Db03 Raadsbrief, Informatie jeugdhulp.pdf
Tekst van het document
Raadsbrief Informatie jeugdhulp aan: datum:
de raad van de gemeente Hillegom 24 augustus 2023
ons kenmerk: datum collegevergadering: 3 oktober 2023 Van Rijn portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: telefoon: embargo:
Tallie Habermehl 14 0252 ☒
Het college biedt u de bijgevoegde informatie aan.
Bijlagen: 1. Begroting jeugdhulp 2a. Jaarrapportage 2022 jeugdhulp Regio Holland Service organisatie Zorg 2b. Jaarrapportage 2022 gemeente Regio Holland Rijnland 3. Actualiteiten jeugdbescherming in de regio Zuidwest
1
Begroting jeugdhulp Als samenwerkende gemeenten binnen de regio Holland Rijnland streven we naar passende, tijdige en betaalbare jeugdhulp voor de jeugdigen die de hulp het hardst nodig hebben. Dat houdt in dat we ons op verschillende manieren inzetten voor deze jeugdigen om ze zoveel mogelijk de hulp te bieden die zij nodig hebben, ondanks de druk op het huidige jeugdhulpstelsel en de wachtlijsten die daarmee gepaard gaan. Gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen kopen samen met de gemeenten binnen de regio Holland Rijnland1 jeugdhulp in voor haar jeugdige inwoners. Gezamenlijk zetten wij ons in om de jeugdhulp verder te transformeren, de kwaliteit te waarborgen en de kosten beheersbaar te houden. Hierin zijn we in de afgelopen jaren voor verschillende uitdagingen komen te staan. Al langere tijd is de financiële druk op het jeugdhulpstelsel groot. Vorig jaar is daar de krapte op de arbeidsmarkt als extra uitdaging bijgekomen. Dit heeft enerzijds gevolgen gehad op de beschikbaarheid van jeugdhulp, anderzijds ook op de (financiële) voorspelbaarheid. Middels deze brief informeren wij u over de ontwikkelingen die nadien hebben plaatsgevonden. Jaarlijks stelt u voor de zomer voor uw gemeente de kaderbrief/perspectiefnota voor het komend jaar vast en gedurende het jaar de eventuele begrotingswijzigingen.
Dit gebeurt ook voor de gespecialiseerde jeugdhulp van de samenwerkende gemeenten in Holland Rijnland. Deze keer ontvangt u voor de gespecialiseerde jeugdhulp een toelichtende brief omdat er naast een begrotingswijziging voor het jaar 2023 ook extra budget nodig is voor het sluitend krijgen van de begrotingen 2024 en 2025. Dat heeft onder meer te maken met de financiële ontwikkeling die wij nu zien. In deze raadsbrief informeren wij u over drie belangrijke ontwikkelingen in de uitgaven jeugdhulp: 1. Begrotingswijziging 2023 en ontwikkelingen in uitgaven gespecialiseerde jeugdhulp (1.1) 2. Aanpassing meerjarenraming jeugdhulp 2024 en 2025 (1.2) 3. Financiële onzekerheden in meerjarenraming 2024 e.v. (1.3) Vooraf enkele opmerkingen over de jaarcijfers 2022. Op basis van de halfjaarrapportage en de daaropvolgende prognose in oktober die de Serviceorganisatie Zorg2 (hierna: SO Zorg) vorig jaar voor ons heeft opgesteld, was de verwachting dat we over het jaar 2022 een forse onderbesteding zouden realiseren. In de eerste 6 maanden van 2022 lagen zowel het aantal cliënten als de totale ingediende en uitbetaalde declaraties onder het niveau van 2021. Het lagere aantal cliënten en de daarmee samenhangende lagere facturatie werd met name veroorzaakt door de personeelstekorten bij een aantal prominente jeugdhulpaanbieders.
Vanuit gemeenten en SO Zorg is hier zoveel mogelijk op geanticipeerd. Enerzijds door vooraf de maximale bestedingsruimtes van aanbieders al wat hoger in te stellen en geen maximale bestedingsruimtes in te stellen voor aanbod dat binnen onze visie van groot belang is, namelijk het aanbod voor pleegzorg en gezinshuizen. Anderzijds door budgetten van aanbieders die op een onderbesteding afstevenen te verschuiven naar aanbieders waar wel ruimte en personeel beschikbaar is. Dit is ook passend, omdat de inhoudelijke vraag naar jeugdhulp niet significant afneemt. Dit tezamen met een explosieve stijging van het aantal aanvragen via buiten-budgettaire routes, zoals de nee, tenzijregeling en het expertteam, in het laatste kwartaal is de onderschrijding bij de jaarafrekening uiteindelijk beperkt tot € 1,4 miljoen voor de regio.
1
De samenwerkende gemeenten betreffen nu nog de gemeenten Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen en Zoeterwoude. Per 1 januari 2024 zal ook de gemeente Voorschoten toetreden tot onze jeugdhulpregio. 2
De Serviceorganisatie Zorg Holland Rijnland heeft voor de samenwerkende gemeenten binnen de regio Holland Rijnland de taak de jeugdhulp in de regio te contracteren, te monitoren en te bekostigen.
1
1.1 Ontwikkelingen begroting 2023 Twee ontwikkelingen in de begroting 2023 zijn relevant. Ten eerste het verwerken van eerder genomen besluiten door het Portefeuillehoudersoverleg Jeugdhulp (PHO) in de begroting 2023. Ten tweede zijn er ontwikkelingen in de uitgaven gespecialiseerde jeugdhulp die een effect hebben op de lopende begroting. Begrotingswijziging 2023 Sinds vaststelling van de begroting jeugdhulp 2023 in het PHO van juni vorig jaar zijn door het PHO enkele aanvullende besluiten genomen met een ophogend effect voor de begroting. Deze betreffen: - caseloadverlaging GI’s € 700.000 (anticiperend op Rijksbeleid) - bevorderen kleinschalige woonvormen € 362.000 (5 plaatsen jaarlijkse in de regio erbij) - bovenschoolse voorziening € 130.000 (BSO+ i.p.v. dagbesteding) - indexatie tarieven € 836.309 (contractuele verplichting) Totaal €2.028.309 Deze ophogingen dienen verwerkt te worden in een begrotingswijziging voor 2023. Ontwikkelingen uitgaven gespecialiseerde jeugdhulp 2023? Op basis van de meest recente managementrapportage zien we over de afgelopen maanden een forse toename van ingezette jeugdhulp via de buiten budgettaire routes3. Het gaat dan om: a. De Nee-tenzij regeling. Deze regeling hebben we ingesteld om in urgente gevallen toch jeugdhulp te kunnen bieden ondanks dat een budgetplafond is bereikt bij een aanbieder. b. Het Expertteam.
Deze regeling hebben we ingesteld om te kunnen verwijzen naar ontbrekende jeugdhulp die buiten onze regio of door niet-gecontracteerde aanbieders wel wordt aangeboden. c. De Regionale Experttafel. Deze regeling hebben we ingesteld voor de meest complexe en kwetsbaarste gezinnen en kinderen die hooggespecialiseerd maatwerk nodig hebben. d. De omzetting van steeds meer PGB naar ZIN door gemeenten, waardoor mogelijk kosten voor jeugdhulp verschuiven van de gemeentelijke begrotingen naar de regionale begroting. Redenen voor deze forse toename kunnen zijn dat: Budgetplafonds en de daaruit voortvloeiende cliëntenstops bij aanbieders meer beginnen te knellen Regelingen bekender zijn geworden waardoor ze meer en meer worden ingezet; Regelingen niet alleen worden ingezet waarvoor ze zijn bedoeld (urgentie en/of ontbrekend aanbod in de regio); Urgente hulpvragen zijn toegenomen; Hulpaanbod niet toereikend is4. Deze ontwikkelingen in de uitgaven 2023 zullen zonder aanvullende maatregelen leiden tot een overschrijding van de begroting 2023. Op basis van de meest recente managementinformatie ramen we deze potentiële overschrijding nu op circa € 2,6 miljoen. Op 6 juli 2023 heeft het PHO besloten tot de uitvoering van een aantal maatregelen om een overbesteding voor het jaar 2023 te voorkomen, dan wel zo laag mogelijk te houden.
Deze maatregelen moeten de overbesteding van circa € 2,6 miljoen voorkomen. Op 11 oktober 2023, tijdens het eerstvolgende PHO zal op basis van de dan beschikbare managementrapportage een besluit genomen worden of een tweede begrotingswijziging 2023 nodig is.
