Document · PDF

Db01 Raadsbrief Officiële status Nationaal Park voor gebied Hollandse Duinen

Gemeenteraad 24 september 2026, gemeente HillegomBij agendapunt: 6: Ingekomen stukken14.272 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Raadsbrief Officiële status Nationaal Park voor gebied Hollandse Duinen aan: | de raad van de gemeente Hillegom datum document: | 22 mei 2026 ons kenmerk: | Z-26-505336 datum collegevergadering: | 23 juni 2026 portefeuillehouder: | Dhr. R.I. Semrek behandelend ambtenaar: | Florianne Reisch emailadres: | f.reisch@hltsamen.nl embargo: | ☐ programma: | Bedrijvigheid Inleiding Op 28 april 2026 is door Minister Van Essen van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) de officiële status van Nationaal Park verleend aan het gebied Hollandse Duinen. Meerdere gemeenten binnen het samenwerkingsgebied zijn partner in dit nationale park, waaronder ook gemeente Hillegom. Met deze raadsbrief informeren wij u graag over de toekenning van de Nationaal Park status en de betekenis voor de gemeente Hillegom. Wat is Nationaal Park Hollandse Duinen? Het samenwerkingsgebied van Nationaal Park Hollandse Duinen beslaat de brede kuststrook van Hoek van Holland tot Hillegom en omvat 453 km2. Het bestaat uit duinen, stranden, landgoederen, bossen, groene parken, veenweiden, bollenvelden, dorpen en steden. Het gebied dat de status Nationaal Park heeft gekregen bevat de belangrijkste natuurkernen en wateren binnen het samenwerkingsgebied, en omvat 183 km2. Dit onderscheid is weergegeven op de kaart ‘statusgebied’ in de bijlage. In Hillegom vallen o.a.

de volgende gebieden binnen het Nationaal Park: De trekvaart Haarlem - Leiden, de Vosse en Weerlanerpolder, Lokhorsterduin en de Hillegommerbeek. Nationaal park als sterk en herkenbaar label Een nationaal park is een sterk kwaliteitslabel. Het vergroot de aantrekkingskracht voor bezoekers, wat kansen biedt voor recreatie, horeca, en lokale ondernemers, zonder dat natuurbelangen uit beeld raken. Meer aandacht voor groen, biodiversiteit en landschapskwaliteit draagt voor de inwoners bij aan gezondheid, recreatiemogelijkheden en een aantrekkelijke woonomgeving. Met de status wordt Hollandse Duinen onderdeel van het netwerk van nationale parken. Dit label wordt internationaal gebruikt voor gebieden met bijzondere natuur- en landschapswaarden en helpt om deze beter zichtbaar en beleefbaar te maken voor een breed publiek. 1 2 Betekenis van de Nationaal Park status Met deze toekenning wordt de bijzondere waarde van dit gebied voor natuur, landschap, cultuur en erfgoed erkend. De gebieden die al een beschermde status hebben in omgevingsbeleid en/of bestemmingsplannen (zoals NNN, kroonjuweel cultureel erfgoed, beschermd grasland, beschermd landgoedbiotoop), vallen in het officiële Nationaal Park gebied. De status betekent niet dat er strengere wettelijke bescherming is, want de aangemerkte gebieden hadden al een beschermde status.

Tevens geeft de toekenning ook erkenning voor de intensieve samenwerking tussen meer dan 60 betrokken partners. Deze samenwerking is erop gericht om de kwaliteiten van het gebied te behouden en verder te ontwikkelen, en om de bewoners en bezoekers van dit gebied ervan te laten genieten. Want in dit landschap wordt ook volop gewoond en gewerkt en er is ruimte voor land- en tuinbouw, cultuur, waterwinning én toerisme. Door deze samenwerking kunnen regionale opgaven als natuurherstel, klimaatadaptatie en recreatie nog beter worden aangepakt. Door de toekenning kan Nationaal Park Hollandse Duinen aanspraak maken op financiële ondersteuning van het rijk, via de subsidieregeling voor nationale parken. Hiermee kan het projecten blijven aanjagen waar gemeenten, provincie, waterschappen, natuurbeheerders en ondernemers gezamenlijk aan werken. Plannen voor de toekomst in Hillegom en in de Duin- en Bollenstreek In Nationaal Park Hollandse Duinen werken de gemeenten van de Duin- en Bollenstreek aan natuurbehoud en biodiversiteitsherstel zoals bijvoorbeeld via ‘Living Lab B7’, dat boeren, bewoners en beleidsmakers verbindt om biodiversiteit te bevorderen. Ook in Hillegom dragen initiatieven bij aan het vergroenen van de omgeving, het versterken van de natuur en recreatie, en het realiseren van een duurzame balans tussen ruimtelijke ontwikkelingen en biodiversiteit.

Dit krijgt onder andere vorm via het fiets-, wandel- en vaarnetwerk en projecten als ‘Park Rozendaal’ en de herinrichting van park De Vosse en het Cerespark. Vervolg De komende periode blijft het samenwerkingsprogramma van Nationaal Park Hollandse Duinen zich verder ontwikkelen. De gemeente blijft hierbij betrokken en informeert de raad wanneer concrete projecten of besluitvorming daarom vragen. Bijlagen: 1. Kaart statusgebied 2. Aangepaste statusaanvraag voor Nationaal Park Hollandse Duinen d.d. September 2024 Delft Gouda Brielle Hillegom Nootdorp Schiedam Maassluis Naaldwijk Berkel en Rodenrijs Bodegraven Sassenheim Schoonhoven Leidschendam Alphen aan den Rijn Katwijk aan Zee Hoek van Holland Leiden Rotterdam Zoetermeer Den Haag M24 02 02234 NPHD begrenzingsbepaling_uitwerking_4_losse_kaarten_aug2024_A4 - 8/29/2024 0 52.5 km Officiële nationaal park gebied Samenwerkingsgebied Nationaal Park Hollandse Duinen Delft Gouda Brielle Hillegom Nootdorp Schiedam Maassluis Naaldwijk Berkel en Rodenrijs Bodegraven Sassenheim Schoonhoven Leidschendam Alphen aan den Rijn Katwijk aan Zee Hoek van Holland Leiden Rotterdam Zoetermeer Den Haag 's-Gravenhage Hillegom Katwijk Leiden Lisse Noordwijk Oegstgeest Rotterdam Rijswijk (ZH.) Voorschoten Wassenaar Teylingen Westland Leidschendam-Voorburg M24 02 02234 NPHD begrenzingsbepaling_uitwerking_4_losse_kaarten_aug2024_A4 - 8/29/2024 0 52.5 km

Natura 2000 Samenwerkingsgebied Natuur Gemeentegrenzen Natuur Netwerk Nederland Natuur Netwerk Nederland grote wateren en Noordzee 'gemeentelijke' natuur Delft Gouda Hillegom Nootdorp Schiedam Maassluis Naaldwijk Berkel en Rodenrijs Bodegraven Sassenheim Schoonhoven Leidschendam Alphen aan den Rijn Katwijk aan Zee Hoek van Holland Leiden Rotterdam Zoetermeer Den Haag 's-Gravenhage Hillegom Katwijk Leiden Lisse Noordwijk Oegstgeest Rotterdam Rijswijk (ZH.) Voorschoten Wassenaar Teylingen Westland Leidschendam-Voorburg M24 02 02234 NPHD begrenzingsbepaling_uitwerking_4_losse_kaarten_aug2024_A4 - 8/29/2024 0 52.5 km Kroonjuweel cultureel erfgoed Samenwerkingsgebied Cultuur, erfgoed en recreatie Gemeentegrenzen Beschermd grasland in de bollenstreek Landgoedbiotoop Recreatie Delft Gouda Brielle Hillegom Nootdorp Schiedam Maassluis Naaldwijk Berkel en Rodenrijs Bodegraven Sassenheim Schoonhoven Leidschendam Alphen aan den Rijn Katwijk aan Zee Hoek van Holland Leiden Rotterdam Zoetermeer Den Haag 's-Gravenhage Hillegom Katwijk Leiden Lisse Noordwijk Oegstgeest Rotterdam Rijswijk (ZH.) Voorschoten Wassenaar Teylingen Westland Leidschendam-Voorburg M24 02 02234 NPHD begrenzingsbepaling_uitwerking_4_losse_kaarten_aug2024_A4 - 8/29/2024 0 52.5 km Kader Richtlijn Water (KRW) oppervlaktewaterlichamen Samenwerkingsgebied Water Gemeentegrenzen Aangepaste statusaanvraag voor Nationaal Park

