D17 RBL HR, jaarverslag 2020-2021.pdf
Tekst van het document
Pia Teeuwen Van: Verzonden: Aan: Onderwerp:
Regionaal Bureau Leerplicht <secretariaatrbl@hollandrijnland.nl> woensdag 27 oktober 2021 16:33 Griffie-Hillegom Jaarverslag 2020/2021
Bekijk hier de e-mail als deze niet goed wordt getoond
Jaarverslag oktober 2021
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht 2020/2021 Geachte heer, mevrouw,
Hierbij presenteren wij u het nieuwe jaarverslag van het Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland (RBL) over schooljaar 2020/2021. In het jaarverslag en de cijferbijlage geeft het RBL inzicht in de belangrijkste cijfers en trends rond thuiszitten, voortijdig schoolverlaten en schoolverzuim in de regio.
Door de corona-crisis is het afgelopen schooljaar opnieuw allerminst standaard geweest. Dit heeft veel gevraagd van u en van ons. Toch mogen we tevreden terugkijken op onze gezamenlijke inspanningen en de resultaten die we hiermee hebben bereikt.
Ook voor dit schooljaar geldt: weet ons te vinden. Graag bouwen we samen met u verder aan het recht op onderwijs en ontwikkeling.
U vindt ons nieuwe jaarverslag op onze website. Hier staat tevens de cijferbijlage bij het jaarverslag.
Met hartelijke groet, namens al mijn collega’s
Senne Janssen Hoofd Regionaal Bureau Leerplicht
1
Regionaal Bureau Leerplicht Het Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) voert de taken in het kader van leerplicht en het tegengaan van voortijdig schoolverlaten uit voor elf gemeenten in de regio Holland Rijnland.
Regionaal Bureau Leerplicht, Schuttersveld 9, 2316 XG Leiden, Postbus 558, 2300 AN Leiden
Dit bericht is verzonden aan griffie@hillegom.nl. Als u deze e-mails van Regionaal Bureau Leerplicht niet langer wilt ontvangen, dan kunt u zich hier afmelden.
Privacybeleid
Contact
2
Jaarverslag Schooljaar 2020-2021
Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland September 2021
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Voorwoord en samenvatting Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs en moeten de kans krijgen zich te ontwikkelen om een positieve basis te leggen voor hun toekomst. Door zich te ontplooien en onderwijs te volgen, worden zij toegerust om deel te nemen aan de samenleving en vergroten zij de kans op een arbeidsplek die aansluit bij hun talenten en interesses. Voor u ligt het jaarverslag over schooljaar 2020/2021 van het Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland (RBL). In dit jaarverslag wordt gerapporteerd over de resultaten op het gebied van leerplicht, kwalificatieplicht en de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdig Schoolverlaten (RMC-functie). Het regionaal uitvoeren van deze taken heeft vele voordelen, zoals eenduidig beleid, hogere kwaliteit, efficiency, schaalvoordelen en makkelijk samenwerken met andere regionaal georganiseerde partners zoals scholen. Medewerkers van het RBL zetten zich elke dag in om thuiszitten tegen te gaan, schooluitval te voorkomen en jongeren te begeleiden naar een positieve, zelfstandige toekomst. Dit doen zij samen met jongeren zelf, ouders, onderwijs, jeugdhulp en andere relevante partijen. Elke jongere heeft zijn of haar eigen verhaal, daarom is maatwerk essentieel. De oplossing die voor de ene jongere passend is, is dat niet altijd voor de ander.
Natuurlijk is het RBL bij het behalen van deze doelen afhankelijk van de jongere zelf, ouders en netwerkpartners. Door de Corona-crisis was het, voor de tweede maal op rij, een bijzonder schooljaar. In de eerste plaats voor kinderen en studenten, maar natuurlijk ook voor scholen en alle organisaties werkzaam op of rondom scholen. Het RBL heeft wendbaar moeten inspelen op de veranderende situatie en maatregelen, bijvoorbeeld rondom de schoolsluitingen, de quarantaineplicht en, mondkapjes op school. Ondanks de Corona-crisis heeft het RBL niet stilgezeten. Dit is te zien aan de behaalde resultaten die in dit jaarverslag staan beschreven. Het doet mij deugd dat de thuiszitters in onze regio steeds beter in beeld zijn bij het RBL en dat hun aantal, ondanks de penibele Corona-situatie, niet verder lijkt op te lopen. Hoewel het thuiszittersprobleem weerbarstig is, blijft het RBL zoeken naar oplossingen voor de kinderen die nu geen onderwijs volgen. Het uitgevoerde thuiszittersonderzoek laat zien dat het RBL zichzelf kwetsbaar durft op te stellen, en biedt perspectief voor verdere verbeterslagen. Ook het feit dat juist in deze periode opnieuw veel voortijdig schoolverlaters (vsv) zijn begeleid naar school of werk, vind ik hoopvol.
Aan de ingezette pilots op het gebied van nieuwe vsv-doelgroepen, kunt u zien dat het RBL continu werkt aan ontwikkeling en verbetering, met als doel steeds meer jongeren uit onze regio een goede toekomst te bieden. Het RBL heeft ook een signalerende functie richting individuele gemeenten. Daarom staan in dit jaarverslag verschillende signalen die u in uw lokale of subregionale OOGO’s met onderwijspartners kunt bespreken. Denk bijvoorbeeld aan het belang van tijdig melden of het opstellen van OntwikkelingsPerspectiefPlannen (OPP’s), wanneer kinderen langdurig niet naar school komen, of het belang van fysiek onderwijs voor studenten aan de mbo-entree. Gelukkig is school voor de meeste kinderen en jongeren een plek waar zij leren, groeien, zich ontwikkelen en zich meestal ook fijn voelen. Dat is juist de afgelopen twee schooljaren wel gebleken. De kinderen en jongeren die het RBL beschrijft in het jaarverslag, zijn allerminst representatief voor de gehele populatie. Er gaat dus heel veel heel erg goed in het onderwijs en met onze kinderen en jongeren: belangrijk om ons te blijven realiseren. Ik ben ervan overtuigd dat dit jaarverslag u goed inzicht geeft in de activiteiten van het RBL en de resultaten die hiermee bereikt zijn. Corien van Starkenburg Lid Dagelijks Bestuur Holland Rijnland Portefeuillehouder voor het Regionaal Bureau Leerplicht
2
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Inhoudsopgave
Voorwoord en samenvatting .................................................................................................................... 2 Inleiding: missie van het RBL .................................................................................................................. 4 Doelstelling 1 – Wij dragen bij aan het terugdringen van thuiszitten....................................................... 5 1.1 – Inleiding en definities .................................................................................................................. 5 1.2 – Ruim 400 kinderen langer dan drie maanden geen onderwijs ................................................... 6 1.3 – Thuiszitters in vergelijkend perspectief ....................................................................................... 6 1.4 – Thuiszitters mét een schoolinschrijving ...................................................................................... 9 1.5 – Leerplichtige thuiszitters zonder schoolinschrijving .................................................................. 15 1.6 – Thuiszitters zonder leerplicht .................................................................................................... 20 1.7 – Weerbarstig probleem...............................................................................................................
21 Doelstelling 2 – Wij dragen bij aan het tegengaan van VSV ................................................................. 23 2.1 – VSV-aanpak gezamenlijk, in dit verslag focus op inzet RBL .................................................... 23 2.2 – Grootste deel VSV’ers in beeld ................................................................................................. 24 2.3 – Dagbesteding VSV’ers: merendeel is naar tevredenheid aan het werk ................................... 27 2.4 – Begeleidingstrajecten door het RBL ......................................................................................... 29 2.5 – Alle Praktijk- en Speciaal onderwijsjongeren blijven in beeld ................................................... 31 2.6 – Succesvolle pilots met nieuwe doelgroepen ............................................................................. 32 2.7 – Inzet van VSV-voorspelmodel voorlopig van de baan .............................................................. 33 2.8 – Data-analyse RBL draagt bij aan monitoring jeugdhulpuitgaven ............................................. 33 Doelstelling 3 – We dragen bij aan het terugdringen van verzuimrecidive ........................................... 34 3.1 – Inleiding – Rol RBL bij verzuim .................................................................................................
