D12.1 Bijlage Rapportage ETHOS Holland Rijnland.pdf

Regio holland rijnland

Toenemend bewustzijn van eigen rol in aanpak dakloosheid Tijdens de informatiesessies is veel gesproken over stereotype beelden van dak- en thuisloosheid. Ook kwam gedurende het onderzoeksproces regelmatig aan de orde dat zichtbare dakloosheid slechts het topje van de ijsberg is en dat een groot deel van de dak- en thuisloze mensen vaak buiten beeld blijft. Veel deelnemers gaven aan dat zij door deelname aan de informatiesessies en door hun bijdrage aan het onderzoek anders zijn gaan kijken naar dak- en thuisloosheid. Het bewustzijn dat dak- en thuisloosheid heel divers is nam door het onderzoek toe. Veel medewerkers van de betrokken organisaties waren zich voorheen niet bewust van het feit dat zij met dak- en thuisloze personen in contact staan. Door de telling groeide het besef dat de problematiek van dak- en thuisloosheid veel breder is dan vaak wordt gedacht en dat een veelheid aan partijen noodzakelijk is in het signaleren en aanpakken van dak- en thuisloosheid in de regio. Dit is belangrijk, omdat al deze partijen een rol kunnen spelen bij het oplossen van dak- en thuisloosheid.

62

63

6

blik op de toekomst

blik op de toekomst

6 Blik op de toekomst

6

6.1 Van tellen naar oplossen Voor effectief beleid is inzicht in het werkelijke aantal dak- en thuisloze mensen en hun profielkenmerken cruciaal. Met de resultaten van deze telling bieden we gemeenten in regio Holland Rijnland dit verdiepende inzicht. De regio kan de resultaten van de telling benutten bij het ontwikkelen van een aanpak gericht op het uitbannen van dakloosheid in 2030, de ambitie van het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030). De telling brengt bijvoorbeeld groepen in beeld die voorheen cijfermatig voor beleidsmakers onzichtbaar waren, geeft handvatten voor beleid en laat zien waar versterking van een preventieve aanpak nodig is. Dit doen gemeenten in samenspraak met belangrijke regionale partijen die ook betrokken waren bij de telling. Samenwerking tussen regionale partijen versterkt Door het gezamenlijk uitvoeren van deze telling is de samenwerking tussen de betrokken partijen versterkt. In totaal was er gedurende het proces contact met meer dan 300 verschillende professionals bij 54 organisaties die direct of indirect met het thema dak- en thuisloosheid betrokken zijn. Dit is een belangrijk resultaat van het onderzoeksproces. De diversiteit aan organisaties die deelnamen aan de telling laat zien dat het oplossen en voorkomen van dakloosheid vraagt om de inzet en samenwerking van een groot aantal partijen.

De gemeenten uit de regio werkten al veel samen aan de aanpak van dak- en thuisloosheid en kunnen dat met de nieuwe inzichten nog gerichter gaan doen. Zij kunnen daarbij voortborduren op de samenwerking die door de organisatie en uitvoering van de telling is ontstaan. In regio Meijerij en Bommelerwaard heeft een aantal gemeenten op basis van de resultaten van de telling in de eerste ronde al veel concrete stappen gezet om dak- en thuisloosheid aan te pakken (Wewerinke et al., 2023b). Herhaling van de telling De uitgevoerde telling is een belangrijke nulmeting. Effecten van nieuw beleid gebaseerd op deze telling zullen naar verwachting zichtbaar beginnen te worden na een periode van drie tot vier jaar. Een nieuwe telling kan dan een belangrijk middel zijn om na te gaan in hoeverre de getroffen maatregelen effectief zijn.