Daarvoor leggen wij het gebied, de organisatie, de ambities en de tot nu toe bereikte resultaten in deze aan- vraag naast het gepubliceerde Beleids- programma Nationale Parken 2024-2030 (2023) en de Beleidsregel Aanwijzing Nationale Parken (2024). De belangrijkste wijziging ten opzichte van onze eerdere aanvraag uit 2020 zit in de begrenzing van het gebied waarvoor wij de status van nationaal park aanvra- gen. We vragen de status aan voor een gebied van 18.314 ha. Dit gebied bevat 3 natuurkernen. In dit gebied zijn de kenmerkende waarden natuur, water, cultuur, erfgoed en recreatie verankerd in het omgevingsbeleid: • De waarde Natuur • doordat het tot Natura 2000 of NNN behoort (opgenomen in omgevings- verordening provincie Zuid-Holland) • of doordat het de functie natuur heeft in de omgevingsplannen van gemeen- ten (dit valt grotendeels samen met NNN in de provinciale verordening) • De waarde Water • doordat het waterlichamen uit de Kaderrichtlijn Water zijn (onderdeel zowel Omgevingswet en Omgevings- beleid Zuid-Holland) • De waarden Cultuur, Erfgoed en Recreatie • doordat het de bescherming heeft als kroonjuweel cultureel erfgoed.

Dit betreft de landgoederenzone Wasse- naar-Den Haag, het Landgoed Keuken- hof en omgeving, en een deel Kager- plassen en omgeving (opgenomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • doordat het beschermd is als grasland in de bollenstreek (opgenomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • doordat het behoort tot beschermde landgoedbiotopen (opgenomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • doordat het als recreatiegebied be- schermd is in de omgevingsverorde- ning provincie Zuid-Holland. Recrea- tiegebieden zijn alleen opgenomen in het officiële nationaal parkgebied als ze ecologische en landschappelijke kwaliteit hebben, aansluiten op de na- Samenvatting 3 tuurkernen van Hollandse Duinen en de bezoekdruk in de duinen kunnen verlichten. Het betreft Madestein - de Uithof en Mient Kooltuin. 75% van het totale oppervlakte van het officiële nationaal parkgebied bestaat uit natuur. Het gebied omvat meerdere ecosystemen langs de grotendeels intacte gradiënt van vooroever, strand en zeereep naar midden- en binnenduingebied, en vervolgens naar de bosachtige binnen- duinrand en de strandwallen en -vlakten. Duizenden soorten noemen dit gebied hun thuis, waaronder habitattypen die zelfs op Europese schaal zeldzaam zijn.

Het gebied is op talrijke manieren natuurwetenschap- pelijk onderzocht, omhelst tientallen educatieve activiteiten en verwelkomt elk jaar miljoenen recreanten en toeristen. Het gebied kent een rijke geschiedenis en haar gelaagdheid is nog steeds goed herken- baar en beleefbaar in het kenmerkende kustlandschap. De beschrijving en het behoud van de wezenlijke kenmerken zijn goed onderbouwd met een landschaps- biografie en meerdere LESA’s. Als netwerkorganisatie van inmiddels 62 partijen werken we intensief samen in een samenwerkingsgebied van 45.308 ha om de ambities en doelen binnen het officiële nationaal park te behalen. Er is een duidelijke governance die op- gebouwd is uit een stichting, stuurgroep, werkorganisatie, diverse soorten partner- schappen en een uitvoeringsprogramma. De partners financieren naar draagkracht gezamenlijk de organisatie. Nationaal Park Hollandse Duinen werkt, maar werkt nog beter als het Rijk zich daaraan com- mitteert door het verlenen van de status van nationaal park. 4 En terecht. Een gebied zo uniek als Hol- landse Duinen verdient het om een nati- onaal park te zijn. Het weidse landschap dat begint in zee en dat via de zeereep, jonge duinen en besloten duinvalleitjes met bijzondere flora en fauna doorloopt tot de bosrijke landgoederen op de laat- ste landinwaarts gelegen strandwal is schitterend en vol waardevolle natuur.

In dit landschap wordt ook volop gewoond en gewerkt en er is ruimte voor land- en tuinbouw, cultuur, waterwinning én toe- risme. Nationaal Park Hollandse Duinen is dichtbij mensen en zij zijn er welkom. Er zijn legio mogelijkheden om de rijk- dom van het gebied te ontdekken en te ervaren. Door educatie, toeristisch-recre- atieve activiteiten en aansprekende pro- jecten en initiatieven zorgen we ervoor dat we met z’n allen kunnen genieten van het groen. In de coronacrisis heb- ben we ontdekt dat we de waarde van natuur niet kunnen overschatten. Eind 2016 koos het Nederlandse publiek Hollandse Duinen als een van de mooi- ste natuurgebieden van Nederland. Nog geen vijf maanden eerder had Dunea het initiatief genomen om het nationaal park te stichten. Verschillende partners, waaronder terreinbeheerders, overheden, ondernemers, marketingorganisaties en maatschappelijke en culturele orga- nisaties sloten zich bij het initiatief aan. Dit resulteerde in 2020 in een aanvraag voor de officiële status van nationaal park namens ruim 50 partners. Een gebied zo uniek als Hollandse Duinen verdient het om een nationaal park te zijn. In dit deel van Nederland is de druk op de ruimte hoog. Samenwerking op het schaalniveau van Nationaal Park Holland- se Duinen is onmisbaar om de kwaliteit van natuur, landschap en cultuur en erfgoed te kunnen behouden en verder te ontwikkelen.

Een officiële status als na- tionaal park erkent en ondersteunt deze samenwerking. We waren destijds al heel ver met het verkrijgen van de status. De adviescom- missie nationale parken en het minis- terie waren positief over de aanvraag maar vroegen een aanpassing van de Voorwoord Nederlanders zijn trots op onze kust en duinen! 5 begrenzing. Met een nieuw beleidska- der en beleidsregel van het Rijk en de gevraagde aanpassing hebben we er dan ook vertrouwen in dat het gebied wordt aangewezen als nationaal park. Tegelijk bevestigen we nogmaals dat we blijvend willen samenwerken met onze partners, het zijn er inmiddels ruim 60, en met bewoners, agrariërs, lokale ondernemers. Kortom, met iedereen die de unieke natuur, landschap en cultuurhistorie van de Zuid-Hollandse kust een warm hart toedraagt. Namens alle partners van Nationaal Park Hollandse Duinen, Berend Potjer Gedeputeerde Provincie Zuid-Holland 6 In vogelvlucht over Hollandse Duinen in 2100 25 MAART 2100, 03:00 UUR De jonge tapuit (Oenanthe oenanthe) vliegt in de vroege uren Nationaal Park Hollandse Duinen binnen. De donkerte van Vinetaduin is een welkome afwisseling na de bedrijvig- heid van de Europoort en Maasvlakte. Hij heeft er vanuit Mali een indrukwek- kende 3.900 km opzitten, die hij in 15 etappes heeft afgelegd.

Ter hoogte van 's-Gravenzande vliegt de tapuit niet langer over de smalste duinen in het nationaal park. Door te bouwen met de natuur houden Neder- landers hier gelukkig nog steeds droge voeten. Nieuwe stranden, embryonale duinen en de brede jonge duinen van de Kapittelduinen zorgen hier voor zowel hoogwaardige natuur als droge voeten voor de inmiddels 9,5 miljoen mensen in de Randstad. Het was kantje boord, maar de opwarming van de aar- de zit inmiddels weer op 1,5 graden en neemt naar verwachting langzaam af. Dat ging niet vanzelf, maar circulariteit is anno nu het uitgangspunt van alles wat mensen doen. De emissieloze kas- sen in het Westland ten oosten van de tapuit zijn het internationale voorbeeld van een snelle en rendabele transitie. Door nieuwe ledtechniek loopt er zelfs een aanvraag vanuit de tuinders om een Dark Sky Park te worden. Boven Den Haag glinstert de maan in de vele zonnepanelen. Elke straat is groen, heeft verticale natuur en er zijn veel daktuinen met gebiedseigen soorten. De stedelijke omgeving in het nationaal park behoort tot de meest 7 natuurinclusieve omgevingen van Nederland. Het is hier fijn wonen en werken. Hittestress is hier geen probleem meer. De tapuit ziet van boven amper waar de stad eindigt en de natuur begint. Bij Scheveningen liggen de bunkers van de Atlantikwall er stil bij.

