D25 College, raadsbrief Sloop panden op het HD-Plein.pdf

Hillegom

Raadsbrief Sloop panden op het HD-Plein aan:

de raad van de gemeente Hillegom

zaaknummer: Z-21-165284 datum collegevergadering: 16 februari 2021 portefeuillehouder: A. de Jong behandelend ambtenaar: Jessica van der Hoorn

Toelichting Hierbij bieden wij u bijgaande stukken ter informatie aan.

Bijlage(n): 1. Bouwhistorische verkenning met waardenstelling IDDS, januari 2020 2. Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw Pieters Bouwtechniek, 20 augustus 2020

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling

Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom

Colofon Projectnummer In opdracht van Auteur Redactie Versie Status

61761119 Gemeente Hillegom M.C. van Dam S. Moerman 1.1 Definitief

© IDDS Archeologie en Bouwhistorie Noordwijk, januari 2020 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

INHOUDSOPGAVE: 1.

VOORWOORD ................................................................................................................................. 3

2.

BEKNOPTE HISTORISCHE INLEIDING EN BOUWFASERING OPHOOFDLIJNEN ................... 4

3. BESCHRIJVING HUIDIGE SITUATIE ............................................................................................. 8 3.1. Algemeen ...................................................................................................................................... 8 3.2. Bouwdeel A: het JAVA-gebouw .................................................................................................... 8 3.3. Bouwdeel B Toneelzaal .............................................................................................................. 14 4. WAARDERING .............................................................................................................................. 18 4.1. Algemeen .................................................................................................................................... 18 4.2. Methodiek ................................................................................................................................... 18 4.3. Waardering ................................................................................................................................. 19 5.

WAARDESTELLINGEN ................................................................................................................ 21

6.

LITERATUUR EN OVERIGE BRONNEN...................................................................................... 23

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

1. Voorwoord In opdracht van de gemeente Hillegom, heeft IDDS Archeologie en Bouwhistorie te Noordwijk een bouwhistorische verkenning verricht naar het JAVA-gebouw, Van den Endelaan 52 te Hillegom. Het pand staat kadastraal bekend onder nummer HLG01 sectie A6897. Aanleiding voor dit onderzoek zijn de ontwikkelingsplannen voor dit gebouw dat geen status heeft als monument. Het onderzoek vond op 12 december 2019 plaats en nam een dagdeel in beslag. Voorafgaande aan het onderzoek en tijdens de uitwerking is onderzoek verricht in algemene en toegankelijke bronnen. Noordwijk, 16 januari 2020 Michel van Dam, bouwhistoricus BNB

Figuur 1: Uitsnede uit de huidige kadastrale legger. Het onderzoeksobject is blauw omkaderd.

3

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

2. Beknopte historische ophoofdlijnen

inleiding

en

bouwfasering

De historie van het gebouw dat in de volksmond bekend staat als het JAVA-Gebouw vangt aan 1893.1 In dat jaar laat bloembollenkweker Willem Kuijk een groot en representatief woonhuis in neorenaissancistische trant optrekken, met vermoedelijk een werkruimte aan de achterzijde. De familie Kuijk had een periode in Batavia gewoond, en als herinnering aan de deze periode (die in 1871 eindigde) geeft Willem het woonhuis de naam JAVA, en laat deze naam prijken in het metselwerk van het kleine getoogde fronton met kunststenen klauwstukken dat de voorgevel bekroont. Voor het ontwerp van het woonhuis tekent de Dordtse architect Johannes Cornelis Schotel, die voor Willem geen onbekende is. Johannes Schotel is namelijk de broer van Willems’ schoonmoeder, en telg uit een architectenfamilie. Zijn vader, Cornelis Johannes Schotel, was bekend architect van watertorens, veelal met een neorenaissancistisch ontwerp. Schotel ontwerpt een imposant woonhuis op een rechthoekig grondvlak dat een verhoogde begane grond, een verdieping en een zolder onder een platdak omvat. De voorgevel is het visitekaartje van het gebouw en wordt met rode strengperssteen in koppenverband opgetrokken, waarbij het voegwerk iets verdiept in het gevelvlak wordt aangebracht.

In de rechthoekige gevelvorm, de zeer hoge beluikte vensters op de begane grond en verdieping, de mezzanino, gecombineerd met de centrale bekroning van de attiek, kan zeker een referentie naar het bollenbedrijf gezien kan worden. De toepassing van geblokte segment- en korfbogen met een metselmozaïek in de boogtrommels, het metselmozaïek van het hoofdgestel, de forse lijst die de mezzanino en het attiek scheidt, zijn duidelijk geënt op de vormentaal van de Renaissance. De zijgevels worden beduidend soberder uitgevoerd, hetgeen niet verwonderlijk is, omdat deze vanaf de openbare weg niet of nauwelijks zichtbaar zijn. Het huidige Henri Dunantplein bestaat nog niet, en ook aan de rechterzijde bevindt zich bebouwing. Voor het pand is een diepe voortuin, afgesloten met een rank, smeedijzeren hekwerk op een gemetselde voet.

Figuur 2: Het JAVA-gebouw op een foto uit de jaren ’60 van de twintigste eeuw. Een fors bouwvolume tussen kleinschalige bebouwing. (Bron: SVvOH)

1

Voor deze paragraaf is geput uit Bultink 2019 en het kadaster.

4

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

Over de indeling van het pand is door latere verbouwingen weinig bekend, maar gelet op de indeling van de voorgevel en de bouwtijd zal er sprake zijn geweest van een gang achter de voordeur die aansloot op de bedrijfsruimte aan de achterzijde. Rechts van de gang zal een kamer-en-suite aanwezig zijn geweest. Links van de gang bestond de indeling vermoedelijk uit een kleine voorkamer, de trapopgang en een kleine achterkamer (of mogelijk een keuken). De indeling van de verdieping zal op hoofdlijnen vergelijkbaar zijn geweest. Het historiserende karakter van de architectuur zal ook in de interieurafwerking doorgevoerd zijn geweest, maar ook hier geldt dat door latere aanpassingen niets (zichtbaar) bewaard is gebleven met uitzondering van de draagconstructie die op de zolder zichtbaar is, en altijd in het zicht is geweest. De constructie bestaat uit een reeks omtimmerde stalen balken met muurstijlen en standvinken die voorzien zijn van (doorlopende) sleutelstukken met een Renaissanceprofiel. Dit doet vermoeden dat de zolder ongedeeld was.

Figuur 3: Eén van de korbeelstellen op zolder. De feit dat er een geprofileerd sleutelstuk is toegepast, geeft aan dat de constructie van oudsher in het zicht moet zijn geweest. Willem en zijn gezin blijven niet lang in het huis wonen. Al rond 1900 verhuizen ze, waarna ze het gebouw verhuren aan de dan pas opgerichte Hillegomsche Bankvereeniging. De oprichting van deze lokale bank houdt verband met het gegeven dat de teelt en handel van bloembollen inmiddels zó’n vlucht heeft genomen, dat de bollentelers en -handelaars behoefte hadden aan een lokale bank, zodat ze voor hun bankzaken niet meer naar de stad hoefden af te reizen. De bank koopt het gebouw in 1902 van Willem Kuijk. De begane grond fungeert dan als bank; op de verdieping woont de procuratiehouder, A. Kreuiter. In 1903 wordt het gebouw aan de achterzijde verlengd en wordt op de achterste perceelsgrens een kleine schuur opgetrokken.

