Db01 Raadsbrief Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland.pdf
Tekst van het document
Raadsbrief
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland aan: datum:
de raad van de gemeente Hillegom
ons kenmerk: Z-25-444293 datum collegevergadering: 1 juli 2025 Mevr. C.J. Hoekstra portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: embargo: programma:
Marijke Waterreus m.waterreus@hltsamen.nl ☐ Leefomgeving
In 2021 stelden de samenwerkende RES-partijen van Holland Rijnland de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 vast. Hierin legden zij de ambities vast voor opwek van duurzame elektriciteit, besparing, warmte en mobiliteit om invulling te geven aan onderdelen van het nationale Klimaatakkoord. Er zijn stappen gezet om deze ambities te realiseren. Maar om de doelen voor 2030 en 2050 daadwerkelijk te behalen, is er nog veel werk te verrichten. Daarnaast is het steeds duidelijker dat energie niet als één losse opgave valt te benaderen. Er is een integrale afweging nodig met verschillende andere opgaven zoals woningbouw, behoud van landschappelijke kwaliteit of duurzame mobiliteit. De keuzes die in de regio worden gemaakt, bepalen hoelang netcongestie doorwerkt in de gemeenten in de regio. Om die reden is in 2023 de overstap gemaakt van een Energiestrategie naar het bredere Energieprogramma. Hiermee is de aanpak verbreed en uitgebreid. Naast de pijlers warmte en opwek is ook het energiesysteem als geheel een belangrijk onderdeel van de samenwerking. Voor u ligt de Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland. Vanuit Nationaal Programma RES is afgesproken dat alle RES-regio’s de voortgang systematisch elke twee jaar in beeld brengen en dit vastleggen in een document.
Dit voortgangsbericht gaat – in tegenstelling tot het bericht van 2023 – expliciet in op het energiesysteem als onderdeel van het Energieprogramma. Dit onder meer als input voor landelijke monitoring en analyse. Het voortgangsbericht per regio beoogt inzichtelijk te maken wat de stand van zaken is in de realisatie van de ambities over de periode van 2023 en 2024: waar staan we nu, wat hebben we bereikt en wat is er aanvullend nodig om de doelstellingen te behalen? De provincie Zuid Holland onderzoekt de mogelijkheden voor het plaatsen van Small Modular Reactors (SMR's), ook wel modulaire kerncentrales, als onderdeel van de energietransitie. De provincie heeft een plan van aanpak opgesteld om de potentie van SMR's in de regio te onderzoeken, met betrokkenheid van gemeenten en andere stakeholders. Hillegom heeft via Holland Rijnland
1
aangegeven dat ze mee wil werken aan het onderzoek voor Small Modular Reactors (SMR’s).
Bijlage: Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
2
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
Holland Rijnland is een regio van dertien gemeenten in de Randstad van de kust tot in het Groene Hart. We werken samen en geven uitvoering aan opgaven op het gebied van ruimte, wonen, economie, landschap, mobiliteit en maatschappij.
Voorwoord Voor u ligt het Voortgangsbericht 2025 van de
zien we positieve ontwikkelingen: de samenwerking
Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland.
tussen gemeenten, provincie en netbeheerders
Twee jaar na het vorige voortgangsbericht delen
intensiveert, aan de warmtetransitie wordt hard
we opnieuw de stand van zaken in onze regio. Dit
gewerkt om de komst van warmtenetten mogelijk
document biedt inzicht in wat we hebben bereikt,
te maken en er is een gezamenlijk aanpak voor
welke uitdagingen nog voor ons liggen en waar we
netcongestie. De Taskforces helpen gemeenten
de komende periode extra op zullen inzetten.
om projecten van de grond te krijgen.
Sinds de vaststelling van RES 1.0 in 2021 zijn we als regio
Om de energietransitie te realiseren, is actie
voortvarend aan de slag gegaan om bij te dragen
nodig van alle partijen: gemeenten, provincie,
aan de nationale klimaatdoelen: 55% CO2-reductie in
netbeheerders, ondernemers en inwoners. Dit
2030 en klimaatneutraal in 2050. De energietransitie is
vraagt om durf, investeringen en samenwerking
echter geen rechtlijnig proces. Nieuwe ontwikkelingen,
over de grenzen van beleidsterreinen heen. Alleen
zoals de toenemende druk op het elektriciteitsnet, de
zo kunnen we de energietransitie blijven versnellen
noodzakelijke versnelling van de warmtetransitie en
en Holland Rijnland voorbereiden op een duurzame
de behoefte aan ruimtelijke afstemming, vragen om
toekomst.
een integrale aanpak. Daarom werken we sinds 2023 niet alleen vanuit de RES, maar binnen het bredere
Laten we samen voortbouwen op de inzet en
Energieprogramma Holland Rijnland. Dit programma
resultaten tot nu toe. Door samen te werken
legt naast duurzame opwek en warmte ook de
en knelpunten aan te pakken, brengen we de
nadruk op het energiesysteem als geheel, inclusief
energietransitie stap voor stap dichter bij realisatie.
netcongestie en energie-infrastructuur. Hoewel we belangrijke stappen hebben gezet, blijft de opgave groot. De beoogde 1,14 TWh duurzame opwek in 2030 is nog niet binnen handbereik. Tegelijkertijd
Yvonne van Delft
Voorzitter bestuurlijk overleg RES Holland Rijnland Portefeuillehouder Energie, Dagelijks Bestuur Holland Rijnland
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
2
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
4
2.
Terugblik energieprogramma
5
3.
Voortgang per uitvoeringslijn
8
3.2
Warmte
14
3.3
Duurzame Opwek
20
3.4
Besparing
28
3.5
Mobiliteit
31
3.1
Energiesysteem
8
3.6 Communicatie & participatie
34
3.7
35
Data & monitoring
Bijlage
Projecten van Taskforces sinds april 2024 tot december 2024
36
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
3
1. Inleiding Wat is het doel van dit voortgangsbericht?
en opwek is ook het energiesysteem als geheel
onderlinge bestuurlijk gesprek tussen de RES-
In 2021 stelden de samenwerkende RES-
een belangrijk onderdeel van de samenwerking.
partijen. En het kan uiteraard worden ingezet om
partijen van Holland Rijnland de Regionale
Dit voortgangsbericht gaat – in tegenstelling
breder binnen en buiten de regio te informeren.
Energiestrategie (RES) 1.0 vast . Hierin legden
tot het bericht van 2023 – dan ook expliciet in
Met alle RES-regio’s binnen de provincie Zuid-
zij de ambities vast voor opwek van duurzame
op het energiesysteem als onderdeel van het
Holland is afgesproken dat we 31 december 2024
elektriciteit, besparing, warmte en mobiliteit.
Energieprogramma.
als peildatum hanteren.
realiseren. Maar om de doelen voor 2030 en
Het voortgangsbericht maakt duidelijk wat de
2050 daadwerkelijk te behalen, is er nog veel
stand van zaken is in de realisatie van onze
Leeswijzer
werk te verrichten. Daarnaast is het steeds
ambities over de periode van 2023 en 2024: waar
Dit hoofdstuk schetst de context van de
duidelijker dat energie niet als één losse
staan we nu, wat hebben we bereikt en wat is er
voortgangsrapportage. Hoofdstuk 2 geeft een
opgave valt te benaderen. Er is een integrale
aanvullend nodig om de doelstellingen te behalen?
overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen
afweging nodig met verschillende andere
Het voortgangsbericht is constaterend van aard. Er
en voortgang. De hoofdstukken daarna
regionale opgaven zoals woningbouw, behoud
worden dus geen nieuwe of aangepaste ambities,
geven per thema (uitvoeringslijnen) een
van landschappelijke kwaliteit of duurzame
keuzes of kaders voorgesteld.
gedetailleerde weergave van de stand
1
Er zijn stappen gezet om deze ambities te
mobiliteit. De keuzes die in de regio worden
van zaken: energiebesparing, mobiliteit,
gemaakt, bepalen hoelang netcongestie
Het Nationaal Programma RES (NP RES) vraagt alle
duurzame opwek (DOE), zon op dak, warmte
doorwerkt in deze regio.
dertig RES-regio’s in Nederland om tweejaarlijks
en communicatie & participatie.
een voortgangsbericht op te stellen. Dit is onder
Per thema worden – naast de voortgang en
Om die reden is in 2023 de overstap gemaakt
andere nodig om te monitoren hoeveel de RES’en
een analyse daarvan – ook een vooruitblik
van een Energiestrategie naar het bredere
bijdragen aan het landelijk klimaatakkoord.
en een reflectie gegeven op wat nodig is om
Energieprogramma. Hiermee is de aanpak
Daarnaast is het beeld dat uit deze rapportage
verdere stappen te zetten.
verbreed en uitgebreid. Naast de pijlers warmte
volgt een belangrijk aanknopingspunt voor het
1
De RES is (een samenwerking) van de Gemeenten Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten, Zoeterwoude, Provincie Zuid-Holland, hoogheemraadschap van Rijnland en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Netbeheerders Liander en Stedin en de Omgevingsdienst West-Holland hebben hieraan bijdragen geleverd.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
4
2. Terugblik energieprogramma In 2018 werd het Nationaal Klimaatakkoord
op de mate waarin netcongestie een rol speelt.