De honderden meervleermuizen (Myotis dasycneme) zijn nog niet wakker. Verderop staat de 226 jaar oude watertoren in Meijendel er nog altijd fier bij. De duinen van Berkheide, Meijendel en Solleveld spelen nog steeds een onmisbare rol in het maken van drink- water. Nieuwe bronnen hebben ervoor gezorgd dat de zoetwaterbel nog steeds de belangrijkste voorraad van zoetwater is. Daarmee is de waterafhankelijke natuur in de duinen ook klimaatbestendig gemaakt. De natuur in de duinen is nog nooit zo ro- buust geweest door de inzet van talloze partners. De tapuit vliegt over een uit- gestrekt mozaïek van habitats en over groepjes grazende en spelende konijnen (Oryctolagus cuniculus). De pootring van de tapuit vertelt dat hij behoort tot de 15e generatie van tapuiten die - na decennia van afwezigheid – weer met succes broe- den in het nationaal park. 8 Boven de vallei Meijendel vliegt de tapuit over het meest robuuste deel van het nationaal park. In het westen vormen de uitgestrekte windmolen- parken op de Noordzee met hun riffen een be- langrijke aanvulling op de vooroever. Het zijn ware kraamkamers voor jonge vis en er is een bloeien- de prijswinnende oestervisserij ontstaan. Op het groene strand aan de Meijendelse Slag worden regelmatig grijze zeehonden (Halichoerus grypus) en broedende strandplevieren (Charadrius alex- andrinus) gespot.

Ten oosten van de tapuit vormt een kilometer brede loper aan natuur en landgoe- deren een robuuste verbinding met het veenwei- degebied. Prachtig vormgegeven ecoducten over onder andere de N44 en A4 dragen trots het logo van Hollandse Duinen. Het nationaal park heeft geholpen met het slim richten en combineren van investeringen door partners. Vanaf Lentevreugd slingert een herstelde duin- beek zich door het ontwikkelgebied tussen Was- senaar en Katwijk. De afgelopen decennia is de ruimtelijke kwaliteit in het nationaal park enorm toegenomen. De park-poort bij de Mient-Kool- tuin is een geliefde bestemming van de inwo- ners in Valkenhorst, Katwijk en Leiden. Met deze en andere projecten heeft Hollandse Duinen een succesvol antwoord weten te geven op de toene- mende vraag naar natuur en recreatie. 9 Bij Katwijk vliegt de tapuit over een huis met een ooievaar in de voortuin. De kleine meid beseft het niet, maar ze is door een donatie van haar oma de jongste beschermer van het nationaal park geworden. Samen met duizenden andere beschermers gaat zij zich later inzetten als gastvrouw, het monitoren van natuur of crowd-funding voor nieu- we projecten. De tapuit ziet boswach- terij Noordwijk in de verte en is bijna thuis. De tapuit heeft honger. De eerste rozen- en junikevers zijn er nog niet, maar wel tientallen andere insecten- soorten.

Deze belangrijke soortgroep neemt al jaren toe. In het oosten liggen prachtige bollenvelden waar de bio- logische teelt een belangrijk onder- deel vormt van landschap, regionale identiteit en een internationaal bekend exportproduct. Iets verder bij de provin- ciegrens begint het volgende nationaal park langs de Hollandse kust. De parken werken intensief samen en functioneren goed door hun behapbare schaalniveau. Het duurde even, maar de droom die Jac. P. Thijsse in 1943 opschreef is uitgekomen. Achtereenvolgende generaties aan tapuiten hebben het nationaal park zien veranderen. Sommige ontwikkelingen waren autonoom, maar er was ook één rode draad. Eén aansprekend en verbin- dend verhaal waardoor verschillende par- tijen met op het eerste gezicht strijdige belangen elkaar toch wisten te vinden en keer op keer de handen ineen bleven slaan. Een verhaal dat verbindt in plaats van polariseert. Een verhaal dat gaat over het samen aan de slag gaan: met het ver- sterken van natuur en ervoor zorgen dat mensen prettig kunnen wonen, werken en recreëren in het kenmer- kende kustlandschap. Want de natuur is eigen en ook van ons allemaal. De drijvende kracht achter dit verhaal is het nationaal park: een netwerkorgani- satie van inmiddels meer dan honderd samenwerkingspartijen.

Een nationaal park dat overheden, bedrijven, terrein- beheerders, maatschappelijke organi- saties en inwoners continue inspireert over de veerkracht van de natuur. Over het maken van slimme integrale keu- zes in één van de meest verstedelijkte delen van de wereld. Welkom! WELKOM IN HOLLANDSE DUINEN, SINDS 2024 EEN NATIONAAL PARK. 10 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De provincie Zuid-Holland heeft in de- cember 2020 bij de minister voor Natuur en Stikstof - LNV, de status van nationaal park aangevraagd1 voor Hollandse Dui- nen. Deze aanvraag was gebaseerd op de Standaard Nationale Parken uit 20182. De Adviescommissie Nationale Parken heeft in juni 2021 haar advies over deze aanvraag uitgebracht aan het toenmali- ge Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)3: “De commissie is overwegend positief over de ingediende aanvraag. Desondanks adviseert de com- missie de status nationaal park niet toe te kennen.” De redenen hiervoor waren tweeledig: • de commissie kon de aanvraag alleen toetsten op het vigerende juridische kader van de Wet Natuurbescherming, waarin de criteria uit de Standaard niet verankerd waren; • de commissie was van oordeel dat opname van gebieden die geen hoofd- functie natuur hebben, tot het park kunnen behoren, mits die gebieden bijdragen aan het in standhouden van de natuurgebieden. De opname in de 1. NPHD (2020).

Statusaanvraag Nationaal Park Hollandse Duinen. Een Nationaal Park Nieuwe Stijl dat stad en natuur verbindt. 2. Nationale Parken Bureau (2018). De standaard voor de gebiedsaanduiding nationaal park - werkversie mei 2018. 3. Adviescommissie Nationale Parken (2021). Advies aanvraag statustoewijzing Nationaal Park Hollandse Duinen. 11 aanvraag van sterk verstedelijkte gebie- | en het wettelijk kader hierop aan te vullen. | Wij zijn er trots op dat we, nu er een den, glastuinbouwgebieden en intensief | Dit heeft in juni 2023 geresulteerd in het | passend wettelijk kader beschikbaar is, gebruikte agrarische gebieden (bollena- | ‘Beleidsprogramma Nationale Parken | namens een nog groter aantal samenwer- reaal) paste daar niet bij. | 2024-2030’5 en in mei 2024 in de ‘Beleids- | kingspartners een aangepaste statusaan- regel aanwijzing nationale parken’6. | vraag kunnen indienen. Het ministerie van LNV gaf aan de unieke samenwerking (publiek - privaat) van Nationaal Park Hollandse Duinen van grote waarde te vinden. Het ministerie | 4 . | Ministerie van LNV (2021, kenmerk DGNVLG / 21244855). Statusaanvraag Nationaal Park heeft in oktober 2021 de statusaanvraag | Hollandse Duinen. 4 | 5. | Ministerie van LNV (2023). Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030. aangehouden | om het beleid voor natio- | 6. | Minister voor Natuur en Stikstof, C. van der Wal-Zeggelink (2024).

Beleidsregel aanwijzing nationale nale parken verder te kunnen ontwikkelen | parken (nr. WJZ/52780336). Staatscourant 2024 nr. 13722. 12 1.2 Doel aangepaste statusaanvraag In deze aangepaste statusaanvraag lichten wij toe waarom Hollandse Duinen in aanmerking komt voor de status van nationaal park. Daarvoor leggen wij in deze aanvraag het gebied, de organisatie, de ambities en de tot nu toe bereikte re- sultaten naast het gepubliceerde Beleids- programma Nationale Parken 2024-2030 (2023) en de Beleidsregel Aanwijzing Nationale Parken (2024). De belangrijkste wijziging ten opzichte van onze eerdere aanvraag zit in de begrenzing van het ge- bied waarvoor wij de status van nationaal park aanvragen. 1.3 Terugblik Het samenwerkingsgebied van Holland- se Duinen omvat duizenden jaren aan (landschaps)geschiedenis. Het landschap maakte menselijke bewoning mogelijk en de mensen creëerden op hun beurt weer het landschap (zie kader 1 op pag. 16). En Nationaal Park Hollandse Duinen in oprichting? Dat bestaat slechts acht jaar, maar staat wel op de schouders van zo’n 250 generaties. In die acht jaar is al veel bereikt: 2016 Start van Nationaal Park Hollandse Duinen: een coalitie van 40 partijen schrijft een bidbook en wint de publieksverkiezing ‘Mooiste Natuurgebied van Nederland’. 2017 Een team van koplopers werkt gezamenlijke ambities7 uit als basis om een netwerkorganisatie op te zetten.

