklocaties vindt lokaal plaats. Kosten: Voor het uitvoeren van activiteiten uit het uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek is geen budget beschikbaar gesteld. Omdat er nog geen zicht is op het benodigd budget maken we een reservering van € 15.000 voor 2023. Inzet van ambtelijke capaciteit is voorzien.

Lobby voor zon langs spoor

Er zijn mogelijkheden voor het opwekken van zonne-energie langs spoor. De spoorlijnen doorkruizen meerdere gemeenten in Holland Rijnland. Het is daarom wenselijk om gezamenlijk onderzoek te doen naar mogelijkheden en de samenwerking met ProRail op te zoeken. Mocht er bij de andere gemeenten in Holland Rijnland geen draagvlak zijn dan pakken we dit op met de HLTgemeenten. Kosten: De benodigde ambtelijke inzet is voorzien. Verdere kosten zijn niet aan de orde.

Ontwikkelen beleid

Opstellen RES 2.0

De RES 2.0 is een doorontwikkeling van de RES 1.0 en een volgende stap in het realiseren van de opgave in 2030. De RES 2.0 moet uiterlijk 1 juli 2023 worden vastgesteld door de gemeenten. Deze afspraak komt voort uit het Klimaatakkoord. Vanuit Holland Rijnland wordt dit project gecoördineerd. Kosten: Voor het opstellen, uitvoeren en actualiseren van de RES reserveren we vanaf 2023 € 21.644. Dit bedrag wordt alleen uitgegeven als daar binnen de RES over besloten wordt. Ambtelijke capaciteit is voorzien.

22

Beleid lokaal eigendom

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat voor grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit op land gestreefd wordt naar minimaal 50% lokaal eigendom bij het realiseren van zonne- en windenergie. Zo hebben inwoners en lokale bedrijven meer zeggenschap, profiteren ze mee en zijn ze gelijkwaardige gesprekpartners. Er zijn verschillende vormen van lokale participatie, zoals mede-eigenaarschap van inwoners en lokale bedrijven, aandelen of obligaties, vergoedingen voor bewoners of een omgevingsfonds. In samenspraak met inwoners willen we hierin keuzes maken en beleid opstellen zodat toekomstige initiatiefnemers weten wat hun speelveld is. Het beleid kan ook onderdeel worden van de omgevingsvisie. Kosten: We reserveren voor 2023 eenmalig € 10.000. Ambtelijke capaciteit is voorzien.

Beleid kleine windturbines

Kleine windturbines (max. 15 meter) beïnvloeden het landschap, maar zijn ook een belangrijke bouwsteen in de energietransitie. We verwachten dat de vraag naar kleine windturbines de komende jaren toeneemt. Om goed voorbereid te zijn op de vraag stellen we beleid op. Het heeft de voorkeur om ook dit vraagstuk vanuit de sub regio Duin- en Bollenstreek op te pakken, mogelijk in combinatie met het project “Actualisatie Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport en gezamenlijk keuzes voor (de ruimtevraag van) de opwek van hernieuwbare energie”. Kosten: Voor deze activiteit reserveren we geen apart budget maar gaat onderdeel uitmaken van het project van zoekgebieden naar zoeklocaties.

23

5. Overige thema’s energietransitie

De energietransitie heeft grote invloed op ons leven; hoe we wonen, hoe we reizen en werken. De energietransitie heeft hierdoor ook veel invloed op onze gemeente en ambtelijke organisatie. De energietransitie en het bredere begrip duurzaamheid is onderdeel van het werk van iedereen in onze organisatie. Maar zoals dat gaat bij transities is dit niet van de een op de andere dag georganiseerd, daar is tijd en ‘energie’ voor nodig. Er zijn al stappen gezet, maar er moeten er ook nog veel gezet worden. In dit hoofdstuk zoomen we in op de onderdelen die door andere teams opgepakt worden en zelf verantwoording afleggen. Gezamenlijk dragen alle teams bij aan een energieneutrale gemeente in 2050.

De energietransitie en het bredere begrip duurzaamheid is onderdeel van het werk van iedereen in onze organisatie

Verduurzamen eigen en maatschappelijk vastgoed

Het is belangrijk om als gemeentelijke organisatie zelf het goede voorbeeld te geven met het verduurzamen van ons eigen vastgoed en het besparen op ons energieverbruik. Als gemeentelijke organisatie zijn we ons al langer bewust dat het belangrijk is om ons vastgoed te verduurzamen. De ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn en 15% energie te besparen in onze gebouwde omgeving heeft ook invloed op ons vastgoed. We hebben als gemeente specifieke ambities voor het verduurzamen van ons vastgoed.