Het handelingsperspectief volgt op de analyse
vastgesteld, waarin dertig regio’s in Nederland
Ook Holland Rijnland heeft hiermee te maken: het
van waar de impact op netcongestie het grootst
de opdracht kregen een eigen regionale
elektriciteitsnet heeft zijn maximale capaciteit
is en waar gemeenten invloed op hebben. De
energiestrategie (RES) op te stellen. Het werken
voor stroomafname bereikt. Eind 2024 maakte
collectieve warmtetransitie, duurzame mobiliteit
op regionaal niveau werd gezien als een manier
de nationale netbeheerder TenneT bekend dat
en netneutraal bouwen worden daarom extra
om de energietransitie effectief te bevorderen.
ook in Zuid-Holland sprake is van netcongestie.
belangrijk. In deze regio is de impact van
Holland Rijnland is een van deze regio’s, waar
Liander had eerder al aangegeven dat dit ook in
collectieve warmte het grootst. De inzet van
gemeenten, provincie, hoogheemraadschap en
grote delen van het bedieningsgebied van Holland
collectieve warmtebronnen vervangt voor een
netbeheerder samenwerken aan de RES. Daarbij
Rijnland een knelpunt is. Dit heeft gevolgen voor
groot deel het elektriciteitsverbruik door individuele
kon worden voortgebouwd op het eerder gesloten
vrijwel alle ontwikkelingen in de regio, zowel nu
warmtepompen, waardoor er in de toekomst meer
Regionaal Energieakkoord uit 2017. In 2021 werd de
als in de toekomst. Hoewel beide netbeheerders
ruimte op het net is.
RES 1.0 vastgesteld, waarin afspraken zijn gemaakt
werken aan uitbreiding en verzwaring van het
over de opwek van duurzame elektriciteit,
elektriciteitsnet, blijft dit een langdurig proces
energiebesparing, warmte en mobiliteit. In de
en zal dit niet alle toekomstige ontwikkelingen
besluitvorming zijn moties en amendementen
kunnen opvangen. Er is bovendien een reëel risico
aangenomen. Dit betekent dat raden uiteindelijk
dat na afronding van geplande netuitbreidingen
niet eenduidig hebben besloten over de RES 1.0.
richting 2035 opnieuw congestie ontstaat door de toenemende elektrificatie.
De keuzes die in de regio worden gemaakt, bepalen in welke mate we gebruik maken van
Om met deze uitdagingen om te gaan, werkt
lokaal opgewekte energie (zowel elektriciteit als
de regio samen met gemeenten, provincie en
warmte) en in welke mate we afhankelijk blijven
Liander aan strategieën en oplossingen. Dit
van energiebronnen buiten de regio. De inrichting
gebeurt aan de hand van het Toekomstbeeld
van het energiesysteem bepaalt de mate van
Energiesysteem 2050. En er wordt gewerkt aan
efficiëntie, flexibiliteit en veerkracht. Daarbij zullen
een handelingsperspectief. Dit is de ActieAgenda
deze keuzes in toenemende mate invloed hebben
die in 2025 aan de colleges wordt voorgelegd.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
Haalbaarheid van projecten vergroten met Taskforces Om de realisatie van projecten te versnellen, is
ondersteuning essentieel. Drie Taskforces – Warmte, Opwek en Netcongestie - ondersteunen gemeenten bij het oplossen van operationele vraagstukken en het vergroten van de haalbaarheid van projecten. Het zijn experts die gemeenten kunnen inzetten bij vraagstukken waarvoor ze extra ondersteuning kunnen gebruiken. Met de Taskforces vergroten we de uitvoeringskracht van gemeenten en zorgen we voor kennisopbouw. Gemeenten leren van elkaars projecten. Voor een volledige lijst van projecten, zie bijlage.
5
Systeem
Om een toekomstbestendig regionaal energie systeem te ontwikkelen, is een samenhangende aanpak nodig die rekening houdt met verschillende
vinden van slimme oplossingen in de bestaande
ondersteuning is voor gemeenten, onder meer
infrastructuur (zoals energyhubs, opslag, et cetera).
op het gebied van communicatie en participatie.
Warmte
Door vroegtijdig inwoners en belanghebbenden te betrekken en duidelijkheid te bieden over de
De warmtetransitie is een cruciale pijler binnen
financiële haalbaarheid van warmtesystemen,
diverse energiedragers. Energieopwekking staat
het energiesysteem en speelt een belangrijke rol
kunnen knelpunten worden verminderd en kan
niet op zichzelf, maar is nauw verbonden met
in de beheersing van netcongestie. In de regio
de transitie versneld worden. Gemeenten maken
vraag, omvorming, opslag, transport en de
komen er naar verwachting 80.000 woningen bij
gebruik van de Taskforce Warmte van Holland
capaciteit van het energiesysteem als geheel en
tot 2050. Tegelijkertijd gaan we ervanuit dat het
Rijnland waar ze dit nodig achten.
het elektriciteitsnet in het bijzonder. Daarnaast
energieverbruik van woningen met 25 procent
zijn andere ruimtelijke ontwikkelingen, zoals
afneemt door isolatie. Naar verwachting zal in
In deze periode is ook gewerkt aan meer inzicht
woningbouw, economische groei en mobiliteit,
2050 ongeveer 60 procent van de woningen
in welke randvoorwaarden nodig zijn voor de
direct van invloed op het energiesysteem.
worden verwarmd via een warmtenet.
warmtetransitie. Holland Rijnland nam samen met
schaalniveaus - van lokaal tot nationaal - en
de Provincie Zuid Holland en de regio’s RotterdamOm deze samenhang te borgen, werd in 2023
Omdat warmtebronnen, transport- en distributie
Den Haag en Drechtsteden het initiatief om hierover
de pijler Energiesysteem toegevoegd aan het
netten en warmtevraag samen een systeem
het gesprek in Zuid-Holland met het Rijk te openen.
Energieprogramma Holland Rijnland, als vervolg
vormen dat gemeentegrenzen overstijgt,
Dit resulteerde in aanbevelingen aan het Rijk om de
op het eerdere RES-ondersteuningsprogramma.
is regionale samenwerking essentieel. Het
warmtetransitie in Zuid-Holland vlot te trekken. Het
Dit programma richt zich niet alleen op de
ontwikkelen van een gezamenlijk toekomstbeeld
is nodig dat de randvoorwaarden voor inwoners
warmtetransitie en grootschalige duurzame opwek,
helpt bij het optimaal benutten van de warmte
op orde komen en collectieve warmte financieel
maar ook op het energiesysteem als geheel.
potentie in de regio en draagt bij aan een
aantrekkelijk genoeg is om daarvoor te kiezen.
efficiënte ontwikkeling van het warmtesysteem.
Ook werkte de regio mee aan het warmtebod van
De Taskforce Netcongestie helpt gemeenten in
Dit vraagt om samenwerking, inzicht in onderlinge
de Warmtealliantie. Dit bod maakt inzichtelijk
vraagstukken die opspelen bij de ontwikkeling
afhankelijkheden maar ook ruimte voor gemeenten
dat de doelstelling zoals beschreven in het
van de energie-infrastructuur, zoals onderstations.
om de warmtetransitie lokaal vorm te geven.
klimaatakkoord kan worden behaald wanneer
Daarnaast wordt de Taskforce ingezet bij het
Daarnaast is het van belang dat er voldoende
deze randvoorwaarden op orde zijn.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
6
Opwek elektriciteit
in het voorjaar van 2024 de Routekaart RES
Het RES-bod om in 2030 op jaarbasis 1,14 TWh
Elektriciteit vast. Conform deze Routekaart werkt
duurzame elektriciteit op te wekken, is niet binnen
de provincie nu aan het vaststellen van nieuwe
bereik. Per eind 2023 (de meest actuele cijfers van
zoekgebieden voor grootschalige windenergie,
Klimaatmonitor.nl) realiseerde Holland Rijnland
via een omgevingseffectrapportage (OER) en
0,21 TWh jaarlijkse opwekking van hernieuwbare
aanpassing van het provinciale omgevingsbeleid.
