Document · PDF

D44 Stichting Circulair West, formatiewensen om de circulaire economie een kick-start te helpen geven.pdf

Gemeenteraad 28 april 2022, gemeente HillegomBij agendapunt: 13: Ingekomen stukken10.533 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Hillegom t.a.v. de gemeenteraad t.a.v. het (demissionaire) college van burgemeester en wethouders t.a.v. de gemeentesecretaris

Verzenddatum: 11 april 2022 Onderwerp: Formatiewensen om de circulaire economie een kick-start te helpen geven Afgelopen jaar hebben wij de gemeente Hillegom als een van de vijf Duin- en Bollenstreek gemeenten mogen verwelkomen als vriend van onze stichting. We willen u bij deze daarvoor nogmaals bedanken! Als lokale overheid geeft u daarmee een krachtig signaal af dat het initiatief van Circulair West, dat in juni 2020 is genomen door een zestal toonaangevende bedrijven uit onze regio en inmiddels een 40-tal deelnemers kent waaronder ook de provincie Noord- en Zuid-Holland, noodzakelijk en urgent is. Met de gemeenteraadsverkiezingen achter de rug en de formatiegesprekken gaande willen wij van dit momentum gebruik maken om u te vragen nadrukkelijker te gaan investeren in de circulaire economie. Dit is noodzakelijk om het economisch model te helpen veranderen en de omschakeling, ook wel de circulaire transitie genoemd, van een lineaire naar een circulaire economie te versnellen. Daarvoor zijn grote (systeem) veranderingen noodzakelijk en dito acties aan de hand van innovaties en investeringen vanuit de overheid en het bedrijfsleven. Alleen zo kunnen we deze uitdagende sprong voorwaarts maken. Maar het mooie is dat we daarmee gelijktijdig ook de concurrentiepositie van onze regio en het bedrijfsleven versterken.

De circulaire economie levert nieuwe toekomstbestendige en toekomstwaardige werkgelegenheid op. En een schoner milieu met een aantrekkelijkere woon-, werk- en recreatieomgeving voor onze inwoners, werkgevers en toeristen. Gelijktijdig verbeteren we ook de leverings- en voorzieningszekerheid van grondstoffen dankzij de daarmee gepaard gaande regionale ketensamenwerking. De urgentie voor de circulaire economie wordt bovendien steeds groter. Stijgende energieprijzen en schaarste aan grondstoffen zijn publiek bekend en we kunnen zelfs al spreken over een tekorteneconomie. De verstoorde supply chains door corona en de recente oorlog in de Oekraïne hebben deze situatie ook nog eens verergerd. Tel daarbij op de afspraken van het Rijk met o.a. u als lagere overheid en Europa om in 2030 al 50% minder primaire grondstoffen te gaan gebruiken (in 2050 zelfs volledig circulair te zijn) en u zult doordrongen zijn van de noodzaak in deze bestuursperiode grote circulaire stappen voorwaarts te moeten gaan maken. Onze visie op de circulair economie Onze stichting is mede vanuit deze urgentie door het bedrijfsleven opgericht, waarbij voor Circulair West ‘circulair’ bovendien meer betekent dan enkel grondstoffen en materialen. Ook hernieuwbare energie, biodiversiteit en duurzame waterwinning zijn van vitaal belang.

Net als oog hebben voor gezondheid & welzijn van mens, dier en plant, hun diversiteit en de focus op het toevoegen van waarde.

1/4

Niet zonder reden verbinden wij onze visie op de circulaire economie met de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties1. In onze aanpak staat het samenwerken aan icoonprojecten centraal. Juist door circulair te doen dragen we bij aan de circulaire transitie. Onze deelnemers werken daar met elkaar aan door een of twee medewerkers van elk van onze koplopers als pionier één dag in de week in teamverband samen te laten werken met pioniers van andere deelnemers. Daarmee wordt circulaire ervaring opgedaan welke we met elkaar delen. Gezamenlijk ontwikkelen we vanuit deze leerervaringen toepasbare kennis die we vertalen naar circulaire productieprocessen, -bedrijfsvoering, -producten en -diensten waarbij we het einddoel, winstgevende circulaire business- en verdienmodellen, altijd voor ogen blijven houden. Op deze wijze inspireren we elkaar niet alleen, maar worden deelnemers ook uitgedaagd om steeds grotere circulaire stappen te zetten. Zonder overvallen te worden door de complexiteit van het circulaire vraagstuk. Dichtbij huis weten bedrijven wél waar te beginnen. Samenwerken aan icoonprojecten Met resultaat bovendien want ondanks ons relatief korte bestaan hebben we inmiddels al diverse impactvolle icoonprojecten opgepakt.

Zo hebben we vorig jaar een materiaalstromenonderzoek met impacts en kansen voor een circulair Noord- en Zuid-Nederland mogen afronden en overhandigd aan beide gedeputeerden2. En recent is op basis daarvan onze blauwdruk voor een duurzame woonwijk gereed gekomen. Deze inspireert overheden, bouwers, ontwikkelaars en architecten om aan de voorkant van een gebiedsontwikkeling met elkaar over duurzamere bouw- en woonambities in gesprek te komen. Met behulp van een zevental inspiratiekaarten, de verbonden zijn met de SDG’s, wordt het onderlinge gesprek geopend zodat voortijdig de duurzame ambities kunnen worden vastgesteld en kansen niet langer worden gemist. De digitale versie treft u in de bijlage aan, een fysieke uitgave is desgewenst op FSC papier opvraagbaar 3. Daarnaast heeft ons icoonproject upcycling van organische reststromen niet alleen geleid tot het gaan toepassen van biocomposiet in verkeersborden maar wordt in juni ook een verdere verdieping aan dit project gegeven door de kansen die besloten liggen in het hoogwaardiger verwaarden van bermgrassen in een door ons georganiseerde CIRCO Track4 te verkennen. Deelnemende partijen zijn onder andere de provincie Noorden Zuid-Holland, Rijkswaterstaat, Omgevingsdiensten en toonaangevende service- en onderhoudsbedrijven van de openbare ruimte.

In samenwerking met enkele startups gaan we vanuit de circulaire broedplaats CBèta in Hoofddorp inzetten op het vormgeven en realiseren van daaruit volgende doorbraakprojecten. Komend kwartaal publiceren we daarnaast de resultaten van ons onderzoek naar de inzetbaarheid en bredere regionale toepasbaarheid van circulair beton en zal als pilot vanuit ons icoonproject naar een tweedehands bouwmaterialenmarkt de ‘Meerbox’ in de regio in het straatbeeld gaan verschijnen. Daarin verzamelen we de restmaterialen uit renovatie- en nieuwbouwactiviteiten van onze deelnemers die geschikt zijn voor hergebruik. Als opmaat naar een regionale grondstoffenhub. Voor de zomer volgt ook nog onze uitgave over watermanagement en een inventarisatie naar oplossingsmogelijkheden in bestaande en nieuwe woonwijken en hopen we een fysieke pilot vorm en inhoud te mogen geven met betrekking tot duurzame mobiliteitsoplossingen gebaseerd op zero emissie logistics voor de last mile delivery van pakketbezorging.

https://www.undp.org/sustainable-development-goals?c_src=CENTRAL&c_src2=GSR

https://www.circulairwest.nl/index.php?page=56&sid=3

https://www.circulairwest.nl/index.php?page=193&sid=3

https://www.circonl.nl/

2/4

Als non profit stichting helpen we tot slot ook bij de realisatie van een educatiecentrum over (micro) plastics. Dit als toevoeging aan het revolutionaire bellenscherm (de Limes Bubble Barrier) dat in de monding van de Oude Rijn bij Katwijk aan Zee de uitstroom van plastic met ander afval gaat helpen tegenhouden5. Recent hebben we met het Nationaal Park Hollandse Duinen daarnaast een plan van aanpak opgesteld waarin de contouren geschetst zijn hoe de stikstofcrises, die het voortbestaan van de unieke natuur in onze duinen ernstig bedreigd, met behulp en ondersteuning van het bedrijfsleven kan worden gekeerd6. Al deze icoonprojecten staan op zichzelf maar hebben ook een grote onderlinge samenhang met de circulaire economie. Unieke kansen voor de Duin- en Bollenstreek Voor de komende jaren voorzien wij op basis van deze ervaringen een unieke kans voor de Duin- en Bollenstreek in de circulaire transitie. Met alle aanwezige kennis- en kunde in onze streek kunnen we komen tot innovatieve oplossingen, nieuwe inspirerende icoonprojecten en daarmee samenhangende toekomstbestendige werkgelegenheid. Maar daarvoor is wel een breed gedragen circulaire actieprogramma in de Duin- en Bollenstreek noodzakelijk en een actievere financiële en beleidsmatige ondersteuning van de circulaire economie vanuit de overheid.