2018 Stichting Nationaal Park Hollandse Duinen wordt opgericht en drie partners sluiten een samenwerkingsovereenkomst om de NPHD werkorganisatie te financieren. Een prachtige landschapsbiografie wordt gepresenteerd over het ontstaan en de geschiedenis van het gebied8. Er worden door vrijwilligers en onderzoekers bijna 7000 soorten geteld. De website wordt gelanceerd met informatie voor inwoners, bezoekers en partners. 2019 De bekendheid van Hollandse Duinen wordt vergroot door o.a. een publiekscampagne en de eerste uitingen in projecten van partners: van picknicktafels, informatiepanelen tot een Duincampus. Een team van onderzoekers van o.a. de Universiteit van Stockholm en het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) werken positieve toekomstscenario’s uit. 7. NPHD (2016). Waar natuur stad en zee verbindt, Onze ambities voor Nationaal Park Hollandse Duinen. 8. Neefjes, J. (2018). Landschapsbiografie Nationaal Park Hollandse Duinen. Historisch-landschappelijke karakteristieken en hun ontstaan. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Staatsbosbeheer 13 2020 | De provincie vraagt namens 49 partners de status van nationaal park aan. Hiervoor wordt de eerste landschapsstrategie9 in Nederland opgesteld en een bijbehorend uitvoeringsprogramma10. Er wordt jaarlijks gerapporteerd over de voortgang van de projecten.

De gastheercursus start voor ondernemers. Een consortium van o.a. Universiteit Wageningen, NIOO, Radboud Universiteit, HAS green academy en bollentelers werkt via Living Lab B7 aan een betere biodiversiteit in de bollenstreek, gelegen in Hollandse Duinen. Recreatieve voorzieningen zoals fietspaden en uitkijkpunten worden verbeterd. De covid-pandemie en daarmee samenhangende recreatiedruk in de natuur zorgt ervoor dat gebiedspartners aan de slag gaan met het thema bezoekersmanagement. | DOE MEE EN 2021 | De organisatiestructuur wordt verbreed met drie nieuwe | MA AK VAN besturingspartners. Dunea en Staatsbosbeheer vormen een | JOUW TUIN gezamenlijk Rangerteam voor woordvoering over NPHD. Ook wordt er | een groene een start gemaakt met het aanjagen van ontwikkelgebieden, zoals Van Zee tot Zweth. De zichtbaarheid van Hollandse Duinen neemt toe via | tuin nieuwe wandelingen, uitkijkpunten en de herinrichting van de Tapuit, | www.groenetuinen.nu het eerste volwaardige bezoekerscentrum van Nationaal Park Hollandse NPHD - Groene Tuinen in Hollandse Duinen - A5 flyer v08.indd | 1NPHD - Groene Tuinen in Hollandse Duinen - A5 flyer v08.indd | 105-04-2022 | 09:4505-04-2022 | 09:45 Duinen..

Er komen nog meer partners bij en talloze schoolklassen uit versteende wijken beleven voor het eerst het nationaal park 2022 | Start van nieuwe projecten, zoals de groene tuinen van Hollandse Duinen en park-poort Koekamp bij Den Haag Centraal Station. Er komen weer nieuwe partners bij. Diverse strategische projecten voor ontwikkelgebieden rondom Natura 2000-gebieden komen op stoom, | 9. | Veenstra, A . (2020). Landschapsstrategie zoals de Bonnenpolder, Mient Kooltuin en Groene Zone. | Nationaal Park Hollandse Duinen. 10. | NPHD (2020). Uitvoeringsprogramma Nationaal Park Hollandse Duinen 2021-2025. 14 2023 Een nieuwe samenwerkingsovereenkomst met besturingspartners zorgt voor continuïteit in de periode 2024-2028. In opdracht van Hollandse Duinen en de provincie Zuid-Holland wordt onderzoek gedaan naar draagkracht van recreatie in natuurgebieden11. Partners gaan aan de slag met een pilot voor het verduurzamen van golfterreinen. Vanuit het landelijke programma MOOI Nederland wordt Kasteel Duivenvoorde onderzocht als studiegebied12. Er wordt een debat georganiseerd over de toekomst van nationale parken in samenwerking met de Vereniging van Milieuprofessionals (VVM). De integrale ambities en projecten landen in het voorontwerp van Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG). Talloze NPHD partners leveren daarvoor expertise.

2024 Aanpassen van de aanvraag voor de status van nationaal park. Samenwerking binnen de netwerkorganisatie wordt verder geformaliseerd door samenwerkingsovereenkomsten met zes strategische partners. Voor het tweede jaar op rij organiseren terreinbeheerders en gemeenten een succesvolle campagne in het broedseizoen om recreatiegedrag positief te beïnvloeden en inwoners en bezoekers actief te laten bijdragen aan de doelen van Hollandse Duinen. Tijdens de goed bezochte netwerkbijeenkomst in de Hortus Botanicus wordt onder andere het onderzoek naar recreatie in relatie tot zeldzame en kwetsbare natuur gepresenteerd13. 11. Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd (2023). Draagkrachtonderzoek Nationaal Park Hollandse Duinen. 12. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2024). Handreiking. Overgangsgebieden in transitie naar iconische cultuurlandschappen. 13. Engeldorp Gastelaars, van B.H.G., Meeberg, van de M. en Lycklama, T. (2024). Natuur- en recreatieprofielenkaarten Nationaal Park Hollandse Duinen. Inzicht in het huidige recreatieve gebruik en recreatiegevoelige natuur in de Natura 2000 gebieden van NPHD.

NPHD, Dunea, Staatsbosbeheer en de provincie Zuid-Holland Help het konijn Blijf op het pad Hond aan de lijn Help de zandhagedis Blijf op het pad Hond aan de lijn Hier verstop ik mijn jongen 15 De diversiteit aan bovenstaande mijlpa- Kader 1: een nationaal park vol verhalen | len én het groeiend aantal partners laten In Hollandse Duinen buitelen miljoenen verhalen over elkaar heen. Grote en | zien dat Nationaal Park Hollandse Duinen kleine verhalen, zoals: | werkt en dat er breed draagvlak voor • | rond het begin van de jaartelling maakte Germania Inferior onderdeel uit van | bestaat in de samenleving. We zijn nog het Romeinse Rijk en werd er druk gebouwd aan het Kanaal van Corbulo | maar net begonnen en er staan talloze en de Limes; | concrete initiatieven en projecten in de • | honderden jaren later wordt er in de 6e/7e eeuw een Merovingische krijger | startblokken die leiden tot meer natuur, begraven in het huidige Solleveld14; | een robuuster landschap en meer natuur- • | in het Graafschap Holland van de 13e eeuw ontstaan steden zoals Den Haag en | beleving. Onze ambitie overstijgt soms Leiden. De huidige Hofvijver was ooit een duinmeer; | onze regionale uitvoeringskracht.

Voor een • | in 1421 slaat de Sint-Elisabethsvloed grote delen van de jonge duinen weg en | aantal van de opgaven is commitment zorgt voor chaos en vernietiging in Zeeland en Holland; | van het Rijk nodig. Hollandse Duinen • | de Hoogleraren van de Universiteit Leiden kregen vanaf 1591 een toelage van | werkt, maar werkt nog beter als het Rijk de Staten van Holland in de vorm van konijnen uit de duinen (1612 per winter)15; | zich daaraan committeert door het verle- • | de Hoogheemraadschappen van Delfland (1289) en Rijnland (<1255) sturen in | nen van de status van nationaal park. de 19e eeuw arbeiders erop uit om met rieten manden op de rug helm aan te planten en de duinen vast te leggen; • | dit jaar vieren Nationaal Park Hollandse Duinen partners en terreinbeheerders Dunea en Staatsbosbeheer beide hun verjaardag met respectievelijk 150 jaar en 125 jaar. 14 . | Waasdorp, A . (2009). Belangrijke graven in Solleveld: nieuwe gegevens over het vroegmiddeleeuwse grafveld. Holland’s Duinen nr 53. 15. | Dam, P. J.E.M. van (2010) ‘Leidse professoren eisen hofkonijnen. Een nieuw betekenis voor een oud emolument in vroeg-modern Holland,’ in: L . Sicking, M. Damen (red.) Bourgondië voorbij. De Nederlanden 1250-1650. Liber alumnorum Wim Blockmans. Leiden, 288-302.