elektriciteit. Dit betreft 18,4 procent van het RES-
Gemeenten, individueel en verenigd in de regio,
bod voor 2030. De verwachting is dat daar in 2024
kunnen voor deze aanpassing op verschillende
en de eerste helft van 2025 nog een (beperkte)
wijzen en momenten inbreng leveren. Het
hoeveelheid aan is toegevoegd, met name door
definitieve besluit van Provinciale Staten wordt
zon-op-dakprojecten. Belemmeringen, zoals een
verwacht in april 2026. Voorbereidingen voor deze
tekort aan geschikte locaties voor zonnevelden
besluitvorming zijn volop gaande.
en windturbines, en wisselend draagvlak binnen gemeenten, vormen uitdagingen. Afhankelijk
De Taskforce Opwerk ondersteunt gemeenten met
van de groei van zonne-energie in de komende
technische en participatie vraagstukken rondom
jaren zijn in de regio naar verwachting ook enkele
duurzame energieprojecten.
tientallen windturbines nodig om het RES-bod te kunnen halen. Binnen de regio wordt gezocht naar mogelijkheden om het realisatietempo van de duurzame opwek te verhogen. Diverse gemeenten in de regio onderzoeken door middel van participatietrajecten het draagvlak en de voorkeuren van hun bevolking rondom duurzame energieprojecten. Provincie Zuid-Holland stelde
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
7
3. Voortgang per uitvoeringslijn Congestie en bovenlokale samenhang
Dit hoofdstuk gaat nader in op de stand van zaken
Energieakkoord van Holland Rijnland (2017) is
per uitvoeringslijn van het Energieprogramma
de stevige ambitie gezet om in 2050 voor 80%
Holland Rijnland. Per uitvoeringslijn benoemen we
zelfvoorzienend te zijn als regio. Dat betekent
plekken in Nederland – steeds vaker de grens van
eerst de ambities, zoals opgenomen in de
dat 80% van de benodigde energie afkomstig
het huidige energiesysteem bereikt, met name
RES 1.0. Vervolgens beschrijven we de voortgang
is uit regionale duurzame bronnen. Dit is in
door netcongestie. Het elektriciteitsnet heeft zijn
en stand van zaken. Dit is zo veel mogelijk
hoge mate bepalend voor de toekomstige
maximale capaciteit bereikt. Deze congestie kent
cijfermatig onderbouwd en geïllustreerd aan de
energiehuishouding binnen onze regio en het
geen eenvoudige oplossingen of antwoorden.
hand van de meest recente data. Deze data zijn
bijbehorende energiesysteem.
Bovendien zal deze naar verwachting langjarig
In Holland Rijnland wordt – net als op andere
aanhouden en vormt daarmee een nieuwe
voornamelijk afkomstig uit landelijke bronnen (onder meer de Nationale Klimaatmonitor).
Het energiesysteem staat de afgelopen tijd
realiteit waar de regio mee moet omgaan. Hoewel
Vervolgens duiden we de voortgang, waarbij we
nadrukkelijk in de belangstelling. Dit is niet alleen
het perspectief op korte termijn dus beperkt is,
ingaan op de koers ten opzichte van de regionale
omdat de kernopgaven van de oorspronkelijke
vraagt het perspectief op langere termijn om
ambities en we toelichting geven op de factoren
RES (opwek duurzame elektriciteit op land
keuzes maken en actie. Dat is een belangrijke inzet
die de voortgang en stand van zaken bepalen.
en warmtetransitie in gebouwde omgeving)
van de regio. Juist omdat de ontwikkeling van
Tot slot benoemen we wat eventueel aanvullend
onderdeel zijn van het systeem als geheel, en
het regionale energiesysteem een bovenlokale
nodig is om de ambities uit de RES 1.0 te realiseren.
dus samenhangen. Ook de huidige netcongestie
opgave is. Lokale keuzes, bijvoorbeeld de
benadrukt het belang van de ontwikkeling van
keuze in warmtetechnieken, of verduurzaming
het (regionale) energiesysteem als geheel.
van bedrijventerreinen, hebben bovenlokale
Het Energieprogramma Holland Rijnland, zoals
effecten. Het energiesysteem houdt zich niet aan
vastgesteld in de Commissie DEG op 23 juni 2023,
gemeentelijke grenzen. Dat vraagt om regionale
is hiermee in lijn.
samenwerking en afstemming, bijvoorbeeld bij het
3.1 Energiesysteem Ambitie en ontwikkelingen
ontwikkelen en benutten van geothermie.
De RES 1.0 omvat een duiding van het energie systeem als geheel, inclusief de complexiteit
Met het oog op bovenstaande ontwikkelingen,
van de samenhangende keuzes op onderdelen.
besteedt dit voortgangsbericht – anders dan
Netcongestie heeft effect op nagenoeg
Maar de RES 1.0 kent geen (kwalitatieve) ambitie
in het voortgangsbericht van 2023 – dan ook
alle ontwikkelingen in de regio, zowel nu als
op het gebied van het energiesysteem. In het
aandacht aan het energiesysteem als geheel.
in de toekomst. Deze netcongestie geldt nu
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
8
Stand van zaken
voornamelijk voor afname, niet voor teruglevering
uitbreidingen van Liander en Tennet (in 2032) er
(zie capaciteitskaart Netbeheer Nederland). Liander
enkele jaren later wéér netcongestie ontstaat. Dat
en TenneT werken op meerdere locaties in de regio
gebeurt als we het huidige pad van elektrificatie
huidige energiemix en de energiemix van het
aan het verzwaren en uitbreiden van het netwerk
blijven volgen en er niet wordt gekozen voor het
Toekomstbeeld Holland Rijnland. Het huidige
om deze congestie tegen te gaan. Echter, het
afvlakken van de piekvraag naar elektriciteit. Dit kan
energiesysteem is nog voornamelijk fossiel
versterken van het net heeft een lange doorlooptijd
met alternatieven zoals aardwarmte en regionale
en 8% hernieuwbaar. Het Toekomstbeeld
en zal niet voldoende zijn om alle ontwikkelingen te
warmtenetten, andere vormen van vervoer en slim
energiesysteem is 100% hernieuwbaar
faciliteren. Er is namelijk een hoog risico dat na alle
laden en door buffer- en opslagmogelijkheden.
(fossielvrij) en 80% energieneutraal.
Energiemix huidig energiesysteem
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
Er zit nog een zeer groot verschil tussen de
Energiemix Toekomstbeeld energiesysteem
9
Huidige werkzaamheden
Vanuit de regio werken we zowel aan de korte als lange termijn van het toekomstige energiesysteem. Hierbij bewaken we de samenhang die nodig is om tot een toekomstbestendig regionaal energiesysteem te komen: de verschillende dragers (warmte, duurzame elektriciteit en duurzame gassen), de verschillende sectoren (gebouwde omgeving, landbouw, mobiliteit en industrie) en de verschillende schaalniveaus (lokaal, bovenlokaal, regionaal, provinciaal, landelijk). Daarbij is het doel om tijdig de juiste keuzes te maken voor de inzet van verschillende duurzame energiebronnen en hun toepassingen. Hiermee worden suboptimale
Samenhang in het energiesysteem
in relatie tot congestie. Zicht houden op lange en korte termijn
Korte termijn Spoor 1
Spoor 2
bouwen
oplossingen
Sneller
Slimme
Lange termijn Spoor 3
Prioriteiten
Spoor 4
Energyhubs
versnellen
contracten
stations
en groeps-
op vier sporen uit de Landelijke Actieagenda
Netcongestie: (1) Sneller bouwen, (2) Slimmer benutten, (3) Prioriteren en (4) Integraal programmeren.
Energie en Klimaat (nMIEK en pMIEK). Deze programma’s bepalen welke grootschalige energie-infrastructuurprojecten bijzondere
meren
aan de bouw van het hoogspanningsstation in de
program-
en het voorkomen van vertraging. Denk hierbij Barrepolder (pMIEK) of het warmtesysteem Holland Rijnland als onderdeel van het Warmtesysteem
Energiesysteem:
Toekomstbeeld en
handelsperspectief
Zuid-Holland (nMIEK). (4) Integraal programmeren Voor het Integraal programmeren zoals beschreven in de Landelijke Aanpak
(1) Sneller bouwen en (2) slimmer benutten
werken de verschillende RES-partijen samen
provinciale Meerjarenprogramma’s Infrastructuur,
aandacht krijgen vanuit maatschappelijk belang
oplossingen voorkomen.