3
Geldt voor Alpen aan de rijn en Kaag en Braassem alleen bij de Regionale Experttafel Een belangrijke inhoudelijke reden hiervoor is de Corona-periode. Meer jongeren en kinderen hebben hulp nodig: de toegenomen vraag naar GGZ-hulp zou hiervoor een verklaring kunnen zijn. 4
2
1.2 Aanpassing meerjarenraming Jeugdhulp 2024 en 2025 Regionaal is in 2021 een meerjarenraming Jeugdhulp opgesteld waarin bezuinigingstaakstellingen waren opgenomen voor de jaren 2022 en volgende. Deze meerjarenraming is geactualiseerd en opnieuw vastgesteld in 2022. De taakstelling bedroeg cumulatief 7,4 miljoen. De meerjarenraming 2024 en volgende jaren die nu voorligt is op een aantal punten aangepast ten opzichte van die zoals vastgesteld in 2022. Allereerst vindt ophoging plaats in verband met: 1. Aansluiting gemeenten Kaag en Braassem en Voorschoten ad € 8.865.794,- (geen effect op gemeentelijke begrotingen); 2. Autonome kosten: indexaties en sinds 2021 genomen besluiten ad € 15.369.811,-i . Daarnaast heeft het PHO besloten tot: 3.
Uitstel van bezuiniging ad € 4.165.212, -.
Per saldo neemt het benodigde budget voor de gehele regio door deze ontwikkelingen toe van € 78,5 miljoen in 2021 naar €106 miljoen in 2024. Ad 1. Aansluiting gemeenten Zoals bekend sluiten de gemeenten Kaag en Braassem en Voorschoten met ingang van 2024 aan bij de samenwerkende gemeenten in Holland Rijnland voor de gespecialiseerde jeugdhulp. Dit leidt tot een grotere omvang van te bekostigen jeugdhulp waardoor de jeugdhulpkosten in totaliteit stijgen. Dit is echter niet van invloed op de kosten per gemeente, omdat de kosten voor aansluiting voor rekening van de nieuwe gemeenten komen. Ad 2. Autonome kostenstijging jeugdhulp In de meerjarenraming werken alle genomen besluiten sinds 2021 door. Dus ook de besluiten die voor 2022 effect hadden, maar toen niet hebben geleid tot een begrotingswijziging. Deze betreffen: Indexaties ter hoogte van € 5,5 miljoen 2022 (2,85%) en 2023 (4,48%) samen, en € 6,2 miljoen voor 2024 (geraamd op 7,09%). De hoge inflatie en hoge loonstijgingen zorgen voor extra kosten, waardoor de indexatie voor komend jaar veel hoger is dan in 2021 voorzien; Besluiten sinds 2021 (o.a. caseloadverlaging voor jeugdbeschermers in het gedwongen kader en innovatie initiatieven voor kleinschalig wonen) die voor een hoogte van € 3,4 miljoen doorwerken naar 2024. Ad 3.
Uitstel bezuinigingsopgave geformuleerd in 2021 In 2021 waren meerdere bezuinigingstaakstellingen geformuleerd in de meerjarenraming 202320255. Op segment 4 (ambulante jeugdhulp) en segment 7 (jeugdhulp t.b.v. veiligheid) was een taakstelling opgenomen van € 3,1 miljoen respectievelijk € 1,1 miljoen voor het jaar 2024. In totaal € 4,2 miljoen. Hieronder een toelichting op de realisatie van deze taakstellingen tot nu toe: a.
De implementatie van beleid is vertraagd Een belangrijk voorbeeld voor segment 7 ‘veiligheid’ is het ingevoerde beleid om de expertise van de Gecertificeerde Instellingen (GI’s) t.b.v. kinderen die (mogelijk) in onveiligheid verkeren toe te voegen aan de Jeugdteams/Toegangen. De aanname is om hiermee Jeugdbeschermingsmaatregelen en uithuisplaatsingen te voorkomen en daarmee de inzet van dure jeugdhulp. Mede door Corona, personeelstekorten bij de GI’s en de Toegangsorganisaties die nog in de opbouwfase verkeerden, heeft de implementatie van dit beleid minimaal een jaar vertraging opgelopen. De effecten van dit beleid worden nog steeds verwacht, maar dan vanaf 2025/26. Daarbij is een sterk lokaal team wel randvoorwaardelijk.
5
Gemeenten in de regio hebben deze taakstellingen op verschillende wijze opgenomen in de gemeentelijke meerjarenramingen.
3
Wat is wel gelukt en hoe sturen we bij? In de jaarrapportage 2022 is te zien dat het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen in onze regio afnemen: van 1305 naar 1236. Deze afname ging samen met noodzakelijke investeringen zoals voor: ‘Doorbraak-aanpak’ waarmee de wachttijd voor deze kinderen omlaag is gegaan; Caseloadverlaging voor jeugdbeschermers; Inrichting van het Regionale Expertteam voor zeer complexe casuïstiek. b.
De implementatie van beleid heeft nog niet tot de verwachte financiële besparing geleid We geven u twee voorbeelden ter illustratie. Het eerste voorbeeld betreft de afbouw van residentiële jeugdhulp: Jeugdhulp+ (gesloten voorzieningen) en het tweede voorbeeld is de herinrichting van de jeugdteams/toegang. Afbouw van residentiële jeugdhulp Dit is de duurste vorm van jeugdhulp. Echter de afbouw van Jeugdhulp+ is zo snel gegaan dat er hoge frictiekosten à € 1,4 miljoen zijn ontstaan bij de huidige aanbieders van de gesloten voorzieningen. Wat is wel gelukt en hoe sturen we bij? Het aantal plaatsingen van cliënten vanuit Holland Rijnland in gesloten jeugdzorg (Jeugdhulp+) is in 2022 afgenomen van 23 geplaatste cliënten op 1 januari naar 12 op 1 januari 2023. Het aantal cliënten is over het hele landsdeel sneller afgenomen dan voorzien. Deze daling levert echter nóg geen besparingen op door: Hierboven genoemde frictiekosten bij aanbieders; Gewenste ombouw naar kleinschalige voorzieningen is niet per se goedkoper; Benodigde alternatieve intensieve ambulante ondersteuning is relatief duur. Op de langere termijn verwachten wij dat deze kwaliteitsimpuls tot effectievere jeugdhulp leidt en minder jeugdigen, minder lang van deze dure vormen van jeugdhulp gebruik hoeven te maken6.
Herinrichting jeugdteams/toegang Dit is een belangrijke maatregel ten behoeve van de taakstelling op segment 4 ‘ambulante jeugdhulp’. De jeugdteams/toegang zouden een groot deel van de lichte ambulante jeugdhulp gaan afvangen en dit zou tot een grote besparing leiden. Echter de jeugdteams kampen met personeelstekorten, moesten opnieuw opgebouwd worden en lijken last but not least overvraagd te worden doordat jeugdigen die zij willen verwijzen niet geplaatst kunnen worden door lange wachttijden. Dit leidt tot zogenoemde overbruggingszorg waardoor zij veel minder andere jeugdigen ambulante hulp kunnen bieden dan beoogd was. Overbruggingszorg ontstaat door de lange wachttijden bij gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders. Gezinnen of jeugdigen die zich in een kritieke kwetsbare situatie begeven ontvangen dan totdat de juiste jeugdhulp beschikbaar is, ondersteuning vanuit de jeugdteams om escalaties te voorkomen. Hoe sturen we bij? Nu de opbouwfase van de jeugdteams goeddeels afgerond is, investeren we in de samenwerking tussen de teams en de Serviceorganisatie Zorg. Deze samenwerking is cruciaal om tot een samenhangende werking van het jeugdhulpstelsel in onze regio te komen. Een belangrijk onderdeel daarbij is ook de integrale aanpak van wachttijden/wachtlijsten.
Vermindering van wachtlijsten zorgt voor ontlasting van de jeugdteams waardoor daadwerkelijk invulling kan worden gegeven aan de opdracht voor de toegang om daar waar mogelijk zelf lichte ondersteuning te bieden die aansluit bij het normale leven van jongeren. Op dit moment werken wij op bestuurlijk niveau samen met
6
Samen met andere jeugdhulpregio’s en het Ministerie van VWS werken wij op dit moment aan alternatieven waardoor de gesloten Jeugdhulp+ voorzieningen definitief worden afgebouwd.
4
zorgaanbieders, jeugdteams en onderwijs onder begeleiding van het landelijk opererende Ondersteuningsteam Zorg en Jeugd van VWS om ‘de verstopping’ in de hele jeugdhulpketen aan te pakken. Hierbij is het voorkomen van overbruggingszorg binnen de Toegang één van de speerpunten, zodat de jeugdteams weer meer capaciteit krijgen om ambulante jeugdhulp te bieden op individueel- en groepsniveau. Per 1-1-2024 verwachten we de eerste kleinschalige pilots te kunnen starten. Bij gebleken succes kunnen deze worden uitgerold over de hele regio. c.
