Db05.2 Bijlage Jaarrekening 2023 Greenport DenB-streek.pdf
Tekst van het document
Grachtweg 73a 2161 HM Lisse
Telefoon: 0252 - 41 39 40
Website: www.novens.nl/lisse
E-mail: lisse@novens.nl
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek gevestigd te Hillegom
Rapport inzake de Jaarrekening 2023
Lisse Katwijk Noordwijk Noordwijkerhout Sassenheim Voorhout
Novèns Accountants Lisse IBAN: NL30 RABO 0150 6420 67 • BIC: RABONL2U BTW nr. NL8514.33.777.B.01 • KvK: 54770335
Inhoudsopgave Pagina
1.
Accountantsrapport
1.1
Samenstellingsverklaring van de accountant
2.
Bestuursverslag
2.1
Bestuursverslag
3.
Jaarrekening
3.1
Balans per 31 december 2023
45
3.2
Staat van baten en lasten over 2023
47
3.3
Grondslagen van waardering en resultaatbepaling
48
3.4
Toelichting op de balans
50
3.5
Toelichting op de staat van baten en lasten
51
3.6
Overige toelichtingen
52
2
5
1
Grachtweg 73a 2161 HM Lisse
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek Ter attentie van het bestuur Leidsestraat 130 F 2182 DS Hillegom Lisse 17 maart 2024
Telefoon: 0252 - 41 39 40
Website: www.novens.nl/lisse
E-mail: lisse@novens.nl
Geacht bestuur,
Hierbij bieden wij u het rapport aan inzake de jaarstukken over 2023 van Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek te Hillegom.
1.1 Samenstellingsverklaring van de accountant De jaarrekening van Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek te Hillegom is door ons samengesteld op basis van de van u gekregen informatie. De jaarrekening bestaat uit de balans per 31 december 2023 en de staat van baten en lasten over 2023 met de daarbij horende toelichting. In deze toelichting is onder andere een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving opgenomen. Deze samenstellingsopdracht is door ons uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder de voor accountants geldende Standaard 4410, 'Samenstellingsopdrachten'. Op grond van deze standaard wordt van ons verwacht dat wij u ondersteunen bij het opstellen en presenteren van de jaarrekening. Wij hebben daarbij onze deskundigheid op het gebied van administratieve verwerking en financiële verslaggeving toegepast. Bij een samenstellingsopdracht bent u er verantwoordelijk voor dat de informatie klopt en dat u ons alle relevante informatie aanlevert. Wij hebben onze werkzaamheden, in overeenstemming met de daarvoor geldende regelgeving, dan ook uitgevoerd vanuit de veronderstelling dat u aan deze verantwoordelijkheid heeft voldaan. Als slotstuk van onze werkzaamheden zijn wij door het lezen van de jaarrekening globaal nagegaan dat het beeld van de jaarrekening overeenkwam met onze kennis van Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek.
Wij hebben geen controle- of beoordelingswerkzaamheden uitgevoerd die ons in staat stellen om een oordeel te geven of een conclusie te trekken met betrekking tot de getrouwheid van de jaarrekening. Bij het uitvoeren van deze opdracht hebben wij ons gehouden aan de voor ons geldende relevante ethische voorschriften in de Verordening Gedrags- en Beroepsregels Accountants (VGBA). U en andere gebruikers van deze jaarrekening mogen er dan ook van uitgaan dat wij de opdracht professioneel, vakbekwaam en zorgvuldig, integer en objectief hebben uitgevoerd en dat wij vertrouwelijk omgaan met de door u verstrekte gegevens.
Lisse Katwijk Noordwijk Noordwijkerhout Sassenheim Voorhout
Novèns Accountants Lisse IBAN: NL30 RABO 0150 6420 67 • BIC: RABONL2U BTW nr. NL8514.33.777.B.01 • KvK: 54770335
2
Wij vertrouwen erop u met het vorenstaande voldoende te hebben geïnformeerd. Voor eventuele vragen en/of opmerkingen zijn wij altijd bereid u nadere toelichtingen te verstrekken. Hoogachtend, Novèns Accountants Lisse V.O.F.
C. van Deventer Accountant-Administratieconsulent
3
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek Hillegom
2. Bestuursverslag
4
Duurzame verbindingen, samen ondernemen Meerjarenplan 2024–2027 & Jaarplan 2024 december 2023
1
Inhoud Deel 1 Inleiding
3
Vier de Lente Festival
26
Bollenjongens
27
4
Directeur voor 1 Dag
28
4
FUTURE Bollenstreek
28
6
Tuinbouwjongeren opleidingsprogramma
Verhouding tot de Economic Board Duin- en Bollenstreek Visie De droom – terug van nooit weggeweest Doelstellingen Stichting Greenport
29
Duin- en Bollenstreek
8
Bollenscenario’s
30
Meerjarenvisie op de thema’s
9
Serious Game
31
Ruimte
9
Doelgroep groene studenten
31
Kennis, innovatie en ondernemerschap
10
Doelgroep niet-groene studenten
31
Verduurzaming
12
Seizoenshuisvesting
31
Arbeid en onderwijs
13
Netwerk onderhouden en communiceren
32
Brede welvaart
14
Bezetting
32
15
Financiering
33
Ruimte
15
EBDB
34
Pilot met vrijwillige ruilverkaveling
15
‘Schuifruimtepuzzel’
17
Kennis en innovatie
19
Campusvorming
19
Verduurzaming
22
Jaarplan 2024
Deel 2 Evenementen en publiciteit
36
Deel 3 Organisatie en bezetting
37
Energie
22
Deel 4 Financiële rapportage
Water/bodem/gewasbescherming
22
en verantwoording
37
Verpakkingen/grondstoffen/reststromen
23 Bijlagen
36
Bijlage - Langetermijndoelstellingen
36
Nieuwe verbindingen naar
2
Greenports - Provincie ZH
onderwijs en arbeidsmarkt
24
Human Capital Agenda
24
Deel 1 Inleiding In dit document beschrijven we op hoofdlijnen de
bedrijfsleven (toelevering, productie en handel) en
doelen, thema’s en activiteiten waar het Green-
met ons gezicht naar de samenleving.
port team mee aan de slag gaat in de komende
Dus in samenwerking met ngo’s, zoals het Cultuur
jaren. Daarnaast treft u het jaarplan 2024 met de
Historisch Genootschap, milieuorganisaties, Circulair
bijhorende begroting aan.
West, ANLV Geestgrond en vele andere. We zijn immers onderdeel van een ecosysteem dat verder
Om de veranderingen die de maatschappij vraagt en
rijkt dan onze directe stakeholders.
de veranderingen die voorkomen vanuit autonome ontwikkelingen in de maatschappij te vertalen
De Duin- en Bollenstreek is een uniek gebied,
naar de Greenport Duin- en Bollenstreek is een
voor iedereen in binnen- en buitenland direct als
gezamenlijke aanpak vanuit bedrijfsleven, onderwijs
zodanig herkenbaar door haar combinatie van
en overheid nodig (triple helix). Dat is waar wij als
landschapselementen en natuur, door de aard van
Greenport voor staan: wij creëren en onderhouden
haar bedrijvigheid en door de rijke historie. Dat
een netwerk dat de sector en de regio verder helpt.
unieke karakter, waarin het mooi wonen, werken
Door initiatief te nemen, initiatieven te laten groeien
en recreëren is, en waar de sierteelt een belangrijk
en te verbinden, door deze activiteiten zichtbaar te
onderdeel van uitmaakt willen we behouden. Dat
maken en resultaten tastbaar te maken nemen wij
betekent de stappen zetten die hieraan bijdragen en
de omgeving mee. We doen dit voor de Duin- en
combinaties maken waarin een gezonde economie
Bollenstreek, samen met de gemeenten Hillegom,
samengaat met een gezonde ecologie én die leidt tot
Lisse, Teylingen, Noordwijk en Katwijk, provincie
brede welvaart waar ieder in de streek aan bij kan
Zuid-Holland (hierna: PZH), E conomic Board Duin-
dragen en uit kan putten. Dan gaat het over inkomen,
en Bollenstreek (hierna: EBDB), o nderwijs- en
welbevinden, gezondheid, kansen, onderwijs, werken,
kennisinstellingen (in, om en buiten de streek), het
wonen en recreëren.
3
Verhouding tot de Economic Board Duin- en Bollenstreek Greenport Duin- en Bollenstreek werkt nauw
vraagt om een helder inzicht in zowel de uitdagingen,
samen met de Economic Board Duin- en Bollen
als de verschillende oplossingen zodat de belangen
streek (EBDB). De EDBD heeft als taak het
goed tegen elkaar afgewogen worden in de
ontwikkelen van strategieën en programma’s
besluitvorming van ondernemingen, overheden en
voor duurzame groei. Deze board wordt opnieuw
kennisinstellingen in het gebied. Greenport Duin- en
geformeerd eind 2023 en gaat van start in 2024.