6.2 Derde telronde (2025)

Regio holland rijnland

Het is de ambitie van Hogeschool Utrecht en Kansfonds om in heel Nederland heldere, betrouwbare en vergelijkbare cijfers van dak- en thuisloosheid te verkrijgen. Het Nationaal Actieplan Dakloosheid zet in op het in kaart brengen van alle dak- en thuisloze mensen aan de hand van de ETHOS-Light definitie. Het afgelopen jaar zijn er vanuit de nationale politiek een aantal initiatieven genomen om de ETHOSLight definitie leidend te maken in beleid en wettelijk vast te leggen als de geldende definitie van dak- en thuisloosheid (Beckerman & Westerveld, 2014). Daarnaast werd het zicht krijgen op de groep dak- en thuisloze mensen op regionaal niveau onderdeel van het ‘Dashboard Aanpak Dakloosheid’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, waarmee de uitvoering van het Nationaal Actieplan Dakloosheid in iedere Maatschappelijke Opvangregio gemonitord wordt. De komende jaren werken wij in samenwerking met het Rijk en gemeenten verder aan een landelijke opschaling van de ETHOS-tellingen. Op weg naar deze landelijke opschaling breiden we het aantal regio’s dat deelneemt aan de ETHOS-tellingen opnieuw uit: in 2025 nemen maar liefst 9 regio’s met in totaal 57 gemeenten deel aan de ETHOS-tellingen. Deze regio’s zijn: Amsterdam-Amstelland, Den Haag, Den Helder, Eindhoven, IJssel-Vecht, MaastrichtHeuvelland, Maassluis-Vlaardingen-Schiedam, Valleiregio en Zaanstreek.

De resultaten van de derde telronde verwachten we in oktober 2025. Voor de vierde telronde (2026) hebben 11 nieuwe regio’s zich aangemeld. We zien bij alle regio’s die willen deelnemen een sterke ambitie om dakloosheid goed in beeld te brengen en om de inzichten die voortkomen uit de ETHOS-telling te gebruiken voor het versterken van de regionale aanpak. Regio’s die interesse hebben in het organiseren van een ETHOS-telling kunnen hiervoor contact opnemen met Kansfonds. 66

67

Referenties

Bijlagen

Al Shamma, S., Van Straatten, B., Boersma, S., Rodenburg, S., Van der Laan, J., Van de Mheen, D. & Wolf, J. (2015). Dakloze mensen in de vier grote steden: veranderingen in 2,5 jaar. Eindrapportage Coda-G4. Rotterdam: Instituut voor Verslavingsonderzoek.

Bijlage 1: ETHOS-classificatie

Baptista, I., & Marlier, E. (2019). Fighting homelessness and housing exclusion in Europe: A study of national policies. European Social Policy Network (ESPN). European Commission. Beckerman, S., & Westerveld, L. (2014). Initiatiefnota Dakloosheid: ‘Er moet wat gebeuren, dit is mensonwaardig. Verkregen via: https://www.sp.nl/sites/default/files/initiatiefnota_dakloosheid.pdf Edgar, B. (2012). The ETHOS definition and classification of homelessness and housing exclusion. European Journal of Homelessness, 6, 219-226. FEANTSA. (2005). ETHOS: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. Verkregen via: https://www.feantsa.org/ download/ethos2484215748748239888.pdf FEANTSA. (2018). ETHOS Light: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. Measurement of Homelessness at European Union Level. Verkregen via: www.feantsa.org/download/fea-002-18-update-ethos-light-0032417441788687419154.pdf. Hermans, K. (2021). Tellingen dak- en thuisloosheid. Globaal rapport. Verkregen via https://media.kbs-frb.be/nl/media/7768/ pub2021_3767_dakenthuisloosheid_globaal_nl_def.pdf.

ETHOS What is ETHOS?

ETHOS is the European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. It was developed by FEANTSA as a transnational framework definition for policy and practice purposes. It provides a shared language for transnational exchange. It does not attempt to harmonise national definitions of homelessness in Europe. ETHOS classifies living situations that constitute homelessness or housing exclusion. ETHOS identifies 4 main categories of living situation: Rooflessness, Houselessness, Insecure Housing and Inadequate Housing. These conceptual categories are divided into 13 operational categories that can be used for different policy purposes, such as mapping the problem of homelessness, as well as developing, monitoring and evaluating policies.

