D21 College, raadsbrief Continuering Meedenkersnetwerk 2022 Hillegom.pdf

Hillegom

Raadsbrief Continuering Meedenkersnetwerk 2022 Hillegom aan:

de raad van de gemeente Hillegom

zaaknummer: Z-21-216321 datum collegevergadering: 2 november 2021 portefeuillehouder: Jan van Rijn behandelend ambtenaar: Yasmina Kahsai embargo: ☐

Sinds 2019 is de pilot ‘het Meedenkersnetwerk’ actief in de HLTN gemeenten. Eind dit jaar loopt de pilot af. Om te bepalen of deze vorm van onafhankelijke cliëntondersteuning gecontinueerd kan worden, is er een evaluatie uitgevoerd. Via deze brief informeren wij u over de uitkomst van de evaluatie en over onze visie voor 2022. Samenvatting De pilot ‘het Meedenkersnetwerk’ loopt eind 2021 af. Via een evaluatie is geprobeerd de meerwaarde van het Meedenkersnetwerk inzichtelijk te maken. Aan de hand van de vier verbeterpunten die bij de start van het Meedenkersnetwerk zijn opgesteld, is aangetoond dat er enerzijds resultaten zijn bereikt en dat er anderzijds nog ontwikkeling nodig is. Gezien de toegenomen bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning, de verbeterde samenwerking van de aanbieders en de positieve reacties van inwoners heeft het college besloten de pilot met één jaar te verlengen. Dit houdt in dat het Meedenkersnetwerk wordt gecontinueerd. Voor de bekostiging van de verlenging, waarmee in totaal € 55.000,- gemoeid gaat, wordt deels gebruik gemaakt van de middelen die nog over zijn van de VWS subsidie. Het gaat hierbij om een bedrag van € 24.825,-. De resterende € 30.175,- wordt verrekend op basis van het aantal inwoners. Aangezien dit om niet al te omvangrijke bedragen gaat is voorgesteld dit te dekken binnen de begroting. Dit kan vanuit het budget WMO beleid.

Evaluatie Meedenkersnetwerk De meerwaarde van het Meedenkersnetwerk is geëvalueerd aan de hand van vier verbeterpunten die bij de start van het Meedenkersnetwerk zijn opgesteld. Het gaat hierbij om: 1. Beperkte onderlinge kennisuitwisseling 2. Beperkte onderlinge doorverwijzing 3. Beperkte bekendheid onder inwoners 4. De kwaliteit van de onafhankelijke cliëntondersteuning is lastig te borgen Op het gebied van beperkte kennisuitwisseling kan gesteld worden dat er veel ontmoeting tussen de Meedenkers is gefaciliteerd en dat er ruimte is geboden om kennis uit te wisselen. Echter het scholingsprogramma is niet volgens verwachting uitgepakt. Als het gaat om beperkte onderlinge doorverwijzing heeft de coördinator een belangrijke rol gespeeld in het koppelen van een melding aan de juiste meedenker. Ook heeft zij ervoor gezorgd dat de meedenkers elkaar kennen. Hier is een intensieve periode van opbouwen

van het Meedenkersnetwerk aan vooraf gegaan. Wat betreft de bekendheid onder inwoners zijn er de afgelopen anderhalf jaar heel wat acties uitgezet. Het is echter nog te vroeg om harde resultaten terug te zien qua bekendheid (middels het jaarlijkse cliëntervaringsonderzoek van de ISD). Wel hebben de inspanningen ertoe geleid dat het aantal aanmeldingen is toegenomen en de communicatie omtrent het Meedenkersnetwerk door Movisie als voorbeeld gebruikt wordt bij andere gemeenten. Eindadvies De gemeente heeft op basis van de evaluatie kunnen concluderen dat de vooraf opgestelde verbeterpunten verbeteringen zijn bereikt. Het netwerk dat is opgezet biedt een breed palet aan cliëntondersteuning. Partijen voelen zich betrokken bij het netwerk en inwoners zijn tevreden over de geleverde dienstverlening. Dit maakt dat het college heeft gevraagd in te stemmen met een verlenging van de pilot voor één jaar. Het doel van het college voor 2022 is om het Meedenkersnetwerk nog verder uit te bouwen en daarbij de leerlessen van de afgelopen periode mee te nemen. Om dit te bewerkstelligen heeft het college de drie volgende aanbevelingen: 1. Geef als gemeente een duidelijke opdracht met daarin (meetbare) doelstellingen en bijbehorende (financiële) kaders mee aan het Meedenkersnetwerk. 2.

Geef in deze opdracht aan welke onderdelen het Meedenkersnetwerk voor 2022 wél en niet (ten opzichte van de pilotfase) op zich zou moeten nemen. 3. Zorg voor een duidelijke rolverdeling tussen gemeenten (opdrachtgever) en het Meedenkersnetwerk (opdrachtnemer).

Bijlagen: 1. Evaluatierapport Meedenkersnetwerk, september 2021 2. Voorstel BOSD, oktober 2021 3. Plan van aanpak, februari 2020

Evaluatie Meedenkersnetwerk September 2021

Onafhankelijke cliëntondersteuning in Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk

Inhoudsopgave Pagina Samenvatting 1. Inleiding

3 5

1.1 Aanleiding 1.2 Doel evaluatie 1.3 Opzet evaluatie 1.4 Corona 1.5 Integrale toegang/VoorIeder1

5 5 6 6

2. Het Meedenkersnetwerk anno augustus 2021 3. Uitkomsten evaluatie

6 7 8

3.1 Beperkte onderlinge kennisuitwisseling 3.2 Beperkte onderlinge doorverwijzing 3.3 Beperkte bekendheid onder inwoners 3.4 De kwaliteit is lastig te borgen

9 10 12 13

Conclusie Aanbevelingen

15 15

2

Samenvatting Aanleiding Sinds 2019 is de gemeente Teylingen als ‘koplopergemeente onafhankelijke cliëntondersteuning’ gestart met de pilot Meedenkersnetwerk. Samen met de gemeenten Hillegom, Lisse en Noordwijk is daarmee getracht om de onafhankelijke cliëntondersteuning naar een hoger niveau te tillen. Dit vanwege het feit dat het aanwezige aanbod van onafhankelijke cliëntondersteuning onvoldoende bekend was bij de inwoner en er weinig doorverwijzing noch kennisuitwisseling was tussen de verschillende cliëntondersteuners. Hierdoor was de kwaliteit van de onafhankelijke cliëntondersteuning lastig te borgen. Het doel van het Meedenkersnetwerk is dan ook het vergroten van de bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning voor alle doelgroepen, de samenwerking tussen aanbieders van onafhankelijke cliëntondersteuning te versterken en de kwaliteit van de aangeboden ondersteuning te borgen. Eind 2021 loopt de pilotfase van het Meedenkersnetwerk af. Het is aan de vier bollengemeenten om te besluiten of zij het Meedenkersnetwerk willen voortzetten. Deze evaluatie heeft dan ook als doel om inzichtelijk te maken wat de meerwaarde is van het Meedenkersnetwerk. Evaluatie De meerwaarde van het Meedenkersnetwerk is geëvalueerd aan de hand van de vier eerder genoemde verbeterpunten.

Op het gebied van beperkte kennisuitwisseling kan gesteld worden dat er veel ontmoeting tussen de Meedenkers is gefaciliteerd en dat er ruimte is geboden om kennis uit te wisselen. Echter heeft het scholingsprogramma niet uitgepakt zoals dat van tevoren was verwacht. Als het gaat om beperkte onderlinge doorverwijzing heeft de coördinator een belangrijke rol gespeeld in het koppelen van een melding aan de juiste Meedenker. Ook heeft zij ervoor gezorgd dat de Meedenkers elkaar kennen. Hieraan is een intensieve periode van opbouwen van het Meedenkersnetwerk aan vooraf gegaan. Wat betreft de bekendheid onder inwoners zijn er de afgelopen anderhalf jaar heel wat acties uitgezet. Het is echter nog te vroeg om harde resultaten terug te zien qua bekendheid (middels het jaarlijkse cliëntervaringsonderzoek van de ISD). Wel hebben de inspanningen ertoe geleid dat het aantal aanmeldingen is toegenomen en de communicatie omtrent het Meedenkersnetwerk door Movisie als voorbeeld gebruikt wordt bij andere gemeenten. Conclusies en aanbevelingen Hoewel harde outcome op sommige punten nog ontbreekt, zien we dat er een netwerk is ontstaan dat een breed, verenigd en zichtbaar palet aan onafhankelijke cliëntondersteuning biedt aan de inwoners van de bollenstreek. Partijen voelen zich betrokken bij het Meedenkersnetwerk en zien de meerwaarde van het deelnemen aan het Meedenkersnetwerk.