Bollenstreek draagt hier aan bij.
Er is het bestuurlijke voornemen om de EBDB en de Greenport te integreren. Dit zal gelet op de
Wij zien de sierteelt als een belangrijke drager van de
huidige status van de board, niet eerder dan in
economie en van brede welvaart in deze streek. In
Q2 of Q3 2024 gerealiseerd kunnen worden.
het schema hieronder staan de belangrijkste thema’s en doelstellingen op hoofdlijnen. Op het gebied van duurzaamheid is met name winst te behalen als
Juist in een gebied als de Bollenstreek waar wonen,
het gaat om de kwaliteit van water en bodem door
werken, recreëren en de natuur nauw verbonden
minder chemische gewasbescherming in te zetten en
zijn, is een integrale aanpak nodig. Vrijwel in
door slimmer/gerichter te werken.
alle gevallen, of het nu gaat om het aanleggen
Het duurzamer maken van de sierteeltsector in de
van nieuwe wegen of het verduurzamen van
Duin- en Bollenstreek is één van de belangrijkste
bedrijfsactiviteiten, raakt dit andere facetten. Dat
opgaven waar we met de sector aan werken.
DUURZAAM VERBONDEN
VISIE
Ondernemen
Duurzaamheid
• Ruimte voor (nieuw)
• Energietransitie
ondernemerschap (fysiek en mentaal)
• Water en bodem verbeteren
• Woonruimte internationale medewerkers
• Slimme(re) verkeersstromen
• Innoverende manieren van samenwerken
Onderwijs & onderzoek
Brede regionale welvaart
• Bekend maakt bemind:
• Leefbaarheid
Verliefd op de Duin- en Bollenstreek • Verbinden groen en niet-groen onderwijs met het bedrijfsleven • Leren van en in de streek • Regionale kennispartijen verbinden
4
• Circulariteit
• Voldoende talent beschikbaar
• Gelijke kansen arbeidsmarkt • Bollenstreektoerisme met nieuwe verdienmodellen • Cross-overs tussen verschillende sectoren in de regio
Dit zorgt voor een gezonde(re) woon- en werk
We werken vanuit de visie dat deze streek niet de
omgeving en schone producten die de wereld over
grootste is, als het gaat om het areaal sierteelt,
gaan. De activiteiten die we vandaag ontplooien
maar groot is in de bijdrage (kennis, kunde en
doen we met het oog op de lange(re) termijn, om de
handel) die ze voor de totale sector biedt in
sierteeltsector in deze regio een gezonde toekomst
Nederland en voor haar inwoners op het gebied van
te laten houden. Met de lange(re) termijn bedoelen
wonen, natuurwaarde, werken en recreëren. Ook
wij de wereld van 2030, 2040 en verder.
internationaal staat deze streek op de kaart.
Kijken doen wij vanuit een breed perspectief: welvaart en welzijn in de regio, duurzaamheid in de breedste zin van het woord en voldoende innovatie, rendement en financieringsmogelijkheden om (de noodzakelijke) stappen hierin mogelijk te maken.
5
De droom – terug van nooit weggeweest Even voorstellen. Ik ben Rick, 40 jaar oud, werk
Clubhuis
als opzichter in de bouw en woon met mijn
Door naar de FlowerPower Campus, vlakbij Keukenhof,
vriendin samen in Middelburg. Vanuit mijn
mij aangeraden door Jack. Wat een geweldig gebouw
tijdreis naar 2034 praat ik je hier even bij.
is dit. Een clubhuis voor de streek, dat straalt het uit. Bij een veldje vlak voor het campusgebouw hoor
Het is donderdag 1 juni 2034. Gisteravond ben ik
ik iemand in het Engels een delegatie toespreken
bij ex-collega Jack in Leiden op bezoek geweest en
over precisielandbouw. Hij wijst naar een onbemand
daar blijven slapen. Vandaag plak ik er een dagje
voertuig dat door het veld rijdt en die het onkruid
Bollenstreek achteraan, terwijl Jack naar zijn werk
weglasert. Naar binnen. Daar is in het atrium zo te
gaat. Met de huurfiets om 09 uur vertrokken vanaf
zien een groepje studenten druk in gesprek. Aan de
Leiden Centraal.
marktkraampjes te zien, een soort ‘meet en greet’ met bedrijven. Vanavond is hier een lezing over
Wat is er veel veranderd
verteerbare verpakkingen staat op de lichtkrant. Mooi
Die streek ken ik, want ik kwam er vroeger wel vaker,
dat die techniek nu ook in de sierteelt gebruikt gaat
omdat ik er een vriendinnetje had. Maar het is alweer
worden. De volledig biologisch afbreekbare pot komt
lang geleden dat ik hier was. Wat is er veel veranderd!
er ook aan, begreep ik onlangs uit een podcast over
En tegelijkertijd weet ik als ik er rondfiets dat ik
innovatie. In het restaurant staan vergeten groenten
ergens tussen Leiden, onder Haarlem en boven
op de kaart. En ik denk: waar zijn die vergeten? Op
Den Haag ben, want ik zie de duinrand op afstand,
diezelfde menukaart lees ik een heel verhaal over
ik zie rolkassen en velden met pioenen en vaste
duurzaamheid. Inmiddels is het slootwater in de
planten. Het rooiseizoen van de tulpen, hyacinten
streek net zo schoon is als leidingwater. Maar goed:
en narcissen gaat binnenkort beginnen. Ik zie hagen
ik hoef geen kroost of waterorganismen bij m’n
rondom velden, of soms plekken die verwilderd zijn
broodje vega kroket en witlofsalade.
en waar de natuur haar gang gaat. Da’s nieuw. Wel lekker trouwens zo’n nieuwe fietsroute dwars tussen de velden door, waarbij ik geen auto tegenkom. Even stoppen bij Lisse. Daar hebben ze vernuftig een biomassavergistingsinstallatie in het landschap ingepast, half verzonken onder bollenvelden. Grappig: een kwartier geleden kwam ik bij Sassenheim ook al langs een bollenveld met daaronder een waterberging gereden. Was mij zo direct niet opgevallen, maar een infographic langs de weg maakte mij nieuwsgierig. Blijkbaar is dubbel gebruik van land de oplossing. Spreekt mij als bouwer wel aan. Maar goed die vergistingsinstallatie dus. Het verzamelpunt voor gewasresten en AGF uit de streek. Mooi dat ze composteren, stroom opwekken en de warmte en het gas uit het proces weer gebruiken. Ik ben op de fiets, dus die zak Bollenstreek-compost koop ik een andere keer.
6
Het nieuwe Giethoorn
tot stand is gekomen door aardwarmte in te zetten,
Na de middag fiets ik verder naar richting Noordwijk,
biopesticiden en een smart energy hub. Leuk dat je
maar eigenlijk had ik net zo goed het bootje
hier door een kas kunt fietsen die in productie is, dat
kunnen pakken. Dat doe ik de volgende keer. Er
zouden meer bedrijven moeten doen.
zijn namelijk overal elektrische bootjes die je kunt huren waarmee je door de streek kunt varen; het
De toekomst in fietsen
nieuwe Giethoorn. Mij te koud vandaag, maar ik
Ik eindig m’n fietstocht in het historische centrum
neem me voor om over een maand terug te komen.
van Leiden met een streekbiertje. Lekker onder een
In Noordwijk ga ik op zoek naar een koffietentje,
plataan met een portie vegetarische bitterballen
die is snel gevonden, met zicht op zee. Word ik
erbij. Ik krijg er geen genoeg van! Daarna lekker
altijd blij van, over de zee uitkijken. De eigenaar
dineren met Jack die inmiddels terug is van zijn
vertelt me dat hij bewust 7 0-jarigen en ouder in de
werk als Chief Happiness Officer bij een groot
bediening heeft aangenomen omdat hij anders niet
accountantskantoor. Gelukkig op dit terras hier geen
aan personeel kan komen. Slow coffee, best hoor,
robot, of een QR-code, maar gezellig een praatje met
als het maar warm is. Dan fiets ik langs de kust door
een studente die hier bijverdient naast haar studie.
naar Katwijk. Mooi die half in het duin verzonken
Ze vertelt ons dat ze bioscience studeert en haar
huisjes. En daar is Rijnsburg. Huh? Van die grote
eigen bedrijf wil beginnen. Ik vertel over mijn
bloemenveiling die hier vroeger stond is het meeste
fietstocht en ze vraagt of ik in Sassenheim geweest
weg. Even googelen hoe dat zit. Aha! Door slimmere
ben. ‘Ja daar ben ik doorheen gefietst, hoezo?’