Ministerie van Binnenlandse Zaken, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2022). Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030). Verkregen via: https://open.overheid.nl/documenten/ ronl-bb529bd58adc8061e5c058d2fe9671197ba6244f/pdf ROOFLESS

OPERATIONAL CATEGORY

MPHASIS (Mutual Progress on Homelessness through Advancing and Strengthening Information Systems) (2009). Final Technical Implementation Report. Verkregen via: https://app.dundee.ac.uk/geddesinstitute/projects/mphasis/ Raad Volksgezondheid en Samenleving (2020). Herstel begint met een huis: Dakloosheid voorkomen en verminderen. Den Haag, verkregen via: https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2020/04/21/herstel-begint-met-een-huis---dakloosheidvoorkomen-en-verminderen

Wewerinke, D., Schel, S., de Vries, J. & van Doorn, L. (2023b). De opbrengst van de ETHOS telling reikt verder dan inzicht in cijfers.

1.1

2

People in emergency accommodation

2.1 Night shelter

3

People in accommodation for the homeless

Public space or external space

People with no usual place of residence who make use of overnight shelter, low threshold shelter

3.1 Homeless hostel 3.2 Temporary accommodation

Where the period of stay is intended to be short term

HOUSELESS

People in Women’s Shelter

4.1 Women’s shelter accommodation

Women accommodated to experience of domestic violence and where the period of stay is intended to be short term

5

People in accommodation for immigrants

5.1 Temporary accommodation/reception centres

Immigrants in reception or short term accommodation due to their immigrant status

6

People due to be released from 6.1 Penal institutions institutions 6.2 Medical institutions (*)

8

People receiving longer-term support (due to homelessness) People living in insecure accommodation

9

People living under threat of eviction

10

People living under threat of violence

11

People living in temporary/ non-conventional structures

12

People living in unfit housing

No housing available prior to release Stay longer than needed due to lack of housing

6.3 Children’s institutions/homes

No housing identified (e.g. by 18th birthday)

7.1

Long stay accommodation with care for formerly homeless people (normally more than one year)

Residential care for older homeless people

Supported accommodation for formerly 7.2 homeless people 8.1 Temporarily with family/friends

Living in conventional housing but not the usual place of residence due to lack of housing

8.2 No legal (sub)tenancy

Occupation of dwelling with no legal tenancy illegal occupation of a dwelling

8.3 Illegal occupation of land

Occupation of land with no legal rights

9.1 Legal orders enforced (rented)

Where orders for eviction are operative

9.2 Re-possession orders (owned)

Where mortagee has legal order to re-possess

10.1 Police recorded incidents

Where police action is taken to ensure place of safety for victims of domestic violence

11.1 Mobile homes

Not intended as place of usual residence

11.2 Non-conventional building

Makeshift shelter, shack or shanty

11.3 Temporary structure

Semi-permanent structure hut or cabin

12.1 Occupied dwellings unfit for habitation

Defined as unfit for habitation by national legislation or building regulations

13

Regio holland rijnland

GENERIC DEFINITION Living in the streets or public spaces, without a shelter that can be defined as living quarters

4

7

INADEQUATE

Sociaal Bestek. Verkregen via: De opbrengst van de ETHOS telling reikt verder dan inzicht in cijfers (sociaalbestekpremium.nl)

Conceptual Category

Wewerinke, D., Schel, S., De Vries, J. & Van Doorn, L. (2023a). Anders tellen geeft een beter beeld van dakloosheid. Sociale Vraagstukken. Verkregen via: https://www.socialevraagstukken.nl/anders-tellen-geeft-een-beter-beeld-van-dakloosheid/

People Living Rough

5.2 Migrant workers accommodation

INSECURE

Vermeir, E., & Samyn, S. (2021). Telling dak- en thuisloosheid: Lokaal Rapport – Gent. KU Leuven, verkregen via: https://www.kbs-frb. be/nl/Activities/Publications/2021/20210311NT1_

LIVING SITUATION

1

3.3 Transitional supported accommodation

Rijksoverheid (z.d.). Kan ik mijzelf laten inschrijven op een briefadres? Verkregen via: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ gemeenten/vraag-en-antwoord/kan-ik-een-briefadres-krijgen-als-ik-geen-vast-woonadres-heb Schel, S., Wewerinke, D., De Vries, J. & Van Doorn, L. (2023). Nieuwe telling van dak- en thuisloosheid. Sociaal Bestek. Verkregen via: Nieuwe telling van dak- en thuisloosheid (sociaalbestekpremium.nl)

EUROPEAN TYPOLOGY OF HOMELESSNESS AND HOUSING EXCLUSION

People living in extreme 13.1 Highest national norm of overcrowding Defined as exceeding national density standard for over-crowding floor-space or uesable rooms Note: Short stay is defined as normally less than one year; Long stay in defined as more than one year.