34 3.2 – Sterke impact Corona-crisis op schoolverzuim......................................................................... 35 3.3 – Verzuim per schooltype ............................................................................................................ 38
3
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Inleiding: missie van het RBL Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs. Door het volgen van onderwijs kunnen jeugdigen zich ontplooien en ontwikkelen. Door het behalen van een startkwalificatie 1 voldoen zij aan het minimale niveau dat nodig is om een goede kans te maken op de arbeidsmarkt.. De missie van het RBL is het waarborgen van het recht op onderwijs van 5- tot 23-jarigen. Onze primaire inzet is dat alle jongeren tussen de 5 en 23 jaar die daartoe in staat zijn, onderwijs volgen tot zij een startkwalificatie hebben behaald. Wanneer dat op geen enkele manier haalbaar is, helpen we jongeren op andere manieren – richting werk, zorg of dagbesteding. Wanneer het recht op onderwijs in het gedrang komt, heeft het RBL bovendien een belangrijke signaalfunctie richting scholen en andere partners. De juridische kaders waarbinnen het Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland (RBL) opereert zijn de Leerplichtwet (voor minderjarigen) en de RMC-wetgeving (voor meerderjarigen): Leerplichtwet Alle kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 15 jaar die in Nederland wonen, zijn leerplichtig. Zij moeten ingeschreven zijn op een school en onderwijs volgen op de school waar ze staan ingeschreven. De leerplicht duurt tot en met het einde van het schooljaar waarin het kind 16 jaar wordt.
Met de kwalificatieplicht wordt de leerplicht verlengd tot de dag dat de leerling een startkwalificatie heeft gehaald, of tot de dag waarop de leerling 18 jaar wordt. RMC-wetgeving Naast de leerplichtwet voert het RBL de RMC-functie uit. Deze staat voor ‘Regionale Meld- en Coördinatiefunctie’ voortijdig schoolverlaten. Het betreft hier jongeren van 18 tot 23 jaar. Doel van de RMC-wetgeving is het scheppen van voorwaarden voor jongeren om de voor hen hoogst haalbare en meest passende onderwijs- en/of arbeidsmarktpositie te bereiken. De RMC-functie omvat drie taken: • Zorgdragen voor goede registratie van alle jongeren tussen 18 en 23 jaar die niet op school zitten en nog geen startkwalificatie behaald hebben. • In beeld brengen en begeleiden van jongeren die zijn uitgevallen, gericht op terugleiden naar school, werk of een combinatie daarvan. • Coördineren en initiëren van samenwerking tussen partijen die te maken hebben met deze jongeren en het onderhouden van dit netwerk. Leeswijzer In dit jaarverslag rapporteert het RBL over haar inzet in schooljaar 2020-2021. Het verslag is gestructureerd langs drie doelstellingen. We rapporteren hierbij over onze inzet en geven de belangrijkste trends in de regio en in uw gemeente weer. 1. Wij dragen bij aan het terugdringen van thuiszitten 2. Wij dragen bij aan het tegengaan van voortijdig schoolverlaten (vsv) 3.
Wij dragen bij aan het terugdringen van de verzuimrecidive (= terugkerend ongeoorloofd schoolverzuim) Het RBL kan deze doelstellingen niet alleen realiseren. Individuele gemeenten, scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden dragen deze verantwoordelijkheid gezamenlijk met het RBL. Vanzelfsprekend spelen ouders en kinderen zelf hier ook een grote rol, evenals jeugd- en wijkteams, de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en soms de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) of andere betrokken jeugdhulp-organisaties.
1 Een startkwalificatie is (minimaal) een vwo-diploma, havo-diploma of een mbo-diploma op niveau 2
of hoger.
4
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Doelstelling 1 – Wij dragen bij aan het terugdringen van thuiszitten 1.1 – Inleiding en definities Het RBL definieert ‘thuiszitters’ als ‘kinderen tussen de 5 en 18 jaar zonder startkwalificatie die langer dan drie maanden2 helemaal geen onderwijs volgen’. Deze groep thuiszitters bestaat uit drie deelgroepen. Het zijn kinderen… -
mét een schoolinschrijving3, die 0% onderwijs volgen. (zie hoofdstuk 1.4) zónder schoolinschrijving4 en leerplichtig (zie hoofdstuk 1.5) zonder schoolinschrijving, met een leerplichtvrijstelling vanwege psychische of medische oorzaken (vrijstelling 5 onder a) (zie hoofdstuk 1.6)
Hoewel het wettelijk kader voor deze drie deelgroepen verschillend is, bestaat er in de praktijk soms weinig verschil tussen de problematiek van jongeren met verschillende doelgroep-labels. Zo zitten er bij Cardea Dagopvang leerplichtige kinderen mét een schoolinschrijving, zonder schoolinschrijving én kinderen met een vrijstelling. Hun problematiek is echter vergelijkbaar, evenals de ambitie: waar mogelijk terugwerken naar onderwijs.
Leidraad voor thuiszittersaanpak in de regio: ‘vertreknotitie onderwijs en jeugd’ 6 maart 2019 Op 6 maart 2019 bogen wethouders en onderwijsbestuurders zich over de ‘vertreknotitie’ tijdens een themasessie onderwijs-jeugdhulp op het gemeentehuis in Oegstgeest. In die notitie legden gemeenten en onderwijs een gezamenlijke visie neer voor de samenwerking onderwijs/jeugdhulp en het tegengaan van thuiszitten in de komende jaren. Eén van de ambities is het intensiveren van de thuiszittersaanpak in de regio: (p5 vertreknotitie): ‘...hiertoe verbreden we de aanpak van thuiszitters (= langdurig ongeoorloofd verzuimers) naar risicoleerlingen (= langdurig geoorloofd verzuimers). Deze kinderen zitten namelijk ook thuis. We brengen deze groep beter in kaart.’ Het RBL heeft als taak5 om in samenwerking met scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden een helder totaalbeeld te creëren van alle kinderen die langdurig niet naar school gaan. Doel van de opdracht is tweeledig: op casusniveau borgen dat er meer regie is en zo meer voortgang bereiken, en op beleidsniveau sturingsinformatie genereren.
2 Deze grens van drie maanden wordt in het thuiszitterspact expliciet genoemd. Veel langdurig verzuim dat korter is dan drie
maanden betreft administratief, niet problematisch langdurig verzuim. 3
Op een PO, S(B)O of V(S)O school.
4
Zonder eerder schoolinschrijving in NL, óf met een vorige schoolinschrijving op een PO, S(B)O of V(S)O school. Minderjarige uitvallers vanuit het MBO worden niet tot de ‘thuiszitters’ gerekend. 5
Al voor de vertreknotitie heeft het PHO het RBL de opdracht gegeven om regie te borgen bij langdurig ongeoorloofd en geoorloofd verzuim. In het OOGO van de Leidse regio is de opdracht om alle kinderen in kaart te brengen in mei 2019 formeel gegeven aan het RBL.
5
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.2 – Ruim 400 kinderen langer dan drie maanden geen onderwijs Ruim 400 kinderen onder de 18 jaar6 uit onze gemeenten gingen vorig schooljaar een periode van drie maanden of langer niet naar school.7 Deze groep is vrijwel even groot als vorig jaar. Ook alle deelgroepen zijn ruwweg even groot. Dit wekt de suggestie dat het om dezelfde kinderen gaat. Dat is niet het geval. Ongeveer de helft van de thuiszitters van 2020-2021 volgde ook in 2019-2020 al een periode van minimaal 3 maanden geen onderwijs. De andere helft zat het afgelopen schooljaar voor het eerst voor langere tijd thuis. Het RBL heeft sinds 2019-2020 het langdurig geoorloofd verzuim van kinderen mét een schoolinschrijving beter in beeld. Dit verklaart waarom hun aantal (blauwe balkjes in grafiek hieronder) in 2019/2020 zoveel hoger lag dan in 2018/2019.