Er wordt flink geïnvesteerd om de zichtbaarheid, bekendheid en laagdrempeligheid te vergroten. Inwoners zijn zeer tevreden over de geleverde dienstverlening van de Meedenkers (cijfer 8,2). Hier was voor oprichting van het Meedenkersnetwerk überhaupt geen zicht op.

3

Er dienen wel nog een aantal zaken aangepast te worden en er is ruimte voor verbetering. Daarom hieronder een aantal aanbevelingen. 1. Geef als gemeente een duidelijke opdracht met daarin (meetbare) doelstellingen en bijbehorende (financiële) kaders mee aan het Meedenkersnetwerk. 2. Geef in deze opdracht aan welke onderdelen het Meedenkersnetwerk voor 2022 wél en niet (ten opzichte van de pilotfase) op zich zou moeten nemen. 3. Zorg voor een duidelijke rolverdeling tussen gemeenten (opdrachtgever) en het Meedenkersnetwerk (opdrachtnemer).

4

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Binnen de bollenstreek wordt sinds 2015 onafhankelijke cliëntondersteuning geboden door onder andere stichting MEE, de ouderenbonden en de welzijnsorganisaties. Cliëntondersteuning is een wettelijke taak van iedere gemeente. Dit staat omschreven in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015: “Clientondersteuning; onafhankelijke cliëntondersteuning met informatie, advies en algemene ondersteuning die bijdraagt aan het versterken van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve zorg, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen.” De bollenstreekgemeenten hebben middels hun visie op onafhankelijke cliëntondersteuning aangegeven (meer) vorm en inhoud te geven aan onafhankelijke cliëntondersteuning. Er waren echter een aantal verbeterpunten ten aanzien van de onafhankelijke cliëntondersteuning. Zo was het aanwezige aanbod van onafhankelijke cliëntondersteuning onvoldoende bekend bij de inwoner; 31 procent van de door de ISD Bollenstreek bevraagde inwoners gaf aan bekend te zijn met onafhankelijke cliëntondersteuning. Ook opereerden de verschillende cliëntondersteuners versnipperd van elkaar. Hierdoor kenden cliëntondersteuners elkaar onvoldoende en verwezen zij beperkt naar elkaar door.

Ook vond er beperkt kennisuitwisseling tussen de cliëntondersteuners plaats (bijvoorbeeld over hoe om te gaan met specifieke doelgroepen, ontwikkelingen of bepaald aanbod) en was het door de versnippering lastig om de kwaliteit van de cliëntondersteuning te borgen. Om dit te veranderen heeft de gemeente Teylingen begin 2019 een subsidie ontvangen (voor Teylingen maar ook de gemeenten Lisse en Hillegom) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om als ‘koplopergemeente onafhankelijke cliëntondersteuning’ aan de slag te gaan met de pilot Meedenkersnetwerk. Samen met diverse partners uit het veld en het landelijk kennisinstituut Movisie is in 2019 een traject doorlopen om het concept van het Meedenkersnetwerk te ontwikkelen. Eind 2019 is ook de gemeente Noordwijk daar formeel bij aangesloten. Het Meedenkersnetwerk is eind maart 2020 daadwerkelijk van start gegaan. Het doel van het Meedenkersnetwerk is het vergroten van de bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning voor alle doelgroepen, de samenwerking tussen aanbieders van onafhankelijke cliëntondersteuning te versterken en de kwaliteit van de aangeboden ondersteuning te borgen. Om dit te bereiken is samen met de partners een plan van aanpak (bijlage 1) geschreven. 1.2 Doel evaluatie Aan het eind van 2021 is de gemeente Teylingen formeel gezien geen koplopergemeente cliëntondersteuning meer.

De pilotfase loopt daarmee (ook voor de andere drie gemeenten) ten einde. De bollengemeenten moeten besluiten of zij door willen gaan met het Meedenkersnetwerk. Het doel van deze evaluatie is om inzichtelijk te maken wat de meerwaarde is van het Meedenkersnetwerk. Op basis hiervan kan besloten worden om het Meedenkersnetwerk wel/niet te continueren. Eveneens kunnen een aantal aanbevelingen gedaan worden voor de toekomst. 5

1.3 Opzet evaluatie Voor aanvang van het opstarten van het Meedenkersnetwerk zijn er vier verbeterpunten benoemd ten aanzien van (de aanbieders van) onafhankelijke cliëntondersteuning. 1. Beperkte onderlinge kennisuitwisseling 2. Beperkte onderlinge doorverwijzing 3. Beperkte bekendheid onder inwoners 4. De kwaliteit van de onafhankelijke cliëntondersteuning is lastig te borgen Om de meerwaarde van het Meedenkersnetwerk ten aanzien van deze verbeterpunten te evalueren worden deze (samenhangende en soms overlappende) verbeterpunten onder de loep genomen. In het plan van aanpak is een aantal indicatoren genoemd waarop gemeten zou worden. Deze indicatoren worden zoveel mogelijk gebruikt om iets te kunnen zeggen over de stand van zaken van de vier verbeterpunten. Ook worden deze indicatoren aangevuld met informatie die gedurende de pilot gegenereerd is. 1.4 Corona Aanvankelijk zou de pilot twee jaar duren. Het jaar 2019 zou in het teken staan van planvorming en 2020 zou het Meedenkersnetwerk daadwerkelijk van start gaan volgens het plan van aanpak. In verband met Corona konden echter veel geplande activiteiten geen doorgang vinden. Andere activiteiten konden slechts in aangepaste vorm uitgevoerd worden. Dat maakt dat het plan van aanpak, en dus ook bijvoorbeeld de daarin beschreven te meten indicatoren, in een ander licht zijn komen te staan.

Daarnaast is vanwege de Coronacrisis besloten om de pilot met één jaar te verlengen tot en met eind 2021. 1.5 Integrale toegang/ VoorIeder1 Gedurende de uitvoering van de pilot is gezocht naar een goede positionering ten opzichte van het project integrale toegang. Binnen de vier bollengemeenten is na een uitgebreid voorbereidend proces in juli 2021 gestart met de integrale toegang door de stichting VoorIeder1. Dat maakt dat een heldere positionering van het Meedenkersnetwerk ten opzichte van VoorIeder1 af en toe zoeken was. Het Meedenkersnetwerk en VoorIeder1 hebben enkele overeenkomsten: beiden streven laagdrempeligheid na, hebben oog voor de diverse levensgebieden van de inwoner en spelen een rol in het afschalen van de zorg. Het verschil tussen beiden kan echter het beste als volgt worden geduid;  Meedenkers denken mee en ‘gidsen’ de cliënt in zijn/haar vraag of behoefte naar een oplossing. Zij spelen daarin een ondersteunende rol. Zij bieden deze ondersteuning geregeld vanuit een informele rol.  VoorIeder1 is primair bedoeld voor het oplossen van een (complexe) hulpvraag. Het team bestaat uit professionals. Er kunnen indicaties voor voorzieningen afgegeven worden.  Het Meedenkersnetwerk is onafhankelijk en werkt met ook vrijwilligers en ervaringsdeskundigen.

6

2. Het Meedenkersnetwerk anno augustus 2021 Voordat we ingaan op de evaluatie van het Meedenkersnetwerk, is het goed om een beeld te schetsen van het Meedenkersnetwerk zoals deze er op dit moment (augustus 2021) uitziet en opereert. Voorafgaand aan het sturen op de verbeterpunten diende immers eerst een netwerk opgetuigd te worden. De afgelopen anderhalf jaar is gewerkt aan de opbouw van het Meedenkersnetwerk. Gedurende de opbouw is een aantal organisaties toegetreden tot het Meedenkersnetwerk. Er gaan veel gesprekken, vragen en opmerkingen vooraf het toetreden tot het Meedenkersnetwerk. Met het toevoegen van organisaties worden ook de levensgebieden/problematieken waarbij het Meedenkersnetwerk een rol kan spelen uitgebreid. In figuur 1 wordt aangegeven welke organisaties op dit moment het Meedenkersnetwerk vormen en op welke levensgebieden/problematieken zij cliëntondersteuning kunnen bieden. Hieruit blijkt dat het Meedenkersnetwerk een breed palet aan ondersteuning kan bieden voor onze inwoners.