Veelzeggend in dat kader is dat in de huidige (aflopende) regionaal economische agenda “Samen succesvol” van de Economic Board Duin- en Bollenstreek7 de circulaire economie géén vermelding heeft en ook niet genoemd wordt als apart uitvoeringsprogramma en/of in recente nieuwsbrieven. Wij vragen u daarom als oprichters van de EBDB in een nieuw regionaal economisch programma voor de periode na 2022 de circulaire economie daar nadrukkelijk in te laten verankeren en door te vertalen in het uitvoeringsprogramma. Juist de circulaire economie kan de regio verder helpen ontwikkelen zonder dat daarbij wordt ingeleverd op de woonaantrekkelijkheid. Een van de oprichtingsdoelstellingen van de EBDB! De meerwaarde van de circulaire transitie voor diverse lopende businesscases van de EBDB is daarnaast evident. Een vitale en toekomstbestendige woon- en bedrijfsomgeving, duurzamere regionale voedingsketens, kansen voor de regio branding als duurzaam kuuroord & voor toerisme en recreatie, een toekomstbestendigere Greenport Duin- en Bollenstreek, het (circulair) verbeteren van de bereikbaarheid van de regio, het beschermen en verbeteren van het Nationaal Park de Hollandse Duinen, het ontwikkelingen van (circulair) onderwijs en bijdragen aan een toekomstbestendige en toekomstwaardigere arbeidsmarkt etc. etc.

Tel daarbij op de talloze circulaire innovaties, projecten en initiatieven van onze deelnemers en u zult overtuigd raken dat de kansen voor het oprapen liggen als we de komende jaren inzetten op meer bestuurlijke en ambtelijke aandacht voor de ontwikkelingskansen van de circulaire economie van morgen. Samenwerking gemeenten en Circulair West Gelukkig is het bredere thema Duurzaamheid de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden en dat is goed terug te zien in de gemeentelijke agendering, ambities en acties. Maar de circulaire economie vervult daarbinnen een cruciale schakel en vormt een belangrijke en uitdagende opgave voor gemeenten. Daar valt nog een wereld in te winnen, te beginnen met het formuleren van een gemeentelijke visie met bijbehorende doelstellingen, ambities en daaraan gekoppeld uitvoeringsprogramma. Welke wat ons betreft vertaald wordt in een op concrete acties gerichte uitvoeringsagenda voor de gehele Duin- en Bollenstreek.

https://www.coastbusters.nl/ https://www.nationaalparkhollandseduinen.nl/nieuws/nationaal-park-hollandse-duinen-en-circulair-west-bundelen-krachten-vooraanpak-stikstofcrisis/ 7 https://ebdb.nl/wp-content/uploads/2021/04/EBDB-Ec-agenda-2017.pdf 6

3/4

We doen u daarbij graag het aanbod om, mede door het betrekken van de kennis en ervaringen van Circulair Friesland (onze strategische partner die voor de Friese regio dit al mede vorm- en inhoud heeft helpen geven), te verkennen hoe we een dergelijke uitvoeringsagenda inhoud kunnen gaan geven. Voor een circulaire toekomst van onze regio zijn in ieder geval de volgende zaken relevant en urgent: Het opstellen van een op concrete acties gerichte uitvoeringsagenda voor de Duin- en Bollenstreek; -

Het ontwikkelen van een roadmap waarlangs de Duin- en Bollenstreek gemeenten toewerken naar één gezamenlijke manier van circulair inkopen, inclusief aanbestedingen om in 2030 minimaal voor 50% circulair in te kopen (daardoor ontstaat perspectief voor MKB’ers om hun bedrijf en producten circulair te maken - dat vraagt, zowel politiek als ambtelijk een stevige focus en een samenhangende aanpak); Toewerken naar één integrale aansturing van de circulaire economie met borging vanuit betrokken portefeuilles (o.a. economische zaken, bouwen, afval, vergunningen inkoop, recreatie en toerisme etc.); Het (fors) vergroten van ambtelijke arbeidscapaciteit en innovatie- & aanjaagbudgetten om de circulaire economie in de Duin- en Bollenstreek écht vorm en inhoud te helpen geven (onze stichting kan dit niet alleen bereiken, actieve betrokkenheid van en samenwerking met de overheid is noodzakelijk); Het ontwikkelen van circulaire kennis- en kunde binnen de gemeente en de integrale borging daarvan; Het versneld integreren van circulariteit binnen de Duin- en Bollenstreek gemeenten door: o Op één gezamenlijke manier in te kopen en aan te besteden (zie ons eerste punt); o De regionale economische agenda van de EBDB circulair in te richten (zie voorgaande alinea); o Circulariteit bij gemeentelijke nieuwbouw, renovaties en saneringen serieus mee te wegen; o De openbare ruime circulair aan te

leggen, te onderhouden en te saneren/amoveren (inclusief het groen en de infrastructuur ondersteund vanuit een te creëren grondstoffenhub voor secundaire materialen - mede ten behoeve van de regionale productie vanuit afval- en reststromen); o Mobiliteitsbeleid te richten op het elektrificeren van (bedrijfs)vervoer en de toekomstige realisatie van zero emissie zones die logistiek ondersteund moeten gaan worden vanuit een regionale mobiliteit hub waar vandaan emissievrij de last mile delivery plaatsvindt (weg met de wirwar aan vervuilende bezorgbusjes door de bebouwde kom van onze inwoners); o Het inzamelen van bedrijfsafval onder een “neutrale vlag” in de centra te stimuleren zodat er minder voertuigbewegingen zijn en minder uitstoot plaatsvindt; Ondernemers actief ondersteunen met de realisatie van circulaire initiatieven, zeker diegene die van een strategische of inspirerende iconische waarde zijn voor de regio zijn (o.a. ruimtelijk en vergunningstechnisch, maar ook door lokale, provinciale, landelijke en Europese subsidiemogelijkheden te benutten); Ondernemersverenigingen / de EBDB in samenwerking met onze stichting specifieke CIRCO-tracks laten organiseren om bedrijven kennis te laten maken met de circulaire economie en hen zo producten, diensten en businessmodellen te laten (her)ontwerpen op basis van circulaire uitgangspunten;

We informeren u graag nader over onze ideeën, alsook hoe we de circulaire transitie sneller kunnen helpen realiseren. U speelt daar als lokale overheid namelijk een belangrijke aanjagende rol in! Hartelijke groet,

Angeline Kierkels Voorzitter

Leon van Ast Kwartiermaker

4/4

Blauwdruk

duurzame woonwijk

Gids voor de duurzame woonwijk • Met 7 circulaire thema’s • Gekoppeld aan de SDG’s • In handige inspiratiekaarten • Maak vanuit co-creatie keuzes • Bouw samen aan duurzaam succes

Inhoudsopgave

De 7 circulaire thema’s

Intro

Handleiding blauwdruk duurzame woonwijk

Zo pas je de inspiratiekaarten in 5 stappen effectief toe

INSPIRATIEKAARTEN Afval & grondstoffen

Circulair bouwen & materialiseren

Energie

Gezondheid

Groen

Mobiliteit

Water

Slot & Colofon

Vrienden, over Circulair West en info Duurzame Ontwikkelingsdoelen

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Circulair bouwen & materialisering Een duurzame circulair gebouwde en gematerialiseerde woonwijk is een wijk die in elke fase circulariteit en het gebruik van bio-based materiaal centraal stelt. Materiaalkeuzes zijn leidend vanaf het begin van het ontwerpproces.