ICT worden veel transport- en overslagbewegingen
Ze vertelt mij dat daar het bedrijf van haar broer
bespaard en door automatisering wordt er 24 uur
gevestigd is. Hij maakt parfums en medicijnen uit
per dag gedraaid. Daardoor is minder ruimte nodig.
bloemen en planten en in een workshop kun je dat
Op de vrijgekomen plek is een nieuwe woonwijk
zelf ook doen. Even checken op Instagram. Dat ziet er
in aanbouw en ik lees dat hier ook internationale
leuk uit. Die gaat de volgende keer in de
medewerkers eigen huisvesting krijgen in die
route, zodat m’n vriendin haar eigen luchtje
wijk. Goede zaak. Ik fiets door naar Trappenberg-
kan maken en ik neem dan ook de zip line
Kloosterschuur. Ik weet vanuit een documentaire
vanaf de Watertoren in Hillegom die in de richting
dat ze daar inmiddels klimaatneutraal en zonder
van De Zilk gaat en eindigt in een bollenveld.
gewasbeschermingsmiddelen telen. Knap hoe dit
7
Doelstellingen Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek De statutaire doelstelling is: “Het behouden en versterken van de van de economische en duurzame prestaties van de sierteeltsector in de breedste zin van het woord en van de sectoren die daarmee verband kunnen houden, met behoud van de woonaantrekkelijkheid en de landschappelijke kwaliteit.” De belangrijkste uitdagingen in de Greenport Duinen Bollenstreek liggen op het vlak van: • Ruimte • Kennis en innovatie • Verduurzaming • Arbeid • Brede welvaart.
8
Meerjarenvisie op de thema’s Ruimte Iedere vierkante meter in de streek is benut en
Wij zien het als onze rol om te zoeken naar
iedere meter is gewild om op te telen, om deze
slimme(re) combinaties van grondgebruik (dual-use:
terug te geven aan de natuur, als waterberging, voor
denk aan waterberging gecombineerd met teelt)
(bedrijfs)huisvesting, de energievoorziening of om
en het aan de orde durven stellen van waarden die
een scala aan andere redenen. Daarnaast hebben
verder gaan dan een bedrag per vierkante meter,
we te maken met historie, denk aan de ontsluiting
namelijk natuurwaarde, waarde in het economisch
over de weg, maar ook aan veranderende inzichten
systeem en cultuurwaarde. Het ontwikkelen en
en wensen vanuit de maatschappij op het gebied van
uitvoeren van projecten rondom ruimte is een
duurzaamheid, natuur, kwaliteit van leven en wonen.
zaak van lange adem en een duidelijke visie. Een mooi voorbeeld is ‘vrijwillige kavelruil’. Een aantal
Dit vraagt om:
ondernemers in de streek wil zich samen met ons
• Creativiteit; het combineren van functies zoals bij
hier voor inzetten.
ondergrondse waterberging of watervoorziening,
We willen hier Greenport Ontwikkelsmaatschappij
of slimme logistiek;
(hierna: GOM) bij betrekken en PZH. Op deze manier
• Een helder inzicht; feiten en wensen in beeld brengen; • De durf om de stappen te maken naar de
kunnen we ondernemersdoelen (betere verkaveling, groter bouwblok) koppelen aan natuurdoelen als verbetering van de biodiversiteit en verbetering van
toekomst; zo vraagt extensiever telen (minder
de waterkwaliteit (en beschikbaarheid). Ons doel:
milieubelasting) om meer oppervlakte en kost
ruimte voor de volgende generatie ondenermemers
groen-blauwe dooradering (het gewenste netwerk
met als opdracht: duurzaam ondernemerschap
van natuurlijke elementen in een landschap)
ingepast in de omgeving.
wellicht teeltruimte en is deze mogelijk te winnen door een slimmere inrichting.
9
Kennis, innovatie en ondernemerschap De streek heeft van oudsher veel kennis op het gebied van sierteelt. Deze kennis is aanwezig bij toeleveranciers, productiebedrijven, handelsbedrijven
• Het gaat veelal om langjarige investeringen, waardoor verandering tijd vergt; • Een andere oorzaak is te vinden in de klein
en instellingen die voor de sierteelt werken, zoals
schaligheid van de bedrijven; veelal betreft het
Hobaho, CNB, de Bloembollenkeuringsdienst en
kleine familiebedrijven, waar opvolging niet altijd
Royal Flora Holland (Rijnsburg). Andere pijlers in de
- meer - vanzelfsprekend is.
streek zijn horeca, toerisme en het space cluster. Deze sectoren passen zich aan, maar dit gaat (te) langzaam.
Kracht van familiebedrijven
Kruisbestuiving tussen deze sectoren is er: denk aan
Dit laatste punt is een kracht van de regio, want
toeristen die op Keukenhof afkomen en in de streek
familiebedrijven gaan voor de lange termijn, maar het
blijven, maar ook aan drone- en sensortechniek die bij
is ook een zwakte, want grote en riskante innovaties
Unmanned Valley in Katwijk wordt ontwikkeld, mede
komen vaak uit de spin-off van universiteiten of
ten dienste van de sierteeltsector.
hele grote bedrijven. Het is daarom de uitdaging om kleinere bedrijven aan elkaar en aan grote
Wat maakt dat innovatie in de sierteelt sneller en
instellingen (TU Delft, Universiteit van Leiden,
beter kan in de streek?
Naturalis, Erasmus Universiteit, Wageningen UR
• Veel activiteiten zijn grond- en ruimte gebonden
en TU Twente) te koppelen om samen te komen
(denk aan daarbij aan teeltgrond, maar ook aan
tot grotere stappen, innovaties, transformatie van
bedrijfsgebouwen en vaak kan maar één teelt van
bedrijven en nieuw soortige bedrijven.
een bepaald gewas plaatsvinden in een jaar op deze grond);
10
Voorbeelden
het werken vanuit dezelfde agenda’s en thema’s over
1. Tulip Experience Amsterdam: Ontstaan vanuit
de drie sierteeltregio’s (Duin- en Bollenstreek,
een teeltbedrijf, maar met als doel toeristen
Aalsmeer en Boskoop) heen om voldoende
(agro-toerisme) en streekgenoten het verhaal
schaalgrootte en impact hebben.
achter de tulp en het harde werken van de kweker te vertellen;
Verandering faciliteren
2. Circulair ondernemen: Hier zijn ervaringen mee
We zien kennis en innovatie niet als doelen op zich,
opgedaan in de akkerbouw. Hoe kunnen we
maar als factoren die verandering faciliteren. Onze
deze inzichten in de sierteelt toepassen, ondanks
aanpak: het verbinden van kennis- en innovatiepartij-
verlieslatende schakeljaren;
en (vaak kennisinstellingen en toeleveringsbedrijven)
3. Ondernemer die de rol van landschapsbeheerder
met ondernemers, ervoor zorgen dat goede en dui-
vervult: Relevant in dit gebied waar we vrije
delijke afspraken worden gemaakt en dat resultaten
zichtlijnen en biodiversiteit belangrijk vinden.
het grotere geheel dienen. Dat resulteert in heldere
Hiermee zijn in de Ooijpolder bij Nijmegen
doelen, financiering en organisatie rondom beide.
positieve e rvaringen opgedaan.
Als Greenport zijn we de verbindende partij én de
Dichtbij huis: Biologische melkveehouderijen
etalage, want wij laten zien welke (praktijk)ervaring
die over de vogelstand waken en Boerderij de
wordt opgedaan in de streek. We maken dit zichtbaar
Eenzaamheid (Warmond) die naar regeneratieve
voor ondernemers, overheid, omgeving, onderwijs
landbouw is overgestapt.
en onderzoek. Innovatie is dus geen doel op zich, maar wel essentieel voor transformatie. Wij zien de
Regio Deal
ontwikkeling van een ‘clubhuis’, of ‘hub’ in de streek als
Deze voorbeelden en de invullingen daarvan, vragen
een belangrijke bron van innovatie en kennisdeling en
om financiering, ondersteuning vanuit programma’s
we zetten daar vol op in, als nieuwe
en om experimenteerruimte: niet alles kan en zal sla-
mogelijkheid analoog aan andere regio’s
gen. De Regio Deal, die 1 november 2023 ingediend
waar dit al gerealiseerd is en zich bewezen heeft.
is bij de Rijksoverheid, biedt mooie kansen om hier
Als voorbeelden: Fruittech Campus in Geldermalsen,
verder invulling aan te geven. Wordt de Regio Deal
Bioscience Park in Leiden en Space Campus in
niet toegekend, dan is evengoed winst te vinden in
Noordwijk.