De uitvoering van vastgesteld beleid bleek in de praktijk niet altijd haalbaar Voor de afname van ambulante jeugdhulp zijn kaders voor begeleiding opgesteld. Toegangen/jeugdteams en zorgaanbieders kregen als richtlijn voor ambulante begeleiding maximaal 2 uur per week inzet van ambulante jeugdhulp per cliënt mee. Dit bleek echter voor veel verwijzingen niet uitvoerbaar, omdat zorgaanbieders aangeven dat hun cliënten voor een effectieve aanpak meer uren ambulante jeugdhulp nodig hebben. Zeker bij cliënten waarbij een uithuisplaatsing of een plaatsing in de jeugdzorg+ voorkomen kan worden door de inzet van intensieve ambulante jeugdhulp. Naast deze inhoudelijke beperkingen van de kaders ontbrak ook een heldere sturing door de toegang in samenwerking met contractmanagement op de daadwerkelijke toepassing van de kaders voor begeleiding. Wat is wel gelukt en hoe sturen we bij? Uit de jaarrapportage 2022 blijkt dat de doorlooptijden van de gespecialiseerde ambulante jeugdhulp is gedaald, maar dat dit niet tot afname heeft geleid van de kosten. Wel zijn meer cliënten geholpen. Op dit moment onderzoeken we wat onder de noemer ambulante jeugdhulp aan hulp wordt geboden en onderzoeken we via de integrale aanpak wachttijden of een groepsgewijze aanpak van bepaalde problemen kan worden geboden.
d.
Voortschrijdend inzicht: deel beoogde besparing op segment 4 uitgegeven in segment 1 Een daling van een deel van de ambulante jeugdhulp paste niet in de doelstelling om de duurdere residentiële jeugdhulp te verminderen. Vaak wordt namelijk een residentiële plaatsing voorkomen door de inzet van intensieve ambulante jeugdhulp. Zo ook de plaatsing van een cliënt in een jeugdzorg+-instelling kan met stut en steun via ambulante jeugdhulp in de open voorzieningen worden voorkomen. Hoe sturen we bij? Een deel van de verwachte besparing op segment 4 gaat definitief niet lukken. De benodigde besparingen worden vanaf nu ook gezocht binnen de andere segmenten of door interventies waarbij de werking van de gehele keten onder de loep wordt genomen.
e.
Jeugdhulp is een complex en grillig domein 1 op de 7 à 8 kinderen ontvangen in Nederland jeugdhulp. Wat is er aan de hand? Is hier sprake van een maatschappelijk probleem wat het jeugdhulpdomein te boven gaat? Hoe vinden we de weg terug naar de tijd dat slechts 1 op de 20 jeugdigen hulp ontvingen? Hoe sturen we bij? Op 4 oktober 2023 starten de portefeuillehouders van de samenwerkende gemeenten om de toekomst van de jeugdhulp in onze regio te bespreken. Ook lokaal willen we samen met u deze gesprekken gaan voeren.
Conclusie Alle genoemde redenen hebben ertoe geleid dat we de taakstelling zoals gesteld in 2021 vanuit een financieel perspectief niet halen in 2024. Het noodzaakt ons dus tot een verhoging van het benodigde budget voor de gehele regio naar 106 miljoen in 2024. Zo ontstaat een realistische begroting. Naast het uitstel van de taakstelling zijn ook aanvullende maatregelen nodig om te garanderen dat in 2024 en de jaren daarna de begroting gerealiseerd wordt. Deze maatregelen worden in het najaar voorgelegd aan het PHO.
5
1.3 Financiële onzekerheden in meerjarenraming 2024 e.v. Er zijn nog veel financiële onzekerheden rond de meerjarenraming. De maatregelen zoals opgenomen in de Hervormingsagenda (2023) die in juni 2023 is vastgesteld door het Rijk en de VNG zijn nog niet verwerkt in onze meerjarenraming. De precieze financiële impact is nog niet helder voor gemeenten. Stapeling van taakstellingen Het is daarom heel reëel dat niet alleen de genoemde ‘vertraagde’ taakstelling à € 4,2 miljoen vanaf 2026, maar ook de taakstelling die vanuit het Rijk aan jeugdhulpregio’s wordt opgelegd, behaald moet worden. Afhankelijk van hoe de afzonderlijke gemeenten rekening hebben gehouden met aanvullende taakstellingen in de meerjarenramingen kan dit tot een extra taakstelling leiden boven op de al afgesproken taakstellingen. Kortom, alle reden om als regio te anticiperen op ‘financieel zwaar weer’ als het gaat om de financiering van gespecialiseerde jeugdhulp. De aanpak: een maatregelenpakket Op dit moment verzamelen we alle mogelijke bezuinigingsmaatregelen. Hiertoe behoren ook de maatregelen die via de Hervormingsagenda vanuit het Rijk aan de gemeenten zullen worden opgelegd en de maatregelen die vallen onder aanpak wachttijden/wachtlijsten. Daarbij hanteren we een brede analyse en focussen we ons niet meer alleen op segment 4 en 7. In de zomerperiode van 2023 maken we een afwegingskader.
Een belangrijk onderdeel in het afwegingskader is dat díe maatregelen worden geïdentificeerd die twee doelen dienen: enerzijds de voorkoming van wachtlijsten/tijden voor kinderen die zich in een zeer kwetsbare situatie bevinden en anderzijds bijdragen een substantiële financiële besparing Wanneer kunt u het maatregelenpakket verwachten? Eind oktober informeren wij u met een brief over de maatregelen die wij nemen ten behoeve van de financiële bijsturing voor het jaar 2023. Daarnaast informeren wij u over het afwegingskader dat deze zomer is uitgewerkt en waaraan wij de maatregelen toetsen voor financiële bijsturing vanaf 2024 en navolgende jaren. Over deze maatregelen gaan wij ook graag met u in gesprek. We streven ernaar om nog dit jaar een uitgewerkt maatregelenpakket vast te kunnen stellen inclusief de verwachte financiële impact.
6
Bijlage: verdeling budgetten per gemeente
Kosten toerekening aan gemeenten obv sleutel voor 2024 (=concept-realisatie 2022) 2024 2025 Alphen a/d Rijn 3,64 3,64 Hillegom 4,19 4,19 Kaag en Braassem 4,58 4,58 Katwijk 18,58 18,58 Leiden 29,02 29,02 Leiderdorp 6,60 6,60 Lisse 5,38 5,38 Nieuwkoop 4,89 4,89 Noordwijk 7,58 7,58 Oegstgeest 5,57 5,57 Teylingen 8,37 8,37 Voorschoten 5,89 5,89 Zoeterwoude 1,85 1,85 106,14 106,14
2026 3,41 4,03 4,40 17,88 27,88 6,35 5,17 4,69 7,30 5,36 8,05 5,67 1,78 101,98
i Het betreft:
Financieel technische correctie Verhoging indexatie met 1,13% 2022, 2023 e.v.
1.650.450
Bovenschoolse voorziening (S5 Onderwijs)
85.544
Investering kleinschalige gezinshuizen
724.000
1.803.290
Windkracht 4 MBO
65.311
Indexatie 2023
3.746.663
KTS
45.548
Caseload verlaging
700.000
Bereikbaarheidsdienst integrale crisisdienst
388.000
Subtotaal Verhoging
9.208.805
Indexatie 2024 Totaal
6.161.005 15.369.811
7
2027 3,34 3,95 4,32 17,52 27,30 6,22 5,07 4,59 7,15 5,25 7,88 5,56 1,74 99,89
Jaarrapportage 2022
Jeugdhulp Regio Holland-Rijnland
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Inhoudsopgave Inleiding
3
Data
3
Leeswijzer
3
Samenvatting
4
1
Totale regio Holland-Rijnland
6
1.1
Algemeen
6
1.1.1
Percentage jeugdhulp
6
1.1.2
Leeftijdsverdeling
6
1.1.3
Verdeling aantal jeugdigen en gefactureerde kosten per cliëntwaarde
7
1.2
Tijdigheid facturatie
9
1.3
Woonplaatsbeginsel (WPB)
10
1.4
Nee-Tenzij
11
1.5
Expertteam
12
2
Segmenten
16
2.1
Algemeen
16
2.2
Segment 1A. Behandeling met verblijf
19
2.3
Segment 1B. Gesloten verblijf
22
2.4
Segment 2. Wonen
24
2.5
Segment 3. Dagbehandeling en dagbesteding
27
2.6
Segment 4. Ambulante jeugdhulp
29
2.7
Segment 5. Jeugdhulp op school
34
2.8
Segment 6. Crisis
35
2.9
Segment 7. Veiligheid
38
2.10
Landelijk Transitiearrangement (LTA)
42
3
Gemeenten
44
Gemeentedata is te vinden in de gemeente bijlagen
Pagina 2 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Inleiding Voor u ligt de “Jaarrapportage Jeugdhulp Holland Rijnland 2022”. Deze rapportage gaat over de inzet van jeugdhulp (alleen Zorg in Natura, geen PGB bekostiging) op basis van de facturatie binnen de 10 gemeenten in de regio. Deze rapportage is gebaseerd op cliëntgebonden kosten; project- en overheadkosten worden in deze rapportage buiten beschouwing gelaten. De data in deze rapportage is inclusief alle Nee-Tenzij en Expertteam casussen, alsook de papieren facturen. De cliënten uit de gemeenten Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem worden niet meegenomen in de segmentanalyses in deze rapportages omdat deze gemeenten alleen gesloten jeugdhulp, veiligheid en de crisisbereikbaarheidsdienst regionaal inkopen. De data van deze twee gemeenten worden wel meegenomen in hoofdstuk 3 Gemeenten en in de Gemeenten bijlagen. Sinds 2022 wordt jeugdhulp ingedeeld op basis van 7 segmenten: 1. Behandeling met verblijf (inclusief intensieve ambulante alternatieven ter vervanging van verblijf) 2. Wonen 3. Dagbehandeling en dagbesteding 4. Ambulante jeugdhulp 5. Jeugdhulp op school (niet op cliëntniveau) 6. Crisis 7. Veiligheid Binnen Segment 1. Behandeling met verblijf wordt onderscheid gemaakt tussen; 1A. Behandeling met verblijf en 1B Gesloten verblijf. Segment 5: Jeugdhulp op school is op een andere manier ingericht dan de andere segmenten.