Energie Een duurzame woonwijk is een wijk die energie produceert en zoveel mogelijk zelfvoorzienend is in haar energiebehoefte. Het gebruik van energie wordt daarbij gedurende de gebruiks- en aanlegfase geminimaliseerd en er wordt in de duurzame woonwijk bij voorkeur meer energie (lokaal) opwekt dan verbruikt.

Mobiliteit Een duurzame woonwijk is een woonwijk die op verschillende wijzen duurzame mobiliteit stimuleert en waarin naadloos voor verschillende vormen van duurzame mobiliteit gekozen kan worden.

Water Een duurzame woonwijk is een woonwijk die water benut voor de vitaliteit, bleving in, gezondheid van de bewoners, flora en founa in de wijk. Gelijktijdig wordt de kracht van water óók ingezet om hittestress en droogte tegen te gaan.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Intro Circulair West werkt aan het creëren van een circulaire samenleving binnen één generatie. Dat vereist concrete acties en innovaties om ondernemers hun producten, diensten en businessmodellen te laten (her)ontwerpen op basis van circulariteit. Ondersteund door de overheid. Want juist door het delen van kennis en ervaringen binnen bedrijfsnetwerken, wordt de circulaire ontwikkeling aangejaagd en komen we tot een duurzame versnelling. Waarom dat nodig is? Met de huidige consumptie hebben we tegen 2050 ieder jaar drie aardes nodig. Onhoudbaar en een bedreiging voor al het leven op onze planeet. De Europese Green Deal zet daarom in op een klimaatneutrale, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, waarbinnen circulaire waardeketens een doorslaggevende rol spelen. Een circulaire economie zorgt ervoor dat we in de toekomst binnen de grenzen van de draagkracht van onze aarde blijven en zelfs positief bijdragen aan de leefbaarheid. Als tussenstap koersen we af op 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel) in 2030. In 2050 zal onze economie zelfs volledig circulair moeten zijn. De lineaire economie, waarin grondstoffen als afval eindigen bestaat dan niet meer. Onze toekomstige circulaire economie draait volledig op herbruikbare grondstoffen. Dit vraagt een gigantische transitie. Ook in de bouwsector.

Gelukkig neemt de bouwsector haar verantwoordelijkheid in de transitie naar een circulaire economie al zeer serieus. Vele initiatieven als bio-based bouwen, prefabricage, materiaalpaspoorten en circulair beton zijn al in gang gezet. Hiermee is de sector zelfs een belangrijke aanjager geworden van de circulaire economie en de grondstoffentransitie. Dat betekent in de praktijk dat bouwbedrijven en ketenpartners veelvuldig experimenteren hoe ze anders om kunnen gaan met bouwen en (het renoveren van) bestaande gebouwen. Van individuele gebouwen, maar vooral ook in relatie tot toekomstige gebiedsontwikkeling. Zo wordt brede ervaring opgebouwd wat wel werkt en wat niet. Mede met het oog op de forse bouwopgave die voor ons ligt richt Circulair West zich daarom met dit icoonproject blauwdruk voor een duurzame woonwijk op het samenbrengen van deze ‘best practices’ voor alle betrokken partijen; architecten, ontwikkelaars, overheden, bouwers, toekomstige bewoners etc. Met zeven inspiratiekaarten kunnen partijen voorafgaand aan de start van gebiedsontwikkeling met elkaar in gesprek komen over ambities, vorm en inhoud die ze hierbij voor ogen hebben. Zo verzekeren betrokken partijen zich er bovendien van dat ze kansen op verduurzaming in het ontwikkelproces niet langer missen. Duurzame gebiedsontwikkeling vereist samenwerking.

Onze blauwdruk voor een duurzame woonwijk biedt daarom concrete handvatten voor co-creatie. Door per thema prikkelende vragen te stellen die het gesprek op gang brengen. Om zo betrokken partijen bewust te laten nadenken over duurzame keuzemogelijkheden en ambities aan het begin van het ontwikkelproces. Over de impact van die keuzes zodra de wijk is gerealiseerd, omdat ook gedurende de beheerfase er ruimte moet zijn om woon- en leef behoeftes blijvend te verduurzamen. En om in het ontwerpproces te betrekken hoe bouwers (delen van) de woonwijk in de toekomst duurzaam kunnen amoveren en demonteren. Deze eerste blauwdruk levert daarmee een bijdrage aan de stedenbouwkundige inrichting, ontsluiting, vormgeving én materialisering van de toekomstige duurzame (circulaire?) woonwijk. Door samen met alle bij de ontwikkeling betrokken partijen langs deze inspiratiekaarten gebiedsontwikkeling vorm en inhoud te geven koersen we op duurzaam succes!

Angeline Kierkels Voorzitter

Leon van Ast Kwartiermaker

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Handleiding blauwdruk duurzame woonwijk Om een duurzame woonwijk te ontwikkelen, moeten we bij aanvang van het project de juiste uitgangspunten vastleggen. Door vroeg in het proces na te denken over de verschillende aspecten kunnen afgewogen onderbouwde keuzes gemaakt worden. Daarmee wordt vanuit co-creatie een integraal samenhangende duurzame woonwijk vormgegeven. Een wijk die op alle mogelijke thema’s een positieve bijdrage levert aan onze verduurzamingsopgave. We bieden in deze blauwdruk daarom concrete handvatten voor dit onderdeel van het ontwikkelproces. Inspiratiekaart als kickstarter We hebben zeven thema’s herleid die in samenhang met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties vorm geven aan de duurzame woonwijk. De samenvatting van de belangrijkste inzichten en uitgangspunten zijn op zogenaamde ‘inspiratiekaarten’ vastgelegd. Hier vind je prikkelende startvragen en voorbeelden die het inhoudelijke gesprek op gang helpen brengen. Pas de inspiratiekaarten toe met een kick-off team, waarbij vanuit de verschillende disciplines steeds één kennisexpert aan tafel zit. Samen doorloop je de structuur van de inspiratiekaarten om de duurzaamheidsambities voor de woonwijk vast te stellen. Volg daarbij onderstaande stappen om deze kennis maximaal te benutten bij de gebiedsontwikkeling.

De inspiratiekaart zet je vervolgens het beste in voorafgaand aan de start van de Voorlopig Ontwerp-fase. De opgehaalde inzichten en uitgangspunten voeg je toe aan het Programma van Eisen. Daarna start het reguliere proces.

Het thema.

De SDG’s waar dit

Introductie op het thema en

thema aan

de ambitie die daarin

bijdraagt.

we nastreven. De samenhang met andere inspiratie-kaarten (pak deze er dus bij).

Praktijkvoorbeelden van mogelijkheden op dit gebied. Je vindt er meer via o.a. de QR code op de achterzijde van de inspiratiekaart.

De gespreksopeners die je kunt inbrengen tijdens de verkenning. Per topic brengen we een aantal vragen in en benoemen we mogelijke oplossingsrichtingen om het proces te stimuleren.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Zo pas je de inspiratiekaarten in 5 stappen effectief toe Stap 1: Voorbereiding en planning Formeer het team dat het project samen gaat aanvliegen en plan de kick-off workshop van 2 tot 4 uur. Hierin doen we de eerste verkenning. Plan 2 weken later de final workshop van eveneens 2 tot 4 uur. In deze tweede werksessie worden de kick-off bevindingen definitief gemaakt. Lees als team de zeven inspiratiekaarten vooraf door. Noteer additioneel vragen en/of ‘best practices’ die je te binnen schieten bij het doornemen. Breng deze inzichten in tijdens de kick-off workshop. Om de horloges gelijk te zetten op kader en inhoud vult de opdrachtgever van het team het volgende formulier in, in aanwezigheid van alle teamleden (deze wordt vooraf gedeeld, naast de inspiratiekaarten). Onderwerp