Figuur 1 Organisaties en levensgebieden Meedenkersnetwerk

7

Coördinatie Meedenkersnetwerk Het Meedenkersnetwerk wordt aangevoerd door een coördinator. De coördinator is in dienst bij stichting MEE en is gemiddeld 24 uur per week werkzaam. De coördinator verricht grofweg de volgende werkzaamheden:  Na aanmelding van de hulpvraag het matchen van hulpvrager en Meedenker;  Het organiseren van intervisie, opleiding en cursussen voor Meedenkers;  Afstemming met de organisaties die het Meedenkersnetwerk vormen, zowel inhoudelijk als randvoorwaardelijk;  Het contact leggen en onderhouden met stakeholders die relevant zijn voor het Meedenkersnetwerk;  Sparringspartner voor de Meedenkers;  De communicatie over Meedenkers in de verschillende beschikbare (social) media;  Zorgdragen dat alle Meedenkers op de hoogte zijn en blijven van elkaars kwaliteiten en nieuwe initiatieven;  Registeren, verzamelen en analyseren van monitoringsgegevens (klanttevredenheid, tevredenheid Meedenkers, websitebezoek etc .) middels kwartaalrapportages;  Afstemming en verantwoording richting gemeenten. Deelnemende organisaties De tien organisaties die momenteel deelnemen aan het Meedenkersnetwerk zijn partijen die actief zijn binnen het sociaal domein van de bollengemeenten. Sommige organisaties hebben een subsidierelatie met de gemeente(n), anderen niet. De organisaties krijgen geen extra subsidie voor hun deelname aan het Meedenkersnetwerk.

Sommige organisaties leveren meerdere Meedenkers, waardoor op dit moment 18 Meedenkers het Meedenkersnetwerk vormen. Negen daarvan doen dit op vrijwillige basis en zijn vaak ervaringsdeskundige . Zij worden aangeduid als informele Meedenkers. De anderen zijn professionals en worden aangeduid als formele Meedenkers. Stuurgroep Gedurende de pilotperiode is gewerkt met een stuurgroep. De stuurgroep had als taak de voortgang van het project te bewaken en te sturen op het behalen van doelstellingen en resultaten. In de stuurgroep namen voornamelijk de organisaties zitting die vanaf 2019 betrokken zijn geweest bij de oprichting van het Meedenkersnetwerk. De stuurgroep kwam gemiddeld om de zes weken bijeen. 3. Uitkomsten evaluatie De afgelopen 1,5 jaar is hard gewerkt aan de uitvoering van het plan van aanpak van het Meedenkersnetwerk. In dit hoofdstuk wordt per verbeterpunt aangegeven hoe hier de afgelopen 1,5 jaar aan gewerkt is en welke resultaten zijn behaald. Ook wordt aangegeven wat de ‘lessons learned’ zijn gedurende de uitvoering voor gemeenten, het Meedenkersnetwerk zelf en/of de aangesloten organisaties. 8

3.1 Beperkte onderlinge kennisuitwisseling Voor de start van het Meedenkersnetwerk werd er al op diverse wijzen en door verschillende organisaties onafhankelijke cliëntondersteuning geboden aan de inwoners van de bollengemeenten. Tussen deze onafhankelijke cliëntondersteuning vond echter beperkte informatie- en kennisuitwisseling plaats. Dit terwijl het uitwisselen van kennis, bijvoorbeeld over hoe om te gaan met specifieke doelgroepen, ontwikkelingen of bepaald aanbod maar ook intervisie tussen cliëntondersteuners) de ondersteuning aan de inwoners kan optimaliseren. Uitvoering 











In 2020 is een samenwerking gestart met KBO PCOB voor het ontwikkelen van een opleidingsplan. Dit opleidingsplan is deels gefinancierd vanuit de pilot Meedenkersnetwerk en deels vanuit het door het ministerie van VWS ontwikkelde programma ‘Samen ouder worden’. Dit omdat beiden een aantal gemeenschappelijke delers hebben op het gebied van (ouderen)ondersteuning. Het scholingsprogramma richt zich met name op intervisiebijeenkomsten tussen de Meedenkers, er is een basistraining Meedenkersnetwerk (wat is het Meedenkersnetwerk, hoe functioneert het netwerk, wat moet een Meedenker doen, etc.) en een training gericht op de vigerende wet- en regelgeving. De coördinator verstuurt tweemaandelijks een nieuwsbrief (het Meedenkersnieuws). De nieuwsbrief is primair bedoeld voor de Meedenkers zelf. Via de nieuwsbrief stellen Meedenkers zich voor, wordt bestaand en nieuw aanbod van hulpverlening onder de aandacht gebracht en wordt ook het wel en wee omtrent het Meedenkersnetwerk gegeven. Ook worden Meedenkers via de nieuwsbrief op de hoogte gesteld van cursussen trainings-aanbod en andere activiteiten waaraan zij kunnen deelnemen, of heen kunnen doorverwijzen. Meedenkers ontmoeten elkaar elke twee maanden. Tijdens de ontmoetingen worden de laatste ontwikkelingen besproken en wordt er gepeild wat er speelt onder de Meedenkers.

Waar zij behoefte aan hebben en hoe daar eventueel aan tegemoet gekomen kan worden. Daarnaast is er ruimte voor het uitwisselen van kennis. Dit gebeurt zowel door het bespreken van casuïstiek, als door het organiseren van kennissessies en korte presentaties. Zo is er bijvoorbeeld iets verteld over de Crisiskaart van Lumen en over het werken vanuit Positieve gezondheid. De intervisie bijeenkomsten vinden plaats naar behoefte. In de vergadering en via de mail wordt er gepeild welke behoefte aan kennis er is. Hier speelt de coördinator op in door een bijeenkomst te organ iseren of sessie te faciliteren. Er zijn inmiddels drie intervisiebijeenkomsten en twee scholingssessies geweest; de opkomst was gering (zie kopje ‘lessons learned’). In 2021 wordt er samengewerkt met het project ‘Ik doe mee’ dat in dezelfde regio thema cafés en scholing organiseert. Meedenkers kunnen deelnemen als toehoorder maar sluiten ook aan door iets te vertellen vanuit hun expertise. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de Meedenkers bij elkaar op werkbezoek zouden gaan en op die manier kennis uit te wisselen over hun 9

werkzaamheden. Vanwege corona is dit niet mogelijk gebleken. Als alternatief is daarom besloten om vlogs te maken waarin de Meedenkers zichzelf voorstellen. Resultaten In hoeverre kennis is uitgewisseld, en of dat voldoende is geweest of niet, is lastig te meten en om te zetten in concrete resultaten. Wel zijn er – voor zover dat binnen de coronamaatregelen mogelijk was – gezamenlijke bijeenkomsten, intervisiesessies en vergaderingen georganiseerd. Hiermee zijn de Meedenkers veelvuldig gefaciliteerd in het uitwisselen van kennis. Lessons learned  Voor formele meedenkers was het aanvankelijk niet duidelijk wat er van hen werd verwacht ten aanzien van deelname aan de bijeenkomsten. Zij zagen niet in wat de toegevoegde waarde van hun deelname aan de gezamenlijke bijeenkomsten met informele cliëntondersteuners was en welke ruimte zij daarvoor hadden vanuit de moederorganisatie . De coördinator is vervolgens het gesprek aangegaan met beide groepen cliëntondersteuners. Uit deze gesprekken bleek dat de formele Meedenkers niet onwelwillend waren om actief betrokken te zijn; zij misten echter een duidelijk kader van wat hun rol precies inhoudt en de benodigde tijd om hier actief aan deel te nemen. Hierdoor is duidelijk geworden dat er voor 2022 heldere richtlijnen opgesteld moeten worden over de rollen, inzet, verantwoordelijkheden en verwachtingen van elkaar.

De gesprekken met de coördinator hebben dat bijeenkomsten meer vraaggericht worden ingestoken. Verder is uit deze gesprekken naar voren gekomen dat de inrichting van het scholingsprogramma beter/efficiënter kan. Tot dusver is de coördinator verantwoordelijk geweest voor het faciliteren en organiseren van bijeenkomsten gericht op kennis uitwisseling. De geringe opkomst en de feedback die wij naar aanleiding daarvan hebben ontvangen vanuit de deelnemende organisaties, maakt dat scholing primair bij de organisaties zelf belegd wordt, maar dat het Meedenkersnetwerk wel hier aanvullend op kan zijn. Als gemeenten zullen wij nog wel ontmoeting tussen Meedenkers faciliteren voor met name interviesie, maar het op peil houden van het kennisniveau zal primair bij de organisaties zelf komen te liggen. 3.2 Beperkte onderlinge doorverwijzing Vóór de komst van het Meedenkersnetwerk wisten organisaties (zowel aanbieders van cliëntondersteuning als andere organisaties die actief zijn in het sociaal domein) elkaar niet altijd te vinden. Hierdoor kon het voorkomen dat er langs elkaar heen gewerkt werd, of zelfs tegenstrijdige adviezen en handelingen plaatsvonden. Doordat er beperkte verbinding was tussen de cliëntondersteuners, was enerzijds het inzetten van informele ondersteuning lastig.