De facturatie binnen dit segment vindt per kwartaal plaats op schoolniveau en niet op cliëntniveau per maand zoals bij de overige segmenten. De facturatie van segment 5 is niet meegenomen in de totale cijfers. Segment 5 wordt wel in paragraaf 2.7 apart behandeld in deze rapportage.
Data Zorgaanbieders hebben na afloop van een zorgperiode (een kalendermaand) 2 maanden de tijd om middels het automatisch berichtenverkeer de factuur in te dienen bij de Serviceorganisatie Zorg. Sommige facturen worden niet via het berichtenverkeer ingediend, deze zogenaamde ‘papieren facturen’ worden door de Serviceorganisatie Zorg handmatig verwerkt en zijn ook verwerkt in deze rapportage. De data in deze rapportage is gebaseerd op alle goedgekeurde facturen die op 15 maart 2023 zijn verwerkt, alle facturen van 2022 zouden nu dus binnen moeten zijn. Ervaring leert echter dat er met enige regelmaat toch facturen ouder dan 2 maanden binnenkomen, de data in deze rapportage kan dus naderhand nog wijzigen. In paragraaf 1.3 is de tijdigheid van de facturatie inzichtelijk gemaakt. De data in de rapportage komt niet geheel overeen met de data in de Jaarverantwoording 2022 doordat de peildatum afwijkt.
Leeswijzer Deze jaarrapportage begint met een totaaloverzicht van de specialistische jeugdhulp in de regio Holland Rijnland, exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. In hoofdstuk 2 wordt per segment gekeken naar de trends en verder ingezoomd op de data. In hoofdstuk 3 worden vervolgens de belangrijkste gegevens per gemeente getoond.
Pagina 3 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Samenvatting Deze rapportage gaat over de inzet van jeugdhulp (alleen Zorg in Natura, geen PGB) binnen de regio Holland Rijnland exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem.
Cliënten In totaal hebben er in 2022 8.621 jeugdigen binnen de regio één of meerdere vormen van zorg ontvangen, +2,4% ten opzichte van 2021. Dit is 11,2% van het totale aantal jeugdigen in de regio, dit ligt een procentpunt boven het percentage van 2021 (10,3%). Het percentage jeugdhulp (jeugdigen t/m 17 jaar die jeugdhulp ontvangen afgezet tegen het totaal aantal jeugdigen binnen een gemeente) is op Noordwijk na in alle gemeenten gestegen. In Leiden is het percentage jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt met 13,2% het hoogste. Het grootste gedeelte van de jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt, zit in de bovenbouw van de basisschool of op de middelbare school. In 2022 had de gemeentelijke toegang met 33% het grootste aandeel als verwijzer wat betreft het aantal toewijzingen, gevolgd door de huisarts met 30%. Het aantal cliënten binnen Segment 1A. Behandeling met verblijf is met +62% significant gestegen. Dit heeft deels te maken met een verschuiving van productcodes maar zeker ook met de afschaling van de gesloten jeugdzorg en de toename van het aantal meldingen van zeer complexe jongeren met een klinische hulpvraag. Segment 1B. Gesloten verblijf zag dan ook een daling van het aantal cliënten van -44%. Het aantal cliënten binnen de gesloten jeugdzorg was in december 2022 ten opzichte van begin van het jaar meer dan gehalveerd, in 2022 zijn er in totaal maar 8 nieuwe trajecten gestart.
Het aantal jeugdigen binnen gezinshuizen (Segment 2. Wonen) is met +29% fors gestegen in 2022. Het totaal aantal cliënten binnen Segment 3. Dagbehandeling en dagbesteding is met ruim +10% ook aanzienlijk gestegen, deze stijging is met name in de tweede helft van het jaar zichtbaar toen er door het beëindigen van coronamaatregelen niet meer met kleinere groepen werd gewerkt. 91% van alle cliënten ontvangt zorg binnen Segment 4. Ambulant. Met name de lichte of middelzware begeleiding of lichtere vormen GGZ-zorg zijn toegenomen dit jaar. De gemiddelde trajectduur is binnen alle ambulante zorgvormen sterk afgenomen, alleen de groepsbehandeling/begeleiding zag de gemiddelde trajectduur aanzienlijk toenemen (+59%). Het aantal cliënten binnen Segment 6. Crisis is met -38% gedaald in vergelijking met vorig jaar waarbij de grootste dalingen zichtbaar zijn bij de “24-uurs crisisdienst” (-69%) en “Pleegzorg crisis” (-67%). Deze significante dalingen worden veroorzaakt door een nieuwe bekostigingssystematiek, doordat spoed en urgent ook op reguliere productcodes worden weggeschreven en een tekort aan crisisplekken en crisispleeggezinnen. Het segment Veiligheid is wat totale clientaantallen zeer stabiel in 2022, wel is er een onverklaarbare dalende trend gedurende het jaar zichtbaar bij de categorie “Jeugdbescherming”. Het totale aantal cliënten binnen het LTA is met +40% fors gestegen.
De twee zorgaanbieders die driekwart van de jeugdigen binnen het LTA in zorg hebben, zagen beide een enorme toename ten opzichte van 2021. Het aantal cliënten is in 2022 in de meeste gemeenten toegenomen, de sterkste stijgingen zijn zichtbaar in Leiden (+7%), Leiderdorp (+6%) en Zoeterwoude (+6%). Noordwijk (-9%), Teylingen (-6%) en Nieuwkoop (-2%) zijn de enige gemeenten die de cliëntenaantallen zagen dalen. Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem zagen het aantal cliënten binnen de segmenten waarbij zij deelnemen aan de gezamenlijke inkoop (Segment 1B. Gesloten jeugdhulp, Segment 7. Veiligheid en de crisisbereikbaarheidsdienst), ook dalen. Dit kan worden verklaard door de afschaling van de gesloten jeugdhulp, cliënten stromen daardoor uit naar een segment waarvoor zorg niet gezamenlijk
Pagina 4 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
wordt ingekocht en dus niet zichtbaar is in de data van Holland Rijnland. Daarnaast kan bij deze gemeenten het woonplaatsbeginsel een rol hebben gespeeld bij de daling.
Gefactureerde kosten De totale gefactureerde kosten bedroegen in 2022 € 75.6 miljoen, +5,5% in vergelijking met vorig jaar. De kosten voor Segment 1A. Behandeling met verblijf zijn met € 1.65 miljoen (+59%) fors gestegen, deze stijging kan grotendeels worden verklaard door de afbouw van de gesloten jeugdzorg. De jeugdigen die zijn uitgestroomd vanuit het gesloten segment zijn ingestroomd in segment 1A. Segment 1B. Gesloten verblijf zag de kosten dan ook dalen met € 1.19 miljoen (-47%). Ook de gefactureerde kosten voor Segment 2. Wonen zijn met € 2.72 miljoen (+26%) aanzienlijk gestegen. Segment 4. Ambulant is met € 36.37 miljoen verantwoordelijk voor bijna de helft van de cliëntgebonden kosten, binnen dit segment zijn de zorgvormen “Begeleiding individueel” (€ 16 miljoen) en “GGZ hoog specialistisch” (ruim € 10 miljoen) de grootste kostenposten. Binnen de gemeente Leiden zijn met € 23.6 miljoen de meeste kosten gefactureerd, deze kosten lagen in 2022 +12% hoger dan in 2021. De procentuele stijging was met +17% het hoogste in de gemeente Leiderdorp. Alleen in Nieuwkoop (-12%), Lisse (-4%) en Noordwijk (-4%) lagen de kosten in 2022 onder het niveau van 2021. In totaal werd er in 2022 aan 15 scholen binnen het gespecialiseerd onderwijs een budget toegekend voor jeugdhulp op school, in totaal werd er voor ruim € 1.6 miljoen aan kosten gefactureerd binnen dit segment.