Ruim 400 thuiszitters in beeld, net als vorig schooljaar Aantal thuiszitters, per type 450 400 350 300 250
183
185
83
81
145
153
2019-2020
2020-2021
180
200 150 85 100 50
84
0 2018-2019
Geen leerplicht, geen schoolinschrijving (vrijstelling 5 onder A) Wel leerplicht, geen schoolinschrijving (geen laatste school of laatste school PO of VO) Thuiszitters met schoolinschrijving
1.3 – Thuiszitters in vergelijkend perspectief Ruim 400 kinderen in de regio die niet naar school gaan, dat zijn er ongeveer 7 op de 1000. De vraag is natuurlijk: zijn dit er nu veel of weinig? Dit nodigt uit tot een landelijke vergelijking. In eerdere jaarverslagen hebben we dit bewust niet gedaan, omdat de landelijke leerplichttelling van het ministerie van OC&W8. – de enige bron hiervoor - eigenlijk geen goede vergelijkbaarheid biedt. Dat komt omdat er grote verschillen zijn in hoe gemeenten hun cijfers aanleveren bij het ministerie. Zo telt de ene gemeenten de ex-mbo leerlingen wel mee tot de thuiszitters, maar de andere gemeente niet.
Gedurende de ‘lockdowns’ zaten logischerwijs alle kinderen ‘thuis’ vanwege de sluiting van de scholen. Vanzelfsprekend gaat het hier om een andere groep. 6
7
Het aantal thuiszitters is op twee manieren weer te geven. Enerzijds door te kijken naar het actuele aantal thuiszitters op een peildatum. Anderzijds door te kijken naar hoeveel kinderen er ergens in het afgelopen schooljaar thuis hebben gezeten. Het doel is dat geen enkel kind langer dan drie maanden thuiszit, in welke periode van het schooljaar dan ook. Daarom kiezen wij voor de laatste manier van weergave.
8
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2021Z03683&did=2021D08156
6
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Wanneer we – bovenstaande disclaimers in acht nemend – onze cijfers dit jaar wel vergelijken met de landelijke leerplichtteling, dan valt op dat wij als RBL-regio meer thuiszitters in beeld hebben dan landelijk gemiddeld. Cijfers van 2020-2021 zijn er nog niet, maar in 2019-2020 gingen in Nederland 5 op de 1000 kinderen (0,5%) langdurig niet naar school. In de grootste vier steden van het land (de G4) lag dit aandeel hoger (0,8%), in andere steden (G32) en kleinere gemeenten juist lager (0,4%) dan het landelijk gemiddelde. In de RBL regio zaten 0,7% van alle kinderen langer dan 3 maanden thuis (zowel in 2019-2020 als in 2020-2021). Wij hebben dus meer thuiszitters in beeld dan landelijk gemiddeld. Dit betekent allerminst dat wij het als regio ook meer thuiszitters hebben en het daarmee ‘minder goed doen’ dan landelijk. Het ministerie hanteert – tegen adviezen in9 - nog altijd een zeer beperkte definitie voor thuiszitters mét een schoolinschrijving. Zo worden in de leerplicht-telling langdurig geoorloofd verzuimers niet meegenomen. Wij doen dat in het jaarverslag wel. Het feit dat wij meer thuiszitters in beeld hebben dan landelijk gemiddeld, pleit dus eerder vóór, dan tegen onze regio.
G4
Nederlan d
RBLregio
Aandeel thuiszitters in vergelijkend perspectief Langer dan 3 maanden niet naar school, aandeel kinderen van totaal, landelijke vergelijking 2019-2020
0,1%
0,2%
2020-2021
0,1%
0,3%
2019-2020
0,1%
0,3%
0,1%
0,3% 0,3%
2020-2021 2019-2020
0,2%
0,2%
0,4%
Kleine gem.
G32
2020-2021 2019-2020
0,1%
0,1%
0,2%
2020-2021 2019-2020
0,1%
0,1%
0,2%
2020-2021 0,0%
0,1%
0,2%
Wel leerplicht, geen inschrijving
0,3%
0,4%
0,5%
0,6%
Wel inschrijving, geen onderwijs
0,7%
0,8%
0,9%
Vrijstelling (5 onder A)
Binnen onze regio springt met name Zoeterwoude eruit. Dat daar veel thuiszitters wonen komt door Swetterhage, waar veel kinderen met een verstandelijke beperking, moeilijk verstaanbaar gedrag en psychiatrische problematiek wonen. Overigens daalde hun aantal het afgelopen schooljaar wel. Ook in Lisse en Kaag en Braassem nam het aantal kinderen zonder onderwijs flink af. Leiden, Leiderdorp, Voorschoten en Hillegom zagen juist een toename in het aantal thuiszitters.10 In Leiden en Hillegom speelde mee dat een aantal jongeren naar het buitenland zijn vertrokken, terwijl ze nog ingeschreven stonden in de gemeente (zie ook verder in dit hoofdstuk).
Zie bijvoorbeeld de aangenomen motie uit de 2e kamer aan het eind van deze paragraaf, alsmede ‘De kracht om door te zetten’, Dullaert: https://vng.nl/nieuws/meer-regie-in-de-regio-nodig-tegen-thuiszitten 9
10
Absolute aantallen zijn terug te vinden in de tabellenbijlage
7
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Minste thuiszitters in Kaag en Braassem, Lisse en Oegstgeest >3 maanden niet naar school in 2019-2020 en 2020-2021 Hillegom - 2020 2021 Kaag en Braassem - 2020 2021 Katwijk - 2020 2021 Leiden - 2020 2021 Leiderdorp - 2020 2021 Lisse - 2020 2021 Noordwijk - 2020 2021 Oegstgeest - 2020 2021 Teylingen - 2020 2021 Voorschoten - 2020 2021 Zoeterwoude - 2020 2021 RBL regio - 2020 2021 0,0%
0,5%
1,0%
1,5%
2,0%
2,5%
Thuiszitters met schoolinschrijving Wel leerplicht, geen schoolinschrijving (geen laatste school of laatste school PO of VO) Geen leerplicht, geen schoolinschrijving (vrijstelling 5 onder A)
Ter illustratie: aangenomen kamermotie roept op tot beter in kaart brengen thuiszitters AANGENOMEN MOTIE VAN HET LID KWINT C.S. Voorgesteld 19 februari 2020 De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat er nog steeds duizenden kinderen thuiszitten zonder passend onderwijsaanbod; overwegende dat een van de doelen van passend onderwijs was om het aantal thuiszitters zonder passend onderwijsaanbod naar beneden te brengen, maar dit tot op heden niet gelukt is; overwegende dat onnodig lang thuiszitten schadelijk is voor de ontwikkeling van een kind; verzoekt de regering, de huidige thuiszittersproblematiek regionaal in kaart te brengen en te categoriseren naar redenen van thuiszitten en ondersteuningsvraag; verzoekt de regering tevens, ervoor zorg te dragen dat in samenspraak met betrokken partijen alle dossiers van thuiszitters opnieuw bekeken worden, met als doel het in gezamenlijkheid vinden van een passende plek in ons onderwijs, en gaat over tot de orde van de dag. Kwint Westerveld Van den Hul Van Meenen kst-31497-350 ISSN 0921 - 7371 's-Gravenhage 2020 Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 31 497, nr. 350
8
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.4 – Thuiszitters mét een schoolinschrijving 1.4.1 – 153 op een school ingeschreven kinderen gingen langer dan 3 maanden helemaal niet naar school Het RBL speelt in de regio een belangrijke rol als het gaat om het tegengaan van langdurig schoolverzuim, zelfs als deze afwezigheid ‘geoorloofd is’, bijvoorbeeld vanwege angsten, depressie, of andere belemmeringen. Vanaf schooljaar 2019-2020 voert het RBL minimaal één keer per twee maanden met alle VO-scholen het gesprek over leerlingen die minder dan 50% van het onderwijs volgen. Ook alle PO-scholen is gevraagd om – wanneer het speelt – langdurig verzuimers te melden bij het RBL. Met die scholen wordt vervolgens ook regelmatig contact gezocht. In deze gesprekken wordt duidelijk wat de oorzaak is van het langdurig verzuim, wat de huidige dagbesteding is, hoeveel onderwijs het kind nog volgt, etc. Ook wordt expliciet stilgestaan bij de vraag of – en vanuit welke ketenpartner - de regie is belegd. Het is namelijk essentieel dat er een partij is die zich verantwoordelijk voelt voor de voortgang in de casus. Meestal is dat de school, maar vooral wanneer het kind al langer thuiszit, is dit iemand uit het jeugdteam of de jeugdhulpverlener. Ook de JGZ kan de regie hebben. Als RBL zien we er altijd op toe dat er regie is. Indien deze ontbreekt en de casus stagneert, pakken we deze rol zelf op.