16 1.4 Leeswijzer Nota bene: met Nationaal Park Hollandse Duinen, bedoelen we in deze aanvraag Nationaal Park Hollandse Duinen in oprichting. Vanwege de leesbaarheid is besloten af te zien van deze toevoeging. Alle onderstreepte documenten functio- neren overigens als hyperlinks. In hoofd- stuk 2 wordt een korte update gegeven van Hollandse Duinen anno september 2024 en aangegeven hoe dit aansluit bij het Beleidsprogramma. Hoofdstuk 3 onderbouwt hoe voldoet aan de gestelde criteria in de Beleidsregel. In hoofdstuk 4 beschrijven we beknopt het draagvlak voor onze aanpak en begrenzing van deze bijgestelde aanvraag. 17 2 . Nationaal | In dit hoofdstuk wordt een beknopte en | 2.1 Hollandse Duinen naast het geactualiseerde beschrijving van Hol- | streefbeeld uit het Beleidsprogramma Park Hollandse | landse Duinen gegeven. Hoe verhoudt | Nationale Parken 2024-2030 Hollandse Duinen zich tot het streefbeeld | In de documenten van onze aangehou- Duinen, | (paragraaf 2.1) en de invulling van de per- | den aanvraag worden de ontstaansge- spectieven uit het Beleidsprogramma Na- | schiedenis, geomorfologische processen, anno 2024 | tionale Parken 2024-2030 (paragraaf 2.2). | rijke natuur, cultuurhistorische identiteit, unieke kenmerken, ambities en doelen en In vergelijking met onze aangehouden | governance beschreven (zie tabel 2.1 voor aanvraag uit 2020 is: | een leeswijzer).

• | het gebied waarvoor de officiële status van nationaal park wordt aangevraagd | Nationaal Park Hollandse Duinen als plek is 183 km2, in plaats van 450 km2; | Hollandse Duinen bestaat uit het •het | samenwerkingsgebied – op verzoek | Zuid-Hollands kustlandschap, inclusief van partners – aangepast naar 453 km2, | vooroever, strand, jonge en oude duinen, in plaats van 450 km2; | strandwallen en strandvlaktes. Zandban- • | wonen er ruim 1,2 miljoen mensen in | ken gaan over in embryonale duinen. het samenwerkingsgebied, in plaats | Witte duinen in een mozaïek van voch- van 1 miljoen; | tige duinvalleien, duinstruweel en grijze •vormen | 62 partners de netwerkorgani- | kalkrijke en kalkarme duinen. Duinbos- satie, in plaats van 49; | sen, duinmeren en heideterreinen maken • | zijn er elf partners met een samenwer- | het plaatje compleet in combinatie met kingsovereenkomst voor cofinanciering | binnenduinrandbos, park-/landgoedbos van de stichting, in plaats van drie; | en diverse graslandtypes.

• | zijn er meerdere projecten succesvol afgerond, zoals het maken van een visie | Nationaal Park Hollandse Duinen streeft en projectenportfolio voor Van Zee tot | naar het beschermen van de waardevolle Zweth, het onderzoek naar de huidi- | natuur, versterken van het landschap en ge zonering en de openingen van het | verantwoord doorontwikkelen van recrea- eerste NPHD bezoekerscentrum en | tie. Partners werken in Hollandse Duinen informatiepunt. | samen aan: 18 • Het versterken van natuur, recreatie, erf- goed, drinkwaterwinning, waterhuishou- ding, kustveiligheid en landschap met als overkoepelende maatschappelijke waarden: een gezonde leefomgeving en een aantrekkelijk vestigingsklimaat; • Het vergroten van het bewustzijn van het belang van bovengenoemde waarden voor langdurig draagvlak en bescherming; • Het verkrijgen en behouden van de status van nationaal park voor Hollandse Duinen; • Efficiënte en effectieve samenwerking om onze doelen te concretiseren en realiseren waarmee de kwaliteit van de leefomgeving voor mensen, dieren en planten verbetert.

Om invulling te geven aan zowel de brede doelen van het Beleidsprogramma voor Nationale Parken 2024-2030 als aan de vereisten in de Beleidsregel Aanwijzing Nationale Parken maken we in deze aangepaste aanvraag onderscheid tussen het gebied waarvoor we de status van nationaal park aanvragen en het samen- werkingsgebied Hollandse Duinen: Document Ontstaan, rijke natuur en cultuurhistorische identiteit Ambities, doelen en projecten Governance Statusaanvraag Nationaal Park Hollandse Duinen ✔ ✔ ✔ Landschapsbiografie Nationaal Park Hollandse Duinen ✔ Landschapsstrategie Nationaal Park Hollandse Duinen ✔ Uitvoeringsprogramma Nationaal Park Hollandse Duinen 2021-2025 ✔ ✔ Tabel 2.1: welke informatie is te vinden in de documenten van onze statusaanvraag uit 2020 19 • Officiële nationaal parkgebied: de gebieden (18.314 ha / 183,14 km2) binnen het samenwerkingsgebied van Hollandse Duinen waarvoor de officiële status van nationaal park wordt aangevraagd. Dit gebied bevat 3 natuurkernen van res- pectievelijk 2.723, 4.490 en 3.008 ha. Hoe we tot de begrenzing van dit gebied zijn gekomen wordt uitgelegd in paragraaf 3.1. • Samenwerkingsgebied: om de ambities en doelen binnen het officiële nationaal park te behalen is samenwerking in een veel breder gebied nodig. Het samen- werkingsgebied omvat 45.308 ha / 453,08 km2 waarin de partners samenwerken aan de gezamenlijke ambities.

Dit gebied is een duidelijke landschapsecologische eenheid met sterke cultuurhistorische identiteiten. Het samenwerkingsgebied verbindt inwoners, overheden, maat- schappelijke organisaties en bedrijven die zowel de natuur beleven als een bijdrage leveren aan behoud en ontwik- keling van het nationaal park. Daarmee is het samenwerkingsgebied het perfecte schaalniveau om te werken aan zowel oplossingen voor drukfactoren, bezoe- kersmanagement en ondernemerschap. Binnen het samenwerkingsgebied lo- pen diverse projecten waarin partners samenwerken om nieuw hoogwaardig landschap en recreatiemogelijkheden te realiseren. Bijvoorbeeld in de binnen- duinrand om de natuurkernen van het nationaal parkgebied robuuster te maken. Uiteraard houden zowel natuur, land- schap als recreatie niet op bij de grens van het samenwerkingsgebied en werken we daarbuiten ook samen, zoals: • De Amsterdamse Waterleidingduinen, onderdeel van Natura 2000-gebied Kennemerland-Zuid markeert een deel van de noordelijke grens. Part- ners Staatsbosbeheer, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap en de ge- meente Noordwijk werken hier samen met Waternet aan onderwerpen zoals beheer, beleving en onderzoek. • Ten noordoosten van Hollandse Duinen liggen de Kagerplassen: een stelsel van veenplassen dat grotendeels is gelegen op grondgebied van partner gemeente Teylingen.