Toelichting

Conceptmatige vertrekpunt Vertrekpunt

Bepaal het conceptmatige vertrekpunt. Wat wordt het voor het gebied, waar ligt de focus. De doelgroepen Wie gaan hier wonen Het type gebied Wat voor type gebied is het (stedelijk, hoog stedelijk etc.) en welke kenmerken heeft het gebied nu. Bijvoorbeeld het ligt in een bosrijke omgeving of kent een hoge histories waarde omdat…. Probeer het gebied en de kenmerken te duiden. Het type gebruiker Worden het alleen bewoners? Zo ja, zijn dit kopers of huurders. Komt hier een een gemixt winkelgebied, hotelierie, kantoor etc. De financiële parameters Welke financiële kaders zijn er om ambities waar te maken? Denk hierbij aan budget voor inrichting civiel (bouw en woonrijp), bouwkosten, budget voor duurzame innovaties. Ook kan hier opgenomen worden dat er een surplus wordt verwacht op inkomsten door bijvoorbeeld een woning te maken die geen energie kosten kent etc. Groen

De ambitie focus op het gebied van duurzaamheid: 100% verdelen over de 7 thema’s! Aan het begin van het project is het noodzakelijk focus aan te brengen in de ambitie. Vanuit die ambitie kan vervolgens worden geprioriteerd en gebudgetteerd. Belangrijk hierbij de te vermelden dat er koppelkansen liggen tussen de verschillende thema’s. Denk hierbij bijvoorbeeld aan groen en water die gezamenlijk (wanneer goed geïntegreerd) niet alleen meer kwaliteit leveren maar ook een prettiger klimaat binnen de wijk doordat het elkaar versterkt in hittestress bestrijding, droogte bestrijding en gezondheid (mensen in een groene omgeving zijn gelukkiger). Dit is niet alleen m2’s toevoegen maar ook kwaliteit passend binnen de context toevoegen. Door de ambitie gezamenlijk te verdelen over de naast gelegen 100% kan binnen het project worden gestuurd vanuit een gedragen ambitie binnen het projectteam.

Voorbeeld

10%

Water

20%

Duurzame energie

10%

Gezondheid

10%

Circulairbouwen & materialiseren

10%

Mobiliteit

20%

Afval en grondstoffen

20%

100% Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

>> Stap 2: Kick-off workshop Duur : 2 tot 4 uur Aanwezig : 1 expert per betrokken partij Het doel van de kick-off is de duurzaamheidsambities, strategische uitgangspunten en knelpunten vast te stellen die bepalend zijn voor de duurzaamheidsaspecten van de te ontwikkelen woonwijk. Tijdens de kick-off gaan we divergerend te werk; verzandt niet in wat misschien niet realiseerbaar is. Zoek naar wat (allemaal) zou kunnen! In de tweede sessie volgt de realiteitsslag, waarin keuzes ten aanzien van concrete haalbaarheid gemaakt zullen moeten worden. Programma a. Suggestie: begin de kick-off met een motivatie en/of inspiratiefilm (max 5 minuten) die aansluit bij de thema’s die voorliggen. Dit hoeft niet, maar geeft de groep wel een inspirerende start. b. S tart de kick-off met één van de inspiratiekaarten (willekeurige volgorde) en bespreek deze in groepen van maximaal 5 met minimaal 1 discipline die expert is op het gebied van dit thema. Splits de groep dus op wanneer deze te groot is. Jullie komen bij stap d. weer bijeen. c. G ebruik de vragen van de inspiratiekaarten als gespreksopener. Stel in je groepje de ambitie vast per thema, met welke kansen kunnen we aan de slag? Noteer deze op post-its, ter inbreng bij stap d. d. D e groepen komen weer bij elkaar en presenteren elkaar de uitkomsten.

Per thema stelt de groep, onder leiding van de projectleider, de top 5 prioriteiten per thema vast. Wijs deze aan een teamlid toe voor de verdere uitwerking, die we in de ‘Final Workshop’ gaan behandelen. Meer hierover bij stap 3. e. Sluit de meeting af met een rondvraag en de take aways.

Stap 3: Uitwerken Op basis van de kick-off workshop zijn 5 prioriteiten per inspiratiekaart aangegeven. Deze worden vervolgens door ieder toegewezen teamlid uitgewerkt voor de ‘Final Workshop’. De uitwerking bestaat uit een beknopt A4-document per inspiratiekaart (thema), met de volgende onderwerpen: • verwachte impact (op eindgebruiker); • aansluiting op project (technisch); • financieel / rendement; • tijd en haalbaarheid; • benodigdheden voor vervolg. Daarna wordt het document aan de projectleider aangeboden. Deze brengt het vooraf per mail bij de groep. Tijdens de final workshop wordt deze met een korte presentatie per prioriteit (door de uitwerker) besproken.

>> Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

>> Stap 4: Final Workshop Duur : 2 tot 4 uur Aanwezig : 1 expert per betrokken partij In de final workshop gaan we de 5 prioriteiten per inspiratiekaart toetsen op wenselijkheid en verder verfijnen. Na deze workshop worden de ideeën opgenomen in een Programma van Eisen. Programma a. Begin de ‘Final Workshop’ met een 5-minuten presentatie per thema, met ruimte voor vragen en verbeteringen. b. N a de discussie kan de projectleider het idee waarderen op haalbaarheid (schaal 0 tot 5) en impact (schaal 0 tot 5) en plaatst ze in het model. c. D e ideeën in het ‘yes’ vak worden overgenomen, de ideeën in het ‘maybe’ vak worden bediscussieerd. Degenen met het meeste draagvlak worden overgenomen, de anderen worden geparkeerd. De projectleider maakt na verkenning uiteindelijk de keuzes. 2,5

5 Hoog

4 MISSCHIEN

Haalbaarheid

2,5

NEE

MISSCHIEN

Laag 0

1 Laag

4 Impact

5 Hoog

Stap 5: Toepassing De uitkomsten van de ideeën voor de verschillende inspiratiekaarten worden na stap 4 gebundeld en samengevoegd in een programma van uitgangspunten. Dit vormt de basis van het project van waaruit het plan verder wordt vormgeven in samenwerking met de architect, aannemers, gemeente en adviseurs. Het programma van uitgangspunten vormt de ruggengraat van de duurzame woonwijk ontwikkeling.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Afval & grondstoffen Een duurzame woonwijk is een woonwijk die bewoners stimuleert om producten en grondstoffen niet uit te putten maar opnieuw te gebruiken. Daarin wordt afval vooral gezien als grondstof. De (rest)materialen worden hoogwaardig en duurzaam hergebruikt, bij voorkeur regionaal. In een duurzame woonwijk wordt dan ook afval efficiënt gescheiden en de materialen gerepareerd of gerecycled. Dat wordt gestimuleerd met afvalinzamelingspunten in de wijk dicht bij de inwoners waar het afval gescheiden ingeleverd kan worden. Bewoners geven daar actief en enthousiast invulling en uitvoering aan en krijgen feedback op hun scheidingsgedrag. Zij kiezen voor hoogwaardige producten zodat de daarin verwerkte materialen langduriger gebruikt kunnen worden. Lokale ondernemers zijn betrokken bij de wijk en hun focus ligt naast afvalscheiding nadrukkelijk ook op afvalpreventie. Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

Circulaire Minicontainer. Foto en copyright Meerlanden.

Ondergrondse afvalverzamelcontainer. Foto en copyright Meerlanden.

Ondergronds afvalverzamelingssysteem in de Sluisbuurt Amsterdam (OAT). Foto en copyright MariMatic.

Afvalinzameling kleinschalig materieel. Foto en copyright Meerlanden.

Topics Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere fases in de levenscyclus van de woonwijk: aanleg, gebruik en/of sloop. Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Voorzieningen

1. H oe wordt afvalinzameling volledig geïntegreerd in ontwikkeling en ontwerp van de woningen en in de nieuwe woonwijk? 2. O p welke manier wordt overlast van gebruik van de voorzieningen tot een minimum beperkt (geluid, geur, vocht, ongedierte, bijplaatsingen, oneigenlijk gebruik etc.)?

1. Individuele voorzieningen (minicontainers). 2. C ollectieve voorzieningen (verzamelcontainers onder- en bovengronds). 3. T echnologie inzetten voor monitoring en beperking overlast? 4. Specifieke voorzieningen (composthoop, wormenhotel).