Figuur 4: Uitsnede uit de kadastrale hulpkaart van 1903. De wijzigingen zijn met een rode lijn aangegeven. Het gebouw wordt aan de achterzijde verlengd en een schuurtje wordt op de achterste erfgrens opgetrokken. (Bron: Kadaster)

5

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

Door financiële malversaties komt aan het bestaan van de Hillegomsche Bankvereeniging in 1912 een einde. Het gebouw en de inboedel wordt verkocht aan de Haarlemsche Bankvereeniging die tot 1923 het gebouw in gebruik heeft. In deze periode, het jaar 1914 om precies te zijn, wordt een deel van het gebouw verhuurd aan de Coöperatieve Broodbakkerij en Verbruiksvereeniging ‘Onderling Belang’ die het gebouw in 1914 en 1916 verder uitbreidt aan de achterzijde. In 1923 koopt zij het gebouw aan, maar de vereniging verhuist al in 1924 naar een nieuw gebouw. Het gebouw JAVA komt nu in eigendom van het departement Hillegom van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. De aanbouwen die door de bakkerij werden opgetrokken maken plaats voor een forse toneelzaal naar een traditioneel ontwerp dat geleverd wordt door aannemer C.J. Jansen. De zaal biedt plaats aan 180 personen en omvat een toneelpodium, vestiaire, toiletten en een buffet. De toneelzaal heeft, logischerwijs, geen verdieping maar is onder een afgetopt zadeldak geplaatst waarvan de spanten in het zicht gelaten worden. Deze zijn geplaatst op geprofileerde klossen die in penanten zijn ingemetseld.

Figuur 5: De aankondiging van het NUTS-gebouw (links), en de uitsnede van de kadastrale veldwerktekening waarop de toneelzaal staat weergegeven. (Bron: SVvOH en Kadaster)

Figuur 6: De toneelzaal ten tijde van het bouwhistorisch onderzoek.

6

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

Naar het plan van Jansen wordt ook het voormalige woonhuis verbouwd. In het voorste gedeelte worden de bestuurskamer en de Nutsbibliotheek ingericht. De Nutsspaarbank krijgt een eigen vertrek, met wachtlokalen en twee loketten. Ook de Tuberculosevereniging en de Protestantse Wijkverpleging Het Groene Kruis vinden er hun onderdak. Boven de schouw komt de stichtelijke tekst Eene onderneming die gij eens begint, Geef die niet op totdat gij wint. Tot na de Tweede Wereldoorlog vinden er geen grote wijzigingen meer plaats aan het gebouw. Uiteraard wordt het wel aan de eisen van de tijd en gebruik aangepast. Het gebouw vervult na de Tweede Wereldoorlog een steeds belangrijker wordende, centrale rol binnen de gemeenschap van Hillegom omdat het Nutsbestuur (delen van) het gebouw verhuurt. In de grote zaal vinden beurzen plaats, toneel- en muziekuitvoeringen, feestavonden van scholen, verenigingen, bruiloften en jubilea, etc. In de jaren ’60 en ’70 is het een belangrijke plaats voor de lokale jeugd. Er treden regionaal en nationaal bekende bands op, en er worden dansavonden georganiseerd. In een onbepaald jaar na 1951 wordt de geprofileerde lijst tussen de mezzanino en het attiek vervangen door een vlakke aftimmering. Onderhoudskosten zullen ten grondslag hebben gelegen aan deze wijziging. In 1981 wordt het gebouw verkocht aan bloemist Aad van der Haven die het gebouw laat moderniseren.

De begane grond wordt hierbij, relatief gezien, ongemoeid gelaten, maar de verdiepingen krijgen een geheel nieuwe indeling. De vensters worden vernieuwd waarbij ook de huidige tegelvulling in de boogtrommels wordt aangebracht.

7

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3. Beschrijving huidige situatie 3.1.

Algemeen

Het pand op de hoek van het Henri Dunantplein en de Van de Endelaan bestaat uit twee bouwdelen die in elkaars verlengde liggen. Het hierna met A aangeduide bouwdeel is het JAVA-gebouw dat in 1893 werd opgetrokken. Het daarachterliggende bouwdeel B is de toneelzaal uit 1924. De recente aanbouwen worden niet beschreven.

Figuur 7: De voorgevel van het JAVA-gebouw (links) en de voorgevel van de toneelzaal. 3.2.

Bouwdeel A: het JAVA-gebouw

3.2.1.

Algemeen

Het JAVA-gebouw heeft een rechthoekig grondvlak en bestaat uit het woonhuis en de (vermoedelijke) bedrijfsruimte aan de achterzijde. Het woonhuis omvat een begane grond, een verdieping en een zolder onder een platdak. De bedrijfsruimte bestaat uit een begane grond onder platdak.

3.2.2.

Exterieur

De asymmetrische, vier vensterassen brede voorgevel van het pand is sinds de bouwtijd vrijwel ongewijzigd gebleven. De gevel, die over tweeënhalve laag is opgetrokken, is met frisrode verblendsteen in pattijsverband gemetseld, met iets verdiept liggend voegwerk. De gevel heeft een iets voor het gevelvlak uitstekend trasraam dat met een band kwartholle profielstenen wordt beëindigd. Een bakstenen hoofdgestel, met metselmozaïek (in verblendstenen met een contrasterende, gele kleur), banden en mezzanino, sluit de gevel af. De vlakke aftimmering tussen de mezzanino en het attiek dateert van na 1951. In het getoogde fronton met natuurstenen hoekblokjes dat de kroonlijst doorbreekt, is de naam van het gebouw opgenomen. Het fronton wordt geflankeerd door klauwstukken met een floraal motief.

8

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

De gevel heeft een sterk neorenaissancistisch karakter dat, buiten het hoofdgestel met mezzanino, tot uitdrukking komt door de geblokte segment- en korfbogen waaronder de gevelopeningen zijn geplaatst. De entree bevindt zich in de tweede gevelas, in een diep portiek. De vensteropeningen aan weerszijden van de entree en de verdiepingsvensters worden aan de onderzijde afgesloten door een lekdorpel die is opgebouwd uit groengeglazuurde profielstenen. De vulling van de gevelopeningen dateert uit 1981, met uitzondering van de voordeur. Deze dateert, net als het kozijn waarin het gevat is, uit de bouwtijd van het pand.

Figuur 8: Detail van het trasraam en de lekdorpel (links) en een opname van de gevelbeëindiging.

Figuur 9: Opnames van de voordeur.

9

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

De linker zijgevel is blind, op de ontsluiting van de bovenwoning, en een rondraam ter hoogte van de verdieping na. De entree betreft een toevoeging; het rondraam is oorspronkelijk en zorgt voor daglicht in het trappenhuis. Een eenvoudige muurgoot, die bij de achtergevel en rechter zijgevel wordt doorgezet, sluit de gevel af. De rechter zijgevel is geheel blind. Ter hoogte van de verdieping en de zolder bevindt zich in de achtergevel een aantal gevelopeningen die alle onder een licht getoogde strekse boog zijn geplaatst. Op verdiepingsniveau bevindt zich, iets rechts van de centrale as, een smal en hoog venster (thans dichtgezet) dat oorspronkelijk de overloop van daglicht voorzag. Links daarvan; een breed kozijn met openslaande deuren die toegang geven tot het platte dak van de oorspronkelijke uitbouw. Rechts van het smalle venster bevindt zich één venster. Ter hoogte van de zolder zijn drie kleine vensters aanwezig die alle zijn aangepast. Het centrale venster heeft de originele breedte maar werd verlengd; de flankerende vensters hebben de oorspronkelijke hoogte maar werden verbreed. De vulling van alle gevelopeningen is recent. Een houten goot op geprofileerde klossen sluit de gevel af.