Anderzijds was het voor informele ondersteuners lastig om op te schalen naar professionals wanneer zij er niet uitkwamen bij een casus.

10

Door de cliëntondersteuners met elkaar te verbinden via het Meedenkersnetwerk, zou de verbinding en daarmee (indien nodig) doorverwijzing tussen de cliëntondersteuners en andere organisaties tot stand gebracht worden. Ook zou met de komst van het Meedenkersnetwerk inwoners direct geholpen kunnen worden door een Meedenker die vanuit hun behoeften het beste bij hun past (first time right). Dit verbeterpunt laat zich dus eigenlijk vertalen in het opbouwen en onderhouden van een netwerk met een breed palet aan ondersteuningsgebieden, waarbij inwoners zo snel mogelijk de meest passende cliëntondersteuning ontvangen. Uitvoering De afgelopen 1,5 jaar zijn diverse organisaties toegevoegd aan het Meedenkersnetwerk. Dit heeft geleid tot een netwerk dat de inwoner kan gidsen bij vragen op diverse levensgebieden. Zie daarvoor figuur 1 op pagina 7. Om de daadwerkelijke doorverwijzing op gang te brengen heeft de coördinator een belangrijke rol gespeeld. Hulpverleners houden namelijk dikwijls, vanuit goede bedoelingen, inwoners bij zich die wellicht beter geholpen zouden kunnen worden door een andere organisatie die meer gespecialiseerd is en beter aansluit op de behoeften van de inwoner. De coördinator is met alle aangesloten organisaties in gesprek gegaan over de meerwaarde van het verwijzen naar elkaar.

Dit heeft ervoor gezorgd dat Meedenkers elkaar meer op het netvlies hebben en elkaar meer weten te vinden. Resultaten  Het opbouwen en onderhouden van een netwerk is complex en het kost veel tijd. Op dit moment zijn tien organisaties actief onder de vlag van het Meedenkersnetwerk. Een adviseur van Movisie, die de afgelopen anderhalf jaar de bollengemeenten ondersteund heeft, geeft aan dat het koplopertraject Teylingen als ‘paradepaardje’ gebruikt wordt bij ondersteuning bij andere gemeenten. Dit vanwege de toewijding en betrokkenheid van de verschillende partijen die samen het Meedenkersnetwerk vormen. Dat lijkt een vanzelfsprekendheid, maar dit verloopt dikwijls stroef bij andere gemeenten.  Dit jaar is begonnen met het registreren van de manier waarop meldingen zijn binnengekomen. Hieruit is gebleken dat er het afgelopen half jaar 16 aanmeldingen door professionals zijn geweest. Het gaat hierbij om meldingen van zowel aangesloten organisaties als niet-aangesloten organisaties.  Door het creëren van helder zichtbare en herkenbare toegang tot de onafhankelijke cliëntondersteuning, is het mogelijk om direct de juiste cliëntondersteuning te koppelen aan de inwoner (first time right). Op het moment dat de coördinator een melding ziet binnenkomen die te complex is voor een informele Meedenker, legt ze die voor aan een zorg- en welzijnsprofessional.

Dit is het afgelopen half jaar eveneens 16 keer gebeurd.  Uit de enquête onder Meedenkers blijkt dat zij goed weten welke expertise zich binnen het Meedenkersnetwerk bevindt en hoe een beroep gedaa n kan worden op de andere Meedenkers om samen te werken. Zij geven daarbij aan dat zij goed weten waarvoor, wanneer en hoe zij de coördinator kunnen benaderen. 11



Daar waar informele Meedenkers reeds regelmatig professionele ondersteuning in probeerden te schakelen, is vooral bij formele Meedenkers een paradigmashift zichtbaar. Zo overleggen zij tegenwoordig meer met de coördinator in hoeverre er ervaringsdeskundigen betrokken kunnen worden bij een casus.

Lessons learned  Gedurende de uitvoering van het plan van aanpak bleek dat er verwarring was over of het onderscheid tussen formele - en informele Meedenkers en wat de verhouding tussen hen is. Dit maakt het uitwisselen van kennis lastig. Hier is gelukkig een verandering in zichtbaar. Er dient echter wel geinvesteerd te blijven worden in het onderhouden van het Meedenkersnetwerk. Hiermee blijft de gecreëerde betrokkenheid van de deelnemende organisaties in stand. 3.3 Beperkte bekendheid onder inwoners Eén van de doelen van het Meedenkersnetwerk is het creëren van een grotere bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning bij inwoners en organisaties die actief zijn in het sociaal domein. Het klanttevredenheidsonderzoek van de ISD Bollenstreek van 2019 gaf aan dat 31 procent van de door de ISD Bollenstreek bevraagde inwoners bekend was met onafhankelijke cliëntondersteuning. Uitvoering Onderdeel van het plan van aanpak was een communicatieplan, waarin diverse activiteiten beschreven stonden waarmee het Meedenkersnetwerk onder de aandacht gebracht zou worden. Diverse activiteiten (met name degenen die fysiek plaats zouden vinden) zijn uiteindelijk niet, of in aanpaste vorm (digitaal) doorgegaan vanwege de Coronacrisis. Desalniettemin is op het communicatievlak het nodige gedaan:  

   

Er is een nieuwe website opgebouwd: www.Meedenkersnetwerk.nl. De website wordt gemiddeld tussen de 30 en 60 keer per week bezocht. Het Meedenkersnetwerk is via diverse social media actief geworden. Denk hierbij aan Facebook, LinkedIn en Instagram. Er wordt gemiddeld twee keer per week iets gepost. Ook wordt gebruik gemaakt van de gemeentelijke communicatiekanalen. Er zijn diverse filmpjes gemaakt voor inwoners waarin de Meede nkers zichzelf presenteren 1. Er is meerdere keren geflyerd, met name op plekken waar kwetsbare mensen wonen. Er zijn er op verschillende plekken sandwichborden neergezet. Er zijn diverse items verschenen in de lokale (week)bladen.

1

Voor enkele voorbeelden, zie: https://www.youtube.com/watch?v=OUxzx6UMzvE https://www.facebook.com/108279347768278/videos/2801074483444076 https://www.meedenkersnetwerk.nl/?fbclid=IwAR0W3m0motjBJH7jMIe_Hbg67Qlxa2VJXGu8wqN7A4beaJzqb Pasn4Vbcpg#maak-kennis

12



De coördinator heeft veel verschillende (netwerk)bijeenkomsten bijgewoond waar zij het Meedenkersnetwerk onder de aandacht heeft gebracht. Denk hierbij aan VoorIeder1, huisartsenpraktijken, de gemeentelijke KCC’s, dementievriendelijk Lisse etc.

Resultaten  Uit het cliëntervaringsonderzoek van de ISD Bollenstreek in 2020 over 2019 blijkt dat In de Bollenstreek is 32 procent van de geënquêteerden bekend is met de mogelijkheid om onafhankelijke cliëntondersteuning te ontvangen. Dit is vergelijkbaar met het jaar daarvoor, maar blijft licht toenemen ten opzichte van eerdere jaren. De bekendheid ligt nog wel achter ten opzichte van het landelijk percentage (35 procent). Op het moment van schrijven zijn de resultaten van het nieuwe cliëntervaringsonderzoek (2021 over 2020) van de ISD Bollenstreek nog niet bekend.  Over 2020 zijn in totaal 56 aanmeldingen geregistreerd (vanaf week 19). Er zijn er op dit moment (augustus) al 49 aanmeldingen binnengekomen. De verwachting is dat dit aantal de komende maanden nog meer zal toenemen.  Bovengenoemde communicatie-acties hebben ertoe geleid dat Movisie de communicatie omtrent het Meedenkersnetwerk als voorbeeld gebruikt bij andere gemeenten. Er is vanuit Movisie een interview gehouden met de coördinator over de interne en externe communicatie van het Meedenkersnetwerk. Dit interview resulteert in een kennisproduct waaraan andere gemeentes een voorbeeld kunnen nemen. Lessons learned  Vanwege de coronacrisis is veel van de gebruikelijke en vooraf in het plan van aanpak vastgelegde communicatie niet mogelijk gebleken.