Fase: Aanleg Gebruik Sloop

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Gedragsbeïnvloeding

1. O p welke manier wordt informatievoorziening rondom afvalscheiding vormgeven? 2. W elke lokale initiatieven zijn er/ kunnen gecreëerd worden om afvalpreventie en afvalscheiding te stimuleren (bijv. buurtsuper)? 3. H oe faciliteren we bewoners zodat zij zo schoon mogelijk grondstofstromen aanleveren? 4. Hoe zorgen we dat bewoners hun afval als grondstof gaan zien? 5. O p welke manier kan het zo goed mogelijk scheiden van afval bijdragen aan de onderlinge cohesie?

Bewustwording vergroten: 1. S choling (informeren en uitdragen voorbeelden, impact afvalscheiding zichtbaar maken). 2. G edragsexperimenten (gamefication, sociale norm (peer gedrag) nudging). 3. Herhaling van de boodschap. 4. Feedback op scheidingsgedrag & resultaat. 5. Z org dat bewoners zelf voordeel hebben en betrek ze bij de resultaten.

1. H oe wordt bereikbaarheid van afvalinzamelvoorzieningen volledig geïntegreerd in ontwikkeling en ontwerp van de woningen en in de nieuwe woonwijk? 2. O p welke manier is toekomstige sloop van de afvalinzamelvoorzieningen meegenomen in het ontwerp?

1. T oegankelijke afvalinzamelvoorzieningen (geen hinder van bijv. bomen, lantaarns, geparkeerde auto’s etc.). 2. O ntwerp demontabel met materiaalpaspoort voor logistiek efficiënte herwinning van de grondstoffen bij toekomstige sloop.

1. H oe maximaliseren we hergebruik van organische en anorganische materialen? 2. H oe verzorgen we de terugkoppeling van hergebruikresultaten/-producten richting bewoners gekoppeld aan hun afvalscheiding? 3. W elke lokale initiatieven zijn er/kunnen gecreëerd worden om hergebruik te stimuleren (bijv. wormenhotel, 3D printing, etc.)? 4. Hoe kunnen toekomstige sloopstromen relatief eenvoudig hergebruikt worden?

1. S chone stromen: hoe schoner de materiaalstroom, hoe hoogwaardiger hergebruik mogelijk is. Zie ook sub thema’s gedragsbeïnvloeding, voorzieningen en logistiek. 2. B alans tussen afvalscheiding en hoogwaardig hergebruik. 3. D emontabel universeel ontwerpen met vastlegging materiaalsoorten vergroot kansen op toekomstige functionele inzetbaarheid sloopstromen.

1. O p welke manier wordt het juiste gebruik van de voorzieningen gecontroleerd en gehandhaafd? 2. H oe wordt de kwaliteit van de schone grondstofstromen gecontroleerd en gehandhaafd?

1. S limme controle o.a. met meetinstrumenten & sensoren. 2. Steekproeven.

Fase: Gebruik

Logistiek Fase: Gebruik Sloop

Hergebruik Fase: Gebruik Sloop

Controle Fase: Gebruik

Wacht, er is nog meer! Met de inspiratiekaarten willen we het eerste gesprek op gang helpen. Maar er is nog meer te leren over dit thema. Interesse? Scan dan de QR-code.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Circulair bouwen & materialisering Een duurzame circulair gebouwde en gematerialiseerde woonwijk is een wijk in elke fase circulariteit en het gebruik bio-based materiaal centraal stelt. Materiaalkeuzes zijn leidend vanaf het begin van het projectproces. In de ontwerpfase staat bewustwording, het vaststellen van ambitieniveaus en een goede afstemming om tot afgewogen keuzes te komen voor ontwerp, bouw en materialisering centraal. De bouw is gericht op circulair materiaalgebruik, innovatie en een zero footprint om de woonwijk zo duurzaam mogelijk te realiseren. Daarbij wordt flexibiliteit en aanpasbaarheid ingebouwd, zodat op de (veranderende) vraag van bewoners gedurende de levensduur van de woonwijk kan worden ingespeeld. Dat verlengt de levensduur van de duurzame woonwijk en vergroot de restwaarde, óók omdat materialen in de toekomst circulair geoogst kunnen worden.

Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

The Green house, Utrecht. Gebouw wordt volledig gedemonteerd en hergebruikt.

Hoeve Cornelia: upcycling vervallen bollenschuur waarbij “behoud voor vervangen”.

Villa ontwerp, waarbij de toplaag van het hout oppervlakkig zwart is verkoold.

Werken met de materialen die al ter plaatse zijn en daar het ontwerp op aanpassen.

Ontwerp architectenbureau cepezed. Foto Lucas van der Wee.

Foto en copyright KVDK Architecten.

Foto en copyright Ossip van Duivenbode Architectuurfotograaf.

Topics Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere fases in de levenscyclus van de woonwijk: aanleg, gebruik en/of sloop. Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Ambities

1. W at zijn de ambities en drijfveren op korte-/lange termijn van de opdrachtgever? 2. K unnen actoren gestimuleerd worden om hun ambities te verhogen? 3. H oe kunnen alle disciplines elkaar inspireren, stimuleren en motiveren naar een hoger duurzaamheidsniveau? 4. Hoe kun je circulariteit strategisch en integraal borgen in het ontwikkelproces?

1. M aximaal inleven vanuit intake. 2. B reng verhoudingen tussen bijv. budget- en duurzaamheids-ambities in kaart. 3. V ind de drijfveren van actoren. 4. Stel eindgebruiker centraal in bouwproces en gebruiksfase. 5. M aak actoren bewust van hun ambitie (inspiratiekaarten). 6. W erk met gemeenschappelijke circulaire kaders in de keten.

Fase: Aanleg

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Bouwen

1. Bouwmaterialenoorsprong: (a) Hoe kan de hoeveelheid circulaire bouwmateriaal in het ontwerp worden verhoogd en niet-circulair verlaagd? (b) H oe kunnen lokale/ regionale (bio-based) materialen worden toegepast? (c) Op welke wijze kan de beschikbaarheid van deze materialen worden gewaarborgd? 2. Welke innovaties dragen bij aan een circulaire en duurzame bouwmethode? 3. Bouwvoorbereiding: (a) Hoe kunnen we de Total Cost of Ownership in kaart brengen die samenhangen met de ambitie en de zekerheden? (b) H oe minimaliseer ik de ecologische footprint van het bouwproces? (c) H oe kan ik zo efficiënt mogelijk met de beschikbare materialen omgaan?

1. Uitgangspunt ontwerp baseren op (beschikbare) materialen en CO2-belasting. 2. Bio-based materiaal toepassen. 3. Werk met materialenpaspoort. 4. Beschikbare lokale en regionale materialen inventariseren en inzetten. 5. Vraag op aanbod afstemmen. 6. Conceptueel, industrieel en prefab ontwerpen en bouwen. 7. Zie gebouwen als eenheid die circulair gemaakt moet worden. 8. Introduceer een waarde model met punten/ bedragen die zijn gebaseerd op circulaire doelen. 9. Biedt zekerheid op investering op korte en lange termijn. 10. Financiers bij ontwerp/voorbereiding betrekken (gunstige financieringscondities).

1. Hoe maken we het toekomstbestendig? 2. Op welke manier kunnen we eigenaren en gebruikers sturen om het circulair en duurzaam te onderhouden? 3. Hoe kunnen de levensduurkosten integraal voordelig worden gemaakt? 4. Levensduurbeoordeling: (a) Welke onderdelen bevorderen deze? (b) H oe comfort te behouden voor de gebruiker op lange termijn? (c) W elke alternatieve financieringsvormen of modellen zijn denkbaar rondom het materialiseren van de bouwopgave?

1. A anpasbare en flexibele gebouwen en bewoners de meerwaarde daarvan leren. 2. Vaste onderhoudspartners. 3. Onderhoudsarm ontwerpen. 4. Laagdrempelig inspireren met klus dag, gezamenlijk onderhoud, puntensysteem. 5. M ateriaal toepassen dat geschikt is voor upcycling. 6. K walitatief gebouw dat meebeweegt met wensen. 7. C irculaire koppeling tussen materiaal en leveranciers. 8. Serviceconcepten introduceren met huur/lease materialen.