Voor het technische infrastructuurbeheer
De regio is betrokken bij de nationale en
Integraal
Taskforce Netcongestie Bouw
(3) Prioriteren
Netcongestie, is onlangs een toekomstbeeld
De Taskforce Netcongestie werkt aan oplossingen
voor het energiesysteem in 2050 ontwikkeld. Dit
voor knelpunten in het energiesysteem. Hierbij
toekomstbeeld schetst hoe regionale ambities
zijn er twee belangrijke sporen: het versnellen
kunnen worden gehaald. Het biedt daarnaast
van de bouw van het elektriciteitsnet en het
inzicht in de energievraag van verschillende
slimmer benutten van het netwerk. Gemeenten
sectoren in 2050, evenals de benodigde
worden ondersteund bij concrete projecten
energiedragers en infrastructuur. Verder is er
voor uitbreiding van het elektriciteitsnet en bij
aandacht voor de ruimtelijke impact van deze
versnelling van de ontwikkeling en de realisatie
ontwikkelingen. Het toekomstbeeld gaat zo veel
van nieuwe energie-infrastructuurprojecten.
mogelijk uit van de nu bekende sectorale plannen
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
10
die voldoende concreet zijn en van de ambities
Deze Actieagenda richt zich op de tien thema’s
van de regio op het gebied van woningbouw,
die het meeste impact hebben op de ontwikkeling
bedrijvigheid, mobiliteit en economie.
van het energiesysteem (zie tabel op de volgende pagina). Hoewel de actieagenda een tijdshorizon
Belangrijk referentiepunt hierin is het regionaal
kent op lange termijn, vragen ze veelal om
ontwikkelde ‘Toekomstbeeld Energiesysteem
concrete acties op de korte termijn (komende
2050’. Dit omvat een eerste verkenning van het
twee tot drie jaar).
verwachte energiesysteem in 2050 op basis van huidige ambities, beleid en plannen. Dit Toekomstbeeld is bedoeld als richtlijn voor de afstemming, waar nodig, van lokale acties en beleidskeuzes, op regionaal niveau. Om dat invulling te geven, werken we momenteel aan de Regionale Actieagenda Energiesysteem. Die omvat alle beleidsvelden in de fysieke leefomgeving.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
11
Kernpunten Actieagenda toekomstige energiesysteem & netcongestie 1
Elektriciteit & netcongestie
Werk aan netcongestie door; • Uitvoeren van een Impactanalyse • Sneller bouwen van nieuwe stations • Slimmer benutten • Programmeren, prioriteren en reserveren
2
Warmtesysteem
Ontwikkel een regionaal verbonden warmtesysteem inclusief warmtebronnen, infrastructuur, vraagsturing, opslag, piekvoorzieningen en back-up. En besteed bij het onderwerp warmte ook aandacht aan het koelingsvraagstuk, zowel kansen als spanningen.
3
Opwek
Realiseer minimaal het RES-bod voor grootschalige opwek (zon op dak en veld; windturbines).
4
Waterstof
Onderzoek de noodzaak voor een aftakking van de waterstofbackbone o.a. voor piek en back-up warmtenet en monumenten.
5
Mobiliteit
Werk bij mobiliteit aan; • Schoner • Slimmer • Anders
6
Besparing bestaande bouw
Realiseer de isolatieambitie in de gebouwde omgeving.
7
Nieuwbouw
Bouw nieuwbouwwoningen netbewust.
8
Economie
Werk aan een toekomstbestendige economie door energie-infrastructuur te programmeren, energie- en netefficiënte bedrijvigheid te stimuleren en een decentraal energieaanbod te ontwikkelen.
9
Groen en blauw
Betrek natuur en watersopslag bij de ontwikkeling van het energiesysteem en energie bij de ontwikkeling van het groen-blauwe netwerk.
10
Ruimte
Ontwikkel een energieslimme regio door vroegtijdige ruimtelijke ordening en ontwikkeling, waarbij verschillende beleidsonderwerpen (zoals gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, groen) integraal worden afgewogen en benaderd mede vanuit energie.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
12
De actieagenda biedt richting en focus door in te
Dat vraagt om versterking van de regionale
Dit vereist transparantie over mogelijkheden
gaan op de stappen die RES-partners nu kunnen
samenwerking – zowel inhoudelijk als bestuurlijk.
en behoeften per gemeente en een gedeeld
zetten om het toekomstbeeld te realiseren. Hierbij
De betrokkenheid van meerdere portefeuilles
overzicht van knelpunten en kansen.
wordt duidelijk wie verantwoordelijk is voor de
en beleidsvelden is essentieel, aangezien zij met
uitvoering van de acties, binnen welk tijdspad
hun keuzes directe invloed uitoefenen op de
Tot slot zijn aanpassingen nodig in wet- en
deze moeten worden uitgevoerd en of er al
vormgeving van het toekomstige energiesysteem.
regelgeving. De huidige kaders voor onder
middelen beschikbaar zijn of nog moeten worden
De inzet vanuit het Energieprogramma alleen
andere netbeheer sluiten onvoldoende aan
geregeld. Deze aanpak zorgt ervoor dat zowel op
is daarvoor niet voldoende. Een gezamenlijke
bij de veranderende energiebehoefte en
korte als lange termijn strategisch en doelgericht
voorbereiding en afstemming, bijvoorbeeld
bijbehorende systeemopgaven. Denk aan
wordt gewerkt aan een toekomstbestendig
via een nadrukkelijker rol van de regio in de
maatschappelijke reservering van netcapaciteit,
energiesysteem voor Holland Rijnland. In 2025
Energieraad, draagt bij aan het maken van
of het kunnen prioriteren van projecten met
wordt de actieagenda afgemaakt en aan de
robuuste, minder vrijblijvende keuzes.
hoge maatschappelijke waarde. Zonder ruimte in de spelregels blijven goede plannen steken in
colleges aangeboden. We moeten toewerken naar meer bindende
Wat is nodig?
procedurele knelpunten.
regionale afspraken, zoals we dat bij warmte al
Om richting 2050 een toekomstbestendig
hebben ingezet. Alleen elkaar informeren over
energiesysteem in Holland Rijnland te realiseren, is
lokale keuzes is te kwetsbaar. Er zijn regionale
een integrale benadering van het energiesysteem
spelregels nodig die richting geven aan
noodzakelijk. Dit betekent dat we niet alleen kijken
onderlinge afstemming en bijdragen aan een
naar afzonderlijke onderdelen als warmte, opwek,
efficiënt functionerend energiesysteem als geheel.
opslag en conversie, maar deze in samenhang benaderen. Daarbij is het belangrijk om keuzes en
Ook het gezamenlijk kunnen uitwisselen van
ontwikkelingen in andere domeinen, zoals wonen,
bijdragen aan de ambities – bijvoorbeeld rondom
mobiliteit en economie, expliciet mee te nemen.
warmte, opwek of mogelijk zelfs infrastructuur
Deze domeinen vormen immers samen het
– kan zorgen voor meer wendbaarheid binnen
energiesysteem van de regio.
de regio en een effectievere inzet van middelen.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
13
3.2 Warmte
Dit doen we door ondersteuning van (sub-clusters
Sinds het vorige voortgangsbericht is er veel
van de warmtetransitie en het voeren van
gebeurd rondom warmte. Met name de
regionale coördinatie.
van) gemeenten bij het vormgeven en uitvoeren
samenhang in de regio kreeg meer nadruk, aanvullend op de (blijvende) lokale aanpakken.
Ambitie en doelstelling
Daarnaast moeten de randvoorwaarden voor de warmtetransitie op orde zijn. Om dit signaal krachtig af te geven aan het rijk, werkt de regio
De RES-ambitie is om onverminderd te werken aan
Holland Rijnland samen met regio Rotterdam-
een aardgasvrije verwarming voor alle woningen
Den Haag, regio Drechtsteden, Gasunie, EBN
en gebouwen in de regio in 2050. Om dit te halen,
en de provincie Zuid-Holland. Hierdoor kreeg
is afgesproken dat in 2050 de warmtevraag met
het warmtesysteem Zuid-Holland een nMIEK-
30% is afgenomen ten opzichte van 2014. De
status. Daarmee is nog niet gezegd dat de
resterende warmtevraag wordt volledig ingevuld
randvoorwaarden goed genoeg zijn. Wel zijn de
met duurzame bronnen. Daarbij is het streven
contacten en de gesprekken hierover met het Rijk
om als regio zo veel mogelijk zelfvoorzienend
in volle gang.
te zijn (maximaal 24% importeren), inclusief de benodigde elektrificatie van warmte.