Met deze intensieve aanpak hoopt het RBL op individueel casus-niveau bij te dragen aan het vinden een oplossing. Een secundair doel is het in beeld brengen van alle kinderen die structureel niet of nauwelijks naar school gaan. Dat waren er in het afgelopen schooljaar 153, een fractie meer dan in 2019-2020. Zijn er patronen in te ontdekken wat voor kinderen dit zijn, waarom ze uitvallen en wat ze eventueel nodig zouden kunnen hebben om wél onderwijs te volgen? Deze registratie kan school- en gemeentebestuurders helpen bij het signaleren van uitdagingen, het aanscherpen van beleid en het nadenken over eventueel nieuw te ontwikkelen aanbod. In de volgende paragrafen delen wij enkele inzichten vanuit deze registratie. Ontvangen feedback van een school: “Ik heb ook met een ander bureau Leerplicht te maken, omdat er leerlingen van ons in X wonen. Ik zou heeeeeel graag willen dat al onze kinderen via het RBL benaderd worden. De leerplichtambtenaar van X is een heel ander verhaal. Ik kan daarom ook goed vergelijken. Standbeeld voor Anita!”
1.4.2 – OPP ontbreekt vaak, HB/HS thuiszitters beter in beeld Zo blijkt bijvoorbeeld dat voor een kwart van de leerlingen die niet of nauwelijks naar school gaan, géén actueel Ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) is gemaakt door de school. Dat is enigszins verrassend, aangezien het de bedoeling is zo’n OPP te maken voor alle kinderen die voor hun ononderbroken leerlijn meer nodig hebben dan de basisondersteuning. Met zo’n OPP wordt geborgd dat planmatig wordt gewerkt aan de ontwikkeling van de leerling. Ook kan een OPP de basis zijn voor de inzet van jeugdhulp (‘integraal arrangeren’). Vooral bij thuiszitters op reguliere VO-scholen ontbreekt het OPP regelmatig.
Ruim een kwart van thuiszitters: geen OPP Langer dan 3 mnd geen onderwijs, wel schoolinschrijving 68% 50%
27%
25%
5%
0% Wel OPP
Geen OPP
Ongeoorloofd verzuim (OPP niet uitgevraagd)
9
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Vaker nog dan het OPP ontbreekt de aanvraag bij de onderwijsinspectie van de ‘onderschrijding onderwijstijd’, die scholen sinds de ‘variawet’ kunnen (en wettelijk gezien moeten) aanvragen wanneer leerlingen geen volledig onderwijs volgen. Deze wetswijziging is inmiddels al drie jaar oud, maar wordt nog lang niet door alle scholen in onze regio toegepast. Vanzelfsprekend attenderen wij scholen hierop, aangezien het wel in hun belang is dat ze de wet toepassen, ook omdat de inspectie kwaliteitscontroles doet. Dit is echter niet onze taak. Meer communicatie vanuit de geëigende partijen (bijvoorbeeld de samenwerkingsverbanden of de onderwijsinspectie zelf) zou kunnen helpen. Een ander inzicht dat wij met behulp van deze registratie verkregen, was dat er relatief veel kinderen met een HB/HS profiel (Hoogbegaafd/Hoogsensitief) zijn die niet of nauwelijks naar school gaan, vaak omdat ouders het bestaande aanbod niet passend vinden. Voorheen bleven de meeste van deze kinderen ‘onder de radar’, omdat ze niet als ongeoorloofd afwezig gemeld stonden maar als geoorloofd.
1.4.3 – Advies onderzoek Leidse thuiszitters: neem steviger positie in De intensieve aanpak vraagt veel van onze consulenten. Ze besteden inmiddels ongeveer een kwart van hun tijd aan langdurig verzuim. Tegelijkertijd zien wij nog geen daling van het aantal thuiszitters, maar juist een lichte toename, van 145 naar 153. Omdat deze toename ons zorgen baart, hebben wij afgelopen schooljaar – met financiële ondersteuning van de gemeente Leiden – een onderzoek laten uitvoeren naar onze thuiszittersaanpak. Onderzoeksbureau OOG heeft 40 dossiers onder de loep genomen en vervolgens alle betrokken RBL-consulenten geïnterviewd. Daarnaast zijn ook enkele scholen en ketenpartners (samenwerkingsverbanden (SWV) en jeugdteams) gesproken. De belangrijkste adviezen uit het onderzoek waren: 1. Wijs scholen op het belang van planmatige aanpak om het langdurig geoorloofd verzuim te verminderen 2. Wijs scholen op het belang van vroegtijdig signaleren van langdurig geoorloofd verzuim 3. Wijs scholen en jeugdteams op hun verantwoordelijkheid om ‘integraal te arrangeren’ bij langdurig geoorloofd verzuim, en om ook bij wachtlijsten met een overbruggingsaanbod te komen. 4. Voor 1 t/m 3 is meer mandaat nodig: zorg hiertoe voor aanvullende regionale afspraken, bijvoorbeeld: a.
Scholen maken in geval van langdurig geoorloofd verzuim altijd een OPP (met behulp van integraal arrangeren), want bij langdurig geoorloofd verzuim is er per definitie sprake van een extra ondersteuningsbehoefte. b. Jeugdteam licht áltijd school en RBL in, wanneer hij/zij regie heeft en ouders de hulpvraag beëindigen 5. Vergroot waar mogelijk de formatie van het RBL en overweeg verdere specialisatie om de regie-taak bij stagnatie beter te kunnen vervullen 6. Maak in elke casus expliciet wie de regiehouder is, en stimuleer deze partij om daadwerkelijk actief regie te voeren 7. Creëer een gezamenlijke definitie/taal (intern RBL en met scholen/jeugdteams) over wat procesregie is en wat er van een regiehouder mag worden verwacht. 8. Pas meer ‘drang’ toe richting ouders, wanneer professionals hulp wenselijk achten, maar ouders geen hulpvraag stellen. Wat is er nodig aan aanbod, zodat huidige thuiszitters onderwijs kunnen volgen? -
-
Aanbod waarbij leerlingen in eigen tempo (zonder geconfronteerd te worden met hun positie ten opzichte van leeftijdgenoten of datgene wat ze hadden moeten kunnen) te werken aan hun ontwikkeling. Aanbod waar onderwijs en zorg zijn gecombineerd is specifiek nodig voor leerlingen die te maken hebben met: ▪ Hoogbegaafdheid in combinatie met autisme of angsten; ▪ Zwakbegaafden in combinatie met autisme; 10
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
▪
Gedragsproblematiek in combinatie mag laagbegaafdheid;
Als gemene deler uit de adviezen komt naar voren dat wij als RBL een steviger positie zouden kunnen innemen richting ketenpartners. Hierbij is het van belang om deze positie van tevoren goed duidelijk te maken en ook mandaat te hebben om deze positie te kunnen innemen. De komende jaren zullen wij hieraan werken. De adviezen zijn daartoe vertaald in het concept beleidsplan 2022-2025. Om bovenstaande te realiseren zijn we vanzelfsprekend sterk afhankelijk van de prioriteit die andere partijen (scholen, jeugdteams) stellen bij het terugdringen van langdurig geoorloofd verzuim. Eén van de sleutels voor het voorkomen van langdurig geoorloofd verzuim is goed ‘integraal arrangeren’. Voldoende tijd en capaciteit bij scholen én jeugdteams is hierbij voorwaardelijk. Het is daarmee hoopvol dat de NPO-middelen die scholen krijgen expliciet ook bedoeld zijn om het aantal thuiszitters terug te dringen11:
Bron: https://www.nponderwijs.nl/over-het-nationaal-programma-onderwijs/faq/thuiszitters-en-verzuim Scholen zouden deze NPO-middelen bijvoorbeeld kunnen gebruiken om: -
-
Ervoor te zorgen dat voor elk kind dat langdurig niet naar school gaat, een OPP wordt opgesteld. Door een OPP op te stellen, creëert de school waar nodig ook een basis voor de inzet van jeugdhulp. Ervoor te zorgen dat kinderen die daar behoefte aan hebben, individueel onderwijs op afstand krijgen aangeboden. Scholen hebben tijdens de lockdowns laten zien dit onderwijs uitstekend op poten te kunnen zetten.
Wij zullen de resultaten van het thuiszittersonderzoek vanzelfsprekend agenderen voor het overleg met gemeenten en samenwerkingsverbanden in de Leidse regio.