Gemiddelde cliëntkosten De gemiddelde kosten per cliënt bedroegen in 2022 € 8.773, +3% ten opzichte van 2021. Segment 1B. Gesloten verblijf heeft met gemiddeld € 58.626 in 2022 de duurste cliënten in zorg (-5% ten opzichte van de gemiddelde cliëntprijs in 2021). Opmerkelijk is de stijging van de gemiddelde cliëntkosten bij Segment 2. Wonen, hier zijn de kosten met ruim € 4.000 gestegen ten opzichte van 2021 (+22%). Met gemiddeld meer dan € 10.000 liggen de gemiddelde clientkosten in Katwijk het hoogste en in Hillegom het laagste met ruim € 6.000 per cliënt in 2022. Ten opzichte van 2021 stegen de gemiddelde clientkosten in Teylingen het meeste (+13%), Nieuwkoop zag de gemiddelde clientkosten het meeste afnemen met -10%.
Nee-Tenzij en Expertteam In 2022 zijn er 216 Nee-Tenzij aanvragen ingediend, +19% in vergelijking met 2021. Bij 90% van de aanvragen betrof het ambulante zorg, veruit de meeste aanvragen kwamen vanuit de gemeenten Leiden en Katwijk. Ook het aantal Expertteamaanvragen is fors gestegen. Het aantal aanvragen bedroeg in 2022 491, bijna +90% meer dan in 2021. De meeste aanvragen kwamen vanuit de gemeente Leiden (113 aanvragen), gevolgd door de gemeente Katwijk (83 aanvragen). Het totale budget in 2022 wat via het Expertteam is toegekend bedraagt € 7.12 miljoen, dit betreft in totaal 483 casussen die in 2022 zijn ingediend en die vanuit 2021 doorliepen naar 2022. Van het totaal toegekende budget is 67% uitgenut.
Pagina 5 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
1 1.1
Totale regio Holland-Rijnland Algemeen
De KPI blokken hierboven tonen het totale aantal cliënten in 2022 en de afwijking ten opzichte van 2021. De lijnen in de blokken tonen de trend per maand in 2022. Iedere segmentparagraaf start met deze blokken welke op hoofdlijnen de totalen van 2022 weergeven. Het totaal aantal unieke cliënten (inclusief Nee-Tenzij en Expertteam casussen en exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem) lag in 2022 +2,4% hoger dan in 2021. De gefactureerde kosten lagen in 2022 zelfs +5,5% hoger dan een jaar eerder. De gemiddelde kosten per client worden berekend door het totale gefactureerde bedrag te delen door het aantal cliënten wat die maand in zorg was. De gemiddelde kosten per cliënt bedroegen in 2022 € 8.773, +3,0% ten opzichte van de gemiddelde kosten per cliënt in 2021.
1.1.1
Percentage jeugdhulp
In 2022 ontving 11,2% van de jeugdigen wonende in de regio Holland Rijnland (exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem) specialistische jeugdhulp. Dit aantal is berekend door het aantal jeugdigen tot en met 17 jaar dat jeugdhulp heeft ontvangen te delen door het totaal aantal jeugdigen in Holland Rijnland, gebaseerd op de inwoneraantallen van het CBS. De verlengde jeugdhulp (jeugdigen van 18 tot en met 22 jaar) is hierbij buiten beschouwing gelaten. In 2021 was het percentage jeugdigen met jeugdhulp nog 10,2%. De stijging wordt veroorzaakt door een stijging in het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt gecombineerd met een lager inwoneraantal van jeugdigen onder de 18 jaar. Het percentage jeugdzorg van 11,2% is lager dan gerapporteerd door het CBS (11,8%) voor de regio Holland Rijnland. Dit komt doordat het CBS andere definities en rekenmethodes gebruikt. Het CBS rekent bijvoorbeeld ook de inzet van lokale teams mee in de cijfers jeugdhulp.
1.1.2
Leeftijdsverdeling
In grafiek 1 is de leeftijdsverdeling zichtbaar van de jeugdigen die in Holland Rijnland specialistische jeugdzorg hebben ontvangen. De geplotte leeftijd is de leeftijd die de jeugdige in 2022 heeft bereikt. Een deel van de jongeren in de groep 18-jarigen hebben alleen zorg voor hun 18e verjaardag ontvangen. Het grootste deel van de jeugdigen bevindt zich in de bovenbouw van de basisschool en op de middelbare school.
Pagina 6 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 1. Aantal cliënten naar leeftijd. De leeftijd geeft de leeftijd aan die de jeugdige in 2022 heeft bereikt.
1.1.3
Verdeling aantal jeugdigen en gefactureerde kosten per cliëntwaarde
De totale gemiddelde cliëntkosten geven inzicht in of het gestegen gefactureerde bedrag is veroorzaakt door een hoger aantal cliënten of door daadwerkelijk hogere kosten. Deze gemiddelde kosten geven geen inzicht in de spreiding van de cliëntkosten. In grafiek 2 worden het aantal cliënten en het totaal gefactureerde bedrag weergegeven per cliëntwaarde, de totale kosten die voor 1 cliënt in 2022 gefactureerd zijn. 31% van de cliënten heeft een totaalbedrag onder € 1.000 in 2022. Zij zijn verantwoordelijk voor maar 1% van de totale kosten. Daarentegen is er voor 4% van alle cliënten voor meer dan € 50.000 per cliënt gefactureerd. Zij zijn verantwoordelijk voor 38% van de totale gefactureerde kosten.
Percentage aantal cliënten en totaal gefactureerd bedrag per cliëntwaarde (2022) 40% 35%
38%
37% 31%
30%
25%
25%
25%
21%
20% 15%
10%
10% 5%
7% 4%
1%
0% < €1.000
€1.000 - < €5.000 Aantal cliënten
€5.000 - < €20.000 €20.000 - < €50.000
> €50.000
Totaal gefactureerd bedrag
Grafiek 2. Percentage aantal cliënten en totaal gefactureerd bedrag per cliëntwaarde in 2022
Pagina 7 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 3. Aandeel per verwijzer
Van het totale aantal toewijzingen is de verwijzer in 33% van de gevallen de gemeentelijke toegang, gevolgd door de huisarts met 30% van het totaal. De rechter en jeugdarts/medisch specialist vormen met respectievelijk 8 en 9% het kleinste aandeel op het totaal aantal toewijzingen.
Verwijzer per cliëntwaarde 50% 40% 30% 20% 10% 0% < €1.000
€1.000 - < €5.000
€5.000 - < €20.000 €20.000 - < €50.000
> €50.000
Gecertificeerde instelling
Gemeentelijke toegang
Huisarts
Jeugdarts/Medisch specialist
Rechter
Onbekend/Niet van toepassing
Grafiek 4. Verwijzers per cliëntwaarde
Het aandeel van de verwijzers verschilt ook sterk per cliëntwaarde (grafiek 4). Het aandeel verwijzingen van de huisarts neemt sterk af naarmate de cliëntwaarde hoger wordt, van 54% bij de cliëntgroep met de laagste cliëntwaarde naar 8% bij cliënten met de hoogste cliëntwaarde. Het aandeel verwijzingen van de gecertificeerde instellingen neemt juist toe, 3% in de laagste groep versus 24% in de hoogste groep. Ook het aandeel verwijzingen vanuit de rechter is bij hogere
Pagina 8 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
cliëntwaarden aanzienlijk hoger dan bij de lagere cliëntwaarden. Het aandeel verwijzingen vanuit de gemeentelijke toegang blijft redelijk constant en schommelt tussen de 30% en 36%. In de groepen met de lagere cliëntwaarde verwijst de gemeentelijke toegang voornamelijk naar de basis GGZ (Geestelijke Gezondheidszorg), specialistische GGZ en ernstige dyslexie. In de groepen met de hogere cliëntwaarde is voornamelijk verwezen naar behandeling met verblijf, gezinshuizen, en individuele begeleiding.
1.2
Tijdigheid facturatie
De cijfers in deze jaarrapportage zijn gebaseerd op alle facturen die uiterlijk 15 maart 2023 zijn verwerkt. Aanbieders hebben dus minimaal 2,5 maand de tijd gehad om de facturen over de zorg in 2022 in te dienen. In grafiek 5 is de tijdigheid van facturatie in 2021 en 2022 weergegeven. In zowel 2021 als 2022 neemt gedurende het jaar het percentage van de facturen toe dat binnen 1 maand is ingediend. Voor 2022 is dit deels te verklaren doordat er nog geen facturen zijn verwerkt die na 3 maanden zijn binnen gekomen. Deze facturen zullen nog binnen moeten komen, waardoor het totaal gefactureerde bedrag voor 2022 nog licht zal stijgen. In vergelijking met 2021 is het percentage facturen dat binnen 2 maanden is ingediend (de donkerblauwe en lichtblauwe balken in grafiek 5) in het eerste halfjaar lager dan in 2021. Dit kan te maken hebben met de overgang naar de segmenten. Aanbieders hebben een halfjaar de tijd gekregen om deze wijziging in de systemen door te voeren. In het tweede halfjaar verbetert het percentage facturen dat op tijd is ingediend sterker dan in 2021. Dit effect is tweeledig. De contractmanagers zijn sterker gaan sturen op het tijdig indienen van de facturaties en een deel van de facturaties zullen nog binnenkomen.