Figuur 10: Opname van de achtergevel.

3.2.3. Interieur Achter de voordeur bevindt zich een klein tochtportaal waarvan het kozijn en de glasdeur nog uit de bouwtijd lijken te dateren. Vanuit het tochtportaal is de kleine voorkamer (links) te bereiken. De gang achter het tochtportaal ontsluit een sanitaire ruimte en een grote, ongedeelde kamer (rechts). De zichtbare afwerking is geheel recent; wel is waargenomen dat boven de huidige verlaagde plafonds oudere plafonds, met stucwerk op riet, schuilgaan. De mate van gaafheid of de aanwezigheid van ornamenten kon niet worden vastgesteld. Het achterste deel van de begane grond is ingericht als bloemenwinkel. De verdieping is ontsloten in de linker zijgevel. In de vestibule achter de deur bevindt zich een houten trap die uit 1981 dateert. Onder de trap is een kleine betonnen kelder aanwezig. Voor zowel de

10

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

verdieping als de zolder geldt dat de indeling (gevormd door Porisowandjes) en de zichtbare afwerking uit 1981 of later dateert. Op de verdieping is sprake van een grote ruimte rechts van de overloop, een kleine voorkamer, en een keuken en toilet die zich beide bij de achtergevel bevinden. De zolder is ingedeeld in enkele kamers van ongelijke grootte, bergruimte, een toilet en een badkamer. De zichtbare draagconstructie op de zolder maakt van oudsher ook onderdeel uit van de afwerking. De aanwezigheid van de renaissancistische sleutelstukken wijst hierop.

Figuur 11: Opname van het portaal met glasdeur (links), en een opname van de kleine voorkamer.

Figuur 12: De grote voorkamer in de richting van de achtergevel. Boven het verlaagde plafond gaat nog een verlaagd plafond schuil.

11

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

Figuur 13: Opname van de grote kamer op de verdieping, gezien naar de voorgevel.

Figuur 14: Impressie van de kamers op de zolder. De afwerking is in alle kamers overeenkomstig.

12

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3.2.4. Constructies Door de aanwezige afwerkingen kon niet naar volle tevredenheid worden gezien wat voor constructies er in het pand aanwezig zijn. Gelet op de bouwtijd van het pand zal er sprake zijn van enkelvoudige balklagen (begane grond, verdieping en zolder) waarvan de balken in de bouw- en tussenmuren zijn opgelegd. De constructie van het platte dak bestaat uit een samenstel van stalen dekbalken met standvinken en muurstijlen, met daaroverheen houten liggers.

Figuur 15: Eén van de korbeelstellen. Er is geen sprake van een volle balk, maar van een afgetimmerde stalen balk (rode stip).

Figuur 16: Opname van één van de standvinken.

13

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3.3.

Bouwdeel B Toneelzaal

3.3.1. Algemeen De voormalige toneelzaal heeft een rechthoekig grondvlak, evenwijdig aan het Henri Dunantplein, en omvat een begane grond onder een afgeplat zadeldak tussen topgevels dat met oranje kruispannen is gedekt. De overgang van de dakschilden en het platte vlak bestaat uit een houten goot.

Figuur 17: De toneelzaal ten tijde van het bouwhistorisch onderzoek.

14

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3.3.2.

Exterieur

De gevels van de voormalige toneelzaal zijn met machinaal vervaardigde, roodbruine baksteen in kruisverband opgetrokken en voorzien van gesneden voegwerk (grotendeels vernieuwd). De gevels zijn voorzien van een trasraam van hardgebakken rode steen dat met een steens rollaag wordt afgesloten. De langsgevels worden met een zinken mastgoot in beugels afgesloten. De éénlaags voor- en achtergevel hebben een sobere architectuur en worden door penanten in vijf vlakken verdeeld. Boven de penanten zijn muurankers aanwezig. Ieder vlak, met uitzondering van het vierde, omvat twee hoge vensters die onder een dubbele segmentboog zijn geplaatst. In het vierde vlak bevinden zich de entree. In de voorgevel is dit een breed kozijn met dubbele, openslaande deuren. De vulling van de gevelopeningen is in alle gevallen recent. Van de topgevels zijn alleen de toppen zichtbaar. Deze zijn zorgvuldig en traditioneel vormgegeven met een band eenvoudig siermetselwerk dat de gevellijn accentueert. Bij de linker topgevel is een hoge, gemetselde schoorsteen aanwezig die uit de bouwtijd dateert.

Figuur 18: Detail van de voorgevel. Twee vensters tussen penanten.

Figuur 19: Opname van de linker topgevel.

15

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3.3.3.

Interieur

De indeling van de begane grond, links op de begane grond, is recent en bestaat uit kantoor- en opslagruimten. Voor het overige is de begane grond ongedeeld in gebruik als winkel. Er zijn geen zichtbare, historische afwerkingen aanwezig. De consoles waarop de spanten zijn geplaatst, zijn zichtbaar. De spanten zelf zijn door plafonds aan het oog onttrokken.

Figuur 20: Opname van het interieur richting het JAVA-gebouw.

Figuur 21:: Een van de afgetimmerde ruimtes.

16

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

3.3.4.

Constructies

Over de constructies van de toneelzaal kan gezegd worden dat de vloer van de begane grond is vervaardigd van beton. De kapconstructie is aan het oog onttrokken, maar geplaatst op eenvouidg geprofileerde consoles die in de penanten zijn ingemetseld.

Figuur 22: Eén van de consoles.

17

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

4. Waardering 4.1.

Algemeen

De hieronder opgestelde waardering van het JAVA-gebouw is gebaseerd op de gegevens die het veldwerk en het beknopte historisch onderzoek hebben opgeleverd. De bouwtechnische staat, gebruikers-, ontwerpbelangen of financiële aspecten zijn niet van invloed op deze waardering. De afweging van deze belangen zal door anderen, bijvoorbeeld het bevoegd gezag, gedaan moeten worden. Hierbij dient wel rekening gehouden te worden met het gegeven dat het aantasten van waardevolle elementen beargumenteerd moet worden naarmate de waarden hoger zijn. 4.2.

Methodiek

De waardering is opgesteld op basis van de criteria zoals beschreven in de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek (2009) en omvat de toetsing van de algemene historische waarde, de stedenbouwkundige waarde, de waarde vanuit de architectuurgeschiedenis, de bouwhistorische waarde en waardering van de gebruiksgeschiedenis. De verschillende onderdelen van het object worden getoetst op de mate van gaafheid en authenticiteit, en de mate van zeldzaamheid. - Hoge monumentale waarde wordt toegekend aan onderdelen die van fundamenteel belang zijn voor de betekenis van het object. Vanuit bouw- en cultuurhistorisch oogpunt zal gestreefd moeten worden naar volledig behoud van deze onderdelen. Aanpassingen kunnen alleen doorgevoerd worden wanneer de waarde niet wordt aangetast of wanneer deze door de aanpassing worden versterkt. Ingrepen in hoog gewaardeerde elementen moeten met zorg uitgevoerd worden, waarbij de architectuur van het object leidend en maatgevend is. - Positieve waarde moet worden gezien als basiswaarde en wordt toegekend aan onderdelen die van belang zijn voor het object. Vanuit bouw- en cultuurhistorisch oogpunt zal gestreefd moeten worden naar zoveel mogelijk behoud van deze objecten. Aanpassing kunnen doorgevoerd worden wanneer de monumentale waarde van het geheel niet wordt aangetast.