1.4.4 – Aantal thuiszitters op VWO bijna verdubbeld Wanneer we inzoomen op de thuiszitters met een schoolinschrijving, wordt zichtbaar dat vooral het aantal thuiszitters op het VWO flink toenam, van 21 naar 39. Dat is bijna een verdubbeling. Bij het overgrote deel van deze VWO-leerlingen gaat het om internaliserende problematiek, zoals angsten of depressies. Ook een HB/HS profiel kan meespelen. Vooral vanuit het Stedelijk Gymnasium in Leiden werden meer leerlingen bij ons kenbaar gemaakt. Ons vermoeden is dat het toenemende aantal VWO-thuiszitters met name te maken heeft met een verbeterde samenwerking en als gevolg daarvan toenemende meldingsbereidheid. We denken niet dat het aantal thuiszitters echt zoveel gestegen is. Waar bij VMBO-thuiszitters het externe netwerk van ketenpartners van een school (JGT, JGZ) vaker betrokken is – en wij dus ook sneller gevonden worden -, organiseren ouders van VWO-leerlingen de hulpverlening vaker zelf, via de huisarts en het eigen netwerk.
11
Zie bijvoorbeeld: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/03/23/brief-aan-scholen-over-nationaal-programmaonderwijs, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/04/23/brief-aan-gemeenten-over-nationaal-programmaonderwijs, en onderstaand excerpt uit de website van het NPO
11
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Sterke stijging thuiszitters op VWO Thuiszitters met schoolinschrijving, naar oorzaak en schooltype 50 40 30 20 10 0 2020
2021
2020
Basisonderwijs
2021
S(B)O
2020
2021
VMBO
2020
2021
HAVO
2020
2021
2020
VWO
2021
2020
VSO
2021
PRO
Langdurig relatief verzuim Capaciteitsgebrek/wachtlijst passende onderwijspl. Kan nu geen onderwijs volgen: psychische problemen Kan nu geen onderwijs volgen: fysieke problemen Geen (overeenstemming over) passende onderwijsplek
1.4.5 – Belangrijkste oorzaak thuiszitten: internaliserende problematiek De oorzaak van het thuiszitten12 ligt vrijwel altijd in psychische problematiek. Kinderen kampen bijvoorbeeld met internaliserende problematiek (angst, depressie, anorexia, autisme) of juist met externaliserende problematiek (ADHD, gedragsproblematiek), waardoor functioneren in een schoolsetting bemoeilijkt wordt. Ook hoogbegaafdheid/hoog-sensitiviteit kan een belangrijke oorzaak zijn dat kinderen niet mee kunnen in het klassikale onderwijs. Vanaf afgelopen schooljaar heeft het RBL de oorzaak ‘psychische problematiek’ verder onderverdeeld naar bovengenoemde drie categorieën. Hieruit blijkt dat internaliserende problematiek verreweg de belangrijkste oorzaak is voor thuiszitten in het reguliere VO. Externaliserende problematiek is vooral in het S(B)O en VSO een belangrijke oorzaak. Veel thuiszitters met een schoolinschrijving vallen uit tussen hun 14de en 16de.
Internaliserende problematiek belangrijkste oorzaak voor thuiszitten in regulier VO Thuiszitters met schoolinschrijving, naar oorzaak en schooltype 40 Langdurig relatief verzuim 30 8 20 10
33 24
6 4
11
15 8
Capaciteitsgebrek/wachtlijst passende onderwijspl. HoogBegaafd/HoogSensitief Externaliserend Internaliserend
0 Kan nu geen onderwijs volgen: fysieke problemen Geen (overeenstemming over) passende onderwijsplek
12
De geregistreerde oorzaak is een subjectieve inschatting van de consulent, op basis van de informatie die hij/zij heeft. Het aantal ‘categorieën’ oorzaken is daarom bewust beperkt gehouden. Wij zijn immers geen arts en kunnen geen diagnose stellen.
12
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.4.6 – Wachtlijstproblematiek speelt grotere rol dan vorig jaar We spreken over ‘thuiszitters’ wanneer een kind helemaal geen onderwijs volgt. Dit roept wellicht een beeld op van kinderen die de hele dag thuis ‘op de bank zitten’. Veel thuiszitters met een schoolinschrijving hebben echter een zinvolle daginvulling. Sommige kinderen gaan naar dagbehandeling- of dagbestedingsplekken. Sommigen krijgen ‘thuisonderwijs’, vanuit school of van hun ouders, op basis van onlinepakketten gefinancierd door de school. Een klein, maar toenemend aantal thuiszitters met een schoolinschrijving (zo’n 15%) heeft geen toegang tot passende zorg, omdat ze op een wachtlijst voor (jeugd-)hulp staan. Met name bij thuiszitters vanuit het VWO en VSO speelt wachtlijstproblematiek. Hiermee is het risico reëel dat de problematiek verergert en de afstand tot het onderwijs alleen maar toeneemt.13 Naast wachtlijsten voor jeugdhulp, kunnen wachtlijsten voor (V)SO ook een rol spelen, zie de casus hieronder.
Meer thuisonderwijs, meer wachtlijsten Status/dagbesteding thuiszitters met schoolinschrijving 60 50 40 30
21
20
13
10 0 Zorgtraject of dagopvang
Wachtlijst voor zorgtraject of dagopvang
Tijdelijk thuisonderwijs o.v.v. school 2019-2020
Heeft Onderwijs Geen of Niet bevraagd: Zorg onbekende langdurig relatief Arrangement dagbesteding, en verzuim geen plan 2020-2021
Casus X – illustratie van de invloed van wachtlijstproblematiek X. is een kind van 15 jaar met diagnose ASS. Begin 2020: X gaat 4 uur per dag naar school met aangepast rooster. GGZ en JGT zijn betrokken. Mei/Juni 2020: X gedijt goed met thuisonderwijs, meer energie. Gaat op gesprek bij Loket (SWV), krijgt TLV voor VSO setting. Wordt aangemeld bij een VSO school. Begeleiding van GGZ loopt door. Juli 2020: er is geen plek voor X op de VSO school. X blijft ingeschreven op reguliere VO school, maar kan het niet aan om fysiek naar school te gaan. Oktober 2020: X volgt lessen via AV1 (robotje/avatar in de klas met geluid en video), dit gaat goed. Doet toetsen op school. Doel blijft naar het VSO. X heeft goede dag-structuur, zit elke dag op tijd klaar voor de lessen. Maart 2021: X zit nu al een jaar thuis. Gaat minder goed, toetsen maken op school. Volgt nog wel de online lessen. Maar angst om fysiek naar school te gaan is groot. GGZ is nauw betrokken, X krijgt medicatie. Er is nog geen duidelijkheid over of VSO plek heeft. Mei/juni 2021: Loket (SWV) belt elke week naar VSO school om te vragen of er al meer duidelijk is. Juli 2021: Het wordt duidelijk dat er wederom geen plek is op de VSO school komend schooljaar. Er wordt een aanmelding gedaan bij een dagbestedingsplek. 13
Het is de vraag of wachtlijstproblematiek echt maar bij 15% van deze groep een rol speelt. Uit het veld horen wij andere geluiden. Mogelijk dat veel van deze kinderen wel overbruggingszorg krijgen en daarom op een andere manier worden geregistreerd door onze consulenten.
13
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.4.7 – Meldingsbereidheid scholen loopt vermoedelijk uiteen Bij de aanpak van thuiszitters zijn wij afhankelijk van de bereidheid van scholen om hun thuiszitters bij ons kenbaar te maken. PC Hooft en Da Vinci College Betaplein zijn de laatste jaren hierin koploper. Hiermee is niet gezegd dat dit ook de scholen zijn met de meeste – volledige - thuiszitters. Wij vermoeden namelijk dat ondanks onze inspanningen, nog lang niet alle scholen al hun thuiszitters bij ons melden. Zo ontbreken een aantal grote scholen uit de regio op onderstaande grafiek, terwijl de verwachting is dat ook op die scholen kinderen ingeschreven staan die niet naar school gaan. Dit blijft een onderdeel van gesprek met de scholen tijdens de jaarlijkse startgesprekken. Alleen door vroegtijdige signalering kunnen wij als RBL onze rol pakken – en hebben we als gemeenten in de regio in beeld hoe we er gezamenlijk in slagen om het aantal thuiszitters terug te dringen.