(*) Includes drug rehabilitation institutions, psychiatric hospitals etc.

68

69

Bijlage 2: ETHOS-Light

ETHOS

Bijlage 3: Deelnemende diensten en (sub)organisaties

Light

EUROPEAN TYPOLOGY OF HOMELESSNESS AND HOUSING EXCLUSION

A Harmonised Definition of Homelessness for Statistical Purposes Sometimes referred to as ETHOS ‘Light’, this is a version of the ETHOS typology developed in the context of a 2007 European Commission study: Measurement of Homelessness at European Union Level. It is a harmonised definition of homelessness for statistical purposes. It is a pragmatic tool for the development of homelessness data collection, rather than a conceptual and operational definition to be used for a range of policy and practice purposes.

OPERATIONAL CATEGORY 1

2

3

4

5

Regio holland rijnland

6

People living rough

People in emergency accommodation

People living in accommodation for the homeless

People living in institutions

People living in nonconventional dwellings due to lack of housing Homeless people living temporarily in conventional housing with family and friends (due to lack of housing)

LIVING SITUATION 1

2

Public spaces / external spaces

Overnight shelters

DEFINITION Living in the streets or public spaces without a shelter that can be defined as living quarters People with no place of usual residence who move frequently between various types of accommodation

Brijder Leiden

2.

Cardea

3.

COOL

4.

De Bakkerij

5.

De Fabel

6.

De Haardstee

7.

De Sleutels

8.

Fiscale Adviespraktijk GH Offringa

9.

Forensisch Centrum Teylingereind

10.

Gemeente Alphen aan den Rijn

11.

Gemeente Katwijk

12.

Gemeente Leiden

13.

Gemeente Leiderdorp

14.

Gemeente Nieuwkoop

15.

Gemeente Noordwijk

16.

Gemeente Oegstgeest

17.

Gemeente Voorschoten

18.

Gemeente Zoeterwoude

19.

Gemiva

20.

GGZ Rivierduinen

21.

HaBeKo wonen

22.

Hecht Zorg- en Veiligheidshuis

23.

Incluzio Leiderdorp

24.

Jeugdbescherming West

25.

Jeugdteam Leidse Regio

26.

Kamers met Aandacht

27.

Kwadraad

3

Homeless hostels

4

Temporary accommodation

5

Transitional supported accommodation

6

Women’s shelters or refuge accommodation

28.

Openbare Bibliotheek Voorschoten Wassenaar

7

Health care institutions

Stay longer than needed due to lack of housing

29.

Padua

8

Penal institutions

No housing available prior to release

30.

PI Alphen aan den Rijn

31.

Politie-eenheid Den Haag

32.

Portaal

33.

Pret in herstel

34.

Rijnhart Wonen

35.

Sociaal Team Oegstgeest

36.

Sociaal Wijkteam Leiden

37.

Stek Wonen

38.

Stichting BarkaStichting de Binnenvest

39.

Stichting de Brug

40.

Stichting Jeugdteams Leidse Regio

41.

Stichting Lumen Holland Rijnland

42.

Stichting Straatpastoraat Leiden

43.

Tom in de buurt

44.

Veilig Thuis

45.

Verloskundigen Noordwijk-Noordwijkerhout

46.

Verloskundigenpraktijk Voorhout

47.

Vluchtelingenwerk Holland Rijnland

9

Mobile homes

10

Non-conventional buildings

11

Temporary structures

12

Conventional housing, but not the person’s usual place of residence

70

Where the period of stay is time-limited and no long-term housing is provided

1.

Where the accommodation is used due to a lack of housing and is not the person’s usual place of residence Where the accommodation is used due to a lack of housing and is not the person’s usual place of residence

71

Regio holland rijnland

Bijlage 3: Deelnemende diensten en (sub)organisaties - vervolg 48.

Voor ieder1

49.

Voorschoten voor Elkaar

50.

Vrouwenopvang Rosa Manus

51.

Woningstichting Ons Doel

52.

Woondiensten Aarwoude

53.

Woonforte

72

73