11
Verduurzaming Vanuit ontwikkelingen als klimaatverandering en een
het algemeen geen Chief Duurzaamheids Officer
toegenomen milieubewustzijn vraagt de samenleving
hebben, maar zich wel bewust zijn van duurzaamheid
om wonen in een schone omgeving, meer aandacht
en die van goede wil zijn. Vanuit Greenport Duin- en
voor de natuur, een duurzame energievoorziening,
Bollenstreek zorgen we samen met EBDB en
duurzaam transport en duurzame productie.
kennis- en adviesdiensten dat de koppeling gemaakt
Productieprocessen die een lage(ere), geen, of
wordt tussen opgaven en verandering. Een mooi
juist een positief effect hebben op hun omgeving.
voorbeeld van samenwerken is Regio Certificering
Daarmee is duurzaamheid onderdeel geworden van
waarin telers, PZH, Hoogheemraadschap Rijnland
de meeste bedrijfsstrategieën, wordt hierover meer
en kennispartijen samen gaan optrekken. Dit project
gerapporteerd en is dit niet meer weg te denken uit
wordt breed gedragen door o.a. telers, KAVB, LTO,
onze realiteit. Ook in het nieuws is duurzaamheid
PZH en Greenport Duin- en Bollenstreek. Het doel
niet meer weg te denken. Denk aan reportages over
is om samen de duurzaamheidsdoelen (waaronder
het gebruik van chemische gewasbescherming in
waterkwaliteit, biodiversiteit en bodemkwaliteit) te
de sierteelt en de rechtzaak in Drenthe rondom
halen die vanuit de overheid gesteld zijn en daar
gewasbescherming, maar ook reportages over
gezamenlijk over te communiceren met de omgeving.
arbeidsomstandigheden en huisvesting van internationale medewerkers. Duurzaamheid
De Duin- en Bollenstreek is iconisch, zij kan dat ook
koppelen we ook aan duurzame inzetbaarheid van
blijven door de komende jaren de juiste stappen
ondernemers en medewerkers en daarmee aan de
te zetten. Op die manier blijft het maatschappelijk
gezondheid van de mens (medwerker, ondernemer,
draagvlak behouden.
bewoner) en diens omgeving. Schone en circulaire sierteelt Aan de eisen op het vlak van gewasbescherming (emissies) wordt niet altijd voldaan. Vele oplossingen zijn mogelijk, denk aan het inkruisen van ziekte- resistenties, de omschakeling naar groene middelen en precisielandbouw en de overgang naar nieuwe teeltsystemen. Daar wordt hard aan gewerkt. Onze ambitie: een schone en circulaire sierteelt in de streek. Energietransitie In de streek liggen mooie kansen om aan de energietransitie invulling te geven. Het project Aardwarmte Rijnland is hier een voorbeeld van. De noodzaak om te veranderen neemt toe, denk aan de eisen vanuit Kader Richtlijn Water, maar ook in toenemende mate gebrek aan water in de zomer, of juist in andere perioden overschotten, als gevolg van klimaatverandering. Dit vraagt om nieuwe oplossingen. Duurzaamheid Ook in onze Greenport geldt dat de economie is opgebouwd uit veel kleine(re) bedrijven die over
12
Arbeid en onderwijs De regio vergrijst als gevolg van demografische
niet zelf in kunnen of willen vullen, schept dit ook
ontwikkelingen. Deze vergrijzing brengt een
een verantwoordelijkheid. Medewerkers in het
verandering in de arbeidsmarkt met zich mee.
algemeen, en dus ook de internationale mede-
Jonge generaties kijken anders naar werk dan de
werkers, hebben recht op goede huisvesting en
generaties die de wederopbouw na WO2 hebben
ontspanningsmogelijkheden. Transparantie en goede
meegemaakt. Zij zien werk niet als doel, maar ook als
arbeidsomstandigheden zijn onderdeel van maat-
middel om daarmee ook hun persoonlijke ambities
schappelijk verantwoord ondernemen. Daarbij moet
vorm te geven. Om die reden zijn bedrijven met een
in acht worden genomen dat de toestroom vanuit
sterke identiteit en die bijdragen aan hun omgeving,
andere landen niet vanzelfsprekend is aangezien de
gewilder bij deze generatie. Greenport ziet dit spoor
welvaart daar stijgt. Dus ook vanuit deze optiek is dit
als een kans!
de route naar voren.
Van oudsher kent de Duin- en Bollenstreek
Minder handen
veel seizoensarbeid die veelal wordt ingevuld
Het tweede spoor is een gevolg van
door internationale medewerkers. Als we dit
bovenstaande: verder automatiseren. Hierdoor
willen als samenleving, omdat we deze pieken
is repeterende en zware arbeid minder nodig.
13
Automatisering en nieuwe technologie gaan ons
openzetten, stages en leerwerktrajecten aanbieden
helpen in de verduurzamingsslag die gemaakt moet
en modern werkgeverschap omarmen waarbij
worden. (Sensor)Technologie kunnen we inzetten voor
medewerkers niet als kostenpost gezien worden maar
precisielandbouw (onkruidbestrijding met robots). Of
als het belangrijkste op de balans. Dit gedachtengoed
het eerder waarnemen, en dus gerichter bestrijden,
leeft breed en wij willen hier de schijnwerper op
van schimmels en ziekten. De kracht van de natuur
blijven zetten en dit stimuleren. Vanuit de Human
samen laten werken met techniek betekent dat we
Capital Agenda voor de streek verbinden we inzichten
nog meer dan nu in moeten zetten op verbindingen
aan acties vanuit een g ezamenlijk commitment. Het
tussen technologie in de streek (binnen bedrijven en
ligt voor de hand om gezamenlijk met Holland Rijnland
met instellingen als Unmanned Valley en het Space
en de EBDB te komen tot een Human Capital Agenda
Cluster) en als gevolg daarvan moeten zorgen voor
voor de streek en voor alle sectoren, waar de sierteelt
voldoende interesse in groen en techniek bij jongeren.
een onderdeel van is, omdat er naar verwachting veel
Greenport ziet kansen wanneer bedrijven deuren
parallellen zijn.
Brede welvaart
14
We kennen allemaal de voorbeelden van industrieën
netwerk waarin we de antwoorden op de vragen
die verdwenen zijn in Nederland met als gevolg: een
van vandaag en morgen kunnen vinden en samen
grote maatschappelijke impact. De effecten duurden
kunnen vormgeven. Dus traditionele bedrijven die
generaties voort. Gelukkig staat onze regio er beter
samenwerken met bedrijven met innovatiekracht,
voor, maar we moeten blijven transformeren om te
maar ook nieuw-denkers en andersdenkenden op
voorkomen dat dit lot deze regio treft.
het gebied van circulariteit, nieuwe vormen van
De uitdagingen die hier spelen zijn anders, maar
landschapsbeheer, en die daar andere vormen van
hebben ook parallellen: als de basis te smal is ben
leiderschap in betrekken, ook van buiten de regio.
je kwetsbaar. De oplossing ligt in de diversiteit van
Dit vraagt om bestuurlijk lef om die transformatie
organisaties. Daarmee bedoelen we een veelkleurig
mogelijk te maken.
Jaarplan 2024 RUIMTE Het ligt in de lijn der verwachting dat in 2024 een
• Verhoging van de gemiddelde kavelgrootte;
vervolg komt op de Intergemeentelijke Structuur
• De mogelijkheid om wensen vanuit PPLG in te
Visie (hierna: ISG) van de gemeenten in de
passen. Zoals het inpassen van meer natuur
Duin- en Bollenstreek. Daarmee wordt het kader
elementen in het landschap (de blauw/groene
geactualiseerd waarin de ruimtelijke ontwikkeling
dooradering), verbetering van de waterkwaliteit
en herstructurering van de land- en tuinbouw wordt
en gehoor geven aan wensen op het vlak van
vormgegeven in dit gebied. GOM heeft de rol als
biodiversiteit.
regionaal ontwikkelbedrijf. Greenport Duin- en Bollenstreek levert input voor het beleid in de ISG.
Daarnaast speelt de Kamerbrief ’Water en Bodem
Daarnaast stimuleren wij initiatieven die leiden tot
sturend’ een belangrijke rol. In toenemende mate
een slimmer gebruik van de ruimte of initiatieven die
betekent dit dat de beschikbaarheid van voldoende
ruimte kosten, maar per saldo waarde toevoegen.
beregeningswater als verantwoordelijkheid bij ondernemers komt te liggen omdat we tegen de grenzen
PILOT MET VRIJWILLIGE RUILVERKAVELING
van het bodem- en watersysteem gaan lopen als gevolg van klimaatverandering.
Land en Tuinbouw Organisatie (hierna: LTO) heeft ervaring met vrijwillige ruilverkaveling op een aantal
Het plan is om een pilot met vrijwillige ruilverkaveling
plaatsen in Nederland. Dit concept is in 2012 gepre-
uit te voeren in de Hoogeveense Polder in de
senteerd aan bestuurders van LTO en KAVB Kring
gemeenten Lisse en Noordwijk.