1. H oe kunnen we de restwaarde maximaliseren? 2. H oe waarborgen we dat materialen van het gebouw geschikt zijn voor upcycling? 3. H oe houden we rekening met toekomstige demontage en oogst van het gebouw?

1. P as direct een bouwmethode toe die geschikt is voor toekomstige demontage en oogst van de materialen. 2. Materialen database footprint. 3. Materialen paspoort. 4. Herbruikbaarheid eenvoudig te achterhalen door vastlegging materialen (documenteren).

Fase: Aanleg

Oplevering en onderhoud Fase: Gebruik

Herbruikbaarheid Fase: Sloop

Wacht, er is nog meer! Met de inspiratiekaarten willen we het eerste gesprek op gang helpen. Maar er is nog meer te leren over dit thema. Interesse? Scan dan de QR-code.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Energie Een duurzame woonwijk is een wijk die energie produceert en ruimschoots zelfvoorzienend is in haar energiebehoefte. Het gebruik van energie wordt daarbij gedurende de gebruiks- en aanlegfase geminimaliseerd en er wordt in de duurzame woonwijk meer energie (lokaal) opwekt dan verbruikt. Het energieoverschot wordt slim opgeslagen, beheert en ‘as-a-service’ weer voor andere energievragen lokaal ingezet. Bijvoorbeeld om bewoners in relatie tot hun mobiliteitswensen van energie te voorzien. De opwekking is vanzelfsprekend lokaal vanuit groene bronnen, met een zo klein mogelijk totale ecologische impact. Door het slim verbinden, aansturen en managen van data is de onderlinge energiebehoefte en opwekking van individuele bewoners transparant. Duurzaam gedrag wordt daarbij financieel beloond en de hele wijk werkt daaraan mee.

Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

CESAR Basalt Batterij is in staat om energie in de vorm van warmte over verschillende seizoenen op te slaan. Schaal is wenselijk om rendabel te exploiteren

Plus op de meter (POM) woningen; de Wals (smart grid met per woning een batterij die digitaal onderling verbonden zijn hetgeen energie delen faciliteert).

Foto en copyright: Ecodorp Boekel.

Foto en copyright Van der Hulst Bouwbedrijf.

Plus op de meter woningen; Langs de Kreken (incl. smart grid én verwerking van een buurtbatterij die twee deelauto’s opladen).

Nul-op-meter (NOM) woningen; Tudortuinen (vol met duurzame technieken waaronder warmtepomp en WTW).

Foto en copyright Van der Hulst Bouwbedrijf.

Foto en copyright Ouwehand Bouwen & Ontwikkelen.

Topics Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere aspecten in en van de woonwijk: het individu (intern), de sociaal en de fysieke omgeving (extern). Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Kwaliteit van leven

1. H oe is de veiligheid gewaarborgd: (a) Keurmerk voor verlichtingsplan wijk? (b) Draagt inrichting gebouwen/openbare ruimte bij aan veiligheid(sgevoel)? 2. S luit het aan bij lokale/regionale vraag: (a) Speelt het in op verhuiswensen? (b) Consultatie bewoners met PVE? (c) Kunnen de woningen meegroeien? 3. Is de materialisering gezond en duurzaam hernieuwbaar voor bewoners?

1. Toetsing op politiekeurmerk. 2. O ptie om 50% in de plint te laten wonen (ogen op straat). 3. Geen blinde hoeken in planopzet. 4. Veilige inrichting looproutes. 5. Zichtbare ontmoetingsplekken. 6. Bestemmingsplan flexibel. 7. M ateriaal selecteren op basis van omgevingsfactoren en hittestudie (albedowaarde).

Fase: Fysieke omgeving

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Bouwvoorbereiding

1. H oe zorg je ervoor dat de ontwerpkeuzes t.bv. verhoogde gezondheid in de praktijk werken? 2. H oe voorkom je dat ontwerpkeuzes t.b.v. de gezondheid te duur worden om te realiseren?

1. T oets het plan door een goede zontoetredingsanalyse te maken. 2. O ntwerp kostenbewust en breng in kaart meer en minderkosten door worden veroorzaakt.

1. H oe kan de energiebehoefte geminimaliseerd worden? 2. H oe kan de impact op de omgeving beperkt worden?

1. B epaal welke vormen van energie er nodig zijn en effectief (footprint) de impact van het gebruik kunnen minimaliseren. 2. Organiseer een efficiënt proces.

1. H oe kan het energiegebruik toekomstbestendig worden gemaakt? 2. Hoe realiseren we energiezuinig gebruik?

1. Autonoom energiesysteem. 2. A nalyseer de mogelijk impactvolle contextuele veranderingen op het project. 3. Educatie, ontzorgen en bewustwording gebruiker. 4. Stimuleren van de gebruiker.

1. Hoe garanderen we groene energie? 2. Hoe voorzien we de wijk lokaal van energie? 3. Hoe beperken we de ecologische impact? 4. Hoe kunnen we de energieopwekking maximaliseren en optimaliseren?

1. Zelfvoorzienend zijn. 2. P otentiële bronnen inventariseren en eventueel nieuwe toevoegen. 3. Ecologische impact bepalen.

1. H oe maken we de wijk energieleverend; alleen of in de combinatie met? 2. Hoe wordt het net minimaal belast?

1. B epaal de energiebehoefte en opbrengst potentie. 2. Overschot aan energie opslaan. 3. Data, software (smart grid).

1. H oe kunnen we dit beheersbaar (aan)sturen? 2. Hoe kan de privacy worden gewaarborgd? 3. H oe optimaliseren we de balans tussen verbruik, gebruik, opslag en opwekken?

1. Meten is weten. 2. Data & software oplossingen. 3. S mart grid met opslag en terug levering inbouwen.

1. Hoe beperken we energieverlies? 2. H oe realiseren we lokale energieopslag voor de woonwijk? 3. H oe creëren we daarmee een positieve impact op de leefomgeving?

1. S lim (ont)laden en (aan)sturen met software, sensoren en data analyse. 2. M inimaliseer de opslagperiode door delen te optimaliseren. 3. W aardetoevoegingen aan de openbare ruimte (buurtbatterij).

Fase: Aanleg

Civiel & bouw Fase: Aanleg

Gebruik Fase: Aanleg

Oorsprong Fase: Opwekking

Beschikbaarheid & schaarste Fase: Opwekking

Verbruik & gebruik Fase: energiemanagement

Opslag Fase: energiemanagement

Wacht, er is nog meer! Met de inspiratiekaarten willen we het eerste gesprek op gang helpen. Maar er is nog meer te leren over dit thema. Interesse? Scan dan de QR-code.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Gezondheid Een gezonde duurzame woonwijk is een wijk die bewoners gezond en vitaal houdt en een gezonde leefstijl stimuleert. Dit is terug te zien in zowel de fysieke als sociaal emotionele ontwikkeling van bewoners, als ook in de welzijn en welbevinden versterkende inrichting en omgeving van de duurzame woonwijk. Bewoners worden bewust en onbewust gestimuleerd om gezond te leven. Voldoende bewegen, gezond eten, het faciliteren van zelfredzaamheid en voor verbinding zorgen door ontmoetingen te faciliteren staan daarom centraal. Een gezonde, veilige en sociaal uitnodigende woonomgeving staat daarvoor garant. Net als diverse faciliteiten (wandelpaden, sportfaciliteiten, moestuin, ontmoetingsplekken, etc.) die voor iedereen bereik- en beschikbaar zijn. Mede om de sociale cohesie te stimuleren zodat iedereen altijd blijft meetellen en meedoen.

Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

Buurtkas gecreëerd door publieke ruimtes te claimen, in te richten en te vergroenen. Geeft de buurt ook een nieuwe (sociale) identiteit.

Biodiverse binnentuin zorgt voor ontmoetingsplekken en nieuw omgevingsgroen.

Bewegingsnudges, kleine ingrepen doen mensen meer bewegen.

Foto en copyright: Hoek.