Dit gebied bevat NNN-ge- bieden, waaronder dotterbloemhooi- landen van partner Staatsbosbeheer en 20 recreatiegebieden van partner provincie Zuid-Holland. Iets verder in het veen- weidegebied werken partners Holland Rijnland en Naturalis in het ‘PolderLab Vrouwe Venne’ samen met de Uni- versiteit Leiden en Land van Ons aan onderzoek naar toekomstige agrarische verdienmodellen. • In het midden ligt de meest robuuste gradiënt: vanuit Berkheide en Meijendel, de landgoederenzone, de Duivenvoord- se en Veenzijdse polder, via Kasteel Duivenvoorde en de Vlietlanden wordt Hollandse Duinen verbonden met het veenweidelandschap van het Groene Hart. O.a. partners Landschapstafel Duin, Horst en Weide, Heineken, Hoogheem- raadschappen van Rijnland en Delfland, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, provincie Zuid-Holland, gemeenten Lei- den, en Leidschendam-Voorburg werken hier samen aan zogenaamde Groene Cirkels, zoals het bijenlandschap en een gezonde groene stad. Nationaal Park Hollandse Duinen als netwerkorganisatie Wij hebben bewust gekozen voor een netwerkorganisatie: dit is een goede samenwerkingsvorm voor een gebied met 1,2 miljoen mensen, 14 gemeenten, 2 waterschappen, 78 landgoederen, 6 terreinbeheerders en talloze andere samenwerkingsverbanden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Een net- werkorganisatie is flexibel en kan mak- kelijk doorontwikkelen.

Dat doen we nog steeds. Verschillende soorten partner- schappen spelen hierin een belangrijke rol (zie figuur 2.1). Belanghebbenden Operationele partners Strategische partners Besturingspartners Werkorganisatie Uitvoering programma NPHD BELANGEN INBRENGEN RESULTATEN Figuur 2.1: het governance model 21 Onze governance is geregeld op drie niveaus: • entiteiten: • Er is een Stichting Nationaal Park Hollandse Duinen, opgericht door Dunea. De Stichting functioneert als rechtspersoon die belangen, waaron- der de financiële, van NPHD behartigt. • Besturings- en strategische partners sluiten samenwerkingsovereenkom- sten (SOK) met de Stichting om de werkorganisatie te financieren. De werkorganisatie is klein en bevat een beperkt aantal functies, waaronder een directeur en programmamanager. De werkorganisatie stimuleert de reali- satie van het Uitvoeringsprogramma 2021-2025 door de partners. De partners worden ondersteund met inspiratie, handelingsperspectief en visie / frisse blik. Verder zorgt de werkorganisatie voor fondsenwerving, relatiebeheer, communicatie en marketing en het ontwikkelen en vormgeven van de be- nodigde partnerschappen, bijvoorbeeld met ondernemers. • soorten partnerschappen: • Besturingspartner: de besturings- partners committeren zich aan de doelen van Hollandse Duinen, brengen financiering in en vormen de stuurgroep.

Hierin vindt afstemming en sturing plaats op voortgang van het lopende Uitvoeringsprogramma, de aanpak van de werkorganisatie, het verder brengen van inhoudelijke ambities en het afleggen van verant- woording over de besteding van de bijgedragen middelen. • Strategische partner: de strategische partners committeren zich aan de doelen van Hollandse Duinen en brengen financiering (een lagere bijdrage dan de besturingspartners) in en zijn trekker van een strategisch project/programma en dragen bij aan de strategische ontwikkeling. Partners die een SOK afsluiten met de stichting zitten 1-2 keer per jaar bij de stuurgroep. • Operationele / overige partner: deze partners ondersteunen de netwerk- organisatie met woord en daad, zoals met advies, zichtbaarheid of kleinscha- lige projecten. • Uitvoeringsprogramma: • de verzameling van projecten die door partners uitgevoerd worden en die bij- dragen aan de realisatie van de doelen en meerwaarde creëren voor alle part- ners. De voortgang van het Uitvoerings- programma wordt gemonitord, bijge- stuurd door de Stuurgroep, regelmatig geactualiseerd met instemming van de partners, en afgestemd met andere regionale uitvoeringsprogramma’s. De afgelopen jaren is doorgewerkt aan de stevige fundering van zowel onze gover- nance als financiering.

Er zijn samenwer- kingsovereenkomsten gesloten met de besturingspartners Dunea, Staatsbosbe- heer, provincie Zuid-Holland, gemeente Den Haag en het Hoogheemraadschap van Delfland en de strategische partners gemeenten Rotterdam, Westland, Noord- wijk, Katwijk en Wassenaar en het Hoog- heemraadschap van Rijnland. Daarmee is zowel de langere termijn cofinanciering van de werkorganisatie geborgd als capa- citeit van ervaren bestuurders en advi- seurs om richting te geven aan de ambi- ties van Nationaal Park Hollandse Duinen. Het aantal partners groeit gestaag en het is de intentie om de samenwerking met alle partners concreet te maken en partners actief te laten bijdragen in finan- ciering en/of uitvoering van projecten. Zie figuur 2.2 voor een actueel overzicht van de huidige partners.

22 Besturingspartners De onmisbare basis van de organisatie • Dunea • Staatsbosbeheer • Provincie Zuid-Holland • Gemeente Den Haag • Hoogheemraadschap van Delfland Strategische partners Trekkers van projecten uit het uitvoeringsprogramma • Gemeente Rotterdam • Gemeente Katwijk • Gemeente Noordwijk • Gemeente Wassenaar • Gemeente Westland • Hoogheemraadschap van Rijnland • Stichting Het Zuid-Hollands Landschap • Landschapstafel Duin- Horst en Weide • Landschapstafel Leidse Ommelanden • Naturalis • IVN Natuureducatie • NIOO-KNAW • Circulair West Operationele partners Ondersteunen het nationaal park met woord en daad • Gemeente Leiden • Gemeente Hillegom • Gemeente Lisse • Gemeente Teylingen • Gemeente Oegstgeest • Gemeente Voorschoten • Gemeente Leidschendam- Voorburg • Gemeente Rijswijk • Regio Holland Rijnland • Natuur- en Milieufederatie Zuid-Holland • Landschapstafel Duin- en Bollenstreek • Corpus • Museon • Kasteel Duivenvoorde • Buitenplaats Ockenburgh • Stichting Duinbehoud • Arriva Overige partners Ondersteunen het nationaal park met woord en daad • ANWB • KNHS • The Hague marketing & partners • Leiden marketing • Noordwijk marketing • Bezoek Westland • Duinrell • Heineken • Keukenhof • Landgoed en golfbaan Tespelduyn • Greenport Duin- en Bollenstreek • Stichting Vrienden van het Overbosch • Economic Board Duin-en Bollenstreek • Belangenraad Meijendel • Erfgoedtafel

Landgoederen • Erfgoedtafel Atlantikwal • Erfgoedtafel Trekvaarten • Erfgoedtafel Limes • Erfgoedhuis Zuid-Holland • AVN • TeVoet • Stichting Leeuwerikfonds • Roompot Kijkduin • Beach Club Bird • Strandpark Vlugtenburg • Como & Co • Natuurcentrum Katwijk Figuur 2.2: huidige partners, augustus 2024 Hollandse Duinen en het stelsel van nationale parken Hollandse Duinen omvat een unieke com- binatie van natuur en landschap, kunst, cultuur en economie. De drukte van de stad en de rust van de natuur liggen hier dicht bij elkaar. Mede daardoor heeft het gebied veel te bieden voor bewoners en bezoekers: natuur en stad, weidse stran- den, spectaculaire duinlandschappen en meer ingetogen strandwallenlandschap, oude buitenplaatsen, kastelen en land- goederen en moderne musea. De rijke natuur en het voor Nederland iconische landschap van kust, duinen en delta zijn belangrijk voor de biodiversiteit, voor de mensen die er wonen en werken, de bedrijven die er gevestigd zijn, recrea- tie en toerisme, en voor kustveiligheid en drinkwatervoorziening. Daarmee is dit nationaal park een gebied dat het ontwikkelen waard is en een uitstekende aanvulling op het bestaande stelsel van nationale parken.

We werken samen met het Nationale Parken Bureau (NPB) aan de doelen van het Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030, participeren actief in het Samenwerkingsverband Nationale Parken (SNP) en zoeken ook directe sa- menwerking op met individuele nationale parken in Nederland. Wij kijken er naar uit om – na het verkrijgen van de status van nationaal park – partnerafspraken te ma- ken met het ministerie van LNNV over het behalen van onze ambities en doelen. Binnen Hollandse Duinen vindt ook unieke kennisontwikkeling en kennisuit- wisseling plaats met zowel bedrijven als wetenschap: zoals met ANWB, Circulair West, De Haagse Hogeschool, Erfgoed- huis Zuid-Holland, FLORON, Greenport 24 Duin- en Bollenstreek, HAS Green Aca- demy, Heineken, Hogeschool InHolland, KWR, Naturalis, Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), Radboud Universiteit, RAVON, SOVON, Technische Universiteit Delft, Universiteit Leiden en Wageningen Universiteit. 2.2 Perspectieven voor Nationaal Park Hollandse Duinen Het Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030 bevat vijf wenkende perspec- tieven waaraan alle parken op hun eigen wijze invulling kunnen geven.