- Indifferente waarde wordt toegekend aan onderdelen die van weinig tot geen belang zijn voor het object. Elementen die indifferent gewaardeerd worden kunnen zonder voorbehoud gewijzigd of zelfs gesloopt worden.

18

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

4.3.

Waardering

Algemene historische waarden In de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek volgt de bepaling van de algemene historische waarden op de toetsing van het object aan de hand van de onderstaande criteria: - Als uitdrukking van (een) culturele, sociaal-economische en/of geestelijke ontwikkeling(en); - als uitdrukking van (een) geografische, landschappelijke en/of bestuurlijke ontwikkeling(en); - als uitdrukking van (een) technische en/of typologische ontwikkeling(en); - vanwege de innovatieve waarde of pionierskarakter. Het huidige gebouw, bestaande uit het negentiende-eeuwse woonhuis en de toneelzaal, is vanuit algemeen historisch oogpunt van waarde. De bouw van het woonhuis, en de zeer zorgvuldige architectuur, zijn duidelijk te relateren aan de groei van de bollensector, de daarmee gepaard gaande vergrote financiële armslag van de bollenboeren en de wens hun voorspoed te kunnen tonen aan de buitenwereld. De bouw van de toneelzaal is eveneens van algemeen historische waarde omdat de bouw en het gebruik ervan te relateren valt aan de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen, die op vele plekken in Nederland dependances had en die het verheffen van de burger als voornaamste doel had. Het inrichten van bibliotheken en het oprichten van toneelzalen is daar een belangrijk onderdeel van.

Binnen de Hillegomse context is het interessant, omdat de maatschappij zich niet alleen richtte op de grote steden, maar ook op kleine dorpen. Ensemble- en stedenbouwkundige waarden In de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek volgt de bepaling van de ensemble- en stedenbouwkundige waarden op de toetsing van het object aan de hand van de onderstaande criteria: - Als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van (inter)nationale betekenis is; - vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling/uitbreiding van een streek, stad of wijk; - vanwege de wijze van verkaveling/inrichting/voorzieningen; - vanwege het aanzien van een streek, stad, dorp of wijk; - vanwege de hoge kwaliteit van de bebouwing en de historisch- ruimtelijke relatie met groenvoorzieningen, wegen, wateren en/of de bodemgesteldheid. Het woonhuis maakt onderdeel uit van de geschiedenis van de Bollenstreek, een regio in Nederland met een zeer eigen karakter, zowel vanuit landschappelijk, stedenbouwkundig als architectuurhistorisch oogpunt. Deze regio, en de historische elementen (die door schaalvergroting en modernisering van oudsher onder druk staan), zijn ontegenzeggelijk van (inter)nationaal belang.

Het woonhuis is een belangrijk, duidelijk afleesbaar element binnen de bouwgeschiedenis van Hillegom, waarvan de bebouwing tot ver in de negentiende eeuw kleinschalig was en de architectuur eenvoudig. De ontwikkeling van de streek, waarbij de bollenteelt een grote vlucht neemt en de kurk wordt waarop de financiën van het dorp drijven, is een directe oorzaak voor de bouw van het woonhuis. Het zeer rijke en zorgvuldige karakter van de voorgevel is van belang voor het aanzien van de Van den Endelaan. Daarbij is het niet verwonderlijk dat juist aan deze weg het representatieve woonhuis werd gebouwd, aangezien deze weg in de negentiende eeuw een zeer belangrijke weg was. Voor de toneelzaal geldt dat het sobere, maar zorgvuldige karakter passend is binnen de dorpskern van Hillegom, en onderdeel uitmaakt van het ensemble van kleinschalige historische gebouwen. Architectuurhistorische waarden In de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek volgt de bepaling van de architectuurhistorische waarden op de toetsing van het object aan de hand van de onderstaande criteria:

19

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

- het object is van belang voor de geschiedenis van de architectuur; - het object is van belang binnen het oeuvre van een bouwmeester of architect; - het object is van belang vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp; - het object is van belang vanwege de ornamentiek; - het object is van belang vanwege de interieurafwerking, in samenhang met het exterieur. De architectuurhistorische waarde van het woonhuis is hoog. Allereerst vanwege de zeer representatieve, zorgvuldig vormgegeven neorenaissance voorgevel. Interessant aan deze gevel is de verwantschap met de grote bollenschuren die in deze periode in de Bollenstreek verrijzen en hiermee, via de architectuur, een link legt met het beroep van de opdrachtgever. De waarde van het ontwerp binnen het oeuvre van Johannes Cornelis Schotel kon binnen de kaders van het onderzoek niet naar tevredenheid worden ingeschat. Door de aanpassingen aan het interieur is er geen sprake meer van een samenhang tussen het exterieur en het interieur. Bouwhistorische waarden In de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek volgt de bepaling van de bouwhistorische waarden op de toetsing van het object aan de hand van de onderstaande criteria: - vanwege het voor de geschiedenis van de bouwtechniek; - vanwege de afleesbaarheid van de bouwgeschiedenis (historische gelaagdheid); - vanwege het materiaalgebruik.

Vanuit bouwhistorisch oogpunt moet gesteld worden dat de waarde niet bijzonder hoog te noemen is. De gehanteerde materialen, materiaaltoepassingen en gebruikte constructies zijn zowel voor het woonhuis als de toneelzaal veelvoorkomend in de perioden dat deze gebouwen werden opgetrokken. Van een interessante of belangrijke historische gelaagdheid is geen sprake.

Waarden met betrekking tot de gebruikshistorie In de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek volgt de bepaling van de gebruikshistorische waarden op de toetsing van het object aan de hand van de onderstaande criteria: - het object is van belang vanwege een (historische) functie, gebruik of productie in het object/complex; - het object is van belang als herinnering aan een historische gebeurtenis of prominente bewoner/ gebruiker/ opdrachtgever. Vanuit gebruikshistorisch oogpunt zijn het woonhuis en de toneelzaal van hoge waarde: als representatief woonhuis van een bollenboer, en als latere dependance van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen. Het is met name deze laatste functie die binnen de lokale gemeenschap van belang is geweest. Als bibliotheek, bank, gezondheidscentrum, en later uitgebreid met een toneelzaal was het een gebouw met een veelzijdige, centrale functie. Ook later, na de Tweede Wereldoorlog, bleef het gebouw (voormalige woonhuis en toneelzaal) deze functie behouden. Het was de plek waar bruiloften en jubilea werden gevierd, de jeugd samenkwam, veilingen en voorstellingen werden gehouden. Concluderend kan worden gesteld dat het gebouw voor veel generaties in Hillegom een constante factor van samenkomst is geweest.