Bloembollenstreek. Een eerste inventarisatie heeft
De motivatie voor deze locatie:
uiteindelijk niet geleid tot verkaveling. We denken dat
• Slecht verkaveld en ontsloten;
de tijd er nu rijp voor is. Naast andere maatregelen,
• De mogelijkheid om uit de buurt van bebouwing
kan vrijwillige ruilverkaveling ook in het kader van
te blijven (wat anders al snel tot
het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (hierna:
speculatie leidt, ook al blijft het bestemmings-
PPLG) leiden tot:
plan ongewijzigd);
• Een betere ontsluiting van de kavels; • Betere bouwblokken;
• Overzichtelijk qua oppervlakte en aantal ondernemers: We willen niet te groot beginnen.
15
PZH steunt deze aanpak in de vorm van een pilot.
Onze rol
Door hiermee in 2024 ervaring op te doen kunnen
Verbinder en projectpartner, we betalen mee en
we deze ervaringen - mits succesvol - inzetten in een
dragen de resultaten uit.
plan voor de hele Duin- en Bollenstreek (landelijk gebied) waarvoor dan ook uit het PPLG middelen be-
Planning
schikbaar gemaakt kunnen worden. Deze middelen
Planvorming: november 2023 tot en met
komen vanaf 2025 beschikbaar en we sorteren daar
februari 2024.
met deze pilot op voor. Onze inschatting is dat dit
Start maart 2024. Totale doorlooptijd langer
een instrument is dat zeker een pilot rechtvaardigt.
dan een jaar, maar eerste meetmoment/evaluatie september 2024.
Ook zonder eigendomswisseling mogelijk Kavelruil kan juridisch plaatsvinden (dus met over-
Doel
dracht van eigendom). Er zijn ook minder ingrijpende
Vaststellen of vrijwillige kavelruil een geschikte
vormen waarbij het gebruik, of de ontsluiting, of de
manier is om de doelen te behalen.
vorm of de waterloop verandert (sloten verleggen), zonder dat het eigendom verandert. Dit kan
Benodigde middelen
discussies over de waarde van grond (ook met oog
Inzet LTO, uren telers, communicatie met de
op speculatie) ontkrachten en zorgt er voor dat er
omgeving, overleg en afstemming vanuit de
eerder stappen gezet kunnen worden.
Greenport. Inschatting EUR 30.000 voor 2024 waarvan EUR 15.000 door PZH (vanuit versnellingsgelden) en
Partijen
EUR10.000 vanuit de Greenport in de vorm van inzet
Greenport Duin- en Bollenstreek, GOM (levert
programmamanager en communicatie/bijeenkomst
informatie), LTO, LTO Duin- en Bollenstreek en KAVB
over dit project na afloop.
Kring Bloembollenstreek, de gemeenten Lisse en Noordwijk en PZH. Andere relevante stakeholders,
Status
zoals Living Lab B7 en Cultuur Historisch Genoot-
Zo goed als zeker dat we dit in 2024 gaan uitvoeren.
schap raadplegen we.
16
‘SCHUIFRUIMTEPUZZEL’
Doel
Parallel aan de pilot in de Hoogeveense Polder willen
Vaststellen hoe het beoogde ruimtegebruik in de
we een groter onderzoek uitvoeren in de Duin- en
Duin- en Bollenstreek voor de agrarische sector er
Bollenstreek. Wat zijn de wensen van de agrarische
uit ziet (kwantitatief en kwantitatief) op basis van
ondernemers? Hebben zij opvolging? Willen zij
een a ctuele inventarisatie onder de grondeigenaren.
uitbreiden? Reconstrueren? Veranderen van teelt?
Deze informatie kan dienen als vertrekpunt voor
Het bedrijf verplaatsen? Wat betekent dit voor het
vrijwillige kavelruil maar ook voor beleid met betrek-
ruimtegebruik in de streek?
king tot agro- en ruimtegerelateerde vraagstukken zoals: waterberging, huisvesting internationale
Een eerder onderzoek in Greenport Aalsmeer wijst
medewerkers, mogelijkheden om te recirculeren
uit dat er per saldo minder ruimte nodig gaat zijn
of bijvoorbeeld voor biomassavergisting, lokale
voor de glastuinbouw in die regio. Dit biedt de
energieopwekking en -clustering en agro-toerisme.
mogelijkheid om de vrijgekomen ruimte in te zetten
Dit vraagt om een open blik en creativiteit. We willen
voor herontwikkeling of deze in te zetten ten dienste
zicht hebben op de bedrijven die verder willen (en
van de sector en van de leefomgeving. Denk aan
hoe), maar ook op mogelijkheden die gaan ontstaan.
het toevoegen van natuurelementen, waterberging en buffering en een betere herverkaveling. Dit heeft
Betrokken partijen
alleen kans van slagen indien de uitgangspunten
Greenport Duin- en Bollenstreek, LTO Duin- en
van de ISG ongewijzigd blijven of anderszins
Bollenstreek, KAVB Kring Bloembollenstreek,
het tegengaan van speculatie wordt geborgd.
de gemeenten in de streek, PZH en GOM.
Vertrouwen en vertrouwelijkheid in dit proces zijn, evenals duidelijke spelregels, van groot belang. Nu is
Planning
de behoefte aan eersteklas bollengrond vastgesteld
Een eerste inventarisatie kan gedaan worden in de
op 2625 ha. Goed om nog eens in een inventarisatie
Hogeveense Polder, omdat we met de eigenaren
vast te stellen wat de behoefte aan teeltgrond is,
in deze polder in gesprek gaan over vrijwillige
maar daarbij ook andere aspecten mee te nemen,
kavelruil. Nog vastgesteld moet worden of het proces
zoals klimaatverandering. Dit kan leiden tot nieuwe
daardoor niet gecorrumpeerd wordt (kan uitgelegd
inzichten die we bij een vervolg op de pilot (zie
worden als ‘dubbele agenda’). In ieder geval willen we
hierboven) in kunnen zetten.
deze inventarisatie in 2024 in één of twee polders in
17
18
de streek uitvoeren. Als de uitkomsten hoopgevend
en EBDB voor EUR 30.000 inbreng, vanuit Greenport
zijn, dat wil zeggen: dit levert nieuwe informatie en
in een beperkt aantal uur programmamanagement.
inzichten en kansen op voor het ruimtelijk beleid, dan
We willen hier een externe partij voor inhuren
kunnen we deze inventarisatie in 2025 completeren.
vanwege capaciteit en deskundigheid.
Benodigde middelen
Status
Pilot met twee polders: EUR 45.000. Hiervoor zoeken
Nog niet gecommiteerd.
we financering vanuit PZH (PPLG) en vanuit de EDBD.
Wens om hier in 2025 mee te starten omdat deze in-
We gaan uit van een verdeling: PZH voor EUR 15.000
zichten van groot belang zijn voor toekomstig beleid.
KENNIS EN INNOVATIE
Voor en door de streek
We zien het als onze rol om in beeld te brengen wat
Nadrukkelijk is dit ook een plek waar bewoners
de ontwikkeling van de streek kan zijn, vanuit onder-
van de streek zich kunnen laten informeren, maar
nemers gezien, en er mede zorg voor dragen dat dit
zich bijvoorbeeld ook kunnen oriënteren. Denk aan
vorm krijgt door dit te faciliteren.
speeddating met bedrijven, een bedrijvenmarkt maar ook workshops voor inwoners, een link naar of
CAMPUSVORMING
een plek voor sociaal betrokken instellingen als JoJo
Mooie voorbeelden van campusvorming in de streek
uit Sassenheim en Provalu uit Voorhout. Op deze
zijn Unmanned Valley in Katwijk, Leiden Bioscience
manier betrekken we mensen met een afstand tot
Park en Space Cluster (ESA en SBIC) in Noordwijk.
de arbeidsmarkt ook in dit ecosysteem, zij worden
Het zijn plekken waar onderwijs, kennispartijen en
onderdeel hiervan. Deze campus werkt dan nauw
ondernemerschap elkaar ontmoeten en werken aan
samen met andere kennispartijen en campussen in
innovatie.
de wijde omtrek. Zo komt kennis van robotica van TU
Een dergelijk ‘clubhuis’ ontbreekt voor de sierteelt.
Delft de streek in maar ook vanuit Leiden (Naturalis),
In andere regio’s kennen we het World Horti Center
Amsterdam (Green Campus) en de eerder genoemde
(Naaldwijk) gericht op de glastuinbouw en Fruit Tech
partijen Space Campus en Unmanned Valley.