Besparingsmaatregelen, waaronder isolatie programma’s, worden door de gemeenten zelf
De afgeleide doelstelling voor warmte is in de
opgezet en uitgevoerd. Hierin heeft de RES geen rol.
afgelopen periode aangescherpt tot:
• Het borgen van de regionale samenhang • Het vergroten van de haalbaarheid
(warmtetransitie)
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
14
Stand van zaken
Afname warmtevraag
Totaal warmtevraag een duurzaam aanbod in Holland Rijnland
De afname van de warmtevraag, door isolatie,
6,0
externe omstandigheden (bijv. warmere winters) en
5,0
gedrag staan in de figuur hiernaast weergegeven.
4,0
en gebouwen ligt volgens deze grafiek op koers. Hierbij merken we op, dat de grote stap in afname van gebruik gelijk valt met de energiecrisis.
3,0
2,0
1,0
groot deel van de daling in gasverbruik in 2022
0,0
het gevolg is van de hogere energieprijzen en
20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 20 19 20 20 20 21 20 22 20 23 20 24 20 25 20 26 20 27 20 28 20 29 20 30 20 31 20 32 20 33 20 34 20 35 20 36 20 37 20 38 20 39 20 40 20 41 20 42 20 43 20 44 20 45 20 46 20 47 20 48 20 49 20 50
Onderzoek van het PBL2 geeft aan dat een
TWh
De daling van het gebruik van aardgas in woningen
Warmtevraag Totale warmtevraag
prijsonzekerheden.
Warmtevraag Trendlijn warmtevraag
De RES 1.0 gaat uit van minimaal 30% energiebesparing en 100% duurzame warmte in 2050. De warmtevraag is sterk gedaald, met name doordat het aardgasgebruik sterk is afgenomen.
2 Evaluatie aardgasverbruik kleinverbruikaansluitingen
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
15
Ontwikkeling duurzame warmtebronnen
Totaal warmtevraag een duurzaam aanbod in Holland Rijnland
De ontwikkeling van duurzame warmtebronnen
6,0
lopen achter op de lineaire trendlijn. De aanleg
5,0
en ontwikkeling van WarmtelinQ door Gasunie haven wordt geleverd aan het warmtenet van
4,0
TWh
zorgt ervoor dat restwarmte uit de Rotterdamse Vattenfall. Ook wordt een geothermiebron in
2,0
Noordwijk ontwikkeld en gerealiseerd om warmte
1,0
te leveren aan het nog te ontwikkelen Collectieve Warmtesysteem Bollenstreek.
Ontwikkeling aardgasvrije woningen
Er is nog geen sprake van een trendbreuk. Het aantal gebouwen op aardgasverwarming is nog
3,0
20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 20 19 20 20 20 21 20 22 20 23 20 24 20 25 20 26 20 27 20 28 20 29 20 30 20 31 20 32 20 33 20 34 20 35 20 36 20 37 20 38 20 39 20 40 20 41 20 42 20 43 20 44 20 45 20 46 20 47 20 48 20 49 20 50
0,0
Warmtevraag Totale warmtevraag
250000
genomen. Met de recente vaststelling van de
nog niet aan alle voorwaarden voldaan voor een
150000
100000
50000
0
20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 20 19 20 20 20 21 20 22 20 23 20 24 20 25 20 26 20 27 20 28 20 29 20 30 20 31 20 32 20 33 20 34 20 35 20 36 20 37 20 38 20 39 20 40 20 41 20 42 20 43 20 44 20 45 20 46 20 47 20 48 20 49 20 50
succesvolle transitie.
200000
Aantallen woningen
deze transitie verder vorm te geven. Echter, er is
Warmteaanbod Trendlijn warmteaanbod
Totaal warmtevraag een duurzaam aanbod in Holland Rijnland
gemeenten voorbereidingen op deze overstap
krijgen de gemeenten instrumenten in handen om
Warmteaanbod Totaal warmteaanbod
De RES 1.0 gaat uit van minimaal 30% energiebesparing en 100% duurzame warmte in 2050. De warmtevraag is sterk gedaald, met name doordat het aardgasgebruik sterk is afgenomen. Het duurzame warmteaanbod is niet op koers met de trendlijn.
niet (significant) aan het dalen. Wel worden in alle
Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie
Warmtevraag Trendlijn warmtevraag
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
waar verwarmingsinstallatie onbekend is (benadering)
met stadsverwarming (benadering)
met verwarmi ng op basis van aardgas (benadering)
Trendl ijn naar aardgasvrij
met elektrische verwarming (benadering)
16
Nadere duiding stand van zaken
warmtebronnen mogelijk, hiermee wordt de
of sub-clusterniveau niet in de weg staan.
De ontwikkeling van duurzame warmtebronnen
energieafhankelijkheid verlaagd. Ook maken
De regio ondersteunt bij het verzilveren van
moet samengaan met de ontwikkeling van de
warmtenetten (seizoens-)opslag mogelijk,
schaalvoordelen en het uitwisselen van
warmtevraag. Dus zolang de randvoorwaarden
waardoor ons energiesysteem als geheel
expertise.
voor de uitrol van warmtenetten niet structureel en significant verbeteren, zal de uitrol van warmtenetten stagneren en daarmee ook de
veerkrachtiger wordt.
• Meerwaardeonderzoek toont aan dat het
verbinden van warmtenetten op regionaal
Haalbaarheid vergroten
• Een Taskforce vanuit de regio ondersteunt
vraag naar warmte en de ontwikkeling van
niveau meerwaarde biedt ten opzichte van een
warmtebronnen.
lokale aanpak op gemeentelijk of sub-cluster
bijvoorbeeld bij vraagstukken over participatie
niveau. Dit motiveert om toe te werken naar een
of organisatie, financiële haalbaarheid en
De inzet van de regio richt zich op het doorbreken
regionaal verbonden warmtesysteem voor de
technische ontwerp.
van deze vicieuze cirkel door het borgen van de
hele regio. Hierbij worden dan op termijn de sub-
regionale samenhang en het vergroten van de haalbaarheid.
clusters van gemeenten verbonden.
• Onderzoek vanuit Liander laat zien dat het
gemeenten bij de lokale warmtetransities,
• De regio geeft ondersteuning bij het opstellen
van het warmteprogramma. Dit is aanvullend op het landelijke NPLW-ondersteuningsprogramma.
uitrollen van warmtenetten grootschalige
De eerste analyses zijn uitgevoerd. De
elektrificatie van de warmtevraag voorkomt.
ondersteuning loopt door tot en met het
Diverse regionale onderzoeken benadrukken
Volledige elektrificatie met warmtepompen is
vaststellen van de programma’s in de colleges.
het belang van een regionaal verbonden
niet realistisch vanwege de belasting op het
warmtesysteem:
elektriciteitsnet. Ontwikkeling van warmtenetten
Borgen regionale samenhang
• Een bronnenanalyse laat zien dat de
regio voldoende potentie heeft om
grootschalige warmtenetten te realiseren.
kan toekomstige netcongestie voorkomen.
• Onderzoek naar de mogelijkheden rondom
Regionale samenwerking
Volgend op de uitkomsten van de onderzoeken maakten we in de regio afspraken over
de organisatie van warmteontwikkeling en
samenwerking en afstemming. Hierbij heeft de
Hiervoor is wel verbinding nodig tussen
mogelijke ontwikkelpaden toonde aan dat
regio een ondersteunende en coördinerende
gebieden met warmtevraag en gebieden
verbreden en verdiepen van de samenwerking
rol en blijft de besluitvorming bij de gemeenten
met veel warmteaanbod. De aanleg van
wenselijk is. Uiteraard mag dit de snelheid en
liggen. Dit gaan we komende tijd samen verder
warmtenetten maakt de inzet van lokale
aanpak van huidige initiatieven op gemeentelijk
uitwerken en vastleggen.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
17
Wat is er nodig?
uit het nMIEK-traject. Vanuit het nMIEK
(uiteindelijk) op regionaal niveau willen opereren
We werken verder aan het borgen van een
wordt de regio aangesproken om te komen
vanwege schaalvoordelen. De afbeelding laat
regionaal verbonden warmtesysteem en het
tot een (regionaal vormgegeven) clusterdeal.
een concept zien van het regionaal verbonden
vergroten van de haalbaarheid. Hierbij speelt
Ook Alliander en EBN geven aan dat ze
warmtesysteem.