Uitvoeringsplan 2021-2027 verduurzaming vastgoed Hillegom

De gemeente heeft de ambitie om al haar eigen vastgoed in 2030 energieneutraal te hebben. Vanuit het uitvoeringsplan 2021-2027 verduurzaming vastgoed Hillegom wordt invulling gegeven aan de ambitie. Bij het vaststellen van het uitvoeringsplan is budget beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van de eerste twee gebouwen, de brandweerkazerne en sportcomplex de Vosse. Op dit moment wordt dit uitgevoerd. Voor de volgende panden worden plannen opgesteld. Zo kunnen deze op dezelfde manier verduurzaamd worden.

24

Duurzame mobiliteit

Het verduurzamen van de mobiliteit heeft een grote impact op onze elektriciteitsvraag. De ontwikkelingen in het beleidsveld mobiliteit gaan een grote rol spelen in de energietransitie. Tot 2030 moeten we 11% aan energie gaan besparen, dit gaan we bereiken door over te stappen naar elektrisch vervoer. We gaan de komende jaren steeds meer elektrisch rijden en dat heeft gevolgen voor onze elektriciteitsbehoefte. In 2021 heeft de gemeente een mobiliteitsvisie vastgesteld. Deze visie sluit aan bij de doelen zoals deze in de LES (en RES) zijn vastgesteld.

Ambitie en doelen

Binnen de ambitie van duurzame mobiliteit voor een duurzame toekomst, is het doel op de eerste plaats om het aantal gereden wegkilometers per auto binnen de gemeente te verlagen. Dit door in te zetten op het stimuleren van lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Daarnaast kunnen diverse vormen van deelmobiliteit bijdragen aan de ambitie ten aanzien van duurzaamheid. Binnen het aandeel wegvervoer is het doel om elektrisch vervoer te stimuleren. Elektrisch autorijden draagt bij aan een vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen en aan de vermindering van de uitstoot in de lokale omgeving. De gemeente stimuleert daarom het elektrisch vervoer breed: zowel de persoonlijke vervoersmiddelen als het logistieke- en openbare vervoer. De verschuiving naar elektrisch rijden zal desondanks de ambitie ten aan zien van fietsen en lopen, onvermijdelijk leiden tot een grotere elektriciteitsbehoefte.

Hoe staan we er nu voor?

Er zijn geen exacte gegevens bekend over het aandeel elektrische voertuigen binnen de gemeente, maar er is een toenemende vraag naar nieuwe aanvullende laadpalen waarneembaar. Een logisch gevolg van een stijgend aandeel elektrische voertuigen. Afgelopen jaren is het aandeel volledig elektrische voertuigen gestaag toegenomen, zowel bij zakelijke gebruikers als in particulier bezit. In 2021 is het aandeel geëlektrificeerde personenauto’s binnen het nationale wagenpark gestegen van 3,1% naar 4,3%. Dit omvat zowel volledig elektrische, als deels elektrische (hybride) voertuigen.

Openbare laadinfrastructuur

Voor de plaatsing, beheer en exploitatie van laadpalen gaat de gemeente een overeenkomst aan met minimaal 1 laadexploitant. De gemeente voorziet in het proces rondom het vaststellen van locaties en het nemen van de verkeersbesluiten om plekken toe te wijzen voor het alleen laden van elektrische voertuigen.

Verlengde Private Aansluitingen (VPA)

Verlengde private aansluitingen (VPA) zijn laadvoorzieningen vanaf een eigen woning, waarbij doormiddel van een verlengsnoer een voertuig op een openbare parkeergelegenheid wordt bijgeladen. Deze vorm van opladen is momenteel niet toegestaan binnen de gemeente. Een onderzoek naar de kansen en beperkingen van VPA is momenteel gaande. Hoewel VPA de vraag op openbare laadinfrastructuur kunnen beperken, zijn er diverse juridische-, ruimtelijke- en beheersvraagstukken rondom deze vorm van laadinfrastrcutuur.