Scholen met meer dan 4 gerapporteerde kinderen die 0% onderwijs volgen 12 10 8 6 4 2 0
10 8
7
7
6
5
2019-2020
4
4
4
4
4
4
4
4
2020-2021
1.4.8 – ‘Never waste a good crisis’? – Corona en afstandsonderwijs aan thuiszitters In ons vorige jaarverslag over 2019-2020 waren wij nog voorzichtig positief over de impact van Corona op langdurig verzuimers: aan tientallen thuiszitters die vóór Corona niet of nauwelijks onderwijs volgden, werd digitaal onderwijs op afstand aangeboden, net als aan hun klasgenootjes. Wij spraken toen de hoop uit dat scholen door zouden gaan met het bieden van onderwijs op afstand aan thuiszitters, ook na het openen van de deuren voor fysiek onderwijs. Op basis van signalen die wij krijgen vermoeden we dat het bieden van onderwijs op afstand aan thuiszitters in onze regio tot nu toe nog geen enorme vlucht heeft genomen. Het aanbieden van volledig onderwijs op afstand was goed vorm te geven. Maar het blijkt voor veel scholen een te grote horde om naast het ‘gewone’ onderwijs, ook onderwijs op afstand te blijven aanbieden voor thuiszitters. Hierbij spelen natuurlijk technische, personele en financiële uitdagingen. Wellicht dat de eerder genoemde NPO middelen scholen kunnen helpen om een aantal van deze horden te beslechten. Wij kennen ook gevallen waarin de school juist wel wil, maar het onderwijs op afstand juist voor de leerling uiteindelijk te belastend blijkt te zijn.
Het is van belang dat samenwerkingsverbanden en scholen samen borgen dat het onderwijs op afstand voor thuiszitters waar mogelijk gecontinueerd wordt. Ook individuele gemeenten kunnen hier een rol in spelen, bijvoorbeeld door in hun lokale overleggen met schoolbesturen hier het gesprek over aan te gaan, of door hun NPO middelen hiervoor aan te wenden. Dit is voor deze kinderen een enorme kans om hun recht op onderwijs te kunnen verzilveren. Vanzelfsprekend is hierbij uiteindelijk het doel om in kleine stappen terug te werken naar fysiek onderwijs in de school. 14
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.5 – Leerplichtige thuiszitters zonder schoolinschrijving De groep thuiszitters zonder schoolinschrijving bestaat uit leerplichtige en niet leerplichtige kinderen. Wanneer leerplichtige kinderen geen schoolinschrijving hebben wordt dat ‘absoluut verzuim’ genoemd. De andere groep heeft een vrijstelling van de inschrijvingsplicht vanwege psychische of medische belemmeringen (vrijstelling op basis van artikel ‘5 onder A’ uit de Leerplichtwet). Het landelijke thuiszitterspact geeft de opdracht mee om zoveel mogelijk te sturen op de duur van het absoluut verzuim14. Net als bij thuiszitters mét een schoolinschrijving wordt daarom de drie maanden als criterium aangehouden.
1.5.1 – Thuiszitters zonder schoolinschrijving vaker administratief van aard Afgelopen schooljaar hadden 81 leerplichtige kinderen een periode van drie maanden of langer geen schoolinschrijving. Hierbij rekenen we de uitgevallen jongeren vanuit het MBO niet mee.15 Het aantal van 81 is een fractie lager dan vorig jaar (83) en is hiermee vrij constant. Goed nieuws is wel dat het aantal thuiszitters met een problematische oorzaak is afgenomen, na een schooljaar (2019-2020) waarin dat aantal juist flink gestegen was. Zo waren er afgelopen schooljaar 14 kinderen zonder schoolinschrijving, omdat school op dat moment tijdelijk geen optie was vanwege persoonlijke of psychische problematiek. In schooljaar 2019-2020 waren dat er nog 20.
Minder absoluut verzuim met 'problematische' oorzaak Aantal thuiszitters zonder schoolinschrijving, langer dan 3 maanden. Problematische oorzaak of niet? 57
60
53 50 44 37
40
28
30 24 20 10
4
2
0
0 Problematisch
Minder problematisch 2018-2019
2019-2020
Reden (nog) niet bekend
2020-2021
Het aantal thuiszitters zonder schoolinschrijving met een ‘minder problematische’ oorzaak is juist weer wat opgelopen. Dit heeft met name te maken met jongeren die verhuisd waren naar het buitenland, maar lange tijd ingeschreven bleven staan in onze gemeenten en daarmee als ‘absoluut verzuimer’
14
In het thuiszitterspact wordt drie maanden als criterium aangehouden.
15
Als het gaat om jongeren die uitgevallen zijn van het MBO, is hen zo snel mogelijk terug de school in begeleiden meestal niet mogelijk. Het MBO heeft namelijk slechts een beperkt aantal instroommomenten. Maar belangrijker nog: het is meestal niet verstandig. Sommigen van deze jongeren kunnen wel terug naar school, maar hebben tijd nodig om met begeleiding tot een goede opleidingskeuze te komen, waarvoor ze wél gemotiveerd zijn. Voor andere jongeren is de schoolse setting van het MBO simpelweg geen optie. Zelfs de ene dag school bij een BBL-opleiding kan te veel zijn. Zie voor een verdere onderbouwing van deze keuze ook het jaarverslag van 2019-2020.
15
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
gezien werden. Corona speelt hier mogelijk een belangrijke verklarende rol: een aantal gezinnen is de afgelopen jaren naar het land van oorsprong teruggegaan. Wanneer wij vermoeden dat kinderen niet langer in Nederland verblijven, vragen wij altijd een adresonderzoek aan bij de afdeling Burgerzaken van de betreffende gemeente. In de praktijk leidt dit vrijwel altijd tot uitschrijving uit de gemeente, waarmee het absoluut verzuim automatisch ten einde komt. Wij zijn echter wel afhankelijk van de snelheid van afhandelen. Zolang het kind ingeschreven staat, blijft het absoluut verzuim open. Veelal duurt dat langer dan drie maanden. We proberen al een aantal jaren afdelingen burgerzaken te bewegen maatwerk toe te passen, wanneer wij adresonderzoeken aanvragen. Immers wij hebben -namens de gemeenten- zelf al veel contactpogingen (brieven, huisbezoek) gedaan voordat we bij hen aankloppen. Die contactpogingen zouden deze afdelingen daarmee niet nog eens over hoeven te doen. Dit blijkt in de praktijk echter lastig.
Meer administratieve thuiszitters, door vertrek buitenland Aantal kinderen, langer dan 3 maanden geen inschrijving, wel leerplicht
Problematisch
Kan tijdelijk niet naar school, wachtlst zorgtraj. Kan tijdelijk niet naar school, zorgtraject
20
14
Ouders / school oneens over passende onderwijsplek School is passend, nog in orientatiefase opleiding Wil niet terug naar school, geen werk/dagbesteding
Minder problematisch
(Mogelijk) verhuisd, nog geen uitschrijving GBA
13
24
Aangemeld op school, wacht op startmoment Gaat naar school, dit moet nog verwerkt worden In afwachting van vrijstelling Onderwijs in het buitenland, zonder vrijstelling
?
Werk/andere zinvolle dagbesteding, MBO geen optie Reden (nog) niet bekend 0 2018-2019
2019-2020
5
10
15
20
25
30
2020-2021
Ontvangen feedback van een ouder: Beste Liset, in reactie op jouw mail, als bijlage de onderwijsovereenkomst van X. Bedankt voor jouw begeleiding en goede zorg. Ik kan aangeven dat het tussenjaar, ondanks de huidige corona situatie, heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van X. Door het nemen van deze pauze heeft X nu een bewuste keuze kunnen maken en start ze in september aan een opleiding van haar keuze.