Pagina 9 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Tijdigheid facturatie: Aantal facturen jan 2021 2022 feb 2021 2022 mrt 2021 2022 apr 2021 2022 mei 2021 2022 jun 2021 2022 jul 2021 2022 aug 2021 2022 sep 2021 2022 okt 2021 2022 nov 2021 2022 dec 2021 2022
40% 32%
23% 19%
45% 39%
13%
31%
13%
44%
26% 19%
52% 43%
11% 39%
20%
9%
18%
52% 44%
22%
11%
24% 29%
9% 8%
23% 28%
11% 10%
24% 25%
12% 22% 21%
56% 55%
19% 14%
51% 54%
27% 24%
10% 10%
56% 59%
24% 20%
12% 9%
56% 58%
24%
13%
62% 64% 66% 69%
20%
Binnen 1 maand
30%
22% 21% 18% 18%
10%
27% 24%
13% 10%
30%
Binnen 2 maanden
24%
7%
9% 4%0%
90%
100%
25% 50%
60%
70%
Binnen 3 maanden
10% 7%
10% 6% 10% 2%
25%
40%
17% 11%
25%
73% 77% 10%
29% 33%
12%
22%
56% 48%
0%
27%
11%
80%
Later dan 3 maanden
Grafiek 5. Tijdigheid facturatie per maand in 2021 en 2022 op basis van het aantal facturen
1.3
Woonplaatsbeginsel (WPB)
Op 1 januari 2022 is het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet gewijzigd. Volgens de nieuwe definitie van het WPB ligt de verantwoordelijkheid van jeugdhulp zonder verblijf bij de gemeente waarin de jeugdige zijn of haar woonadres heeft volgens de Basisregistratie Personen (BRP). Bij jeugdhulp met verblijf is de woonplaats de gemeente waar de jeugdige onmiddellijk voorafgaande aan het verblijf zijn of haar woonadres had volgens de Wet basisregistratie personen. In 2022 zijn er door de nieuwe definitie van het WPB jeugdigen overgedragen aan de regio Holland Rijnland en vertrokken uit de regio, ook hebben er binnen de regio verhuizingen plaatsgevonden. De wijzigingen waar akkoord op is gekregen zijn direct doorgevoerd in de administratie en gefactureerd
Pagina 10 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
aan de betreffende gemeente. Om de administratieve werkzaamheden die hiermee gemoeid zijn zoveel mogelijk te beperken, is er afgesproken de wijzigingen door het woonplaatsbeginsel niet via het berichtenverkeer te corrigeren. Daarnaast kan een bericht geen identificatie krijgen van een wijziging van het woonplaatsbeginsel waardoor een correctie ook niet zichtbaar is in het berichtenverkeer. Zodoende is het effect van het WPB niet uit de data te halen.
1.4
Nee-Tenzij
Wanneer een zorgaanbieder het budgetplafond heeft bereikt maar de zorg van een jeugdige niet kan wachten, kan er een Nee-Tenzij aanvraag worden ingediend om cliëntvolgend budget aan te vragen. In totaal zijn er in 2022 216 Nee-Tenzij aanvragen ingediend voor in totaal 233 unieke cliënten, dat zijn +19% meer aanvragen dan in 2021. Het aantal cliënten waarvoor Nee-Tenzij is aangevraagd ligt zelfs +32% hoger dan vorig jaar (233 cliënten in 2022 ten opzichte van 176 in 2021). Het grootste gedeelte (90%) van de Nee-Tenzij cliënten ontvangt zorg binnen Segment 4. Ambulant, gevolgd door Segment 2. Wonen (5%) en Segment 3. Dagbehandeling en dagbesteding (4%, grafiek 6). Binnen het ambulante segment betreft meer dan 92% van de aanvragen Jeugd-GGZ behandeling specialistisch of individuele begeleiding/behandeling of een combinatie van deze zorgvormen.
Grafiek 6. Aanvragen Nee-Tenzij naar segment
Grafiek 7 toont het aantal Nee-Tenzij aanvragen per gemeente. Hierbij zijn de aanvragen die om welke reden dan ook zijn ingetrokken, niet meegenomen. Het betreft hier enkel de verwerkte aanvragen of aanvragen die in behandeling zijn. De gemeenten Katwijk en Leiden hebben in 2022 de meeste Nee-Tenzij aanvragen ingediend en noteren tevens de grootste stijging ten opzicht van 2021. Het aantal aanvragen vanuit gemeente Katwijk is met +114% gestegen, het aantal aanvragen vanuit gemeente Leiden met +80% gestegen. Vier aanbieders zijn verantwoordelijk voor 73% van het totale aantal aanvragen; Ambulante Jeugdhulp, Family Supporters, Kleen4Care en Massive Care.
Pagina 11 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 7. Nee-Tenzij aanvragen per gemeente
De uiteindelijke kosten die met de Nee-Tenzij regeling gemoeid zijn, kunnen pas inzichtelijk worden gemaakt wanneer de facturatie van de desbetreffende aanbieders volledig is. Pas dan kan worden bepaald welke deel van de zorg niet meer binnen het reguliere budget past en welk deel ten laste komt van de Nee-Tenzij aanvraag. Hiervoor verwijzen we u naar de Jaarverantwoording 2022.
1.5
Expertteam
In de meeste gevallen wordt er gebruik gemaakt van zorg bij gecontracteerde aanbieders. Wanneer een plaatsing bij een niet-gecontracteerde aanbieder noodzakelijk wordt geacht, kan de verwijzer een verzoek indienen bij het Expertteam. Het Expertteam, bestaande uit een afvaardiging van jeugdhulpaanbieders, toeleiders en onderwijs, toetst de aanvraag aan de hand van een beoordelingskader. Op basis van het advies van het Expertteam geeft de Serviceorganisatie Zorg groen of rood licht voor een verdere stap richting niet-gecontracteerde plaatsing. In 2022 zijn 491 Expertteamaanvragen binnengekomen voor in totaal 525 cliënten. Grafiek 8 toont het aantal aanvragen per maand afgezet tegen 2021. In totaal werd bijna 92% van de aanvragen akkoord bevonden of aangehouden.
Pagina 12 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 8. Aanvragen Expertteam per maand
Het aantal aanvragen lag in 2022 iedere maand fors boven het niveau van 2021. Het aantal aanvragen in het tweede halfjaar lag met gemiddeld 47 aanvragen per maand aanzienlijk hoger dan in de eerste helft van het jaar (gemiddeld 35 per maand). In grafiek 9 zijn de aanvragen uitgesplitst naar gemeente. De stijging van het aantal aanvragen is zichtbaar in alle gemeenten, in Leiderdorp (+329%) en Lisse (+273%) is het aantal aanvragen in 2022 het meeste toegenomen. In de gemeente Leiden werden met 113 aanvragen, de meeste aanvragen ingediend, gevolgd door de gemeente Katwijk met 83 aanvragen.
Grafiek 9. Aanvragen Expertteam per gemeente
Pagina 13 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Een deel van de toename van het aantal aanvragen heeft betrekking op de veranderende kijk naar persoonsgebonden budgetten (PGB's) binnen de gemeenten. Waar voorheen voor bepaalde zorgvormen direct voor PGB werd gekozen, wordt nu eerst gedacht aan het Expertteam. Het PGBbeleid is gewijzigd en verordeningen rondom dit onderwerp zijn aangescherpt. Te zien is dat een deel van de aanvragen bij het Expertteam voorheen vanuit PGB bekostigd werden. Doordat ouders liever geen PGB willen beheren of eigenlijk niet over de juiste vaardigheden beschikken, zijn deze omgezet naar Zorg in Natura (ZiN). Het precieze aantal van deze omzetting is niet duidelijk omdat dit niet in iedere aanvraag expliciet wordt benoemd. Ook is een deel van de stijging in het aantal aanvragen te verklaren door de wijziging in het woonplaatsbeginsel. Hierdoor zijn meerdere casussen van buiten de regio naar Holland Rijnland gekomen. Voor kinderen die buiten de regio wonen en daarnaast aanvullende hulpverlening nodig hebben, worden aanvragen bij het Expertteam ingediend.