Wij geven aan elk van die perspectieven als volgt invulling: Perspectief 1 De natuur-, landschaps-, erfgoed- en ruimtelijke kwaliteiten van ieder nationaal park versterken – elk park vanuit de eigen gebiedsidentiteit Vanaf de start streven wij naar een inte- grale aanpak rondom natuur, cultuurhis- torie, erfgoed en landschap. Die integrale benadering is verankerd in onze statuten, landschapsstrategie en uitvoeringspro- gramma. Met onze merkgids hebben we gekozen voor logische doelgroepen en merkwaarden die passen bij de identi- teit van ons park. Deze merkgids zijn we momenteel aan het doorontwikkelen. De ontstaansgeschiedenis van het gebied is niet alleen beleefbaar tijdens de recrea- tieve routes, excursies en bezoekerscen- tra van onze partners, maar ook via de provinciale erfgoedlijnen Atlantikwall, Neder-Germaanse Limes in Zuid-Holland, Trekvaarten en Landgoederenzone. Perspectief 2 Ieder nationaal park ontwikkelen naar robuustere natuur- en landschapsgebieden met stevige natuurkernen Er wordt in het samenwerkingsgebied (zie paragraaf 2.1) bewust op een grote- re schaal samengewerkt om natuur en landschap robuuster te maken. Zo lopen er projecten om de natuurkernen beter te verbinden met hun omgeving via zowel robuuste verbindingen als groen-blauwe dooradering.

De stijgende vraag naar re- creatie wordt opgevangen via park-poor- ten en ontwikkelgebieden op de randen van het officiële nationaal parkgebied. Via ons brede partnernetwerk en talloze activiteiten zoals de Week van Hollandse Duinen, de Rangerdag en de Gastheer- cursus worden zowel inwoners, onderne- mers als grondeigenaren aangehaakt bij het realiseren van de ambities. 25 Perspectief 3 De unieke natuurbeleving van elk nationaal park versterken, in balans met de draagkracht van de natuur Het in goede banen leiden van bezoek- druk is bij uitstek een onderwerp dat belangrijk is voor het gehele netwerk van Hollandse Duinen. Dit is immers een nationaal park met niet alleen 1,2 miljoen inwoners in haar samenwerkingsge- bied, maar ook miljoenen toeristen uit binnen- en buitenland. Wij streven een visie na waarin we huidige en toekomsti- ge bezoekers zowel meer spreiden over het samenwerkingsgebied via nieuwe route-structuren (parkways) en nieuwe recreatieve ontwikkelgebieden zoals Van Zee tot Zweth, Groene Zone Wassenaar en de Mient Kooltuin, maar ook concen- treren in nieuwe hoogwaardige bestem- mingen zoals de park-poorten Koekamp, Mientkant en Duivenvoorde. De werkor- ganisatie is de verbindende schakel om samen met partners onderzoek te doen naar recreatieve draagkracht, huidige zonering en innovatieve monitoringstech- nieken.

Daarmee geven we een antwoord op de toenemende vraag naar recreatie in ons samenwerkingsgebied en ontlas- ten we de natuurkernen van het officiële nationaal parkgebied. Perspectief 4 De samenleving steviger met de nationale parken verbinden Als mensen zich verbonden voelen met de natuur, het landschap en het cultureel erfgoed en ontdekken dat ze er zelf deel van uitmaken, willen ze ervoor zorgen en er verantwoordelijkheid voor nemen. Daar- om willen we dat de unieke waarde van Hollandse Duinen in hoofden, harten en handen komt van onze doelgroepen. Dat doen we, samen met onze partners, met specifieke campagnes zoals de Groene Tui- nen, en het toevoegen van Hollandse Dui- nen in bestaand en nieuw recreatieve en educatief aanbod. Daarnaast zijn we met talloze bedrijven actief om de kansen van natuur en landschap te verzilveren: van het reduceren van stikstof met Circulair West, onderzoek naar biologische bollenteelt in de bollenstreek, tot het vergroenen van golfterreinen en vakantieparken. Perspectief 5 De herkenbaarheid en eenheid van de gezamenlijke nationale parken in Nederland vergroten De identiteit van Hollandse Duinen is vertaald in een duidelijke visuele huisstijl voor het brede palet aan zowel online als fysieke uitingen die bezoekers in het gebied tegenkomen.

We werken aan een nieuwe educatiestrategie waar de lande- lijke educatiestrategie ‘Magische mo- menten’ en communicatiestrategie de basis voor is. De afgelopen jaren hebben wij vooral gewerkt aan naamsbekend- heid, een voorwaarde om tot samenwer- king te kunnen komen. De diversiteit in het gebied zorgt voor een grote variëteit aan bestaande educatiemogelijkhe- den. Niet alleen het aanbod, maar ook de partners zijn zeer divers; van lokale ondernemers tot gemeentelijke natuur- en milieu-educatieve (NME) diensten, van vrijwillige natuurgidsen tot musea en van boswachters tot landgoedeigena- ren. Deze diversiteit is een kans om veel mensen te kunnen bereiken. De verhalen van het gebied worden verteld in ons hele samenwerkingsgebied. Momenteel bundelen we activiteiten in verhaallijnen, zoals “Tijdreizen door het park”. Door fictief naar de toekomst te reizen kun- nen we koppelingen leggen met actuele thema’s als klimaatverandering, afval en biodiversiteit. 26 3. De beleidsregel toegepast op Hollandse Duinen In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we tot de begrenzing zijn gekomen van het gebied waarvoor we de status van nationaal park aanvragen (paragraaf 3.1). Verder onderbouwen we waarom dit gebied volgens ons voldoet aan de eisen uit de Beleidsregel Aanwijzing Nationale Parken (paragrafen 3.2 t/m 3.5).

3.1 De grens van het officiële nationaal park (artikelen 2 en 6) Binnen de begrenzing van het gebied waarvoor we de status van nationaal park aanvragen hebben wij alleen gebieden opgenomen die een vorm van bescher- ming hebben in het omgevingsbeleid (zie figuur 3.1 en bijlagen 1 en 2). Op deze ma- nier kunnen wij het behoud van de ken- merkende waarden binnen het nationaal park waarmaken. De status van nationaal park geeft immers geen bescherming. Wat betreft bescherming van waarden en gebieden gaat de ambitie van Nationaal Park Hollandse Duinen niet verder dan wat in het huidige omgevingsbeleid van provincie en gemeenten is opgenomen en dit verschilt per waarde/gebied: Natura 2000 kent een andere bescherming dan bijvoorbeeld de kroonjuwelen cultureel erfgoed. Met deze keuze sluiten wij aan bij het criterium uit de beleidsregel dat stelt dat de wezenlijke kenmerken van het ge- bied verzekerd moeten zijn in het omge- vingsbeleid (artikel 2, lid 1d en artikel 6). De kenmerkende waarden van Hollandse Duinen die wij in het nationaal park willen opnemen zijn natuur, water, cultuur, erf- goed en recreatie. Deze gebieden overlap- pen voor een deel met elkaar. Er ontstaat zo een raamwerk van gebieden waarbij de duinen, het strand en de vooroever van de zee de ruggengraat vormen binnen ons bredere samenwerkingsgebied.