het uitbreiden van regionale samenwerking een belangrijke rol. Dit is immers een voorwaarde voor succes. Om te komen tot een regionaal verbonden warmtesysteem, wordt een toekomstbeeld uitgewerkt. Dit toekomstbeeld geeft weer hoe een regionaal verbonden systeem er uit kan zien, gericht op de optimale inzet van potentiële (boven)lokale bronnen en laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Om dit verbonden net te realiseren, zijn (voor)investeringen op regionaal niveau nodig. Gemeenten zijn aan de slag met de warmteprogramma’s, waarbij het Toekomstbeeld dient als kompas. Het verzilveren van de (regionale) schaalvoordelen zijn hierbij cruciaal. Om dit mogelijk te maken, ondersteunt de regio de (clusters van) gemeenten bij het vormgeven of organiseren van de warmte transitie. Hierbij is het verzilveren van kansen het uitgangspunt. Dit is in lijn met de analyse die volgt
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
18
Hoe gemeenten het proces en de inhoud van lokale plannen laten aansluiten bij het regionale toekomstbeeld, leggen we vast in spelregels. Het regionale toekomstbeeld is
Regionale coördinatie
gemeenten gezamenlijk kunnen nemen. Deze
De regio faciliteert en coördineert, waarbij zij zich
inzichten vormen de basis voor een gerichte
richt op drie onderwerpen:
lobby richting het Rijk om de randvoorwaarden
• Coördinatie op het systeem: als regio maken
te versterken. Concreet werken we aan een
we op basis van de plannen en kansen van
clusterdeal (nMIEK) en een warmtebod,
om transparant de lokale en regionale plannen
de regio een toekomstbeeld dat als kompas
waarmee we de potentie en ambitie van de
vorm te geven. Op deze manier houden we
dient voor het maken van lokale plannen. Dit
regio onderstrepen, terwijl we duidelijk maken
elkaar proactief op de hoogte van relevante
toekomstbeeld geeft aan wat er regionaal
welke extra ondersteuning van het Rijk nodig is
mogelijk is.
voor realisatie.
daarbij het kompas. Daarnaast spreken we af
ontwikkelingen in de warmtetransitie binnen de verschillende gemeenten. Er komt inzicht in keuzes die van invloed kunnen zijn op het regionale
• Coördinatie op organisatie en samenwerking:
De sub-clusters werken aan de organisatie
warmtesysteem. Dit gaat zowel over wat er in
van de warmtetransitie. De RES bewaakt
het Warmteprogramma komt te staan (wat doe
schaalvoordelen door ontwikkelingen regionaal
je waar) als hoe (clusters van) gemeenten de
te coördineren en af te stemmen, met aandacht
organisatie gaan vormgeven (wie doet wat).
voor informatie-uitwisseling en samenwerking. Samen worden pad-afhankelijkheden,
Naast het schetsen van de regionale context en de
samenwerkingskansen (zoals schaalvoordelen),
meerwaarde die dit kan opleveren, ondersteunen
en benodigde besluitvorming in kaart gebracht.
we de gemeenten bij het vormgeven en realiseren van de warmtetransitie. Dit doen we concreet door
• Coördinatie borgen randvoorwaarden
(lobby): De warmtetransitie hangt sterk af van
de Taskforce in te blijven zetten ter ondersteuning
randvoorwaarden, zoals de inwerkingtreding
van gemeenten. Ook ondersteunen we gemeenten
van de Wet gemeentelijke instrumenten
bij het opstellen van warmteprogramma’s,
warmtetransitie en de Wet collectieve
waardoor gemeenten worden ontlast, kennis
warmtevoorziening en aanvullende financiële
wordt overgedragen en de warmteprogramma’s
instrumenten. De regio brengt in kaart wat
vergelijkbaar en optelbaar zijn.
er aanvullend nodig is en welke stappen
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
19
3.3 Duurzame Opwek
Uit aanvullende afspraken in het kader van het
Programma Regionale Energiestrategie (NP RES)
Doelstelling RES 1.0
nationale Klimaatakkoord volgt dat waarschijnlijk
en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
ook kleine zon PV-installaties (bijvoorbeeld op
De realisatie van het RES-bod betreft
In de RES 1.0 (2021) is het doel opgenomen om
woningen) in 2030 een klein deel van het RES-
daadwerkelijk stroomleverende grootschalige
in de regio in 2030 1,14 TWh jaarlijkse productie
bod kunnen invullen. Dit zou dan gaan om een
opwekinstallaties (wind en zon-PV-installaties
van hernieuwbare elektriciteit te hebben
ordegrootte van 11% van het RES-bod, met enige
>15 kWp vermogen).
gerealiseerd, door middel van grootschalige
onzekerheid naar boven en beneden . 3
installaties op land (en eventueel water) en
Als peildatum is 2023 aangehouden, omdat hiervan
op grote daken. De doelstellingen uit de RES
De besluitvorming op de RES 1.0 leverde in 2021,
de meest actuele definitieve data beschikbaar
1.0 komen op hun beurt voort uit het Holland
in verschillende volksvertegenwoordigende
zijn. De daadwerkelijk gerealiseerde grootschalige
Rijnland Energieakkoord uit 2017. In dat
organen, moties en amendementen op. Deze
opwek per medio 2025 ligt naar verwachting
akkoord staat de doelstelling dat in Holland
werken door in de regionale ambities op dit
dus hoger. Dit zal naar voren komen in volgende
Rijnland in 2050 minimaal 80% van het totale
thema. Daardoor wordt de status van de ambitie
voortgangsrapportages RES, als er definitieve cijfers
energieverbruik duurzaam in de eigen regio
diffuus. De samenwerkende RES-partijen hebben
over 2024 en 2025 beschikbaar zijn.
wordt opgewekt.
uitgesproken dat de oorspronkelijke regionale ambitie tot nader order het vertrekpunt blijft.
Volgens de RES 1.0 moet de totaal beoogde 1,14 TWh hernieuwbaar opgewekte elektriciteit in 2030 bestaan uit 0,9 TWh zon en wind op land en 0,25 TWh zon op dak.
Stand van zaken
Bij de berekening van de realisatiegraad hanteren we de rekenregels van het Nationaal
3 Landelijk is afgesproken dat mits de landelijke RES-doelstelling van 35 TWh is behaald (gezamenlijk door de 30 RES-regio’s) én de landelijke
doelstelling van 7 TWh van kleine zonpv-installaties is behaald, dat dan de elektriciteit van kleine zonpv-installaties boven die 7 TWh, mag worden meegerekend bij de realisatie van de RES’en. In de laatste Monitor RES rapporteert PBL dat minimaal 35TWh opwek door de RES’en waarschijnlijk gehaald zal worden voor of in 2030. Met kleine zonpv-installaties werd in 2023 al ruim 9 TWh opgewekt, dus het doel van 7 TWh is al behaald. Naar verwachting van het PBL kan er daarom in 2030 landelijk ongeveer 4 TWh opwek door kleine zonpv-installaties worden opgeteld bij de
gezamenlijke RES-realisaties. De verdelingswijze van de 4 TWh over de 30 RES’en is nog niet gepubliceerd. Na rato van de RES-biedingen zou dit
De geproduceerde hernieuwbare
elektriciteit in de regio staat per 2023 op 0,21 TWh, oftewel 18,4% van het RES-bod voor 2030 (1,14 TWh).
Per bron is de gerealiseerde opwek: • 0,05 TWh windenergie
• 0,16 TWh grootschalige zon PV-installaties
(grote daken en zonnevelden)
voor Holland Rijnland kunnen gaan om ongeveer 0,13 TWh (4 TWh / 30 RES-regio’s). Dat is zo’n 11% van het totale RES-bod.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
20
aandeel woningen met minimaal
Wat is er nodig om de ambitie te realiseren?
in lijn met de doelstelling (85% in
•
Binnen de huidige mogelijkheden van partijen is de
wartaal 2022). Het aandeel utiliteit
inzet om te besparen vooral gericht op stimulering
gt niet in lijn met de doelstelling,
en verleiding van eigenaren en gebruikers. Dit vraagt
unt lager dan de trendlijn (68% in
stevige tijdsinzet en middelen. Tegelijkertijd zal ook
nnen dus nog stappen gemaakt
bij veel steviger inzet de vraag blijven of dit volstaat om de doelstellingen te bereiken.