Campus (Geldermalsen) gericht op de fruitteelt. Juist in de Duin- en Bollenstreek met haar bedrijvigheid en uitstraling mist een ontmoetingsplek als deze. De rol die deze campus kan vervullen: • ‘Clubhuis’ voor de streek: plaats waar bedrijfsleven, onderwijs, instellingen (als Circulair West) bewoners en bestuurders elkaar ontmoeten op een laagdrempelige manier. Er zijn lezingen, workshops, masterclasses, spreekuren van kennisinstellingen, er is een (subsidie)loket met adviesfunctie voor bedrijven; • Educatie: studenten van InHolland, Yuverta en andere instellingen kunnen deze plek als uitvals basis gebruiken. Internationale medewerkers volgen er taalcursussen en er zijn demovelden waarop nieuwe technieken - precisielandbouw, biologische teelt of andere vormen van wateropvang - in de praktijk worden gebracht buiten de laboratoriumomgeving. Nadrukkelijk geen wetenschappelijk onderzoek maar toepassingsgericht onderzoek; • Toerisme en recreatie heeft een belangrijk rol in de streek en die potentie kan verder benut worden. Dit thema kan ook een rol krijgen. Een broedplaats voor nieuwe vormen van toerisme gericht op het unieke karakter van de streek met als doel de streek het hele jaar interessant te houden.
19
Onderdelen van campusvorming
ma’s. Dit kan wel, maar afhankelijkheid daarvan moet
Projectplan, organisatie, fysieke plek, exploitatieplan,
worden voorkomen. We zien mogelijkheden om hier in
curriculum en besturing (governance) zijn de
ook op te trekken met Circulair West, Jojo en Provalu als
bouwstenen. Op een zodanige manier dat deze plek
het gaat om de invulling van het curriculum.
zich kan ontwikkelen en langjarig bestaansrecht heeft. Dit laatste is een valkuil in campusvorming
Project en planning
omdat vaak uitgegaan wordt van opbouw/start
Campusontwikkeling is een langjarig traject: van
subsidies zonder dat de langjarige exploitatie
planvorming tot het daadwerkelijk realiseren. Een
geborgd is.
eerste verkenning leert dat hier draagvlak voor lijkt te zijn. We zien een eerste stap in het aanstellen van
20
Partijen
een kwartiermaker die in 2024 een leidende coalitie
Greenport Duin- en Bollenstreek, EDBD, een
om zich heen verzamelt en een aantal varianten
vertegenwoordiging van het bedrijfsleven in de
op een mogelijk businessplan presenteert. In dit
streek en partijen met kennis over het opzetten van
businessplan worden op bovengenoemde vragen
campusvorming. Zodra het plan vorm krijgt worden
de antwoorden, of een aantal mogelijke scenario’s,
ook onderwijs- en kennispartijen betrokken, maar na-
uitgewerkt. Een eerste verkenning levert op dat er
drukkelijk in die volgorde. De vorm van onderwijs hoeft
draagvlak en enthousiamse is voor deze plannen,
namelijk niet te passen in reguliere onderwijsprogram-
ondermeer bij een aantal exporteurs, telers,
toeleveranciers, bij Rabobank en bij Keukenhof. Ook
2024 vernemen we of we de Regio Deal toegekend
binnen Holland Rijnland (Regio Deal) is hier steun
krijgen. Als dit het geval is, kunnen het lange termijn
voor. Waar mogelijk willen we zo snel mogelijk met
plan vormgeven met middelen uit de Regio Deal.
een - tijdelijke - campus beginnen, dit is een fysieke (tijdelijke) locatie van waaruit we verder ontwikkelen.
Planning
Vanuit een mini-campus ontwikkelen we de campus,
We vragen nu goedkeuring voor financiering vanuit
het clubhuis van de streek.
EDBD, onder de voorwaarde dat ook Rabobank toezegt. Definitieve vorm kiezen en starten nadat we
Begroting en financiering
uitsluitsel over de Regio Deal hebben in februari 2024
Voor deze eerste fase gaan we uit van EUR 140.000.
in samenspraak met EBDB en Rabobank.
Dit betreft planvorming, het opzetten van een leidende coalitie, de eerste zoektocht naar een geschikte locatie
Rol
en fondsenwerving. We gaan voor de planvorming
We zien onze rol als initiatiefnemer en
uit van een bijdrage van de Rabobank (dit wordt in
trekker, echter alleen met steun van Keukenhof,
2023 bekend) is dit het geval dan kan planvorming in
Rabobank, de Kringen LTO en KAVB, de gemeenten
januari starten, met aanvullende middelen vanuit de
in de streek en kennispartijen als WUR, TU Delft,
EDBD. Vooralsnog gaan we uit van EUR 80.000 vanuit
Anthos en het bedrijfsleven in de streek. Die steun is
Rabobank en EUR 40.000 vanuit de EDBD. In februari
op basis van het idee toegezegd, nu opwerken.
21
Verduurzaming ENERGIE Doel Als sierteeltsector stappen zetten naar minder gebruik, effectiever gebruik van energie en naar niet-fossiele energiebronnen. • Telers in het gebied Trappenberg-Kloosterschuur verbinden aan het aardwarmte-initiatief vanuit Shell. Zorgen dat de telers zich verder organiseren met de andere partijen in het gebied nu de SDE++ subsidiebeschikking is afgegeven; • Bijdragen aan het opstarten van het projectplan vanuit LTO: de gezamenlijke oplossing op het gebied van windenergie; • Bijdragen aan informatiebijeenkomsten en nieuwe projecten die oplossingen aandragen, zoals verplaatsbare zonne-energie op water of het elektrificeren van tractoren.
WATER/BODEM/GEWASBESCHERMING Doel
Begroting
Voldoen aan huidige en komende wetgeving op het
Uitgaande van de inzet van de programmamanager,
gebied van bodem en water door:
één grotere bijeenkomst en twee kleinere
• Het ondersteunen van activiteiten van het Hoog-
bijeenkomsten: EUR 15.000.
heemraadschap op dit vlak (Kaderrichtlijn water,
Voor losse projecten vragen wij een incidentele
7e Kaderrichtlijn Nitraat) denk aan Bollenpolder
bijdrage aan vanuit EBDB en of PZH. Mogelijk trekken
van de Toekomst;
we ook met deze partijen en een opvolger van ZakelijkZuiniger (nog te vormen) op.
• Input leveren en mede vormgeven van richting Nationaal Programma Landelijk Gebied. Voor dit gebied gaat het met name over water
Planning Nu zijn geen specifieke bijeenkomsten gepland, in de loop van 2024 gaan we deze plannen.
kwaliteit via Regiocertificering; • Ondersteunen van onderzoeken die minder gewasbeschermingsmiddelen mogelijk maken uit het meerjarenprogramma Vitale Teelt (Bollenrevolutie 4.0, Bollencoaster, PPS Fundamentele Systeemsprong) door hieraan beperkt mee te betalen maar vooral via bijeenkomsten hierover in de regio draagvlak te organiseren. De veredeling zet hier inmiddels ook steeds meer op in: belangrijk om dit zichtbaar te maken; • Inspiratiebijeenkomst organiseren rondom alternatieve vormen van landbouw: biologische teelt, regeneratieve landbouw; • Vervolgproject samen met Unmanned Valley (hierna: UMV). De inzichten die nu zijn opgedaan (beeldherkenning) omzetten naar een AI-model, wat zelf kan herkennen en kan voorspellen. We doen dit samen met Holland Rijnland, kwekers en
22
technische bedrijven in de streek.
VERPAKKINGEN/GRONDSTOFFEN/ RESTSTROMEN Doel Vergroten van de bewustwording rondom dit thema: Wat zijn de mogelijkheden? Wat zijn eisen en wat kan een ondernemer hier zelf aan doen? • Het organiseren van een inspiratiebijeenkomst rondom dit thema. Dit sluit aan op de ambitie van PZH om in 2050 volledig circulair te zijn en een 50% reductie in 2030 te halen. Ondernemer(s) aan het woord, de provincie en kennispartijen. Doel Partijen verbinden die dit in de regio aan de hand van projecten pilots verder willen brengen. We volgen in dit thema andere Greenports en Circulair West, die op dit vlak leidend(er) zijn. Onze missie Begroting
Die kennis helpen verspreiden en nieuwe initiatieven
In totaal begroten we hiervoor EUR 140.000
in de streek aanwakkeren en stimuleren, onder meer
waarbij de grootste kostenposten zullen zijn:
door een bijeenkomst of workshop te organiseren.
• Bijeenkomsten: EUR 15.000; • Regiocertificering: EUR 40.000;
Budget
• Bijdragen Vitale Teelt: EUR 20.000;
EUR 10.000 uit de reguliere begroting. Als de Regio
• Vervolg UMV: EUR 20.000;
Deal wordt toegekend zullen wij hierop sterker
• Programmamanagement en
in gaan zetten, dan volgen in de loop van 2024
communicatie: EUR 40.000;
projectvoorstellen die we in de drie jaar daarna uit
• Losse, kleinere initiatieven EUR 15.000;
kunnen voeren in de drie greenportregio’s (Duin- en
• Financiering: EUR 40.000. Middelen reguliere
Bollenstreek, Aalsmeer en Boskoop).
begroting, EUR 50.000 PZH (PPLG), EUR 50.000 EDBD EUR 30.000. NB we hebben hier steeds ons deel opgenomen, de totale kosten zijn veel hoger. Rol Bij Regiocertificering zijn wij geen eigenaar maar coördinator, dit blijven we in de pilot fase in 2024, daarna zal dit in een aparte entiteit begelegd dienen te worden. Vitale teelt We zijn hierin consortium partner met UMV. Planning Deze projecten zijn alle nog niet gecommiteerd, dit gebeurt in Q1 2024, na goedkeuring van de gemeenten, de wens en noodzaak om deze in 2024 te continueren.