20

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

5. Waardestellingen Hoge monumentale waarden - Het casco van het woonhuis (voorgevel, achtergevel, zijgevels en constructies) is van hoge waarde vanwege de relatief hoge mate van gaafheid en de hoge mate van zeldzaamheid, waarbij het laatste met name de voorgevel betreft. - Aan de voormalige toneelzaal wordt een hoge waarde toegekend vanwege de mate van gaafheid en relatief hoge mate van zeldzaamheid. De mate van zeldzaamheid betreft hier niet zozeer het samenstel van hout en baksteen, maar het cultuurhistorisch aspect: een toneelzaal voor een kleine dorpsgemeenschap, opgericht door de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Positieve monumentale waarden - Binnen de huidige context zijn geen zichtbare elementen aan te wijzen die een positieve waarde vertegenwoordigen. Indifferente monumentale waarden - De indeling van het woonhuis ter hoogte van de verdieping en de zolder, de indeling van de toneelzaal als ook alle zichtbare afwerkingen worden indifferent gewaardeerd. Dit vanwege de geringe mate van zeldzaamheid. - De latere aanbouwen.

Nader te bepalen - De aanwezigheid van historische plafonds, en de monumentale waarde daarvan. - De aard en gaafheid van de vloerconstructies, en de monumentale waarde daarvan. - De aard en gaafheid van de kapconstructie in de toneelzaal, en de monumentale waarde daarvan.

21

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

Figuur 23: De monumentale waarden geprojecteerd op een geschematiseerde plattegrond. (BWT/IDDS)

22

Bouwhistorische verkenning met waardenstelling Van den Endelaan 52, Hillegom, Gemeente Hillegom Versie 1.0 (definitief)

6. Literatuur en overige bronnen Literatuur - Crabbe, C.P., et al, 2018: Het Nederlandse woonhuis. De negentiende en twintigste eeuw, Zwolle. - Bultink, M., 2018: De historie van JAVA ofwel het Nutsgebouw. In: Hangkouseriën, aflevering 80, oktober 2019 Hillegom.

Websites Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Overig Archief Bouw- en woningtoezicht

Afbeeldingen Alle afbeeldingen zijn gemaakt door M.C. van Dam/IDDS tenzij anders vermeld. Stichting Vrienden van Oud Hillegom (SVvOH) Kadaster Archief Bouw- en woningtoezicht (BWT)

Over IDDS en de auteur IDDS is een landelijk opererend multidisciplinair onderzoeks- en adviesbureau op het gebied van vraagstukken met betrekking tot grond, (ge)bouwen en milieu. Het werd in 1988 opgericht als petrochemisch adviesbureau met als specialisme het ontwerp van pijpleidingen voor het vervoer van chemicaliën en vloeistoffen. Vanaf 1997 ontwikkelde het bedrijf zich tot een bureau dat onder meer gespecialiseerd is in milieukundig bodemonderzoek, bodemsaneringen, asbestonderzoek en archeologie. Sinds 2016 is de afdeling archeologie uitgebreid met bouwhistoricus Michel van Dam. Van Dam (1974) volgde in 2003 de deelstudie “Inleiding in de Bouwhistorie” aan de universiteit Leiden. Van 2005 tot 2016 werkte hij als bouwhistoricus bij bureau BAAC te ’s-Hertogenbosch waar hij diverse bouw- en cultuurhistorische onderzoeken verrichtte. In 2015 werd Van Dam ingeschreven in het register van de Bond van Nederlandse Bouwhistorici. Hij is (mede) auteur van diverse publicaties over de historie van Noordwijk (ZH).

23

Pieters Bouwtechniek Vlietsorgstraat 15 2012 JB Haarlem 023-5431999

Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

info.haarlem@pieters.net www.pietersbouwtechniek.nl

Opdrachtgever: Architect:

Gemeente Hillegom HLTsamen -

Opgesteld door: Projectleider: Datum: Wijziging: Ref.:

M. Martina / Ing. J. Huppelschoten

Paraaf:

20 augustus 2020 CONCEPT R-120142-IV-001_CPT

Datum: 20 augustus 2020

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................................................................... 3 1.1 Vraagstelling en opdracht Pieters Bouwtechniek .......................................................................................... 3 1.2 Overzicht object ............................................................................................................................................. 3 1.3 Basisgegevens object ..................................................................................................................................... 4 2 Onderzoek ................................................................................................................................................................. 5 2.1 Eerste algemene inspectie casco constructies............................................................................................... 5 2.2 Inspectie voorgevel ........................................................................................................................................ 5 3 Voorlopige bevindingen en aandachtspunten ..........................................................................................................

6 3.1 Algemeen casco constructies ......................................................................................................................... 6 3.2 Funderingen ................................................................................................................................................... 6 3.3 Voorgevel ....................................................................................................................................................... 6 3.4 Zijgevel Zuidwest (rechts t.o.v. voorgevel) .................................................................................................... 7 3.5 Zijgevel Noordoost (links t.o.v. voorgevel) .................................................................................................... 7 3.6 Achtergevel .................................................................................................................................................... 8 3.7 Dak(constructie)............................................................................................................................................. 8 3.8 Houten verdiepingsvloeren ...........................................................................................................................

9 3.9 Begane grondvloer ......................................................................................................................................... 9 3.10 Dragende tussenwand ................................................................................................................................... 9 4 Samenvatting bevindingen en indicatieve kosten .................................................................................................. 10 4.1 Behoud voorgevel ........................................................................................................................................ 10 4.2 Behoud schijngevel ...................................................................................................................................... 11 4.3 Behoud/ hergebruik t.b.v een herbestemming/ renovatieplan als geheel pand ........................................ 11 Bijlage 1 Beknopt overzicht van constateringen 1e inspectie Bijlage 2 Constateringen gevelinspectie Bijlage 3 Schets indicatie steunconstructie voorgevel

2

Datum: 20 augustus 2020

1

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Inleiding

De gemeente Hillegom heeft het zgn. Java-pand in Hillegom aangekocht. Het pand is ca. 120-130 jaar oud en verkeerd in zeer slechte staat van onderhoud en vertoont ernstige gebreken. Vanwege de zeer slechte staat ligt een sloop of gedeeltelijke sloop voor de hand. In opdracht van de gemeente is een bouwhistorisch onderzoek met waardestelling uitgevoerd door IDDS. Hierin zijn de karakteristieke elementen van het pand benoemd. Kortgezegd is geconcludeerd dat dit (uitsluitend) de casco buitenschil van het hoofdgebouw betreft.

1.1

Vraagstelling en opdracht Pieters Bouwtechniek

De vraag vanuit de gemeente is of en hoe deze karakteristieke elementen van het pand behouden of vastgelegd kunnen worden bij een eventuele sloop. Nader gespecificeerd betreft de vraagstelling voor behoud van deze karakteristieke elementen: a Het behoud van het hoofdgebouw. Daarmee is bedoeld het “buitencasco” in- of exclusief vloer- en dakconstructies; b Het behoud van alleen de voorgevel als façade; c Het behoud van slechts enkele karakteristieke elementen. Zoals bijvoorbeeld de letters Java en sierlijsten. Pieters bouwtechniek heeft opdracht gekregen om een technisch haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijke opties voor behoud van bovengenoemde punten uit te voeren. Hierbij gaat het primair om op onderdeelniveau van het casco de constructieve conditie te onderzoeken en in globale zin de kostenconsequenties voor bovengenoemde opties. Bouwkundige niet historisch waardevolle onderdelen vallen buiten de scope, waaronder: kozijnen, installaties, afwerkingen en interieur, alsmede beide uitbouwen a/d zij- en de achtergevel en de toneelzaal.