Een alternatief is gevonden in het meer en beter communiceren via digitale communicatiekanalen. Deze dient in een vervolg nog verder doorontwikkeld te worden. 3.4 De kwaliteit is lastig te borgen Bij aanvang van het Meedenkersnetwerk is de ambitie uitgesproken dat de positie van Meedenkers ten alle tijden onafhankelijk is. Ook als zij verbonden zijn aan een organisatie. De maatstaf hiervoor is de ervaring van de inwoner en diens tevredenheid over de ontvangen ondersteuning. Om als Meedenker aan te kunnen sluiten op het Meedenkersnetwerk moet de (zowel formele als informele) Meedenker aantoonbaar een training of opleiding hebben gevolgd die hen in staat stelt om het werk als cliëntondersteuner uit te kunnen voeren. Door hier via het netwerk regie op te voeren, kan op een overzichtelijke wijze de kwaliteit van de Meedenker worden geborgd. Daarnaast kan via het Meedenkersnetwerk de kwaliteit van de Meedenker worden verbeterd door vraagafhankelijke bijeenkomsten, bijvoorbeeld intervisie, te organiseren. Resultaten Een goede manier om de kwaliteit daadwerkelijk te beoordelen, is het bevragen van degenen die gebruik maken van het netwerk (de inwoner dus), en de Meedenkers die gezamenlijk het Meedenkersnetwerk vormen. Hieruit blijkt het volgende: 13



 

Uit een klanttevredenheidsonderzoek dat in mei dit jaar is uitgevoerd blijkt dat zowel inwoners als Meedenkers erg positief zijn over het functioneren van het netwerk. Zo geven de ondervraagde inwoners het Meedenkersnetwerk gemiddeld een 8,2. Zij beoordelen de deskundigheid van hun Meedenker met gemiddeld een 7,9 en aan de kwaliteit van de ondersteuning wordt gemiddeld een 8 gegeven. Een veel gehoorde opmerking is dat er snel en duidelijk hulp is geboden. Meedenkers zeggen op hun beurt inwoners naar tevredenheid te hebben kunnen helpen en beoordelen dit met een 7,1. Uit de enquête onder de Meedenkers wordt aangegeven dat zij de ondersteuning die geboden wordt vanuit de coördinator als ‘goed’ beoordelen.

Lessons learned 



De deelname aan bijeenkomsten van met name de formele Meedenkers was aanvankelijk laag. De meerwaarde in een door corona toch al drukke tijd werd niet direct gezien. Dat gold eveneens voor het eerder genoemde opleidingsplan. Door in gesprek te gaan met de Meedenkers over de bijeenkomsten en het opleidingsplan, is een kentering waarneembaar. Dit neemt overigens niet weg dat wij, zoals beschreven in 3.1, voornemens zijn om in 2022 de verantwoordelijkheid voor het kennisniveau en de deskundigheid van de meedenkers neer te leggen bij de deelnemende organisaties. Ten slotte nog een ‘lesson learned’ die zich niet beperkt tot dit verbeterpunt, maar tot het Meedenkersnetwerk in zijn algemeenheid is de organisatiestructuur gedurende de pilot. Gedurende de uitvoering van het plan van aanpak bleek dat het niet altijd duidelijk was waar de beslissingsbevoegdheid van een aantal zaken lag, en welke rol gemeenten, coördinator en deelnemende organisaties hadden (ten opzichte van elkaar) in zowel de uitvoering als de stuurgroep. Om dit te verbeteren, is een traject uitgevoerd waarmee de rollen en de daarbij behorende bevoegdheden helder van elkaar worden gescheiden. Dit heeft geresulteerd in een voorstel voor 2022.

14

Conclusie Zoals eerder aangegeven is het Meedenkersnetwerk gestart om vier verbeterpunten te bereiken ten aanzien van de onafhankelijke cliëntondersteuning, namelijk: 1. 2. 3. 4.

Beperkte onderlinge kennisuitwisseling Beperkte onderlinge doorverwijzing Beperkte bekendheid onder inwoners De kwaliteit van de onafhankelijke cliëntondersteuning is lastig te borgen

Uit bovenstaande evaluatie blijkt dat ondanks de lastige Corona tijd de afgelopen anderhalf jaar door het Meedenkersnetwerk een aantal verbeteringen zijn bereikt ten aanzien van de vier genoemde verbeterpunten voor de onafhankelijke cliëntondersteuning binnen de bollenstreek. Hoewel harde outcome op sommige punten nog ontbreekt, zien we dat er een netwerk is ontstaan dat een breed, verenigd en zichtbaar palet aan onafhankelijke cliëntondersteuning biedt aan de inwoners van de bollenstreek. Partijen voelen zich betrokken bij het Meedenkersnetwerk en zien de meerwaarde van het deelnemen aan het Meedenkersnetwerk. Er wordt flink geïnvesteerd om de zichtbaarheid, bekendheid en laagdrempeligheid te vergroten. Inwoners zijn zeer tevreden over de geleverde dienstverlening van de Meedenkers (cijfer 8,2). Hier was voor oprichting van het Meedenkersnetwerk überhaupt geen zicht op. Er dienen wel nog een aantal zaken aangepast te worden en er is ruimte voor verbetering. Daarom hieronder een aantal aanbevelingen. Aanbevelingen Tijdens de pilotfase waarbinnen het projectplan van het Meedenkersnetwerk de afgelopen anderhalf jaar geïmplementeerd is, is er duidelijk geworden op welke gebieden het Meedenkersnetwerk van meerwaarde is en waar een verbeterslag gemaakt kan worden om het Meedenkersnetwerk nog meer van toegevoegde waarde te laten zijn. Dit leidt tot de volgende aanbevelingen. 1.

Geef als gemeente een duidelijke opdracht met daarin (meetbare) doelstellingen en bijbehorende (financiële) kaders mee aan het Meedenkersnetwerk. 2. Geef in deze opdracht aan welke onderdelen het Meedenkersnetwerk voor 2022 wél en niet (ten opzichte van de pilotfase) op zich zou moeten nemen. 3. Zorg voor een duidelijke rolverdeling tussen gemeenten (opdrachtgever) en het Meedenkersnetwerk (opdrachtnemer).

15

Het Meedenkersnetwerk 2022 1.Inleiding In maart 2020 is de pilot Meedenkersnetwerk na een interactief voorbereidingsproces formeel gestart. Het Meedenkersnetwerk is nu 1,5 jaar actief en de pilotfase loopt eind 2021 af. Gemeenten dienen een besluit te nemen over de continuering van het Meedenk ersnetwerk vanaf 2022 en de benodigde financiën daarvoor vrij te maken. Geadviseerd wordt om het Meedenkersnetwerk te continueren in 2022. Via dit memo wordt hiertoe een voorstel gedaan. Hiermee wordt op hoofdlijnen ingegaan op de opdracht, netwerkstructuur en de bijbehorende financiering.

2. Voorstel Meedenkersnetwerk in 2022 Op basis van de evaluatie, afstemming met de stuurgroep, de financiële positie en de actuele context wordt het volgende voorgesteld voor 2022.

2.1. Opdracht Meedenkersnetwerk in 2022 Hoofddoel Het laagdrempelig bieden van een breed palet van onafhankelijke clientondersteuning voor de inwoners uit de Bollenstreek.

Subdoelen 1 1. Het koppelen van inwoners aan Meedenkers die hen helpen om de juiste hulp en ondersteuning te ontvangen. 2. Het verhogen van de bekendheid van de inwoners met de mogelijkheden aan onafhankelijke clientondersteuning. 3. Het verhogen van de inzet van informele ondersteuning en ervaringsdeskundigen. 4. Het verhogen van de klanttevredenheid is ten aanzien van d e onafhankelijke clientondersteuning. N.b. Uit bovenstaande blijkt dat de focus van het Meedenkersnetwerk verschuift. In de pilotfase was scholing en kennisuitwisseling een belangrijke pijler van het Meedenkersnetwerk. Uit de pilot is gebleken dat het efficiënter is om dit bij de deelnemende organisaties te laten. Het Meedenkersnetwerk blijft zich dus wel focussen op het verhogen van de bekendheid en daarmee de laagdrempeligheid van het geboden brede palet aan onafhankelijke clientondersteuning. Daarnaast wordt meegegeven dat er meer/beter rekenschap afgelegd dient te worden over de behaalde resultaten.

1 Concrete streefcijfers/percentages worden later benoemd.

2.2 Rolverdeling Hieronder wordt de rolverdeling tussen enerzijds de gemeente als opdrachtgever, en anderzijds het Meedenkersnetwerk als opdrachtnemer geschetst. Het daadwerkelijk organiseren van het Meedenkersnetwerk is aan de deelnemende organisaties in samenwerking met de coördinator.