23
Nieuwe verbindingen naar onderwijs en arbeidsmarkt HUMAN CAPITAL AGENDA
Activiteiten
Samen met de EBDB en in afstemming met de
Vanuit OADB en vanuit onze eigen activiteiten berei-
Greenports Aalsmeer en Boskoop en Holland
ken wij nu een deel van de (basis)schoolkinderen in
Rijnland en OADB willen we komen tot een Human
de streek. Denk hierbij aan de Tuinbouw Battle waar-
Capital Agenda voor de streek. Wat is de komende
bij de bovenbouw van de basisschool zelf tulpen teelt
jaren nodig voor voldoende instroom in de
in de klas. We willen de komende jaren uitbreiden,
verschillende bedrijfstakken en hoe kunnen we een
dat wil zeggen: ook middelbare scholieren bereiken
leven lang leren vormgeven binnen de streek? Bij
(voorbeeld Seed Valley met inzet teeltkarren uit de
voorkeur wordt dit een totaalproject voor de Duin-
Tuinbouw Battle bij 4/5 havo klassen) en ook andere
en Bollenstreek en voor de beide andere regio’s
vormen inzetten.
onder leiding van Holland Rijnland. We denken daarbij aan: Doel
• Gastlessen van ondernemers op scholen of
Vormgeven van de Human Capital Agenda Duin- en
scholen die bedrijven in de streek ontmoeten.
Bollenstreek in 2024.
Doel daarvan is brede maatschappelijke oriëntatie (kan ook een les zijn), trots op je eigen streek,
Benodigde middelen
contacten die later kunnen leiden tot (bij) banen,
Vanuit Greenport Duin- en Bollenstreek EUR 10.000
stages en zicht op werken in jouw eigen streek.
bestaande uit uren p rogrammamanagement.
Nadrukkelijk niet alleen gericht op de bollenteelt, maar ook op andere bedrijven in de streek en in de
Rol Deelnemende partij en communicatiepartner. Trekker zal EDBD of Holland Rijnland zijn.
keten; • Voldoende technisch geschoold personeel is essentieel om te kunnen werken aan verduurzamingsvraagstukken, maar ook omdat installaties steeds complexer worden. Een goed
24
middel om jongeren te laten kennismaken met
• Techniek Driedaagse: we willen dit samen met het
techniek is een vorm waarbij je de techniek ervaart
bedrijfsleven (Bedrijfsleven Bollenstreek en enkele
zoals bij de Techniek Driedaagse in Aalsmeer. Een
ondernemers) oppakken en bij voorkeur samen
variant hiervan willen we ook in deze streek zodat
met EDBD. Organisatie besteden we uit.
we de techniek, de bedrijven en de beroepen dicht bij de kinderen brengen. Optie is om dit te
Begroting
combineren met een banenmarkt (speeddating).
We gaan uit van EUR 40.000 voor het deel van
Zit potentie in een groeimodel;
Greenport in deze activiteiten. De rest komt uit eigen
• Green Unplugged bestaat uit bedrijfsbezoeken met als doel kennismaken met de sector (kennismaken
deel EDBD en OADB, omdat we dit breder in willen steken dan alleen de groene sector.
met het bedrijf gevolgd door een workshop). Bij voorkeur door de keten heen; • Tuinbouw Battle: basisscholen in de streek maken
Planning De Tuinbouw Battle is een lopende activiteit die
in de schoolklas kennis met de teelt van tulpen. We
we komend jaar voort willen zetten evenals Green
doen dit nu drie jaar, veel positieve reacties hierop.
Unplugged. Gastlessen hebben we eerder niet kunnen organiseren door een gebrek aan middelen
Rol
bij ons en OADB. Techniek Driedaagse. Dit willen
• Bij de Tuinbouw Battle en Green Unplugged
wij met de EBDB opzetten in 2024, daarbij zijn we
hebben we een coördinerende en uitvoerende rol,
afhankelijk van de nieuwe board en de keuzes die zij
samen met Greenport Aalsmeer;
maakt.
25
VIER DE LENTE Dit is het jonge zusje van het immaterieel erfgoed
te werken, anderen leert kennen en je omgeving
Bloemencorso Bollenstreek. We geloven in een plek
op waarde schat. Als Greenport zetten we in op
waar het unieke van de streek voor jongeren tastbaar
het onderwijsprogramma tijdens dit meerdaagse
wordt. Dat zij er zelf onderdeel van worden. Met
evenement en we combineren dit met de uitreiking
als doel: trots op jouw streek en op luchtige wijze
van de Tuinbouw Battle Award.
educatie over wat jouw streek uniek maakt. Begroting Doel en rol
EUR 20.000 bestaande uit inzet communicatie
Eigenaarschap in de streek. Bedrijven en instellingen
medewerker en deels in geld.
in de streek als opdrachtgever, wat zorgt voor gedra-
26
genheid én de wil om van Vier de Lente een uniek
Planning
evenement te maken. Dit evenement heeft niet als
We gaan deze aciviteit uitvoeren, als onderdeel van
doel te concurreren met commerciële festivals. Het is
Vier de Lente. Mocht dit toch niet rond komen, dan
uniek in zijn soort vanwege het verbindende element
organiseren wij de Tuinbouw Battle Award als losse
in de streek, de plek waar je leert samen
activiteit.
BOLLENJONGENS
Plan
De samenwerking met deze volgende generatie
In 2024 een concreet plan, draaiboek en financiering.
ondernemers zorgt er voor dat zij gehoord en gezien
Realisatie in 2025 en deze editie wel op Omroep Max
worden binnen ondernemersgroepen, maar ook in
krijgen.
de regio en hun omgeving. De tv-serie Bollenjongens is lokaal gemaakt en uitgezonden op TV West, RTL-Z
Daarnaast gaan we door met de inzet van de
en is beschikbaar op Videoland. De serie heeft een
Bollenjongens. Zij zijn ondermeer betrokken bij de
eigen website (www.bollenjongens.nl) en is online te
opzet van het demoveld, welke in 2023 van start is
vinden op Instagram.
gegaan en als de subsidies toegekend worden, ook de komende jaren in gebruik blijft.
Op deze manier zijn de Bollenjongens een belangrijk gezicht van de streek en laten zij zien waar ze zich
Partijen
mee bezighouden. Een dag in het leven van, bijdra-
Greenport Duin- en Bollenstreek, tv-maker Johan
gen aan onderwijs, Vier de Lente, bedrijfsbezoeken,
Overdevest, adviesrol vanuit bedrijfsleven, Esther den
vergaderingen, bijdragen aan onderzoeken en meer.
Hertog en de Bollenjongens.
Dat allemaal naast hun drukke werkzaamheden. Begroting Om op de serie voort te bouwen zien wij twee routes:
EUR 75.000. De eerste versie koste EUR 100.000,
1) Het maken van een vervolgserie van Bollenjongens:
nu beperkter. Zou onderdeel kunnen zijn van regio
Bollenjongens - Het vervolg / De toekomst.
branding (opdracht van EBDB). We gaan uit van
Hoe is het ze vergaan sinds het maken van de
financiering door de EDBD gezien het belang voor de
eerste serie? Waar staan zij nu in hun dromen en
streek.
ambities? Waar zijn zij mee bezig en wat houdt ze bezig? Bijvoorbeeld het demoveld (Fieldlab) en het
Rol
anders en schoner telen.
Coördinator, bijvoorkeur samen met EDBD als onder-
2) De hoofdrolspelers in de serie uitbreiden
deel van vervolg op ‘The Space in Between’.
met andere partijen in de keten (toelevering, handel, transport, onderzoek en techniek) en met
Planning
Bollenmeiden. In de streek zijn een aantal jonge
Eerste ideëen en draaiboek ontwikkelen
vrouwelijk ondernemers die nieuwe bedrijvigheid
in Q1 en Q2 van 2024 en dit delen met EDBD.
hebben ontwikkeld (Tulip Barn, Tulip Experience
Kosten daarvoor EUR 15.000. Vervolgkosten na
Amsterdam) of actief zijn in een wereld die traditio-
goedkeuring project door EDBD (projectenbudget)
neel een mannenwereld is (Nobels, Agrotechniek).
in de loop van 2024.