1.2

Overzicht object

Overzicht gevels

3

Datum: 20 augustus 2020

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Voorgevel oorspronkelijk 1902

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Fragmenten plattegronden archieftekening verbouwing en uitbreiding 1902

Fragmenten doorsneden archieftekening verb. 1902

1.3

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Situatie luchtfoto

Basisgegevens object

Adres: Kadastraal: Bouwjaar: Omschrijving:

Fundering: Casco: Dak: Kozijnen: Verbouwingen:

Van den Endelaan 52 te Hillegom HLG01 sectie A6897 1893 Het pand is oorspronkelijk gebouwd als woonhuis. Heden bestaat het uit drie delen: het (oorspronkelijke) hoofdgebouw, het a/d achtergevel uitgebouwde “tussendeel” en de daarachter aangebouwde toneelzaal Gemetselde fundering op staal (zeer aannemelijk, geen archiefgegevens) Gemetselde dragende gevels, houten begane grond- en verdiepingsvloeren met tussenondersteuning. Opbouw buitengevels: halfsteens binnenblad - luchtspouw - steens buitengevel. Houten dakconstructie op stalen onderslagbalken ondersteund door houten kolomconstructies. Renovatiekozijnen, hout KVT. 1902 Verbouwing: kluis en doorbraak achtergevel, uitbreiding(en) uitbouw achtergevel en bijgebouw (zaal) 1962/63 Uitbreiding pand achter de toneelzaal met een vergaderzaal 1996+97 Uitbreiding partycentrum zijgevel; Plaatsen overheaddeur 19?? Vervangen en vergroten gevelkozijnen

Aanvullende documentatie van de historie en opbouw van het pand is te vinden in het Rapport Bouwhistorische verkenning en waardestelling van IDDS d.d. 16 januari 2020.

4

Datum: 20 augustus 2020

2

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Onderzoek

Voor het onderzoek zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd: – Archief- en bureauonderzoek: het verzamelen, bestuderen en samenstellen van relevante (archief)gegevens. – Visuele inspectie(s) op locatie, incidenteel fysiek m.b.v. een boor en spouwkijkers. – Visuele en incidenteel fysieke inspectie van de gevel van nabij middels een hoogwerker.

2.1

Eerste algemene inspectie casco constructies

Op 19 mei 2020 is een eerste inspectie van het pand uitgevoerd teneinde enkele controlemetingen uit te voeren en een voorlopig inzicht in de belangrijkste constructieonderdelen te verkrijgen. De inspectie is visueel uitgevoerd met lokaal boorwerk t.b.v. inspectie met een spouwkijker. Destructief onderzoek is hierbij niet uitgevoerd. Zie bijlage 1 voor een beknopt overzicht van eerste constateringen. Dit betreft geen notitie van alle waarnemingen, deze zijn hieronder in hoofdstuk 3 aangegeven.

2.2

Inspectie voorgevel

Omdat waarnemingen vanaf maaiveld reeds indicatie gaven van een mogelijk slechte conditie en samenhang van de gevel is op 08-07-2020 met behulp van een hoogwerker (aannemer Denslagen & Co.) een gevelinspectie van nabij uitgevoerd. De constateringen (en bevindingen) tijdens de gevelinspectie op locatie zijn opgenomen in bijlage 2. Hierin zijn telkens locaties voorzien van de constateringen en een fotorapportage. De gehele gevel is langsgegaan om een zo goed mogelijk beeld te verkrijgen. Het betreft overigens niet een volledige 100% opname.

5

Datum: 20 augustus 2020

3 3.1

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Voorlopige bevindingen en aandachtspunten Algemeen casco constructies

De casco onderdelen van het pand (alsmede kozijnen en afwerkingen) zijn in algemene zin in zeer slechte conditie. Het pand (hoofdgebouw) en/of de afzonderlijke casco onderdelen staan echter niet direct op instorten. Een renovatie of behoud van het geheel of casco onderdelen – los gezien van het esthetische resultaat en kosten – is mogelijk. Hieronder volgen constateringen, bevindingen en aandachtspunten per casco constructie-onderdeel. Hierbij is vooralsnog telkens uitgegaan van haalbaarheid van behoud/ hergebruik.

3.2

Funderingen

– Metselwerk fundering op staal, opbouw onbekend, verloop onbekend (oorspronkelijk + later aangebrachte delen). – Rechter - en linker onderhoek bij de voorgevel is schade zichtbaar met lichte verzakkingen. Met name rechts geeft dit indicatie op een gebrek in de fundering onder de voorgevel. Dit heeft ook scheurvorming in de voor- en zijgevel tot gevolg gehad. – Geen directe indicatie op een generiek funderingsprobleem. Bij een gewenst behoud van het pand alsmede bij behoud van één of meerdere gevels, zal er nader funderingsonderzoek moeten worden verricht om vast te stellen of de funderingen draagkrachtig genoeg zijn of dat er funderingsherstel plaats moet vinden. Op basis van de huidige gegevens kan met enige zekerheid gesteld worden dat minimaal herstel plaats moet vinden bij de aansluiting rechts t.p.v. de voorgevel-zijgevel. Nader onderzoek omvat: het ontgraven van de fundering op minimaal vier posities, het laten maken van circa twee sonderingen, en het verrichten van inmetingen (lintvoegmetingen) om te achterhalen in hoeverre het pand of een gedeelte daarvan verzakt is dan wel nog recht staat.

3.3

Voorgevel

Voor de volledigheid: zie bijlage 2. – Gemetselde gevel, steens buitenzijde, spouw, binnenblad halfsteens metselwerk. – Kalkgebonden voegwerk (met mogelijk gedeeltelijk cementgebonden renovatievoeg?); In zeer slechte conditie (uitspoeling en verzanding, ernstige mosvorming), renovatie is noodzakelijk; Zeer smalle en sterk van maat variërende voeg. Dit is kostenverhogend en geeft zeer veel risico op schade aan de baksteen (afschilferen). – Keramische baksteen, grote delen redelijke conditie; Plaatselijk sterk verweerd oppervlak en zacht geworden. – Kalkgebonden metselmortel; Over het grootste deel van de gevel tot minimaal ca. 5 cm diep sterk verzand en op delen tot > 10 cm diep als gevolg van langdurige vochtindringing. Dit heeft een sterk verminderde samenhang van de gevel tot gevolg. Herstel van samenhang is noodzakelijk (constructief, bouwkundig). – Bovenste geveldelen vertonen gevolgen van langdurig vocht in de vorm van ernstige mos- en algenvorming. Opstaande schijngevel boven dakniveau, steens metselwerk in twee kleuren, gemetseld in letters en sierdelen. Metselmortel en voegwerk sterk verweerd en verzand tot grote diepte, sterk verminderde samenhang. Rechter bovenhoek is met doorgaande scheurvorming deels losgebroken; Afdekker t.p.v. opstaand deel boven dak, cement renovatie, onherstelbaar vernieuwing noodzakelijk.