De waterlichamen zijn een verbindende schakel: niet alleen als basiselement van onze ecosystemen, maar ook om een goede waterkwaliteit te borgen. Binnen het samenwerkingsgebied Hollandse Duinen hebben wij de volgende gebieden opgenomen als het officiële nationale parkgebied: • De waarde Natuur (zie bijlage 2, kaart 1) • behoort tot Natura 2000 of NNN (op- genomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • heeft de functie natuur in de omge- vingsplannen van gemeenten (dit valt grotendeels samen met NNN in de provinciale verordening) 27

Delft Gouda Brielle Hillegom Nootdorp Schiedam Maassluis Naaldwijk Berkel en Rodenrijs Bodegraven Sassenheim Schoonhoven Leidschendam Alphen aan den Rijn Katwijk aan Zee Hoek van Holland Leiden Rotterdam Zoetermeer Den Haag M24 02 02234 NPHD begrenzingsbepaling_uitwerking_4_losse_kaarten_aug2024_A4 - 8/29/2024 0 52.5 km Officiële nationaal park gebied Samenwerkingsgebied Nationaal Park Hollandse Duinen • De waarde Water (zie bijlage 2, kaart 2) • de waterlichamen uit de Kaderrichtlijn Water (onderdeel zowel Omgevingswet en Omgevingsbeleid Zuid-Holland) • De waarden Cultuur, Erfgoed en Recreatie (zie bijlage 2, kaart 3) • kroonjuweel cultureel erfgoed (land- goederenzone Wassenaar-Den Haag, Landgoed Keukenhof en omgeving, deel Kagerplassen en omgeving, opgenomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • beschermd grasland in de bollen- streek (opgenomen in omgevingsver- ordening provincie Zuid-Holland) • beschermde landgoedbiotopen (op- genomen in omgevingsverordening provincie Zuid-Holland) • recreatiegebieden met ecologische en landschappelijke kwaliteit, aanslui- tend op de natuurkernen van Hol- landse Duinen, die de bezoekdruk in de duinen verlichten door de opvang van recreanten (Madestein – Uithof en Mient Kooltuin) Figuur 3.1: het officiële gebied van Nationaal Park Hollandse Duinen 28 Met de aangepaste begrenzing komen we tegemoet aan het belangrijkste bezwaar

van de commissie op onze statusaanvraag uit 2020, de sterk verstedelijkte gebieden, glastuinbouwgebieden en intensief gebruikte agrarische gebieden (bollen- areaal) vallen grotendeels niet meer in de begrenzing van het nationaal park. In het eerdere advies van de Commissie Nationale Parken werd aanbevolen om te onderzoeken of het nationaal park in de toekomst kan worden uitgebreid naar de héle Hollandse kustboog. Dit was ook de oorspronkelijke intentie van de initiatief- nemers achter Hollandse Duinen in 2016. Inmiddels is duidelijk dat daar nu geen draagvlak voor is. Bovendien blijkt het huidige schaalniveau goed te werken, partners voelen zich verbonden en op dit schaalniveau kan nog effectief worden samengewerkt. Uiteraard wordt er sa- mengewerkt met aangrenzende natuur- beheerders (zie ook paragraaf 2.1). Het omgevingsbeleid van provincie en gemeenten is niet statisch en wordt met regelmaat geactualiseerd. In de omge- vingswet is vastgelegd dat hierbij burger- participatie plaatsvindt. Wijziging in de bescherming die het omgevingsbeleid biedt, leidt niet automatisch tot wijzigin- gen in de grens van het officiële nationaal park. Daarvoor moet herbegrenzing van het nationaal park worden aangevraagd bij het ministerie van LVVN. 29 Een gebied word t uitsluitend aangewezen als nationaal park, indien: A .

| het gebied ten minste één aaneengesloten natuurkern bevat van minimaal 1.000 hectare (artikel 2, lid 1a); B. | meer dan 50% van de totale oppervlakte van het Hollandse Duinen bevat drie natuurkernen. | gebied bestaat uit natuur die (artikel 2, lid 1b): De grootste aaneengesloten natuurkern van het officiële nationaal parkgebied is het 4 .490,63 | 1° | behoort tot Natura 2000-gebieden of gebieden die ha landschap tussen Katwijk en Den Haag. De | onderdeel zijn van het Natuurnetwerk Nederland volledige gradiënt van zee tot de bossen van de | Het totale oppervlak van het gebied waarvoor wij de binnenduinrand en de strandwallen is hier gro- | officiële status nationaal park aanvragen is 18.314 ha tendeels intact. Dit aaneengesloten landschap en | (zie bijlage 1). Daarvan is in totaal 13.456 ha oftewel 73% cultuurhistorisch systeem bestaat uit 1.167,35 ha | Natura 2000-gebieden (4 .894 ha, 27%) of enkel NNN vooroever (NNN grotere wateren), en 3.323,28 ha | (8.562 ha, 47% , zie ook paragraaf 3.1 en bijlage 2). aan strand (NNN), duinen (Natura 2000 Berkheide & Meijendel) en landgoederenzone (NNN). | 2°.

| Voor zover zij niet behoort tot de onder 1 genoemde Een tweede aaneengesloten natuurkern van | gebieden, in het omgevingsplan de functie natuur is 3.008,27 ha ligt tussen Den Haag en Hoek van Hol- | toegedeeld; land en bestaat uit 1.355,91 ha vooroever (NNN gro- | Daarnaast heeft 366 ha (2%) van het gebied waarvoor wij tere wateren) en 1.652,36 ha aan strand (NNN) en | de officiële status nationaal park aanvragen de functie duinen (Natura 2000 Solleveld & Kapittelduinen). | natuur in de omgevingsplannen van gemeenten. Dit betekent dat 75% van het gebied waarvoor wij de Een derde aaneengesloten natuurkern van 2.723,83 | status van nationaal park aanvragen bestaat uit natuur. ha ligt tussen Katwijk en de provinciegrens met Noord-Holland en bestaat uit 1.560,67 ha vooroever (NNN grotere wateren) en 1.163,16 ha aan strand (NNN), en duinen (Natura 2000-gebieden Coepel- duynen en een deel van Kennemerland-Zuid). 30 1° De kwaliteitseis ecosystemen (artikel 1, lid 1c en artikel 3); Het landschapsecologisch systeem van Nationaal Park Hollandse Duinen bevat meerdere ecosystemen.

Hoewel er veel mensen wonen, werken of als bezoeker verblijven in de directe nabijheid van dit nationaal park, is Hollandse Duinen het leefgebied van duizenden soorten dankzij de nog grotendeels intacte gradiënt: van vooroever, strand en zeereep naar midden- en binnenduingebied, en vervolgens naar de bosachtige binnenduinrand en de strandwallen en -vlakten. Dankzij vele maatregelen zijn natuurlijke proces- sen hersteld en is er volop ruimte voor natte natuur, in pio- nierssituaties van duinvalleien maar ook in verder ontwik- kelde bosstadia in het achterland (zie ook paragraaf 3.2). 2° De kwaliteitseis bijzonder natuurwetenschappelijk, edu- catief en recreatief belang (artikel 1, lid 1c en artikel 4); en In Hollandse Duinen komen unieke habitattypen voor, gekoppeld aan de bijzondere dynamiek, geomorfologie en gradiënt van zee tot aan de bossen van de binnenduinrand en soms zelfs de strandwallen. De grote variatie en diver- siteit in het gebied zijn al jaren aanleiding voor weten- schappelijke studies naar natuurlijke processen. Zowel in het officiële nationaal parkgebied als in het samenwer- kingsgebied worden educatieve activiteiten ontplooid met als doel mensen kennis te laten maken met het nationaal park in al haar aspecten. De Parkpoorten zijn hiervoor centrale plekken. Grote delen van Hollandse Duinen zijn opengesteld voor publiek.

Het merendeel van de gebieden met zeldzame en/of kwetsbare natuur is door beheerders bewust afgesloten of beperkt toegankelijk, bijvoorbeeld alleen buiten het broedseizoen. Ook gelden op de meeste plekken jaarrond regels ter bescherming van de aanwezige natuur- of cultuurwaarden (zie ook paragraaf 3.3). 3° De kwaliteitseis grote schoonheid (artikel 1, lid 1c en artikel 5); en Het landschap van Hollandse Duinen wordt al eeuwenlang gewaardeerd. Aanvankelijk omdat het droge grond was om veilig op te wonen in het verder venige landschap van West-Nederland, maar later kwam daar de waardering voor het landschap bij. Natuur en cultuur zijn hier daarom onlos- makelijk met elkaar verbonden. Zo is het kustlandschap met daarin de mens te zien op de schilderijen van de Holland- se meesters en de Haagse School. En nog steeds komen jaarlijks miljoenen mensen naar de kust om te genieten van zee, strand, duinen en achterland. De landschappelijke, cul- tuurhistorische waarden en ander cultureel erfgoed is goed gedocumenteerd en beleefbaar (zie ook paragraaf 3.4). C. het gehele gebied voldoet aan: Wij vinden natuur, water, cultuur, erfgoed en recreatie wezenlijke kenmerken van Hollandse Duinen waarvoor wij de status van nationaal park aanvragen. Deze kenmerken en het functio- neren wordt beschermd door verankering in het omgevingsbeleid (zie ook paragraaf 3.1).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeenteraad.hillegom.nl/api/v1/meetings/1840/documents/24815