Foto en copyright: Dorine Baars.

Tiny Forest aangelegd door HOEK in de Stevenshof in Leiden in samenwerking met de IVN instituut voor natuureducatie en duurzaamheid. Beschermt o.a. tegen hittestress en vergroot (belevings)groen en de biodiversiteit. Foto en copyright: HOEK.

Topics Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere fases in de levenscyclus van de woonwijk: aanleg, opwekking en energiemanagement. Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Ontwerp

1. H oe kan het ontwerp van de woonwijk bijdragen aan meer fysieke beweging van de bewoners? 2. H oe kunnen gebouwen vanuit het ontwerp voorzien worden van jaarrond voldoende daglicht? 3. W at is mogelijk om ook in gebouwen extra beweging te stimuleren?

1. M aak loop en fiets verbindingen met omliggend gebied, zodat fysieke beweging wordt gestimuleerd. 2. N eem daglichttoetreding mee in de beginfase van de ontwikkeling op stedenbouwkundig en woningniveau. 3. D oor trappen centraler t.o.v. de entree te plaatsen en de lift verder weg.

Fase: Aanleg

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Beweging, gezonde voeding en slaap

1. Nodigt de omgeving uit tot beweging: (a) In de openbare ruimte? (b) In binnenruimtes van gebouwen? 2. Hoe worden bewoners geïnformeerd over de meerwaarde van voldoende beweging, gezonde voeding en slaap voor hun gezondheid? 3. Hoe kan voeding lokaal/regionaal georganiseerd worden? 4. Hoe kunnen omgeving en binnenruimtes bijdragen aan een optimale nachtrust?

1. Op beweging ingerichte gebouwen en leefomgeving. 2. Geluid reducerende materialen & groen aanplant dat bijdraagt. 3. Gezond binnen- (ventilatie) én buitenklimaat (autoloos). 4. Lokale/regionale biologische voedselketens stimuleren (draagt ook bij aan de sociale cohesie, denk aan de moestuin, voedselmoeras, buurtkas, pluktuin, wormenbak, etc). 5. Gewenst gedrag stimuleren en mee experimenteren, bijvoorbeeld met wandelgroepen, gamification, nudging en sociale normering. 6. Informeren en bewust maken (educatie, uitdragen en steunen positieve buurtinitiatieven).

1. Hoe kunnen we met ontmoetingsplekken de fysieke en mentale gezondheid van bewoners helpen vergroten? 2. Wat voor plekken dragen maximaal bij? 3. Kunnen we aanleiding tot ontmoeten creëren (welk ‘type’ ontmoeting faciliteert deze)? 4. Hoe stimuleren we lokale initiatieven? 5. Hoe bevorderen we sociale cohesie? 6. Hoe stimuleren we gedeeld eigenaarschap?

1. Gemeenschappelijke gebouwen (o.a. buurthuis, ateliers, werkplaats/ambachtscentra). 2. Openbare ruimte (o.a. moestuin, sportveld, wandel- en hondenuitlaat gekoppeld aan ‘groene’ koelplekken met tapwater punten. 3. Deelmobiliteit. 4. Woonwijk-applicaties die informeert & verbindt. 5. Gezamenlijke onderhoudsdagen (denk aan zaai& oogstdagen).

1. Welke factoren beïnvloeden de gezondheid van bewoners op een negatieve manier (o.a. hittestress, geluid, luchtvervuiling, trillingen, straling)? 2. Wat zijn de positieve factoren die benut kunnen worden (o.a. belevingsgroen, zon, biodiversiteit, luchtkwaliteit)? 3. Welke maatregelen zijn denkbaar om de negatieve factoren te beperken of de positieve juist te benutten? 4. Zijn deze bij gebouwen realiseerbaar of in de openbare ruimte (o.a. materialisering om hittestress te reduceren? 5. Hoe verbeteren we de luchtkwaliteit. Zowel in de openbare ruimte als in de woning? 6. Hoe kan de hoeveelheid verharding geminimaliseerd worden en de ruimte voor groen en de biodiversiteit vergroot?

1. Aanpak bij voorkeur bij de bron ter minimalisering negatieve en maximalisering positieve gezondheidsfactoren. 2. Kijk of de opzet en het ontwerp daaraan bij kunnen bijdragen; 3. Materialisering gebouwen en openbare ruimte. 4. Zorgen voor voldoende ruimte voor groen ‘cool’ spots). In de grond als op daken/gevels. 5. Ken je (aanstaande) bewoner(s) en leef je in (bijv. ventilatie, wettelijk gericht op 1.8 persoon maar wordt de woning ook door dit aantal gebruikt). 6. Vervuilende mobiliteitsvormen uit de woonwijk weren.

Fase: Individu

Gezamenlijke ontmoetingsplekken Fase: Sociale omgeving

Omgevingsfactoren Fase: Fysieke omgeving

Wacht, er is nog meer! Met de inspiratiekaarten willen we het eerste gesprek op gang helpen. Maar er is nog meer te leren over dit thema. Interesse? Scan dan de QR-code.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Groen Een duurzame groene woonwijk is een wijk die groen verbindt (o.a. de kwaliteit van de leefomgeving), groen zuivert (o.a. de grond en de luchtkwaliteit) en groen produceert (o.a. voedsel en bio diverse ecosystemen). Groen speelt bovendien een belangrijk rol ter voorkoming van de schadelijke gevolgen van de klimaatverandering (extreme regenbuien en zomerse hitte) en ondersteund daarmee gelijktijdig een nog rijkere natuurervaring én leefomgeving voor mens, plant en dier. In het water en op het land. Groen inspireert daarmee en draagt bij aan een prettig leefklimaat in de duurzame woonwijk. Het groen ondersteunt daarmee de fysieke en mentale gezondheid van bewoners en verhoogt de kwaliteit van leven, geeft ontspanning en meer woongenot, recreatiemogelijkheden en (sport)plezier.

Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

Deeltuin ‘Pluk geluk’ in Vlaanderen is een deeltuin voor 10 gezinnen waar groenten en fruit wordt verbouwd. Foto en copyright: Plukgeluk.

Project Overhoeks met klimplanten die omhoog klimmen zorgen i.c.m. verdiepte wandelpaden voor een groene oase en ontmoetingsplek voor bewoners. Foto en copyright: Hoek.

Verticaal groen in de European Patent Office. Afhankelijk van plaatsingshoogte zijn verschillende invullingen gegeven. Zoals dicht bij de grond bladeren en bloemen bewust donkerder van kleur zijn. Foto en copyright: Copijn Tuin- en landschapsarchitecten.

Topics

De Heemtuinen verbind het centrum en de centrale groenzone van Vlaardingen. Door de rijke bloemenvelden en bijbehorende biodiversiteit hier door te trekken wordt het groen een integraal onderdeel van de omgeving. Foto en copyright: Timpaan.

Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere fases in de levenscyclus van de woonwijk: aanleg, gebruik en/of sloop. Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Voedseltransitie

1. H oe maak je ruimte voor planten die (door het seizoen heen) voedsel produceren? 2. Is een ontmoetingsplek (ook) geschikt te maken voor een (publieke) moestuin? 3. W elke mogelijkheden kunnen op woningniveau geboden worden voor moestuinen en/of planten die voedselproducerend zijn? 4. Hoe creëer je er collectieve kassen die voedselproductie mogelijk maken?

1. V an individueel groen naar collectief hoogwaardig (voedselproducerend) groen. 2. E ducatie als middel om begrip en waardering voor groen in de wijk te versterken, bijvoorbeeld via een voedsel-/buurtkas. 3. Realiseer voedselbos/moestuin. 4. Plant Fruitbomen. 5. Voedselproducerende woning.