– Lateien, staltonlateien, in voldoende conditie, geplaatst t.b.v. vergroting raamopeningen bij kozijnrenovatie. – Tooginvulling met tegelwerk in kozijnopeningen voelt redelijk solide, opbouw en bevestiging onbekend. – Later bij renovatie aangebrachte houten sierlijsten op de gevel t.p.v. zolderverdieping, deze vertonen vergaande houtrot en zijn onherstelbaar, vernieuwing is noodzakelijk. – Veel scheurvormingen en zettingen/verplaatsingen in de gevel, ook in de trasraam boven maaiveld. Scheurvormingen in het rechterdeel van de gevel met name a.g.v. verzakkingen in de onderhoek (zie 3.1) én verminderde samenhang waarbij geringe spanningen in het metselwerk al leiden tot schade/scheurvormingen. 6

Datum: 20 augustus 2020

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

– Sierelementen zandsteen, ernstig verweerde toplaag en zacht geworden. – Verankering van voorgevel aan zijgevels (en vloerbalken) onbekend. Bij een gewenst behoud van de voorgevel in combinatie met de sloop van het achterliggende casco, zal minimaal een tijdelijke stutconstructie tegen de gevel opgericht moeten worden die de gevel inpakt, bijeenhoud en stabiliseert tegen windlasten en dergelijke. Deze zal aan de buitenzijde moeten worden opgericht en door de gevel verankert naar een (tijdelijk of permanente) constructie aan de binnenzijde. Deze laatstgenoemde is ten behoeve van het borgen van de samenhang van de gemetselde gevel. Het halfsteens binnenblad zal daarbij niet behouden kunnen blijven. Bij behoud van de voorgevel zal de fundering nader onderzocht moeten worden, zie ook punt 3.1. Naar alle waarschijnlijkheid zal daarbij in de eindfase funderingsherstel noodzakelijk zijn. Indien een nieuwbouw opgericht wordt direct achter de gevel kan hiervoor de nieuwe fundering gebruikt worden. Het voegwerk en de metselmortel (lees samenhang) zal in de uiteindelijke fase hersteld/vernieuwd moeten worden. Dit is vanwege de bestaande situatie en uitvoering erg omvangrijk en kostbaar en bovendien met risico’s op verminderd esthetisch resultaat. Mortelherstel dieper dan circa 5 á 6 cm is doorgaans overigens niet gebruikelijk.

In een uiteindelijke nieuwbouwfase zal de gevel constructief gekoppeld moeten worden aan die nieuwbouw.

3.4 – – – – – – – – –

Zijgevel Zuidwest (rechts t.o.v. voorgevel) Spouwmuur steens buitenblad (aan de binnenzijde vertint), spouw, halfsteens binnenblad. Geen spouwankers aangetroffen. Stalen muurankers van houten balklaag 1e verdieping ernstige corrosieschade, vernieuwing is noodzakelijk. Mortel is op delen verzand tot ca. 5 cm diepte, renovatie noodzakelijk. Voegwerk, renovatie, cementgebonden, sterk verweerd, toplaag hard maar broos en onvoldoende hechting op achterlaag, renovatie noodzakelijk. Verankering aan voorgevel onbekend, nader onderzoek nodig. Scheurvormingen in de linker bovenhoek, middendeel en bij overgang uitbouw achtergevel. Verankering buitengevel aan houten kolommen onder dakconstructie onbekend. Baksteen toplaag licht tot ernstig verweerd in bovenste delen, variërend. Bij een gewenst behoud van deze zijgevel in combinatie met de sloop van het achterliggende casco, zal een tijdelijke stutconstructie aan de buitenzijde moeten worden opgericht. Dit zal minimaal bestaan uit een staal constructie die de gevel inpakt en stabiliseert tegen windlasten en dergelijke. Behoud van het binnenspouwblad t.p.v. de voorgevel is naar alle waarschijnlijkheid niet mogelijk. In de uiteindelijke nieuwbouwfase zal de gevel constructief gekoppeld moeten worden aan die nieuwbouw. Voor de fundering geldt hetzelfde als de voorgevel par. 3.3.

3.5 – – – –

Zijgevel Noordoost (links t.o.v. voorgevel) Opbouw idem. Zuidwest gevel. Lichte scheurvormingen onderhoek t.p.v. voorgevel, oorzaak onbekend. (Oorspronkelijk) kalkgebonden voegwerk, snijvoeg, hard, verwering van toplaag van matig tot ernstig (wisselend). Minder schades en scheurvormingen t.o.v. Noord-oostgevel. Geen zichtbare metselwerkschade t.p.v. balkankers, mogelijk wel schade aanwezig. Bevindingen en aandachtspunten conform Zuidwest gevel, par. 3.4.

7

Datum: 20 augustus 2020

3.6

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Achtergevel

– Algemene ernstig slechte conditie. – Steens muur, veel littekens oude herstellingen scheuren. – Voegwerk renovatie, cementgebonden, toplaag hard, maar bros en sterkverweerd, onthechting van onderliggende mortel, vernieuwing is noodzakelijk. – Kalkgebonden metselmortel, tot ca. 5 cm verzand, herstel is noodzakelijk. – Gevelsparingen kozijnen in het verleden diverse malen aangepast (posities en grootte). – Scheurvormingen t.p.v. lateien/rollagen. Deze duiden op een onvoldoende samenhang a.g.v. degradatie metselmortel. – Scheurvormingen op hoek Noord-oostgevel t.p.v. overgang met uitbouw. – Waterindringing in bovenste deel onder dakrand. – Een deel van de achtergevel is opgevangen met stalen liggers t.p.v. de 1 e verdieping t.b.v. doorbraken bij renovaties. De gevel vertoont veel littekens en heeft vergaand onderhoud en herstel nodig. Dit brengt relatief hoge kosten met zich mee in relatie tot risico op een esthetisch laag eindresultaat zoals aftekening van herstelwerk van scheurvormingen, schades of wederom wijzigingen van sparingen bij een nieuw plan. Hoewel het technisch mogelijk is om in het kader van behoud van karakteristiek de achtergevel te behouden, wordt dit afgeraden. Indien gekozen zou worden voor behoud van alle gevels is behoud van de achtergevel in technische zin mogelijk en te overwegen.

Bij behoud van de voorgevel zal de fundering nader onderzocht moeten worden, zie ook punt 3.1.

3.7

Dak(constructie)

– Plat dak, ongeïsoleerd, bitumen op houten dakbeschot; Houten balklaag op stalen liggers met houten ondersteuningen; Houten kolommen in het midden van de ruimte en in de zijgevelwanden. Conditie houten kolommen in de zijgevels: risico op schade/ aantastingen is aannemelijk, omvang onbekend. – Ernstige en langdurige gebreken aan de dakbedekking en de dakranden rondom; Hierdoor is waterschade aanwezig aan de muren en dakconstructie. – Afsteuning van de kolommen op steenachtige middenwand onbekend. – Veel schade als gevolg van gebrekkig onderhoud aan het dak en de dakranden. Grote kans op aantasting van houten balklagen en dakbeschot a.g.v. water- en vochtschade; Overigens nader te onderzoeken. Alle maten van dakbalklaag en ondersteuningsconstructie zijn nader in te meten t.b.v. een controle capaciteit in nieuwe situatie. Constructief zijn hier twijfels over of dit in een nieuwe situatie zal voldoen. Bij een gewenst behoud van de houten kapconstructie zal deze naast inmeting, geheel geïnspecteerd moeten worden op gebreken en aantastingen. Dit kan alleen nadat het interieur geheel is gestript en dus alles zichtbaar en toegankelijk is.