Openbaar Vervoer

De duurzaamheidsambities van samenwerkingspartners binnen het openbaar wegvervoer (bus) vallen samen met de ambitie van de gemeente. Een toekomstig wagenpark van de vervoerder zal naar verwachting vanaf 2025 nagenoeg volledig bestaan uit nulemissievoertuigen, waarbij het

25

meeste vervoer verzorgd zal worden met volledig elektrische bussen en een deel met bussen voorzien van brandstofcellen (waterstof). De verplichting tot de inzet van nulemissievoertuigen gaat naar alle waarschijnlijkheid opgenomen worden in het Programma van Eisen voor de nieuwe OV-concessie, die vastgesteld door de provincie Zuid-Holland als concessieverlener van het openbare wegvervoer.

Hoe gaan we dat als gemeente aanpakken?

Waar mogelijk, met aandacht voor andere belangen en in participatie met belanghebbenden, zet de gemeente in op; • verbeteringen en aanpassingen van bestaande fiets- en wandelinfrastructuur • het uitbreiden van openbare laadvoorzieningen voor elektrische voertuigen. • faciliteren in mogelijkheden voor OV-bussen om bij te laden • deelmobiliteit (deelauto’s, deelfietsen) faciliteren binnen bestaande beleidskaders

26

Verduurzamen bedrijfsleven

De totale energieconsumptie van bedrijven in de gemeente is ongeveer 30%4 (inclusief de agrarische sector). Hier ligt dan ook een forse verduurzamingsopgave. Kantoren moeten bijvoorbeeld beter geïsoleerd worden (verplichting label C) en ook bedrijven moeten nadenken over hun toekomstige warmtevoorziening. Ieder bedrijf heeft andere vragen en behoeften in deze transitie.

Waar zetten we nu al op in?

Gemeente als handhaver

De energietransitie bij ondernemingen komt in belangrijke mate tot stand via landelijke weten regelgeving en landelijke subsidies. De wetgever heeft bijvoorbeeld voor bedrijven de energiebesparingsverplichting opgenomen en de verplichting voor kantoren om te voldoen aan energielabel C. De gemeente heeft de taak gekregen om op deze verplichtingen te handhaven. De Omgevingsdienst West-Holland voert deze taken voor de gemeente uit. Via het beschikbaar stellen van werkbudget aan de Omgevingsdienst stuurt de gemeente de mate waarin dit gebeurt.

Gemeente stimuleert

Naast de rol van handhaver heeft de gemeente ook een stimulerende en informerende rol. In deze rol heeft de gemeente de afgelopen jaren energiescans aan bedrijven aangeboden. Met deze energiescans helpt de gemeente bedrijven inzicht te krijgen in de maatregelen die zij kunnen nemen om energie te besparen en zelf energie op te wekken.

Wat gaan we doen?

Het verduurzamen van het bedrijfsleven is een belangrijk onderdeel om in 2050 energieneutraal te zijn. We zetten daarom transitiebeleid op voor ondernemers om zo het speelveld in kaart te brengen en duidelijke doelen te stellen. Voor de uitvoering en om hiermee ook concreet ervaring op te doen wordt een virtueel transitieloket opgezet.

Opstellen duurzaam economisch beleid

In 2022-23 ontwikkelen we een duurzame economische agenda, beleidsmatig en uitvoerend. Doel is om dit onderdeel te maken van regionaal beleid, omdat de vraagstukken bij de individuele gemeenten zeer vergelijkbaar zijn. Gesprekken daarover vinden inmiddels plaats.

4

aanname op basis van gegevens in de Klimaatmonitor

27

Opzetten transitieloket, een service-instrument ter ondersteuning van het bedrijfsleven

Gemeenten in de Duin- en Bollenstreek zetten gezamenlijk Serviceloket Zakelijk Zuiniger op (het transitieloket voor het mkb in de bollenstreek). Het loket ondersteunt bedrijven en ondernemers bij de energietransitie, bijvoorbeeld door een beter gebruik van landelijke subsidies door ondernemers te stimuleren. Ook zorgt het loket voor een betere regionale samenwerking tussen vragende en leverende bedrijven voor de energietransitie en stimuleert het loket samenwerking van bedrijven op bijvoorbeeld bedrijventerreinen of op sectorniveau (Greenport). Het totale budget voor dit project is € 400.000 voor de periode 2022-2023. Daarvan wordt 50% bijgedragen door de partners van Serviceloket Zakelijk Zuiniger en 50% door de provincie in het kader van de regeling MKB-deals.