2021
2022
Begeleiding Behandeling EED GGZ J&O LVB Onbekend
144 0 1 38 2 2 0
322 4 0 48 0 8 2
Begeleiding GGZ J&O LVB Pleegzorg Verblijf Onbekend
6 2 58 1 1 1 0 2
2 11 88 0 1 1 1 4
Ambulant
Verblijf
Onbekend Tabel 1. Aanvragen Expertteam naar type zorg
Tabel 1 toont de verdeling naar type zorg in 2022 en 2021. Het grootste gedeelte van de aanvragen (ruim 78%) betreft ambulante zorg. De enorme toename van het aantal begeleidingsvragen lijkt voort te komen uit de intentie om kinderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, hun school te laten bezoeken of in zorg te houden bij bijvoorbeeld hun pleeggezin of gezinshuis. Ook lijkt het aannemelijk dat er een verband is met de afbouw van de gesloten jeugdzorg. Om kinderen in open groepen binnenboord te houden zou extra begeleiding nodig kunnen zijn. Hetzelfde geldt mogelijk voor de toename van de vraag om zorgboerderijen, dagbestedingslocaties en respijtzorg (tijdelijke overname van de zorgtaken van een mantelzorger). Deze zorgvormen zijn dan bedoeld om te voorkomen dat een verblijfsplek of behandeltraject voortijdig afgebroken moet worden. Ten aanzien van verblijf is het nog steeds zo dat er wat betreft jeugd- en opvoedhulp en GGZ te weinig aanbod is in de regio in verhouding tot de vraag. Ook al is de intentie om minder uit huis te plaatsen, er blijven gezinshuizen en behandelgroepen nodig. En als een kind eenmaal elders woont, is ook alle aanvullende zorg voor rekening van het Expertteam.
Pagina 14 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Het totale budget in 2022 wat via het Expertteam is toegekend bedraagt € 7.12 miljoen, dit betreft in totaal 483 casussen die in 2022 zijn ingediend en die vanuit 2021 doorliepen naar 2022. Van het totaal toegekende budget is 67% uitgenut.
Zorgtype Begeleiding Behandeling GGZ J&O LVB Onbekend
Maximaal budget 2022 € 3.946.156 € 3.501.780 € 9.276 € 363.524 € 15.266 € 29.630 € 26.679
Begeleiding GGZ J&O Pleegzorg Verblijf
€ 3.183.732 € 21.957 € 394.259 € 2.637.331 € 4.777 € 125.408
67% 33%
€ 7.129.888 € 4.757.013 € 2.372.875
Ambulant
Verblijf
Totaal toegekend budget Uitnutting t/m 9 maart 2023 Onbenut budget Tabel 2. Kosten Expertteam 2022 naar zorgtype
Pagina 15 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
2 2.1
Segmenten Algemeen
Sinds 2022 is Jeugdhulp binnen de regio Holland Rijnland ingedeeld in segmenten. De tabel hieronder toont de totale gefactureerde cliëntgebonden bedragen tot en met 15 maart 2023 per segment. Declaraties die na deze datum zijn binnengekomen, zijn niet in dit overzicht verwerkt alsook de nietcliëntgebonden kosten zoals project- en overheadkosten. De gefactureerde bedragen van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem voor Segment 1b. Gesloten, Segment 7. Veiligheid en de crisisbereikbaarheidsdienst zijn in dit overzicht in het lichtgrijs gesommeerd opgenomen als “Alphen ad Rijn & Kaag en Braassem”, zodat de totale cliëntgebonden kosten wel inzichtelijk zijn.
1A. Behandeling met verblijf 1B. Gesloten verblijf 2. Wonen 3. Dagbehandeling & dagbesteding 4. Ambulant 6. Crisis 7. Veiligheid LTA Onbekend Alphen ad Rijn & Kaag en Braassem* Totaal Totaal (excl. Alphen en Kaag)
2020
2021
2022
€ 2.459.137 € 2.016.938 € 10.901.812 € 7.606.860 € 33.751.504 € 567.345 € 6.258.910 € 2.441.961 € 2.046 € 4.250.838 € 70.257.350 € 66.006.512
€ 2.817.537 € 2.535.299 € 10.348.858 € 9.307.095 € 36.196.358 € 574.284 € 6.601.180 € 3.226.883 € 100.665 € 4.179.731 € 75.887.891 € 71.708.160
€ 4.466.911 € 1.348.400 € 13.064.847 € 10.065.000 € 36.367.582 € 415.126 € 6.610.477 € 3.297.660
2022 vs 2021 59% -47% 26% 8% 0% -28% 0% 2%
€ 3.937.151 € 79.573.153 € 75.636.003
-6% 5% 5%
Tabel 3. Totale gefactureerde cliëntgebonden kosten, peildatum 15 maart 2023. * Betreft alleen Segment 1B. Gesloten verblijf, Segment 7 Veiligheid en de crisisbereikbaarheidsdienst
In tabel 3 is Segment 5. Jeugdhulp op school buiten beschouwing gelaten omdat dit geen cliëntgebonden kosten zijn. Voor dit segment wordt niet via het berichtenverkeer op BSN-niveau gefactureerd maar op schoolniveau middels papieren facturen. In totaal is er voor 2022 op peildatum 15 maart 2023 € 1.678.581 gefactureerd voor dit segment. Wat opvalt is de forse stijging bij Segment 1A. Behandeling met verblijf. Deze stijging kan grotendeels worden verklaard door de daling binnen Segment 1B. Gesloten verblijf, de cliënten die hier zijn uitgestroomd worden nu voor een groot deel in open verblijf opgevangen. Voor verdere verklaringen van de afwijkingen en duiding van de data, verwijzen we u naar de volgende paragrafen waarin per segment een verdiepingsslag wordt gemaakt. Voor het totale financiële overzicht verwijzen u naar de Jaarverantwoording 2022.
Pagina 16 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 10. Aantal cliënten per segment
Grafiek 10 toont de cliëntenaantallen per segment. Doordat cliënten binnen één jaar zorg binnen meerdere segmenten kunnen ontvangen, is de som van de cliënten per segment hoger dan het totale aantal unieke cliënten zoals weergegeven op pagina 4. Waar het aantal cliënten binnen Segment 1A. Behandeling met verblijf fors is gestegen, zagen Segment 1B. Gesloten verblijf en Segment 6. Crisis de cliëntenaantallen stevig dalen met respectievelijk -44 en -38%. 91% van alle cliënten ontvangt zorg binnen Segment 4. Ambulant. Het ambulante segment is een omvangrijk segment met uiteenlopende zorgvormen, daarom is in grafiek 10 bij het ambulante segment onderscheid gemaakt in de verschillende zorgvormen. Tabel 4 toont per segment de gemiddelde kosten per cliënt in 2022.
Pagina 17 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
1A. Behandeling met verblijf 1B. Gesloten verblijf 2. Wonen 3. Dagbehandeling & -besteding 4. Ambulant 6. Crisis 7. Veiligheid LTA Onbekend Totaal
2020 € 29.628 € 56.026 € 19.364 € 12.309 € 4.222 € 2.364 € 6.870 € 9.614 € 1.023 € 7.734
2021 € 25.614 € 61.837 € 18.816 € 15.358 € 4.640 € 2.270 € 6.919 € 11.089 € 33.555 € 8.520
2022 € 25.095 € 58.626 € 22.921 € 15.045 € 4.613 € 2.627 € 6.973 € 8.122
2022 vs 2021 -2% -5% 22% -2% -1% 16% 1% -27%
€ 8.773
3%
Tabel 4. Gemiddelde gefactureerde kosten per cliënt
De gemiddelde kosten per cliënt zijn over alle segmenten heen met +3% gestegen (€ 253 per cliënt). Procentueel gezien zijn de gemiddelde kosten binnen Segment 2. Wonen en Segment 6. Crisis het hardst gestegen. De gemiddelde kosten van LTA (Landelijk Transitiearrangement; landelijk gemaakte afspraken met een beperkt aantal jeugdhulpaanbieders met uitzonderlijk aanbod) zijn met -27% aanzienlijk gedaald (gemiddeld bijna € 3.000 per cliënt).
Pagina 18 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
2.2
Segment 1A. Behandeling met verblijf
De cliëntaantallen zijn in 2022 met +61,8% fors gestegen ten opzichte van 2021. De aantallen vertonen gedurende het jaar een stijgende trend, van 64 cliënten in januari tot 84 in december. Grafiek 11 toont de cliëntaantallen per maand in 2022 afgezet tegen 2021 en 2020.
Grafiek 11. Aantal cliënten Segment 1A. Behandeling met verblijf
Tabel 5 toont de verdeling van het aantal cliënten op basis van de hoofdcategorieën. De categorie “Ambulante behandeling ter vervanging van verblijf” is een nieuwe categorie binnen segment 1, de productcodes die hiertoe behoren vielen voorheen onder ambulant.
2020 Ambulante behandeling ter vervanging van verblijf Behandeling met verblijf Totaal
2021
2022
110 110
31 150 178
83 83
2022 vs 2021 36% 62%
Tabel 5. Aantal cliënten naar categorie binnen Segment 1A. Behandeling met verblijf
Pagina 19 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
De toename van het aantal cliënten binnen segment 1A kan slechts deels worden verklaard door de toevoeging van de ambulante component ter voorkoming van uithuisplaatsing. Er is ook een forse stijging van +36% zichtbaar van het aantal cliënten binnen de zorgvorm “Behandeling met verblijf” (van 110 cliënten in 2021 naar 150 cliënten in 2022). Voor deze stijging zijn een drietal verklaringen: -
Meer aanmeldingen van zeer complexe jongeren met een klinische hulpvraag. Afschaling van de gesloten jeugdzorg (zie paragraaf 2.3). Ook binnen de dienstomschrijving “Behandeling met verblijf” is in 2022 een productcode opgenomen die voorheen onder ambulante jeugdhulp werd weggeschreven. De producten “Tien voor Toekomst” en “Intensieve Ambulante Gezinsbehandeling” (IAG) zijn nieuw binnen segment 1A.