Gemeente De gemeente treedt op als opdrachtgever. Dit betekent het volgende: •

De gemeente geeft de opdracht (het wat) aan het Meedenkersnetwerk wat bereikt zou moeten worden

(bovengenoemde hoofd- en subdoelen). •

De gemeente verstrekt hierbij de randvoorwaarden (juridische en financiële kaders).

•

De gemeente verstrekt subsidie en volgt op gepaste afstand de voortgang van de doelrealisatie.

•

De gemeenten stellen de subsidie vast en stellen eventueel de opdracht bij.

Het Meedenkersnetwerk Het Meedenkersnetwerk (als geheel) treedt op als opdrachtnemer. Dit betekent het volgende: •

Het Meedenkersnetwerk geeft aan de hand van een jaarplan aan hoe de door de gemeente

geformuleerde doelen gerealiseerd worden. •

Het Meedenkersnetwerk dient een subisdieaanvraag in, waarbij de benodigde kosten zichtbaar

worden. Bovengenoemd jaarplan is een onderdeel van deze subsidieaanvraag. •

Het Meedenkersnetwerk legt gedurende en na uitvoering van het jaarplan verantwoording af over de

voortgang van de doelrealisatie.

2.3 Financiering Het opstarten van het Meedenkersnetwerk alsmede het laten draaien van het Meedenkersnetwerk de afgelopen anderhalf jaar zijn grotendeels bekostigd door middel van het door de gemeente Teylingen ontvangen budget van het ministerie van VWS. Dit budget is grotendeels besteed. Verwacht wordt dat er eind 2021 nog € 24.825,- overblijft. Ondanks dat de kosten van het Meedenkersnetwerk beperkt zijn en de kosten gedeeld kunnen worden tussen de vier bollengemeenten, is duidelijk dat bij de bollengemeenten beperkte financiële ruimte is om extra activiteiten zoals het Meedenkersnetwerk binnen het sociaal domein te bekostigen vanuit de gemeentelijke begroting. De eventuele inhoudelijke opdracht alsmede dit financiële perspectief zijn voorgelegd aan stichting MEE Zuid-Holland Noord. Stichting MEE heeft op basis hiervan aangegeven wat minimaal benodigd is om het Meedenkersnetwerk te laten draaien. Zij geven aan hier €55.000,- voor nodig te hebben. De kosten hebben met name betrekking op de inzet van de coördinator (van 24 uur in 2020 en 2021 naar 16 uur per week), communicatie en het faciliteren van ontmoeting tussen de Meedenkers. Voorgesteld wordt om voor 2022 akkoord te gaan met het genoemde bedrag en de kosten als volgt te verdelen:  

Inzetten van het resterende bedrag van de VWS subsidie á € 24.825,-. De resterende € 30.175,- te verdelen op basis van inwoneraantal.

Dit leidt tot de volgende kostenverdeling.

2

Gemeente

Inwoneraantal (CBS Statline

Kosten

2021) Hillegom

22.197

€ 5.273,-

Lisse

22.982

€ 5.459,-

Teylingen

37.791

€ 8.977,-

Noordwijk

44.062

€ 10.467,-

Totaal

127.032

€ 30.175,-

3

Onafhankelijke cliëntondersteuning via het Meedenkersnetwerk in Hillegom, Lisse, Teylingen, Noordwijk

deskundig, onafhankelijk, zichtbaar, dichtbij, samen

5 februari 2020 Kerngroep onafhankelijke cliëntondersteuning HLTsamen Gemeente Noordwijk JGT/Cardea Sociaal Team Teylingen MEE Zuid-Holland Noord Stichting Lumen Holland Rijnland Seniorenvereniging Teylingen WelzijnsKompas GGZ Rivierduinen Welzijn Teylingen

Voorwoord Onafhankelijke cliëntondersteuning is geen nieuw verschijnsel in onze vier gemeenten. Het wordt op verschillende plaatsen en door verschillende organisaties én vrijwilligers aangeboden voor alle leeftijden en levensdomeinen. In 2020 gaan de vier gemeenten de kennis (en inzet) van vrijwilligers én beroepskrachten bundelen met een grote diversiteit van voornamelijk informele, onafhankelijke cliëntondersteuners binnen één netwerk; het Meedenkersnetwerk. De gedachte is dat vrijwilligers en ervaringsdeskundigen vanuit hun achtergrond goed kunnen aansluiten bij de belevingswereld van inwoners en soms beter toegang krijgen tot mensen die niet snel zelf hulp zullen zoeken. Bovendien is er automatisch sprake van gelijkwaardigheid in de ondersteuningsrelatie: ervaringsdeskundigen en andere informele, onafhankelijke cliëntondersteuners hebben veelal vergelijkbare ervaringen als de inwoner, herkennen hun vragen en de weg die inwoners afleggen voordat zij antwoord krijgen op hun (hulp)vragen. Het integreren van de inzet van vrijwilligers en ervaringsdeskundigen vormt zodoende een goede aanvulling op de onafhankelijke cliëntondersteuning door beroepskrachten. Optimale onafhankelijke cliëntondersteuning verkleint de afstand van inwoners tot instellingen op sociaal- en maatschappelijk gebied. Deze notitie markeert de start van het Meedenkersnetwerk.

De komende maanden wordt het Meedenkersnetwerk geoperationaliseerd. Het enthousiasme dat we de afgelopen maanden hebben ervaren bij de totstandkoming van deze notitie vormt een stevige basis. We zijn ervan overtuigd dat we dit enthousiasme kunnen doorzetten in het nieuwe Meedenkersnetwerk en zo veel mogelijk inwoners te bereiken die ondersteuning nodig hebben.

2

Inhoudsopgave Pagina Voorwoord

2

Inleiding

4

1. Missie

6

2. Visie

6

3. De meedenker 3.1. Informele en formele meedenkers 3.2. Werkzaamheden 3.3. Wat doet de meedenker niet 3.4. Doelgroepen 3.5. Duur van de ondersteuning 3.6. De meedenker is onafhankelijk 3.7. Competenties van de meedenker 3.8. De inwoner kiest zelf zijn meedenker

6 6 6 7 7 7 7 8 8

4. Het Meedenkersnetwerk 4.1. Doel 4.2. Deelnemers 4.3. Coördinatie 4.4. Deskundigheidsbevordering 4.5. Monitoring resultaten

8 9 9 10 10 11

5. Projectorganisatie Meedenkersnetwerk 5.1. Stuurgroep 5.2. Coördinator 5.3. Klankbordgroep

12 12 12 12

6. Rol van het Meedenkersnetwerk in het Sociaal Domein 6.1. Aansluiting Integrale Toegang en andere voorzieningen 6.2. Samenwerking Meedenkersnetwerk en Integrale Toegang

12 12 13

7. Communicatie

14

8. Financiën 8.1. Begroting 2020

15 15

9. Planning en vervolg 9.1. Planning 9.2. Vervolg

17 17 17

Bijlagen 1. Communicatieplan

3

Inleiding Aanleiding Inwoners die niet weten waar ze terechtkunnen met hun (hulp)vraag kunnen in alle gemeenten een beroep doen op onafhankelijke cliëntondersteuning. Hiermee willen gemeenten en maatschappelijke organisaties ervoor zorgen dat mensen hun vragen op maatschappelijk gebied goed en snel op de juiste plek kunnen adresseren. Veel inwoners zijn niet bekend met deze mogelijkheid of vinden de drempel nog te hoog om hun hulp- of ondersteuningsvraag aan een instantie te stellen. Onderzoek toont aan dat de bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning onder inwoners nog niet erg groot is. Dit blijkt ook uit de laatste klanttevredenheidsonderzoeken van de ISD Bollenstreek van de afgelopen jaren, waarbij 31% van de geënquêteerden heeft aangegeven bekend te zijn met onafhankelijke cliëntondersteuning of te weten waar ze terechtkunnen. De gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen (de HLT-gemeenten), Noordwijk en Noordwijkerhout hebben in 2018 een visie op de ontwikkeling van onafhankelijke cliëntondersteuning vastgesteld. Hierin verwoordden de gemeenten en de lokale partners hun uitgangspunten en ambities. Op basis van de visie en in samenspraak met de lokale partners is in 2019 het projectplan Meedenkersnetwerk opgesteld.