Toekomstige bijtelling kleinschalige zonne-
•
installaties
De benodigde steile groei om het RES-bod van 1,14
Stappen kunnen effectiever worden gezet door in tegerealiseerd TWh in 2030 te kunnen halen, is niet
raakt steedsen verder buiten instrubereik. Mede om verwachting komt hier vóór of in 2030 zetten opnog financiëlenregelingen juridische an zaken enNaar voortgang een deel opwek van kleine zon PV-installaties bij,
deze reden heeft de provincie in het voorjaar van
die met name op woningdaken liggen. Dit zou,
2024 besloten tot de ‘Routekaart RES Elektriciteit’
en lokaal vraagstuk, en is daar-
menten zoals de energiebesparingsplicht (vergun-
enten. Op een aantal manieren ningplichten), te verhogen naar label C enin het waarmee de provincie meer ruimte volgens huidige schattingen van PBL, ordegrootte kantoren
omgevingsbeleid wil creëren voor het realiseren TWh kunnen zijn, oftewel 11% van het de huidige p besparing.0,13 Hierbij kan worden door energieprestatie van gebouwen te verbetebod van 1,14 TWh (zie eerdere voetnoot voor uitleg).
egelingen als Regeling Reductie
van nieuwe windenergie in de regio.
ren volgens de Europese richtlijn, ook wel EPBDIII. In
Dat is dus substantieel. Omdat deze bijtelling
Regeling Reductie Energiegebruik ditinkader gedacht aanvan eenzonne-energie bredere Met stevige doorgroei en toe nog niet definitief is, hebben we het deze kan ook worden
voeging vanop tientallen windturbines voortgangsrapportage in de (specifieke Uitkering) gelden voor nog niet opgenomen uitrol van de subsidie gericht de labelplicht zoalsaan de regio,
ontstaan er nog scenario’s om tot het RES-bod doeltabel. Het is echter wel relevant om met deze naal Isolatieprogramma (NIP) en die in enkele gemeenten gestart is. toekomstige bijtelling rekening te houden bij het
van 1,14 TWh jaarlijkse hernieuwbare opwekking in
Signalen vanuit gemeenten datMaar de beperkende aches binnen gemeenten de • van de regio teleren komen. gezien de doorlooptijd beoordelen vanom de kansrijkheid de realisatie
van het RES-bod. e bereiken. Rondom deze onder-
vanook de vergunning bouw van windturbines zal factor op dit moment zit in voldoende producten
-partijen inzichten en ervaringen
dit niet meer voor 2030 worden gehaald, maar ten en aannemers om de verduurzaming in de woningen
Aanzienlijke stijging, maar niet genoeg voor koers RES-bod
vroegste in 2032 of 2033.
te realiseren. Dit vraagt nadere aandacht, mogelijk
De duurzame opwek is aanzienlijk in gestegen combinatie met scholingstrajecten.
sinds de vorige voortgangsrapportage (2023), t de positieve aanzetten en bij-
toen de totale productie slechts 0,06 TWh betrof.
l tot nu toe Er wegvallen tegen de zijn sinds het vaststellen van de RES in 2021
geen nieuwe windturbines in bedrijf genomen, ne ontwikkelingen zoals de koude
dus de groei is volledig gerealiseerd door meer n tijde van COVID-epidemie.
grootschalige zonne-installaties, voornamelijk op grote daken.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
uws/2023/07/gasverbruik-nederland-in-2022-laagste-in-50-jaar
21
RES-doeltabel (alles in GWh)
Totaal
Ambitie niet uitgewerkt
Wind op Land
Zon op Veld > 15 kWp
793
Ambitie uitgewerkt
0
Ambitie agv realisatiegraad pijplijn
29
Ambitie totaal
822
Voortraject
Zon op Gebouw > 15 kWp
Wind en of zon onbepaald
132,0
661,0
29,3 0
-
29,3
132
661
36
36,5
-
-
Vergunningaanvraag
22
22,4
-
-
Vergunningverlening
0
-
-
Subsidiebeschikking en bouw
0
Pijplijn totaal
86
-
58,9
26,9
-
Gerealiseerd
232
63,2
16,2
153,0
-
Gerealiseerd volgens PBL-systematiek (Klimaatmonitor)
212
53,0
6,0
153,0
-
RES-bod (2021)
1140
63,2
104,4
311,9
661,0
-
Bronnen: Klimaatmonitor.nl, Windstats en gemeenten Holland Rijnland. Samengesteld door Generation Energy.
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
22
Nadere duiding stand van zaken Windenergie
• Lisse voerde een participatietraject uit om
De eerste stap is het opstellen van een
geschikte locaties voor windenergie te
omgevingseffectrapportage (OER) die de verwachte
De gemeenten in de regio hebben in de
identificeren, waarbij de input van inwoners
omgevingseffecten van grootschalige windturbines
periode medio 2023 – medio 2025 diverse
centraal staat. Inmiddels heeft het college
in de hele regio onderzoekt. Op verzoek van de
concrete stappen gezet om de ontwikkeling
de raad voorgesteld om geen advies uit te
provincie, droeg een aantal gemeenten in de regio
van windenergie en andere opwekprojecten te
brengen aan de provincie Zuid-Holland over
in het najaar van 2024 gebieden aan die worden
bevorderen:
voorkeurslocaties voor windmolens. Maar de
onderzocht in deze omgevingseffectrapportage.
provincie wel te informeren over de resultaten
Het besluitvormingsproces loopt nog zeker door tot
van het participatietraject.
het voorjaar van 2026 wanneer volgens de huidige
• In Alphen aan den Rijn is vanaf 2025 een
participatietraject gestart rondom duurzame
planning Provinciale Staten een besluit neemt
energie, gericht op het vergroten van lokaal In het voorjaar van 2024 gaf de provincie Zuid-
over de nieuwe provinciale plaatsingsvisie wind en
Holland aan, via de Routekaart RES Elektriciteit aan
over zoeklocaties in de regio waar initiatiefnemers
overleg met stakeholders en inwoners, een
gemeenten, meer sturing te willen geven aan de
vergunningen kunnen aanvragen voor nieuwe
beleidskader zonne-energie op om richting te
ontwikkeling van windenergie om de gestelde
windparken.
geven aan toekomstige projecten.
opwekdoelen in de Zuid-Hollandse RES’en te
draagvlak.
• De gemeente Nieuwkoop stelde, in nauw
• Kaag en Braassem stelde een Lokale
behalen. De provincie wil dat bereiken door meer
Voor gemeenten zijn er verschillende mogelijkheden
Energiestrategie (LES) vast waarin zon- en
ruimte te creëren voor grootschalige windturbines
en momenten om inbreng te leveren in het lopende
windprojecten met inwoners zijn besproken.
in het provinciale omgevingsbeleid. Voor de regio
provinciale onderzoeks- en besluitvormingsproces.
Holland Rijnland zoekt de provincie ruimte voor de
In dit traject vindt voortdurend ambtelijke en
de voorkeur van inwoners. Zij gaven
plaatsing van 39 tot 44 grootschalige windturbines.
bestuurlijke afstemming tussen de provincie
aan een locatie langs de A4 verder te
Om dit mogelijk te maken, herijkt de provincie
en regiogemeenten plaats, omdat het om een
willen onderzoeken. Daarnaast is er een
ook haar plaatsingsvisie voor grootschalige
maatschappelijk belangrijk en politiek gevoelig
haalbaarheidsstudie bouwfysische aspecten
windturbines. De provincie onderzoekt in dat kader
onderwerp gaat, dat raakt aan veel (omgevings-)
uitgevoerd als ook een onderzoek naar de
onder meer of zij de huidige vereisten wil loslaten
belangen. Op het moment van schrijven is nog
ruimtelijke inpasbaarheid van windturbines op
dat windturbines alleen langs grootschalige
niet duidelijk of de provincie in de OER voldoende
deze locatie.
infrastructuur worden geplaatst.
ruimte vindt voor de plaatsing van 39 tot 44
• Zoeterwoude peilde via een enquête
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
23
windturbines. En onduidelijk is of – als er ruimte is
In de tabel hieronder staan de bekende initiatieven in de regio opgenomen:
qua omgevingseffecten – Gedeputeerde Staten ervoor kiest om aan Provinciale Staten voor te leggen deze ruimte ook op te nemen in de provinciale omgevingsverordening.
Zonne-energie
De realisatie van kleinschalige en grootschalige zonne-installaties op daken in Holland Rijnland groeide de laatste jaren stevig door. De opwek door grootschalige zonne-installaties op grote daken, die voor de RES het meest relevant is, groeide tussen 2020 en 2023 met gemiddeld zo’n 25% per jaar. Daarmee overtrof de groei de trendlijn die nodig is om 0,25 TWh opwek op grote daken te halen in 2030. De verwachting van experts is dat de snelheid van de groei van grootschalige zonneenergie op daken de komende jaren zal afnemen, door lagere stroomprijzen en toenemende (technische) belemmeringen op grote daken. Er zijn een aantal initiatieven voor zonnevelden in de regio. Er zijn sinds de vorige voortgangsrapportage geen nieuwe initiatieven voor zonnevelden ontstaan, mede als gevolg van het provinciaal beleid voor zonnevelden op landbouwgrond.
Initiatief
Status
Vermog. (MW)
Realisatiegraad
Productie (GWh)
Pure Energie Zon‚ Hazerswoude B.V.