Gefactureerde kosten per maand binnen Segment 1A. Behandeling met verblijf (afwijking t.o.v. 2021 in %) € 600.000 100%
€ 500.000
79%
45% 59%
81%
€ 400.000 41%
€ 300.000
100%
120%
-10%
55%
61%
2%
€ 200.000 € 100.000 €0 Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
2020
2021
2022
Aug
Sep
Okt
Nov
Dec
Grafiek 12. Gefactureerde kosten per maand binnen Segment 1a. Behandeling met verblijf
In Grafiek 12 is zichtbaar dat de gefactureerde kosten in januari en februari nog op of onder de bedragen van 2021 en 2020 lagen, vanaf maart lopen de kosten op tot bijna € 500.000 in augustus 2022. De afschaling van de gesloten jeugdzorg is direct terug te zien in de gefactureerde kosten. Veel jeugdigen die zijn uitgestroomd vanuit de gesloten jeugdzorg zijn direct ingestroomd in segment 1A. De gemiddelde cliëntkosten liggen echter een stuk lager dan voorgaande jaren (grafiek 13), dit wordt veroorzaakt door de component “Ambulante behandeling ter vervanging van verblijf” die in 2022 is toegevoegd aan Segment 1A. Dit ambulante product is relatief gezien veel goedkoper dan “Behandeling met verblijf”, waardoor de gemiddelde kosten per cliënt dalen.
Pagina 20 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 13. Gemiddelde kosten per cliënt per maand binnen Segment 1a. Behandeling met verblijf
Inkoopdoelen Eén van de inkoopdoelen in 2022 van segment 1 is “Zo thuis mogelijk”. In de periode van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2025 is er een daling te zien in het aantal jeugdigen dat behandeling met verblijf ontvangt en een stijging van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van ambulante alternatieven, vallend onder de dienstomschrijving “Intensieve ambulante behandeling ter vervanging van verblijf”. Zodoende blijven jeugdigen in hun vertrouwde en veilige omgeving qua school en sociaal netwerk of gaan zij sneller terug. Dit inkoopdoel is in 2022 (nog) niet behaald, het aantal jeugdigen in verblijf is in 2022 met +36% fors toegenomen.
Pagina 21 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
2.3
Segment 1B. Gesloten verblijf
Het totaal aantal cliënten wat in 2022 binnen gesloten verblijf heeft verbleven, lag in 2022 met -44% fors lager ten opzichte van 2021. Grafiek 14 toont het aantal cliënten in zorg per maand binnen dit segment.
Grafiek 14. Aantal cliënten Segment 1B. Gesloten verblijf. *Waarschijnlijk komen er nog facturen binnen voor december, op kleine aantallen kunnen deze facturen van grote invloed zijn.
In bovenstaande grafiek is duidelijk zichtbaar dat het aantal cliënten een significante neerwaartse trend laat zien in 2022. Waar het aantal cliënten in januari 2022 nog nagenoeg gelijk lag aan het aantal cliënten in januari 2021 en januari 2020, lag het aantal in december 2022 -78% onder het niveau van de afgelopen twee kalenderjaren. Ook de gefactureerde kosten nemen sterk af in 2022 (grafiek 15). Dit komt doordat er in 2022 minder nieuwe trajecten zijn gestart; van 28 nieuwe trajecten in 2021 naar 8 nieuwe trajecten in 2022, een daling van -71%. Tevens is de gemiddelde trajectduur afgenomen; van 26 weken in 2021 naar 16 weken in 2022, een daling van -39%.
Pagina 22 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 15. Gefactureerde kosten per maand binnen Segment 1B. Gesloten verblijf. *Waarschijnlijk komen er nog facturen binnen voor december, op kleine aantallen kunnen deze facturen van grote invloed zijn.
Grafiek 16 toont de gemiddelde kosten per client per maand. In april tot en met juli lagen de gemiddelde kosten per maand nog ongeveer +30% hoger dan in dezelfde maanden een jaar geleden, vanaf augustus liggen de gemiddelde kosten onder het niveau van 2021.
Grafiek 16. Gemiddelde kosten per cliënt per maand binnen Segment 1B. Gesloten verblijf. *Waarschijnlijk komen er nog facturen binnen voor december, op kleine aantallen kunnen deze facturen van grote invloed zijn.
Pagina 23 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Inkoopdoelen Het belangrijkste speerpunt in 2022 binnen segment 1B was “Het aantal gesloten plaatsingen wordt zoveel mogelijk voorkomen; het aantal gesloten plaatsingen gaat omlaag”. Het aantal cliënten wat in 2022 in de regio Holland Rijnland binnen een gesloten instelling heeft verbleven bedroeg 23, in 2021 waren dit nog 41 cliënten. Daarnaast is er in de loop van 2022 een forse afname zichtbaar. In januari 2022 zaten er nog in 20 jeugdigen in gesloten verblijf, dit aantal werd iedere maand minder tot slechts 4 jeugdigen in december 2022 (waarschijnlijk loopt dit aantal nog op doordat sommige aanbieders niet binnen de gestelde termijn hebben gefactureerd). Dit inkoopdoel is bereikt.
2.4
Segment 2. Wonen
Het totale aantal cliënten in 2022 ligt met +3,6% 20 cliënten boven het aantal van 2021. De grafiek hieronder toont het aantal cliënten per maand. Opvallend hierin is de daling die halverwege het jaar is ingezet, hiervoor is geen duidelijke verklaring te benoemen.
Grafiek 17. Aantal cliënten Segment 2. Wonen
Pagina 24 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Tabel 6 toont de cliëntenaantallen naar hoofdcategorie. Met name het aantal jeugdigen binnen gezinshuizen is met +29% fors toegenomen. Ook het aantal jeugdigen binnen pleegzorg zag met +2% een lichte stijging in 2022. Er zijn 19 cliënten vanuit het Expertteam binnen Gezinshuizen in zorg en 8 in pleegzorg (waarvan 6 cliënten door het wijzigen van het woonplaatsbeginsel).
Gezinshuis Pleegzorg Jeugdhulp met verblijf overig Totaal
2020 52 339 219 563
2021 52 343 202 550
2022 67 350 194 570
2022 vs 2021 29% 2% -4% 4%
Tabel 6. Aantal cliënten naar categorie binnen segment 2
Grafiek 18. Gefactureerde kosten per maand binnen Segment 2. Wonen
De gefactureerde kosten waren in 2022 iedere maand hoger dan in 2021 en 2020 (grafiek 18). Wel liggen de gefactureerde kosten in de tweede helft van 2022 met gemiddeld € 165.000 per maand, aanzienlijk lager dan in de eerste helft van het jaar, maar nog steeds boven het niveau van 2021 en 2020. Dit wordt mogelijk veroorzaakt door een toename van het aantal maatwerkcontracten wat via het Expertteam is toegewezen.
Pagina 25 van 48
Jaarrapportage Jeugdhulp Holland-Rijnland 2022
Grafiek 19. Gemiddelde kosten per cliënt per maand binnen Segment 2. Wonen
Inkoopdoelen Eén van de inkoopdoelen van 2022 was “Meer jeugdigen in gezinsgerichte woonvormen onderbrengen”. Het aantal jeugdigen in gezinshuizen en pleegzorg is toegenomen. In 2021 verbleef 71,8% van de jeugdigen in segment 2 in een gezinsgerichte woonvorm, in 2022 lag dit percentage op 73,2%. Het meer kleinschalig opvangen van jeugdigen neemt toe. Het inkoopdoel van een toename van 5 plekken in een kleinschalige woonvorm is dit jaar nog niet behaald. In 2022 is het hiervoor gereserveerde budget toegewezen aan een pilot waarin een nieuwe kleinschalige voorziening door Cardea is opgezet; de Cardea Community. Vanaf 2023 zullen hier wel kinderen in zorg genomen kunnen worden. Hier zijn 5 plekken beschikbaar. Naar verwachting zal dit doel dus in 2023 worden gerealiseerd. In 2022 is het budgetplafond voor het inzetten van pleegzorg losgelaten. Hiermee willen we de financiële hindernissen voor het inzetten van deze vorm van zorg wegnemen. Helaas is de inzet van pleegzorg nog weinig toegenomen. Dit hangt samen met een gebrek aan pleegouders. In gesprek met de zorgaanbieders wordt onderzocht hoe deze vorm van zorg verder kan groeien.