16
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.5.2 – Meer langdurig absoluut verzuim vanuit het VMBO, daling bij het VSO De meeste leerplichtige thuiszitters zonder inschrijving zaten voor het laatst op een VMBO-school. Dit aantal is het afgelopen schooljaar gestegen tot 27. Deze stijging werd volledig veroorzaakt door gediplomeerde VMBO’ers. Omdat zij geen startkwalificatie hebben, wordt van hen verwacht dat ze de overstap maken naar het MBO, maar voor een grotere groep dan voorheen bleek dit lastig te realiseren. Wellicht speelt de Corona-crisis hier een rol. Enerzijds was het relatief makkelijk om het VMBO-diploma te halen. Anderzijds was oriënteren op het MBO juist minder makkelijk dan voorheen, en het perspectief op volledig thuisonderwijs zal lang niet alle gediplomeerde VMBO’ers hebben aangetrokken. VMBO-scholen mogen gediplomeerde schoolverlaters uitschrijven, zonder zeker te weten of ze zullen landen op het MBO. Toch is het in hun eigen belang hiermee te wachten, gezien de prestatiemiddelen die zij hiervoor vanuit het rijk kunnen ontvangen in het kader van de VSV-aanpak. Het is mooi om te zien dat sommige scholen, zoals het Northgo College in Noordwijk, hier heel scherp op zijn. Voor de regio is de overstap VMBO-MBO al jaren een speerpunt. Belangrijk hierbij is de software van Intergrip, waar VO-scholen informatie over alle overstappers delen met MBO scholen en het RMC.
Ook de nieuwe maatregel ‘overstapcoaches’, waarbij vanuit het regionale vsv-programma wordt geïnvesteerd in begeleiding van kwetsbare overstappers voor én na de overstap, helpt hierbij.
Meeste thuiszitters zonder inschrijving zaten op VMBO school Aantal langdurig absoluut verzuimers, naar laatste school van inschrijving, (excl. ex-mbo) 30
27
25 20 15 10
13
13 8 6
7 4
3
5
0 0
2018-2019
2019-2020
2020-2021
17
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.5.3 – Langdurig absoluut verzuim na verlaten ESB-Curium begint af te nemen Het aantal langdurig absoluut verzuimers vanuit het VSO is behoorlijk afgenomen. Dit is vooral het gevolg van de nieuw gemaakte afspraken tussen schoolbesturen rondom de zorgplicht bij ESBCurium, waar de Leo Kanner-groep het onderwijs verzorgt. Het RBL heeft zich de afgelopen jaren hard gemaakt voor het tot stand komen van deze afspraken. Het is mooi om de eerste signalen terug te zien dat kinderen nu minder vaak zonder schoolinschrijving komen te zitten, nadat hun behandeling afloopt: Zo werd in de periode oktober-januari van 2020-2021 geen enkel VSO kind (met advies ‘onderwijs’ of ‘onderwijs/zorg’) uitgeschreven vanuit de ESB, zonder dat daar een nieuwe schoolinschrijving tegenover stond. Ter vergelijking, in dezelfde periode in 2019-2020 waren dat nog 8 kinderen. Dit betekent overigens niet dat al deze kinderen volledig onderwijs zijn gaan volgen16.
Casus X – een illustratie van de complexiteit bij thuiszittersproblematiek X. is een kind van 10 jaar, met een laag IQ, angsten, autisme. Oktober 2020: X wordt uitgeschreven van ESB. ESB adviseert dagbesteding, met klein beetje onderwijs. Ouders willen geen vrijstelling 5 onder A. Uitdaging 1: veel aanbieders vragen dat kinderen in een kleine groepssetting kunnen functioneren, dat kan X (nog) niet. Uitdaging 2: vrijwel alle aanbieders hebben opnamestop vanwege bereikt budgetplafond. Autisme2play in Alphen meest passend, maar budgetplafond. Er wordt beroep gedaan op de ‘Nee-Tenzij’-regeling, deze wordt afgewezen omdat er ‘geen sprake is van crisis’. November 2020: Autisme2play stopt te bestaan. Alle dagbestedingsplekken in de regio zitten aan hun budgetplafond, of zijn niet geschikt voor X. De ‘Onderwijswijzer’ in Zoetermeer lijkt de enige mogelijkheid. Er is capaciteit, maar het aanbod valt buiten de regio. Daarom wordt een aanvraag gedaan bij het ‘expertteam’. De aanvraag wordt afgewezen, omdat financiering via het expertteam niet is bedoeld voor wachtlijstproblematiek. Dec 2020: nu X al twee maanden thuis zit, gaat het snel achteruit. Professionals maken zich grote zorgen om de situatie van X en het gezin. Omdat er nu wel sprake lijkt te zijn van een dreigende crisis, besluit de gemeente Leiden akkoord te gaan met het financieren van de Onderwijswijzer in Zoetermeer.
Jan 2021: X start voor 5 dagen per week bij de Onderwijswijzer. Juni 2021: X ontwikkelt zich nog steeds goed en maakt grote stappen vooruit. Zit nu in een klasje van vijf, kan zich steeds beter in kleine groepen handhaven. De Onderwijswijzer denkt dat X. op termijn de overstap zou kunnen maken naar het SO. Aanmelding wordt – gezien capaciteitsdruk – alvast gedaan.
1.5.4 – Ruim 50 absoluut verzuimers teruggeleid naar school Naast de 81 absoluut verzuim ‘thuiszitters’ met een verzuimduur langer dan 3 maanden, behandelde het RBL ruim 100 casussen waarin het absoluut verzuim minder dan drie maanden duurde. In totaal werkten wij zo aan 188 casussen van absoluut verzuim, ongeveer evenveel als vorig jaar. Net als vorig jaar werd een behoorlijke groep, namelijk 53 van deze 188 casussen, afgesloten met de meest succesvolle uitkomst: een schoolinschrijving. 40 kinderen verhuisden uit onze regio, flink meer dan voor de corona-crisis. Dit betreft veelal ‘administratief’ absoluut verzuim van kinderen die vertrokken naar het buitenland, maar nog lang ingeschreven stonden in de gemeente. (zie paragraaf 1.5.1)
Helaas is het niet zo simpel dat – wanneer de schoolinschrijving na ESB Curium eenmaal geborgd is – deze kinderen ook volledig onderwijs zullen volgen. De complexiteit van de problematiek van deze doelgroep is meestal hoog. Kinderen hebben vaak een combinatie van onderwijs en jeugdhulp nodig. 16
18
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Vooral wanneer er problematische oorzaken spelen (zie bijvoorbeeld casus X hierboven), is terugleiden naar school een weg van de hele lange adem, en soms een niet te bewandelen weg. Het verlenen van een vrijstelling 5 onder A kan dan een optie zijn. We proberen erop te sturen dat zo’n vrijstelling alleen wordt afgegeven, indien het kind écht niet leerbaar is. 17 Ook omdat met de vrijstelling de ‘druk van de ketel’ wordt gehaald bij partijen om te komen tot een passend aanbod van onderwijs en/of zorg. Bovendien willen ouders vaak geen vrijstelling, omdat ze vinden dat hun kinderen recht hebben op onderwijs, ook al is dit niet in een schoolse setting, maar bijvoorbeeld in een 1-op-1 vorm. Wij kiezen in deze situaties vaak voor het gedogen van het absoluut verzuim, mits er een andere passende daginvulling is, zoals werk of een dagbestedingsplek. Wij monitoren de kinderen dan, in ieder geval totdat de leeftijdsgrens van 18 jaar wordt bereikt. Dat gebeurde het afgelopen jaar 25 keer.
250
Leerplichtconsulenten leidden wederom 53 absoluut verzuimers terug naar school Status van absoluut verzuimers, einde schooljaar overig
200 37 150
30
24
34
40
23
25
39
38
63
53
53
2018-2019
2019-2020
2020-2021
22 26
100
Proces staat open
50
50
Verzuim afgehandeld: verhuisd Verzuim afgehandeld: 18 geworden Verzuim afgehandeld: Vrijstelling
0
Verzuim afgehandeld: weer naar school
Ontvangen feedback van een jongere “Toen ik in 2019 stopte op de HAVO, heb ik een email gestuurd naar leerplicht. Vrij snel werd ik gekoppeld aan Miranda. Ik vond het contact erg fijn. Want op het moment dat je stopt met de HAVO, dan heb je het gevoel dat je er alleen voor staat, je verliest je vertrouwde omgeving en dat voelde beangstigend. Leerplicht dacht met mij mee maar ik had voornamelijk zelf in de hand welke richting ik op wou en mijn wens(en) werden ook gerespecteerd. Ik begon vers van de HAVO aan een MBO3 BBL opleiding, die heb ik niet afgemaakt. Daarna twijfelde ik. Uiteindelijk heb ik nu vooruitzicht om naar de VAVO te gaan om zo mijn HAVO af te maken. Mijn leerplichtambtenaar was gedurende alle contactmomenten een luisterend oor, dacht rationeel mee en gaf mij haar advies. Sinds mijn ‘drop out’ in 2019 ga ik nu ruim 2 jaar later verder met de HAVO met een gerust gevoel.