8

Datum: 20 augustus 2020

3.8

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Houten verdiepingsvloeren

– Voor zover zichtbaar geen generieke gebreken door aantastingen (nog nader te onderzoeken). – Oplegging in buiten en/of binnenblad van zijgevels onbekend; Meest waarschijnlijk in het buitenblad. Indien de balken zijn opgelegd op binnenblad is er twijfel over draagcapaciteit. – De verankering van vloerbalken aan/in de buitengevel vertonen schade (vergaande corrosie balkankers). – Nader onderzoek nodig houtaantasting en conditie (een steekproef geeft onvoldoende zekerheid); Indicatie van mogelijke houtaantasting o.b.v. de zichtbare schade aan balkankers in de zijgevel Zuidwest. – Alle maten en opbouw van vloerconstructie zijn nader op te nemen en in te meten (inclusief sparingen/ ravelingen) t.b.v. een controle op capaciteit bij een nieuwe situatie. Bij een gewenst behoud van de houten verdiepingsvloer zal deze constructie geheel geïnspecteerd moeten worden, dit kan alleen nadat het geheel is gestript en dus alles zichtbaar en toegankelijk is. Alle maten opnemen en beoordelen, alle balken, met name de balken die in de spouw / gevel uitkomen controleren op verrotting, schimmels en dergelijke.

3.9

Begane grondvloer

– Ongeïsoleerde vloeren, deels steenachtig, deels houten balklagen. – Geen directe schades of (ernstige) gebreken zichtbaar. Behoudens in het deel van de kelder, daar zijn houten balken licht aangetast en in het verleden reeds hersteld/vervangen a.g.v. vochtaantasting. – Steenachtige vloeren, opbouw onbekend, nader onderzoek nodig, boringen + openmaken. – Houten balklagen, conditie en afmetingen onbekend, tevens onbekend of deze in het verleden reeds zijn gerenoveerd; Nader onderzoek aantasting en conditie; Er is risico op schade t.p.v. met name de opleggingen in buitenblad. – Alle maten en opbouw van vloerconstructie zijn nader op te nemen en in te meten (inclusief sparingen/ ravelingen) t.b.v. een controle op capaciteit bij een nieuwe situatie. Bij een gewenst behoud van de begane grond vloeren zal deze constructie geheel geïnspecteerd moeten worden, dit kan alleen nadat het geheel is gestript en dus alles zichtbaar en toegankelijk is. Alle maten opnemen en beoordelen, alle balken, met name de balken die in de spouw / gevel uitkomen controleren op verrotting, schimmels en dergelijke. Kruipruimte situatie/ conditie te inspecteren. Behoud van de begane grondvloeren t.b.v. een renovatie is naar alle waarschijnlijkheid sowieso niet haalbaar a.g.v. energiebesparende ingrepen, installaties en aanpassingen in gevelconstructies t.b.v. een nieuw plan.

3.10

Dragende tussenwand

– De tussenwand is dragend uitgevoerd voor vloer- en dakconstructies. Het betreft een gemetselde wand van “slechts” d=110mm (+ ca. 4 cm stucwerk). – Diverse later aangebrachte openingen/sparingen zitten op constructief onlogische posities; Aanwezigheid van latei(en)/draagbalken onbekend, nader te onderzoeken. – Er is twijfel over de draagcapaciteit van de wand (in een nieuwe situatie); Nader te onderzoeken/berekenen in combinatie met opleggingen van de balklagen en kolommen van de dakconstructie. – Naar alle waarschijnlijkheid is de tussenwand gefundeerd, uitvoering en conditie onbekend. Bij een gewenst behoud van de tussenwand (in combinatie met behoud van de vloer- en dakconstructie) zal deze constructie geheel geïnspecteerd moeten worden, dit kan alleen nadat het geheel is gestript en dus alles zichtbaar en toegankelijk is. Het is aannemelijk dat deze wand/balklagen niet voldoen bij een nieuw plan en grotendeels herbouwd moeten worden. 9

Datum: 20 augustus 2020

4

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Samenvatting bevindingen en indicatieve kosten

Met betrekking tot sloop of behoud van delen zijn er een 3-tal meest waarschijnlijk te overwegen scenario’s, te weten: behoud voorgevel, volledig behoud en volledige sloop. Daarnaast kan overwogen worden om de letters Java en/of de gehele schijngevel bovendaks te restaureren en her te gebruiken. Hieronder is, voor zover mogelijk, per scenario een samenvatting van bevindingen en zeer globale kostenindicatie voor behoud opgenomen. De kosten hangen af van meerdere factoren, zodat de indicaties uitsluitend bedoeld als richtinggevend.

4.1

Behoud voorgevel

Behoud van de voorgevel middels een tijdelijke ondersteuningsconstructie waarbij de rest van het pand gesloopt wordt. Kozijnen moeten geheel vervangen worden. Het behoud van de voorgevel is technisch mogelijk. De gevelconstructie is gemiddeld in zeer slechte conditie waarbij het metselwerk een sterk verminderde samenhang heeft. Voor behoud van de gevel bij sloop van het overige zal een noodzakelijk steunconstructie aangebracht moeten worden. Vanwege de verminderde samenhang en scheurvormingen zal de gevel op meerdere plaatsen gesteund en verankerd moeten worden waarbij ook aan de binnenzijde een constructieve ondersteuning aangebracht moeten worden. Beiden moeten gekoppeld worden. Aan de binnenzijde zal ook in de eindsituatie constructieve voorzieningen aangebracht moeten worden en/of een koppeling met een evt. nieuwbouw. In de eindfase zal o.a. het voegwerk geheel vervangen moeten worden alsmede ook de metselmortel tot grote diepte (5 – 10 cm). Hoe dit laatste uit te voeren met de grote sterk variërende voeghoogtes en de diverse scheurvormingen is op zijn minst een uitdaging en heeft bovendien risico’s op verminderd esthetisch resultaat. Nader onderzoek naar de fundering onder de voorgevel is, gezien de zakkingen en zettingen, noodzakelijk.

Meest waarschijnlijk is dat er een (gedeeltelijk) funderingsherstel nodig zal zijn in de eindfase, dan wel een koppeling met de nieuwe fundering van een evt. nieuwbouw plan. Zie bijlage 3 voor een indicatie principe steunconstructie. Noot: Mogelijk dat indien met de binnenconstructie de samenhang en constructie van de gevel op voldoende punten geborgd zou kunnen worden (evt. reeds geschikt voor een eindsituatie), dan zou de buitenconstructie vereenvoudigd kunnen worden. Eea nog nader te engineeren. – Kostenindicatie voor aanbrengen steunconstructies: € 80.000,- / € 100.000,– Kosten onderzoeken, engineering en advieswerk: € PM – Kosten renovatie voeg- en metselmortel, gevelinvullingen, permanente steunconstructies/koppelingen: € PM Noot: Als alternatief zou overwogen kunnen worden om het metselwerk van de voorgevel volledig te demonteren, te markeren en her op te bouwen. Noot m.b.t. eventueel behoud zijgevel(s): Voor de zijgevels geldt een soortgelijke steunconstructie aan de buitenzijde. Er is geen of onvoldoende koppeling in de bestaande situatie om bij behoud van voor- en zijgevel(s) uit te gaan van een constructieve samenwerking/stabiliteit tussen beiden. Bij de zijgevels zijn nagenoeg geen gevelopeningen aanwezig zodat borging van samenhang lichter en eenvoudiger uitgevoerd kan worden.

10

Datum: 20 augustus 2020

4.2

Project: Java-pand van den Endelaan 52 Hillegom

Betreft: Opname en beschouwing technische staat hoofdgebouw

Ref.: R-120142-IV-001_CPT

Behoud schijngevel