Koploper onafhankelijke cliëntondersteuning In het projectplan Meedenkersnetwerk1 verwoorden de gemeenten de noodzaak van onafhankelijke cliëntondersteuning en de wens om de expertise van de onafhankelijke cliëntondersteuners (of beter: meedenkers) samen te brengen in een netwerk. Daarbij streven zij naar het samenbrengen van formele (beroepskrachten) en informele (vrijwilligers) meedenkers met als doel de onafhankelijke cliëntondersteuning dicht bij inwoners en laagdrempelig te organiseren. In april 2019 heeft de gemeente Teylingen zich (samen met Hillegom en Lisse) aangemeld voor het koploperprogramma ‘Onafhankelijke cliëntondersteuning’ van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). In het project Koplopers Cliëntondersteuning, uitgevoerd door de VNG, werken inmiddels meer dan 60 gemeenten samen met Movisie, Ieder(in) en de Koepel Adviesraden Sociaal Domein. Doel is om de cliëntondersteuning beter bekend te maken bij mensen die er mogelijk baat bij hebben, om de samenwerking tussen (formele en informele) cliëntondersteuners te verbeteren en om cliëntondersteuning levensbreed aan te bieden.

Cliëntondersteuning Cliëntondersteuning is een wettelijke taak van iedere gemeente. Dit staat omschreven in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015. Art.1.1.1. Cliëntondersteuning; onafhankelijke cliëntondersteuning met informatie, advies en algemene ondersteuning die bijdraagt aan het versterken van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen.

Procesverloop Al bij de ontwikkeling van de visie waren de vrijwilligersorganisaties en maatschappelijke organisaties nauw betrokken en sindsdien participeren zij in de kerngroep of de klankbordgroep. In de zomer van 2019 is een kwartiermaker gestart met het opstellen van een plan van aanpak. Gedurende dit proces zijn maatschappelijke organisaties geïnterviewd, is literatuur onderzoek verricht, zijn bijeenkomsten georganiseerd en is kennis opgehaald bij andere koplopergemeenten. Tijdens dit proces is afgestemd met de werkgroep Project Integrale Toegang. Vervolgens is een ‘richtinggevend kader’ opgesteld en voorgelegd aan vrijwilligersorganisaties, maatschappelijke organisaties en adviesraden Sociaal Domein van de HLT-gemeenten en de gemeente Noordwijk. Hun reacties zijn verwerkt in het voorliggende plan van aanpak. 1

Projectplan Meedenkersnetwerk, 29 maart 2019 4

Plan van aanpak In dit plan van aanpak wordt beschreven hoe de HLT-gemeenten en de gemeente Noordwijk onafhankelijke cliëntondersteuning gaan organiseren binnen het Meedenkersnetwerk. Dit plan is een vertrekpunt voor de acties in 2020. In de loop van de maanden zullen mogelijk inzichten worden opgedaan, die kunnen leiden tot veranderingen in de aanpak. Het project biedt de ruimte om nieuwe inzichten direct te integreren of als aanbeveling mee te nemen in de evaluatie. Vervolgtraject Het Meedenkersnetwerk heeft een financiering tot 31 december 2020. Dat geeft onzekerheid over de voortzetting vanaf 2021. In oktober 2020 is er een evaluatie van de voortgang van de uitvoering. Op basis hiervan wordt besloten of en op welke wijze het Meedenkersnetwerk in 2021 wordt gecontinueerd. Opbouw notitie Hoofdstuk 1 en 2 verwoorden de missie en visie van het Meedenkersnetwerk. Vervolgens wordt uitleg gegeven over de rol van de meedenker (hoofdstuk 3) en over het Meedenkersnetwerk, waaronder de doelstellingen en resultaten (hoofdstuk 4, 5 en 6). Vervolgens wordt ingegaan op de financiën, communicatie, planning en het vervolg van het project (hoofdstuk 6 tot en met 9).

5

1. Missie Het Meedenkersnetwerk wil onafhankelijke cliëntondersteuning optimaal bereikbaar maken voor inwoners. Vrijwilligers, beroepskrachten en hun organisaties zorgen er gezamenlijk voor dat inwoners snel en eenvoudig de juiste route vinden naar de oplossing voor hun vraag. Onafhankelijk betekent hier: zonder belang van organisaties die op indicatie zorg of hulp leveren. Het Meedenkersnetwerk bestaat uit meedenkers. Dit zijn gidsen die dicht bij inwoners staan. Zij denken actief mee, verhelderen de vraag en ondersteunen de inwoners bij het vinden van antwoorden op vragen.

2. Visie Het Meedenkersnetwerk maakt onafhankelijke cliëntondersteuning laagdrempelig beschikbaar en bereikbaar voor inwoners van de gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk. Het Meedenkersnetwerk is deskundig, onafhankelijk en zichtbaar. Onderlinge samenwerking tussen vrijwilligers en beroepskrachten vormt de basis.

3. De meedenker 3.1. Informele en formele meedenkers Het Meedenkersnetwerk bestaat voornamelijk uit informele meedenkers (vrijwilligers). De vrijwilligers worden ondersteund door formele meedenkers (beroepskrachten). Samen vormen zij het Meedenkersnetwerk. Informele meedenker De informele meedenker is een vrijwilliger en heeft een training gevolgd of zal deze gaan volgen. Informele meedenkers kunnen zijn: ervaringsdeskundigen, ouderenadviseurs, lotgenoten, mantelzorgers, maatjes, buddy’s, straatadvocaten, enzovoort. Formele meedenker De formele meedenkers zijn beroepskrachten die zijn opgeleid om beroepsmatig als onafhankelijk cliëntondersteuner op te treden. Ze zijn opgeleid tot onder andere sociaal werker, maatschappelijk werker of sociaal-cultureel werker. NB Zowel de formele als de informele meedenker kan ervaringsdeskundig zijn. Ervaringsdeskundigen zijn mensen die zelf ervaring hebben met herstel van een ontwrichtende gebeurtenis in hun leven, zoals een psychiatrische aandoening of een chronische ziekte. Deze mensen kiezen er bewust voor om hun eigen ervaringen (als expertise) in te zetten. Door hun ervaring weten zij zelf hoe het voelt om te leven met een beperking of bepaalde problemen. Dit maakt dat zij zich extra goed kunnen inleven in anderen. 3.2. Werkzaamheden Een meedenker denkt met iemand mee, is een gids en staat dicht bij inwoners.

Een meedenker helpt zaken op een rijtje te zetten, verheldert de vraag, versterkt zelfregie en begeleidt inwoners op de route naar de oplossing bij vragen over wonen, welzijn, werk, sociale contacten, financiën, gezondheid, versterken van de zelfredzaamheid en participatie. 6

In het grote aanbod van voorzieningen gaat de meedenker samen met de inwoner op zoek naar het antwoord op de vraag of de oplossing die het beste bij de wensen en mogelijkheden past. Meedenkers kunnen ingaan op vragen op alle levensterreinen. De meedenker biedt inwoners tijdelijke ondersteuning, waardoor zij zich gesteund voelen om stappen te zetten die bijdragen aan hun eigen welzijn of dat van hun naasten. Ook kan hij/zij hulp bieden aan inwoners die al in een ondersteuningstraject zitten, maar toch nog bepaalde vragen hebben. De meedenker kan tijdelijk meelopen in het vervolgtraject. Essentieel is dat de meedenker in de beleving van de inwoner uitsluitend diens belang dient. Een meedenker: • Denkt mee bij het formuleren van de vraag en de wensen; • Ondersteunt bij het zoeken naar de juiste informatie; • Denkt mee bij het maken van de eigen keuzes • Ondersteunt bij het zoeken naar oplossingen in het eigen netwerk; • Denkt mee bij het zoeken naar mogelijkheden in de buurt; • Ondersteunt bij het aanvragen van zorg en ondersteuning; • Gaat op verzoek mee op gesprek bij indicerende organisaties of organisaties die zorg of hulp verlenen. Nb. Het volledige competentieprofiel kan op verzoek worden vertrekt. 3.3.

Wat doet de meedenker niet Een meedenker is er niet voor: • Het oplossen van andersmans problemen • Het afgeven van indicaties voor zorg of begeleiding; • Het verlenen van begeleiding of zorg; • Diagnostische analyses. 3.4. Doelgroepen De meedenkers zijn er voor alle inwoners, van jong tot oud, van de gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk die een vraag hebben op het gebied van het Sociaal Domein. Ook mensen die al zorg of hulp krijgen of mantelzorg geven, kunnen een meedenker inschakelen. 3.5. Duur van de ondersteuning De meedenker is zo lang als nodig en zo kort als mogelijk actief. De ondersteuningsperiode is niet afgebakend. De ondersteuning hoeft niet op te houden bij het verwijzen naar passend aanbod. De meedenker kan op verzoek van de inwoner nog een periode ondersteuning bieden in het vervolgtraject.