17
Hierin zijn we overigens enigszins beperkt. De vrijstelling wordt afgegeven na een advies van een onafhankelijk deskundige. Wat we doen, is alle stakeholders kritisch bevragen of er echt geen onderwijs mogelijk is. Ook zorgen we ervoor dat de onafhankelijk deskundigen handelen volgens actuele richtlijnen. Het speelveld rondom vrijstellingen is immers sterk in ontwikkeling. Zie bijvoorbeeld: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/10/30/kamerbrief-over-voortgangonderwijs-zorg
19
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.6 – Thuiszitters zonder leerplicht 1.6.1 – 185 kinderen met een vrijstelling 5 onder A Tot slot is er een groep kinderen die geen schoolinschrijving heeft, maar ook niet langer leerplichtig is. Ze hebben een vrijstelling op basis van artikel 5 onder A van de leerplichtwet. Vanwege psychische of medische redenen is schoolgang voor hen geen optie. Hun aantal is vorig schooljaar wederom een fractie gestegen. Er werd iets vaker een vrijstelling verleend aan heel jonge kinderen (5 en 6-jarigen) dan vorig jaar.
Aantal vrijstellingen 5 onder A relatief stabiel Vrijstellingen 5 onder A, langer dan 3 maanden in een schooljaar 200
180
183
185
2018-2019
2019-2020
2020-2021
180 160 140 120 100 80 60 40 20 0
Het RBL zet zich in om ook voor de groep kinderen met een vrijstelling het recht op onderwijs te verwezenlijken. Dat dit niet eenvoudig is, blijkt wel uit de stabiliteit van het aantal. Vrijwel al deze kinderen (92%) gaan dagelijks naar een instelling of wonen er. Ze hebben vaak een grote afstand tot het onderwijs. Ze hebben bijvoorbeeld een (meervoudige) verstandelijke beperking of zijn zodanig autistisch, dat ze zelfs in een zeer kleine groep niet tot leren komen. De sprong naar formeel onderwijs, al is het in SO of VSO setting, is vaak bijzonder groot. Meestal is de wens er daarbij ook niet bij kind en/of ouders.
Ruim 90% van vrijgestelden gaat naar instelling, vaak Honingraat of Walnoot Kinderen met vrijstelling 5 onder A, per instelling 60 50
51
46
40 30 20 10
17
15
12
9
14 5
4
3
3
6
0
20
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
1.7 – Weerbarstig probleem Het tegengaan van thuiszitten is een weerbarstig probleem, tot welke ‘thuiszittersgroep’ (mét schoolinschrijving, zónder schoolinschrijving, vrijgesteld) een kind ook behoort. Wanneer een kind eenmaal geen onderwijs meer volgt, is de weg terug vaak bijzonder lastig: Ruim 400 kinderen volgden in 2019-2020 (dat is niet het afgelopen schooljaar, maar het schooljaar daarvoor) drie maanden of langer geen onderwijs. 210 van deze kinderen volgden ook in 2020-2021 3 maanden of langer geen onderwijs. Van de 145 kinderen thuiszitters mét een schoolinschrijving in 2019-2020, gingen slechts 21 kinderen (15%) datzelfde schooljaar weer naar school. Het schooljaar erop kwamen daar nog eens 45 bij. Het lijkt erop dat voor deze groep kinderen vaak een lange adem nodig is. 55 van deze 145 kinderen volgden in 2020-2021 opnieuw langer dan 3 maanden geen onderwijs. Scholen kunnen voor deze leerlingen als ze willen overigens wel financiering ontvangen. Bij de groep leerplichtigen zónder schoolinschrijving valt op dat wanneer terugleiden niet snel lukt, het sowieso lastig wordt. 15 van de 83 kinderen werden binnen hetzelfde schooljaar teruggeleid. Slechts 5 kinderen een schooljaar later. De groep kinderen met een leerplichtvrijstelling op medische en psychische gronden is, zoals al genoemd in de vorige paragraaf, het meest stabiel.
Toch gingen 21 kinderen na een jaar van vrijstelling in 2019-2020 weer naar school in het afgelopen schooljaar. Het betreft hier met name heel jonge kinderen van 5 en 6 jaar, die na een jaar op een dagbestedingsplek worden ingeschreven op een school voor speciaal (basis) onderwijs. Regelmatig betreft het hier onderwijs-zorg-voorzieningen, zoals de Oeverpieper (verbonden aan SO-school de Duinpieper). Het afgelopen jaar vond slechts één kind de weg terug vanuit de vrijstelling 5 onder A naar het voortgezet (speciaal) onderwijs. Dat dit een lastige stap is, blijkt wel uit het feit dat deze leerling geen regulier klassikaal onderwijs volgt. De school biedt de leerling een maatwerk traject ‘docent op de fiets’.
Thuiszitters uit 2019-2020 - wat is de situatie in 2020-2021? Status van thuiszitters uit 2019-2020 400 350
Anders (18 geworden, verhuisd, etc)
300
Thuiszitter volgend schooljaar
250 200
210 Weer naar school volgend schooljaar
150 100
55
137
71 50
45 36
21
Totaal thuiszitters 2019-2020
Inschrijving, geen onderwijs
0
Weer naar school zelfde schooljaar 18 15
21
Leerplicht, geen Leerplichtvrijstelling inschrijving
21
Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2020-2021
Juist omdat het terugleiden van thuiszitters naar onderwijs zo lastig is, is preventie zo ontzettend belangrijk. Wat we merken, is dat er grote verschillen zijn in de werkwijze van scholen. Sommige scholen maken tijdig en adequaat gebruik van externe partijen, zoals de JGZ, het RBL en de jeugdteams. Andere scholen houden de problematiek te lang ‘binnenboord’, en kloppen pas aan als het eigenlijk al te laat is. Investeren in ‘integraal arrangeren’ is nodig. Door voor álle langdurig geoorloofd verzuimers een OPP te maken, borgen we dat er planmatig samen wordt gewerkt tussen onderwijs en jeugdhulp. Het RBL ziet echter een risico dat dit integraal arrangeren de komende tijd niet de prioriteit krijgt die het verdient, nu er in deze tijden zoveel andere zaken de aandacht vragen van jeugdteams en scholen (Corona-crisis, nieuwe toegangsteams), ondanks diverse initiatieven hiertoe vanuit de samenwerkingsverbanden. Integraal arrangeren is bovendien op zichzelf niet voldoende, wanneer het aanbod simpelweg ontbreekt. Capaciteitsgebrek in het (V)SO, wachtlijsten en budgetplafonds in de jeugdhulp, onvoldoende aanbod op het snijvlak van onderwijs en zorg… allemaal redenen waarom het zo lastig is het aantal thuiszitters in de regio echt significant terug te dringen.
Wat er met name nodig lijkt te zijn, is meer kleinschalig aanbod voor kinderen in de V(S)O-leeftijd met internaliserende problematiek. Gecombineerde Zorg-Onderwijs-Arrangementen, waarbij de nadruk aanvankelijk zal liggen op zorg, maar waar kinderen stapsgewijs, zonder te veel druk, en met veel persoonlijke aandacht, succeservaringen kunnen opdoen. Zo kunnen ze, waar mogelijk, toegroeien naar onderwijs. De inzet van professionals die bekwaam zijn om zowel jeugdhulp- als onderwijs te kunnen bieden, zou hier van grote meerwaarde kunnen zijn. Dit vereist een gezamenlijke inzet van gemeenten, zorglocaties en één of meerdere schoolbesturen – gefaciliteerd door hun samenwerkingsverbanden - die zich hard willen maken voor kinderen, óók als ze nog geen schoolinschrijving hebben, of als initiatieven schuren met landelijke wet- en regelgeving. Initiatieven zoals de ‘School zonder muren’ van de Leo Kanner Groep zijn in dit licht bijzonder hoopvol. Ontvangen feedback van een ouder: “Wij hebben een prettig contact met Shirin ondanks dat de mogelijkheden klein tot niet aanwezig zijn. Toch helpt het ons om te sparren met Shirin. Wanneer wij hulp nodig hebben staat Shirin voor ons klaar.”