Fase: Aanleg Gebruik

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Gezondheid

1. Op welke manier inspireert en versterkt groen de beleving: (a) Hoe kun je maximaal variatie aanbrengen? (b) Heeft elke woning zicht op groen? (c) Hoe kun je groene erfscheiding intergreren? 2. Hoe activeert groen ontmoetingen: (a) Ontwerp vanuit een ontmoetingsplek? 3. Hoe kan groen de luchtkwaliteit verbeteren: (a) Is er een vervuilende bron die een groene buffer kan neutraliseren? 4. Hoe kan groen als natuurlijke airco werken: (a) Verharde oppervlakten vergroenen? (b) Coolspot inzetten en goed situeren? (c) Groene zonwering voor gebouwen? 5. Hoe biedt groen de ruimte aan kinderen: (a) Valt er wat te ontdekken in het groen, bijvoorbeeld een voedsel- of klimbos? (b) Is er ruimte voor een natuurlijke speeltuin (speelplekken i.c.m. wadi)? 6. O p welke manier kan met een innovatie- of experimenteerruimte ingespeeld worden op veranderende groenwensen?

1. G roen als integrale basis voor de omgeving, verhardingsvormen zoals gebouwen en wegen zijn daarin te gast. 2. Z org voor diversiteit aan groen, geen enkel soort als basis. 3. Extra bomen aanplanten. 4. Werk integraal met groen als zonwering voor de gevels. 5. Groen benutten als geluidsscherm/erfafscheiding. 6. O ntmoetingsplekken laten diverse groenvormen samenkomen (natuurspeeltuin, coolspots, wateropvang).

1. Extensief en intensief onderhouden: (a) Hoe is een ecologische maaimethode als sinusbeheer toepasbaar? (b) H oe blijft een deel van de vegetatie dan staan ter versterking biodiversiteit? 2. Groenbeheer als participatie in de wijk: (a) Hoe kunnen omwonenden betrokken worden bij onderhoud en beheer van hun groen omgeving (bij interesse)?

1. Sinus beheerplan maken. 2. D uurzaamheidsplan groen onderdeel maken van ontwikkeling en wijkbeheer. 3. A an de voorkant informeren over groen bij aankoop woning. 4. Betrek groenwensen bewoners bij planopzet, onderhoud en beheer (groen dagen!).

1. Hoe garanderen we een rijk bodemleven? 2. W ordt er een goede analyse gemaakt van de huidige staat van de bodem (incl. bodemmonster en lab analyse)? 3. O p elke manier wordt een rijk waterleven gestimuleerd/mogelijk gemaakt? 4. Hoe kunnen we verbinding met de omgeving maken (waterwegen, groenstructuren)? 5. H oe kan biodivers en natuurinclusief in de wijk integraal worden toegepast? 6. W ordt daarin voldoende rekening gehouden met alle belanghebbenden in de omgeving (mens, plant en dier)?

1. G ebiedseigen grond toepassen is prioriteit nummer één voor een rijke en gezonde bodem. 2. G rondbemonstering onderdeel maken van de ontwikkeling. 3. P laats de kwaliteit van de grond centraal bij de groenaanplant en waar nodig deze verbeteren. 4. Implementeer succesfactoren STOWA (o.a. waterdiepte). 5. A ansluiten op groenstructuren, géén eigen ecosysteem. 6. Natuurvriendelijke oevers. 7. Bestaand groen behouden. 8. Jaarrond bloeiboog.

Fase: Aanleg Gebruik

Groenbeheer Fase: Aanleg Gebruik Sloop

Biodivers en natuurinclusief Fase: Aanleg

Wacht, er is nog meer! Met de inspiratiekaarten willen we het eerste gesprek op gang helpen. Maar er is nog meer te leren over dit thema. Interesse? Scan dan de QR-code.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Mobiliteit Een duurzame woonwijk is een woonwijk die op verschillende wijze duurzame mobiliteit stimuleert en waarin naadloos voor verschillende vormen van duurzame mobiliteit gekozen kan worden. Het ontwerp van de wijk is daarbij zo opgesteld dat sociale voorzieningen eenvoudig bereikbaar zijn voor vormen van deelmobiliteit. De auto is enkel als gast welkom. Elektrische mobiliteit verzorgt bovendien stabiliteit op het elektriciteitsnet door vanuit een HUB te integreren met zonnepanelen, een laadplein en een stationaire (buurt) batterij.

Synergie met andere inspiratiekaarten

Best practises

Er zijn ten aanzien van dit vraagstuk al een aantal voorbeelden die als best practice gezien kunnen worden.

Laadplein met stationaire batterij bij Amsterdam Arena zorg voor opladen elektrische auto’s en ontlast gelijktijdig het electriciteitsnet.

Een pakketkast van PostNL zorgt voor minder vervoersbewegingen in de wijk bij plaatsing in een HUB aan de rand van de wijk.

Laat in een HUB aan de rand van de wijk alle duurzame mobiliteit samenkomen . Geen eigen auto’s dus!

Foto en copyright: PostNL.

Foto en copyright: CoMoVK.

Sociale voorzieningen faciliteren binnen loop- en fietsafstand zodat de auto niet langer nodig is als vervoersmiddel.

Foto en copyright: De Beelen Groep.

Topics Deze kunnen betrekking hebben op één of meerdere fases1 in de levenscyclus van de woonwijk: aanleg, gebruik en/of beheer. Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Gebruiker

1. H oe verleiden we de buurtbewoner af te zien van het bezit en gebruik van een eigen (tweede) auto? 2 Hoe ontmoedigen we oude mobiliteitsvormen en stimuleren we nieuwe?

1. B etrek een verkoopregeling voor de auto in het project ter verlaging drempel deelauto’s. 2. B eperk de infrastructuur voor oude mobiliteitsvormen (toegang, parkeeropties).

Fase: Aanleg

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Topic

Vragen die het gesprek helpen:

Oplossingsrichtingen

Toegankelijkheid & voorzieningen

1. Op welke mobiliteitsvormen willen we inzetten? 2. Hoe garanderen we toegankelijk OV? 3. Hoe stimuleren we gezond mobiliteit? 4. Welke sociale voorziening moeten op loop- en fietsafstand bereikbaar zijn? 5. W elke voorzieningen zijn benodigd om duurzame mobiliteit mogelijk te maken? 6. H oe kunnen we andere voorzieningen combineren met mobiliteit?

1. F ocus op primair duurzame mobiliteitsvormen (deel- voertuigen & fietsen/scooters). 2. B org rechtstreeks ontsluiting OV op fiets- en wandelpaden. 3. S timuleer met de wijkinrichting fietsen en wandelen als meest logische keuze. 4. Essentiële voorzieningen zoals supermarkten op loop- en fietsroutes aansluiten. 5. W aarborg laadstations, met voldoende beschikbaarheid van deelopties en differentiatie. 6. Integreer een stationaire buurt-batterij met interactief laadplein ter ondersteuning van de stroomvraag uit de wijk.

1. H oe wordt duurzame mobiliteit in de woonwijk toegankelijk gemaakt? 2. H oe kan dat bijdragen aan de toegankelijkheid van voorzieningen? 3. Hoe stimuleren we de gebruiker? 4. Hoe koppelen we de verschillende vormen van mobiliteit aan elkaar? 5. Wat verlaagt de drempel tot gebruik? 6. H oe maken we mobiliteit beschikbaar voor iedereen?

1. Richt een HUB in waarin alle mobiliteit samenkomt (incl. pakketkast en last mile service). 2. F iets en wandelpaden naar voorzieningen, net als OV. 3. D e auto is te gast t.o.v. de fiets, voetganger en deelvoertuig. 4. Mobiliteitsvormen toegankelijk vanuit één applicatie. 5. K walitatief aanbod, ook voor minder valide, goede infrastructuur.

1. H oe kan aan de energievraag van deel mobiliteit voorzien worden zonder het stroomnet te belasten? 2. H oe kunnen functies aan parkeerplaatsen worden toegevoegd?

1. E en laadplein met stationaire (buurt) batterij waarmee ook energie gebufferd kan worden. 2. Overkap de parkeerplaatsen met zonnepanelen.

1. W at is er nodig aan regulering voor duurzame mobiliteit in de woonwijk? 2. Hoe flexibel moet dat zijn? 3. H oe behouden we het aanbod van mobiliteit in de wijk na verloop van tijd? 4. Wat wordt er gedaan om 2e generatie bewoners mee te nemen in het concept?

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeenteraad.hillegom.nl/api/v1/meetings/1447/documents/18169