Uitvoering doelgroepgerichte campagnes via het transitieloket

Via het Serviceloket Zakelijk Zuiniger zullen we doelgroepgerichte, klein- en grootschalige campagnes ontwikkelen om zoveel mogelijk bedrijven aan te zetten tot het nemen van maatregelen. Dit doen we volgens de systematische aanpak van “kennis en bewustwording, urgentiebesef, handelingsperspectief, actief aanzetten tot handelen, samen handelen”. Daarbij streven we er ook naar om het “leverende” en het “vragende” bedrijfsleven van de regio zoveel mogelijk met elkaar te verbinden voor de uitvoering van activiteiten, als bijdrage aan de lokale economie.

28

Duurzame gebiedsontwikkeling

Voor het mogelijk maken van duurzame gebiedsontwikkeling en nieuwbouw is een integrale benadering nodig. De gemeente heeft hierbij een regisserende rol en verbindt betrokkenen bij het stellen van de juiste doelen. Hiervoor passen we instrumenten toe zoals de methode DGO (Duurzame Gebiedsontwikkeling) en de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn (GPR) Gebouw. Deze methoden kijken breder dan de energievraagstukken. Zo zijn de thema’s mobiliteit, water & klimaatadaptatie, materiaalgebruik, groen & biodiversiteit en gezondheid & welzijn ook stukjes van de puzzel.

Methodes voor duurzaamheidsprestatie

Gemeentelijke Praktijkrichtlijn Gebouw (GPR)

GPR gebouw meet en beoordeelt de duurzaamheidsprestatie van nieuwbouw. Een GPRberekening neemt hierbij energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde onder de loep. Met deze methode wordt duidelijk wat de verbetermogelijkheden zijn. Een GPR-score is een cijfer op een schaal van 1 tot 10. Met een GPR-score van 6 of hoger voldoet een gebouw aan de minimum eisen in het Bouwbesluit. In de Omgevingsvisie van Hillegom is opgenomen dat bij nieuwbouw van woningen onderstaande GPR streefwaarden worden gehanteerd:  DuurzaamheidsPrestatie Gebouwen (DPG, combinatie van milieu en energie) minimaal een 8;  Gezondheid en gebruikskwaliteit minimaal een 8;  Toekomstwaarde minimaal een 7.

Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO)

De methode DGO is in 2019 tot stand gekomen om bij ieder nieuwbouwproject toe te passen. Hiermee wordt bij een project het gesprek gefaciliteerd tussen de betrokkenen. Zo kunnen gemeente en ontwikkelaar(s) gezamenlijke ambities vaststellen. Daarnaast heeft het een controlerende en toetsende functie na realisatie, om te monitoren of de doelen zijn behaald.

Aandachtspunten

De invloed van nieuwe woningen

Voor nieuwbouw is aardgas geen optie meer. Toch zien we tegengestelde ontwikkelingen op het gebied van energie besparen. Als woningen ‘Nul op de Meter’ (NoM) gebouwd worden neemt de energievraag door nieuwbouw niet toe. Dit type woningen zijn op jaarbasis zelfvoorzienend in hun energievraag doordat zij standaard zonnepanelen op het dak hebben, soms aangevuld met zonneboilers en in hun warmte voorzien met een warmtepomp. Als nieuwbouw geen NoM woningen betreft, maar bijvoorbeeld ‘Bijna energieneutraal’ (BENG) zijn, dan neemt de energievraag wel toe. Dit betekent een aanvullende opgave voor het energieneutraal maken van de gemeente.

29

Energiearmoede

Een onderzoek van TNO5 uit 2021 laat zien dat ongeveer 550.000 huishoudens in Nederland te maken hebben met energiearmoede. Voor de gemeente Hillegom is dat ongeveer 2.75% van de huishoudens (TNO, september 2021). Door de aanhoudende stijging van de energieprijzen ligt dit percentage huishoudens waarschijnlijk hoger. Zij hebben hoge energiekosten of wonen in een minder goed geïsoleerd huis en hebben een relatief laag inkomen. Gemeente Hillegom

Aantal huishoudens5

Percentage

329

2.75%

(dit percentage is gebaseerd op cijfers van het CBS (rapport TNO, september 2021)).

Regelingen vanuit het Rijk die door de gemeente worden uitgevoerd