Huidig
1,42
1
1,4
Gemeente Alphen aan den Rijn
Huidig
0,07
1
0,1
Zonnevijver Boskoop Project B.V.
Huidig
3,22
1
3,1
Zonnig Alphen aan den Rijn N11 B.V.
Huidig
7
1
7,0
Maximabrug
Huidig
1
1
1,0
OER traject Alphen
Voortraject
8
0,8
7,0
Zonnepark ITC PCT B.V.
Verg.aanvr.
28
0,9
24,9
Hoogheemraadschap van Rijnland Zonnepark AWZI Katwijk
Huidig
1,51
1
1,4
Nieuwkoop (lange meentweg)
Voortraject
60
0,5
51,3
Zonnepark PV20 B.V. (Leeuwenhorsterhoek)
Huidig
2,31
1
2,2
de Horsten
Afgewezen
12,9
0
0,0
Duivenvoorde
Voortraject
1
0,9
1,0
OER traject Leiderdorp
Voortraject
8
0,9
7,0
OER traject Leiden
Voortraject
4
0,9
4,0
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
24
Huidige situatie grootschalige opwek van elektriciteit 1,2
1
TWh
0,8
0,6
0,4 0,21 0,16
0,2
0
0,05 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Wind op land
Zonnestroom (systemen groter dan 15 kW)
Trendl ijn naar RES-bod 1.0 bod
Total e opwek van grootschalige elektriciteit
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
2028
2029
2030
25
Meerdere gemeenten hebben de laatste jaren
met beleidsbeperkingen voordat zij dit gesprek
eind 2025/begin 2026 gereed zijn, in lijn met de
gekozen voor een stimuleringsaanpak voor zonne-
kunnen voeren. Sommige RES-wethouders geven
herziene provinciale omgevingsverordening.
energie, met name op daken:
aan dat zij eventuele inbreng van hun gemeenten
Deze financiële participatie wordt vastgesteld in
voor de provinciale beleidsvoornemens voor
lokaal beleid. Holland Rijnland stelde hiervoor een
genomen voor een regionale werkgroep solar
windenergie willen voorleggen aan hun raden.
handreiking op.
carports. Deze heeft meerdere kennis- en
Daarvoor is in de huidige planning van het
werksessies gehad in 2024 en 2025.
provinciale besluitvormingsproces geen tijd.
• Zes regiogemeenten hebben het initiatief
• De gemeente Voorschoten heeft in 2025 een
Opwek Energie op Rijksgrond
Het OER (Opwek Energie op Rijksgrond)-
stimuleringsprogramma opgezet om eigenaren
Het ontbreken van een duidelijke landelijke
project A4/N11 startte in 2024 en bevindt zich
van grote daken te stimuleren zonne-energie te
politieke visie voor de realisatie van meer
in de voorverkenningsfase. In dit project wordt
realiseren, door middel van een quickscan en
energieopwekking op land (wind- en zonne-
onderzocht waar zonnepanelen langs de A4 en
informatiesessies.
energie) belemmert de lokale en provinciale
N11 kunnen worden geplaatst. Hoewel windenergie
• De gemeente Oegstgeest heeft een plan
planvorming. Dat geldt ook voor het ontbreken
ook is overwogen, is dit (voorlopig) afgevallen.
van aanpak voor zonne-energie gemaakt,
van vastgestelde landelijke milieunormen voor
In 2025-2026 volgt de verkenningsfase met
met aandacht voor analyse van geschikte
windturbines. In Holland Rijnland heerst verder
ontwerpen op beschikbare gronden. Het maximale
locaties, technische en financiële haalbaarheid,
een spanning tussen de provinciale opgaven voor
potentieel wordt nu geschat op 30 MW (27 GWh,
en een concreet stappenplan om zonne-
weidevogels en windenergie. Beide opgaven zijn
2,3% van het RES-bod), maar dit kan nog afnemen.
energieprojecten in de gemeente te versnellen.
essentieel, maar lastig te combineren. Heldere
Voor 2030 start naar verwachting de realisatie. Het
provinciale keuzes zijn nodig.
OER A44-traject begint naar verwachting in 2027,
Wat is er nodig?
met een maximaal potentieel van 12 MW (11 GWh,
Wind
Om minimaal 50% lokaal eigendom bij wind- en
1% van het RES-bod), maar ook dit potentieel kan
Vooruitlopend op de herziening van het
zonne-energie te realiseren, ontwikkelde de regio
dalen in latere procesfasen.
omgevingsbeleid en de invulling van de RES 1.0
een handreiking. Energiecoöperaties worden
startte een aantal gemeenten gesprekken met
hierin aangemerkt als belangrijke partners.
inwoners en gemeenteraden. Andere gemeenten
Gemeenten kunnen hen ondersteunen met
willen eerst meer duidelijkheid over de omgang
kennis en netwerkvorming. Dit beleid moet uiterlijk
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
Zon op dak
In de regio is nog ruim 1.500.000 m² dak beschikbaar aan “kansrijk potentieel” voor
26
grootschalige zonne-installaties op daken4. Dit
daken jaarlijks met gemiddeld 25% gegroeid.
aanzienlijke groei van dit type zonne-energie naar
biedt de mogelijkheid om jaarlijks ongeveer 0,3
Hoewel de realisatie van zon-PV op grote daken
verwachting haalbaar. Om deze kans niet onbenut
TWh extra stroom te produceren, bijna het dubbele
wordt bemoeilijkt door uitdagingen als negatieve
te laten, is het essentieel om bovenstaande
van de huidige productie op grote daken. Tussen
stroomprijzen, onvoldoende draagkracht van
barrières weg te nemen en gezamenlijk actie te
2020 en 2023 is de stroomproductie op grote
daken en verzekeringsproblemen, blijft een
ondernemen om dit potentieel te benutten.
4 Klimaatmonitor
Voortgangsrapportage 2025 RES Holland Rijnland
27
3.4 Besparing
utiliteitsgebouwen minimaal label B hebben in
van een energielabel, wat alleen verplicht is bij
Doelstelling RES 1.0
2030. Als laatste, in het bouwbesluit van 2012 staat
de verkoop van een woning. De isolatiegraad kan
dat per 1 januari 2023 kantoorgebouwen minimaal
dus toenemen zonder dat dit zichtbaar is in de
energielabel C hebben.
energielabels. De energievraag in de industrie en
De regionale ambitie voor energiebesparing is in totaal 1,1 TWh (Terrawattuur) in 2030 ten opzichte van 2014. Dit komt overeen met 11% reductie op het totale regionale energieverbruik en betreft
Stand van zaken
Eind 2024 is aanzienlijke vooruitgang geboekt in de
landbouw blijft stabiel zonder verdere stijgingen, wat bijdraagt aan de totale vooruitgang.
Nadere duiding stand van zaken en voortgang
de sectoren mobiliteit en gebouwde omgeving.
reductie van het totale regionale energiegebruik.
Hiervoor zijn de ambities respectievelijk 11%
In de RES 1.0 stelde Holland Rijnland zich ten doel
en 15% reductie. Voorwaarde hierbij is dat het
om in 2030 ruim 1 TWh energie te besparen ten
energieverbruik van de landbouw en industrie
opzichte van 2014. Inmiddels is deze doelstelling
is de inzet om te besparen vooral gericht op
gelijk blijft. De ambitie voor mobiliteit en gebouwde
ruimschoots overtroffen: de regio heeft al een
stimulering en motivering van eigenaren en
omgeving is om in 2050 gezamenlijk 3,0 TWh te
besparing van 1,5 TWh gerealiseerd. Dit is een
gebruikers. Dit is uiteraard ook afhankelijk van externe
besparen (oftewel 30 procent) ten opzichte van
belangrijke mijlpaal, hoewel een groot deel
factoren, zoals zachte winters of hoge gasprijzen.
2014. De doelstelling voor mobiliteit is nog niet in
van deze reductie te danken is aan de hoge
zicht. Deze valt onder de uitvoeringslijn duurzame
aardgasprijzen en de zachte winters.
mobiliteit en wordt daar verder uitgewerkt.
Binnen de huidige mogelijkheden van partijen
De verantwoordelijkheid voor de besparingsopgave ligt, zoals afgesproken,
Specifiek voor de sector gebouwde omgeving
bij de gemeenten. In de regio is op diverse
Om de doelstelling van 1,1 TWh in 2030 te
is de vooruitgang ook zichtbaar. De regio ligt
manieren ingezet op het stimuleren van
halen, is in de RES 1.0 afgesproken dat elke
goed op koers om de doelstelling van 15%
energiebesparing. Gemeenten ontwikkelden
gemeente minimaal 15% bespaart op de