7

3.6. De meedenker is onafhankelijk Een meedenker ondersteunt inwoners en werkt onafhankelijk in het netwerk, ook al is hij/zij verbonden aan een organisatie die ook diensten in het Sociaal Domein aanbiedt. Cliëntondersteuning is onafhankelijk als2: • De inwoner het zo ervaart; • Het belang van de inwoner of betrokkene het uitgangspunt is; • Er geen geïndiceerde zorg of betaalde dienstverlening wordt geboden door de meedenker zelf; • De meedenker niet ook een rol voor dezelfde inwoner heeft in het Sociaal Team. NB Een beroepskracht die werkzaam is binnen het Sociaal Team of de Integrale Toegang kan geen meedenker zijn voor een inwoner als de inwoner wordt overgedragen aan het Sociaal Team. Hij/zij kan wel als meedenker meelopen met een inwoner als deze wordt overgedragen aan een collega-beroepskracht. 3.7. Competenties van de meedenker Om de taken van een meedenker te kunnen uitvoeren, moet de meedenker over essentiële competenties beschikken. We onderscheiden de volgende acht competenties: • Vertrouwen winnen; • Samenwerken; • Duidelijk kunnen maken wat je wel en niet doet (verwachtingsmanagement); • Luisteren en doorvragen; • Overzicht kunnen creëren in aansluiting op de cliënt; • Grenzen en verwachtingen bewaken; • Zelfregie stimuleren; • Zelf reflecterend vermogen hebben. De competenties van de meedenker zijn uitgewerkt in een Meedenkersprofiel in bijlage 1. 3.8.

De inwoner kiest zelf zijn meedenker Bijzonder aan het Meedenkersnetwerk is dat de inwoner, op basis van zijn vraag of behoefte, zelf zijn meedenker kan kiezen. Het Meedenkersnetwerk faciliteert dat de inwoner direct contact kan leggen met een meedenker. De praktische invulling hiervan wordt in overleg met de meedenkers verder uitgewerkt. De grote diversiteit binnen het netwerk biedt verschillende typen meedenkers (formeel, informeel, expertise, jong, oud; een afspiegeling van de diversiteit in de bevolking). Hierbij is niet alleen de vraag van belang, maar gaat het ook om de klik tussen de inwoner en de meedenker. Als een inwoner contact opneemt met een meedenker, is het aan de beoordeling van de meedenker of hij/zij ingaat op de vraag of het verzoek. Als hij/zij tot de conclusie komt niet de juiste meedenker te zijn voor de vraag van de inwoner, dan zal hij/zij de inwoner doorverwijzen naar of in contact brengen met een andere meedenker binnen het netwerk die door ervaring in staat is om in te gaan op de vraag van de inwoner. In dat geval zal de coördinator een belangrijke rol vervullen in het maken van de juiste match tussen de inwoner en de meedenker.

4. Het Meedenkersnetwerk

2

Bron: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)

8

In dit hoofdstuk wordt toegelicht wat het doel is van het Meedenkersnetwerk, wie de deelnemers van het netwerk zijn of kunnen worden en hoe de resultaten worden gemeten en geëvalueerd. 4.1. Doel Het Meedenkersnetwerk heeft als doel: a) grote(re) bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning bij inwoners en organisaties die actief zijn in het Sociaal Domein binnen de HLT-gemeenten en de gemeente Noordwijk, en b) inwoners lichte en tijdelijke ondersteuning bieden waardoor zij zich gesteund voelen om stappen te zetten die bijdragen aan hun eigen welzijn. Het Meedenkersnetwerk maakt onafhankelijke cliëntondersteuning laagdrempelig beschikbaar en bereikbaar voor inwoners. Doordat meedenkers voornamelijk vrijwilligers zijn en vaak ervaringsdeskundigen zijn, kunnen zij gemakkelijk aansluiten bij de leefwereld van inwoners en de systeemwereld voor hen begrijpelijk maken. Door eigen ervaring kennen zij de weg en weten zij welke hobbels inwoners soms moeten nemen om een antwoord op een vraag te krijgen. Wanneer dit goed lukt, kan doorstroom naar duurdere of zwaardere vormen van zorg en ondersteuning worden uitgesteld/voorkomen en wordt het welzijn van inwoners bevorderd. Het Meedenkersnetwerk biedt inwoners de mogelijkheid om op een laagdrempelige manier een (ondersteunings)vraag te stellen.

In het Meedenkersnetwerk staan de vijf speerpunten centraal: deskundig, onafhankelijk, zichtbaar, dichtbij, samen. Deskundig • Alle meedenkers zijn getraind • Grote diversiteit van kennis en ervaring • Passend bij de vraag en de inwoner • Blijven ontwikkelen Onafhankelijk • Onafhankelijk van belangen van gemeente en zorgaanbieders • Als de inwoner het zo ervaart • Belang van de inwoner of betrokkene is het enige uitgangspunt • Als er geen beschikking of indicatie wordt gesteld door de cliëntondersteuner • Als er geen hulpverlening wordt geboden door de cliëntondersteuner zelf Zichtbaar • Herkenbaar voor inwoners • Makkelijk aanspreekbaar Dichtbij • Herkent vragen van inwoners uit eigen ervaring • Sluit aan bij de leefwereld van inwoners • Aanwezig op plekken waar mensen komen • Bekend in het netwerk en sociale leven in Hillegom, Lisse, Teylingen en/of Noordwijk Samen • Vrijwilligers en beroepskrachten werken nauw samen • Kennis delen en elkaar versterken en aanvullen • Samen vormen de meedenkers de levende sociale kaart 4.2. Deelnemers 9

Het Meedenkersnetwerk wordt gevormd door meedenkers en de organisaties die onafhankelijke cliëntondersteuning bieden en werkzaam of actief zijn in ten minste één van de vier gemeenten. Deelnemende organisaties onderschrijven de doelen van het Meedenkersnetwerk en leveren een bijdrage aan het Meedenkersnetwerk door het leveren van meedenkers en/of het organiseren van werkbezoeken, training of scholing. De organisaties die vertegenwoordigd zijn in de stuurgroep (zie hoofdstuk 5) zijn aangesloten bij het Meedenkersnetwerk. Gedurende de projectperiode sluiten naar verwachting meer organisaties aan. Het Meedenkersnetwerk bestaat voornamelijk uit vrijwilligers, aangevuld met enkele beroepskrachten. Meedenkers hebben kennis van de expertises binnen het netwerk en de vraagstukken, voorzieningen en mogelijkheden binnen een grote diversiteit van domeinen en levensgebieden. Ze zijn geschoold of hebben een training gevolgd om breder te kijken dan hun eigen expertisedomein. Door hun kennis en ervaring vullen vrijwilligers en beroepskrachten elkaar aan en wordt de kwaliteit van onafhankelijke cliëntondersteuning gewaarborgd. De informele meedenkers staan vanwege eigen ervaringen dicht bij de inwoners en kunnen daardoor snel met hen in contact komen.

De meedenkers hebben vaak een eigen specialisme of aandachtsgebied waardoor ze op een laagdrempelige manier het gesprek met een inwoner aan kunnen gaan. Zo kan een fietsmaatje of een vrijwilliger die bij de belastingaangifte helpt er door het gesprek met de inwoner achter komen dat die met vragen zit of hulp nodig heeft. Dat kan gaan om vervoer, sociale contacten (soort maatje), klusjes of uitjes, maar ook om financiën, zorg of hulp. De stap om dan naar een instantie te gaan kan behoorlijk groot zijn. 4.3. Coördinatie Het Meedenkersnetwerk wordt aangestuurd door een coördinator. De coördinator heeft een sterke binding met het lokale netwerk en is aanspreekpunt voor de meedenkers en de deelnemende organisaties. De coördinator is verantwoordelijk voor de bekendheid en vindbaarheid van het Meedenkersnetwerk en het werven van meedenkers. De coördinator voorziet in de ondersteuning van de meedenkers middels coaching, begeleiding, scholing en intervisie door bijvoorbeeld het organiseren van kennissessies, werkbezoeken, workshops et cetera. De kennis van de meedenkers en betrokken organisaties in het Meedenkersnetwerk wordt daarbij ingezet. De coördinator is een verbinder en is in staat om meedenkers en organisaties bij elkaar te betrekken en te motiveren. 4.4. Deskundigheidsbevordering Meedenkers zijn toegerust voor hun taken doordat zij scholing of training hebben gevolgd.