27
DIRECTEUR VOOR 1 DAG In 2023 deden we voor het eerst mee aan Directeur voor 1 Dag. Een laagdrempelige manier voor hbo en wo studenten - niet per se uit groen onderwijs - om een dag te ervaren hoe het eraan toe gaat binnen een bedrijf in de rol van directeur. Voor bedrijven een mooie kans om te ervaren hoe een jongere naar vraagstukken en de organisatie kijkt. Vanuit onze Greenport deden deze eerste editie zeven groene bedrijven mee: Keukenhof, Hobaho, Royal Van Zanten, Royal de Ree, Copijn/AW Groep, Hogervorst en JUB Holland. In juni 2024 hopelijk weer met dezelfde partners en mogelijk een paar nieuwe. Begroting EUR 7.500.
FUTURE BOLLENSTREEK We willen de komende jaren een vervolg geven aan Directeur voor één Dag en jongeren ook laten aansluiten op netwerken buiten het eigen bedrijf. Een voorbeeld: AW Groep (grote werkgever in Hillegom) heeft een eigen programma voor jonge medewerkers. Dit eigen programma is een middel om deze doelgroep te binden en te inspireren. Voor veel kleinere bedrijven in de streek is dit niet weggelegd. Samen met AW Groep en Watertoren Bollenstreek hebben we FUTURE Bollenstreek ontwikkeld: een concept waarin deze doelgroep elkaar ontmoet en er een nieuw netwerk ontstaat (over de sectoren heen) wat leidt tot inspiratie en brede betrokkenheid. In een volgende stap willen we ook samenwerken aan thema’s en vraagstukken. Dit doen we op een laagdrempelige manier en zonder dat het om groot geld gaat. We willen dit concept in 2024 verder ontwikkelen waarbij meer bedrijven en instellingen aanhaken. Het is geen commercieel concept, het is juist ook bedoeld om diegenen met een afstand tot de arbeidsmarkt erbij te betrekken - brede welvaart. FUTURE Bollenstreek is laagdrempelig, ontspannen en vernieuwend. Mogelijkheid voor EBDB om hier op aan te haken. Begroting EUR 10.000.
28
TUINBOUWJONGEREN OPLEIDINGSPROGRAMMA GREENPORTS - PROVINCIE ZH
Rol Uitvoering door PZH en Florpartners, wij dragen jonge (a.s.) ondernemers aan.
In het Westland en het Oostland heeft in de afgelopen jaren een programma gedraaid waarbij jongeren
Begroting
intensief met elkaar optrekken en zichzelf en elkaar
Financiering door PZH.
op een andere manier leren kennen. Het gaat daarbij
Eigen bijdrage deelnemers EUR 400 p.p..
om kennis, maar vooral ook vaardigheden die je
Inzet uren Greenport en locaties EUR 15.000.
nodig hebt om ondernemer/ondernemend te kun-
We willen dit opleidingsprogramma koppelen aan
nen zijn. Denk hierbij aan je rol in een familiebedrijf
een studiereis waarbij de deelnemers (maar ook
(en de impact daarvan), innoveren en communiceren
andere geïnteresseerden) verdieping opzoeken in
(hoe doe je dat?), jouw visie ontwikkelen, nieuwe kan-
het buitenland. Weg uit de omgeving leidt tot nieuwe
sen (verdienmodellen) identificeren en ontwikkelen
inzichten en verbindingen, inspiratie en een aantal
evenals omgevingsbewustzijn.
landen is verder op het gebied van duurzaamheid, marketing etc.
De eerdere edities zijn positief afgesloten en PZH wil bijdragen een volgende editie. Om te komen tot
Begroting
volgende deelnemers, maar ook om elkaar te inspi-
EUR 10.000 eigen bijdrage totaal van deelnemers
reren, willen we in een volgende editie meedoen.
en commitment in de vorm van opdrachten vooraf,
Optie daarbij is dit samen met Greenports Boskoop
tijdens en na de reis inclusief het uitdragen van de
en Aalsmeer te organiseren (immers kleinere Green-
inzichten op hun LinkedIn en andere sociale media
ports dan Westland en Oostland). Daarbij ook jonge
kanalen.
ondernemers buiten de primaire sector betrekken (handel, toelevering) en het laagdrempelig houden.
Bijdrage van uit Greenport (organisatie, deelname,
We willen niet concurreren met een programma als
communicatie) EUR 15.000.
KAVB Jong, maar juist ook jongeren bereiken waar nu niets voor is georganiseerd (vaste planten, snijbloemen, geen KAVB lid).
29
BOLLENSCENARIO’S Tijdens de coronacrisis werd de Nederlandse glas-
We willen dit traject in 2024 uitvoeren, parallel aan
tuinbouw in eerste instantie hard getroffen. Dit heeft
de twee pilots rondom ruimte (vrijwillige herverka-
het inzicht opgeleverd dat het huidige businessmodel
veling en de inventarisatie in twee polders naar de
kwetsbaarheden kent. Om het handelingsperspectief
toekomst zoals ondernemers deze zien). Op deze
te onderzoeken heeft ACCEZ samen met de sector
wijze leveren deze drie (het traject en de twee pilots)
een aantal scenario’s ontwikkeld.
bouwstenen input aan elkaar en vormen zij de basis om verder aan te werken in de jaren na 2024.
Zie: www.tuinbouwscenarios.nl Kosten De kracht van deze scenario’s is dat ze:
Totale ontwikkeling en uitrol (kost o.b.v. eerdere
• Een ijkpunt geven (waar sta ik?);
ervaringen) EUR 200.000. Dit zal een cofinanciering
• Handelingsperspectief geven
moeten worden vanuit de sector (teelt en handel), de
(welke opties heb ik/heb ik niet?).
regio (gemeenten, provincie). Deel Greenport hierin in uren en in geld: EUR 30.000.
De kracht zit vooral in het gezamenlijk doorlopen van dit proces met andere ondernemers en partijen
Rol
buiten jouw bedrijf. Dit zet aan het denken.
Samen met ACCEZ, Anthos en KAVB trekker van dit
Dit proces is voor de glastuinbouw doorlopen.
project.
We willen samen met ACCEZ dit ook voor de
30
grondgebonden teelten in de Duin- en Bollenstreek
Financiering
doorlopen. Behalve inzicht bij ondernemers, geeft
De eerste fase: opwerken tot een besluitklaar con-
het ook inzicht bij andere stakeholders in het gebied.
cept: EUR 20.000. Hiervoor vragen wij een bijdrage
Waar gaat deze sector zich naar toe ontwikkelen? Wat
vanuit projectgeld EBDB. Na goedkeuring Regio Deal
betekent dit voor: Het ecosysteem? De benodigde
of goedkeuring vanuit projectenbudget EDBD verder
ruimte? De omgeving? Medewerkers? Omwonenden?
in 2025-2026. Eerste fase dus Q1/Q2 2024.
SERIOUS GAME Het afgelopen jaar hebben we de Serious Game
met Bedrijfsleven Bollenstreek aan een techniek-
Bollenstreek gespeeld. Deze is ontwikkeld om met
evenement. Vanwege de organisatiecapaciteit alleen
stakeholders de dilemma’s rondom verduurzaming
als we dit samen kunnen doen met Greenport
in de streek uit te wisselen. Door het spelen van dit
Aalsmeer en/of EBDB/Bedrijfsleven Bollenstreek.
spel nemen kennis en het handelingsperspectief toe
Beperkte inzet: bijvoorbeeld evenement, mede-
bij de deelnemers. We hebben bij ACCEZ de wens
faciliteren. Organisatie door OADB, inbreng
aangegeven om te komen tot:
Greenport: uren programmamanager en
- Een aangepaste vorm (digitaal) waardoor we
communicatiemedewerker.
makkelijk grotere groepen kunnen bereiken en hen dit laten ervaren. Doel is inzicht in de kwaliteit
SEIZOENSHUISVESTING
van de leefomgeving en hoe je hier invloed op kunt
Het einddoel is voldoende huisvesting voor inter-
uitoefenen;
nationale medewerkers in de streek. Voorbeelden
- Een aangepaste vorm op een thema waar nu
zijn Zeewolde, Aalsmeer en het Westland. Daar zijn
heel verschillend over gedacht wordt in de streek.
locaties gerealiseerd waarbij er sprake is van trans-
We denken hierbij aan huisvesting internationale
parantie (over koppeling wonen-werken en tarieven
medewerkers.
en voorwaarde), is er geen overlast voor de omgeving en hebben de medewerkers beschikking over goede
Doel
huisvesting, met goede faciliteiten en zonder grote
Draagvlak creëren om stappen te zetten naar
reisafstanden. Dit thema is overigens groter dan de
volwaardige(re) huisvesting in de streek.
land- en tuinbouw. Onze projectmedewerker Annemieke de Man werkt
Budget
hierin nauw samen met Greenports Nederland.
EUR 10.000 in tijd en uren vanuit programma
Activiteiten zijn bijvoorbeeld: bestuur en ambtenaren