D10 EBDB, verslag Economische Agenda 2018-2021.pdf
Tekst van het document
Medizinisches Gutachten.
nale integrale criteria; van de kwaliteit van zee-
In fase I zijn stappen 1 t/m 5 doorlopen. In fase II
water en lucht tot voorzieningen en faciliteiten.
zijn stappen 6, 7 en 8 doorlopen. Alle inspanningen hebben ertoe geleid dat de Medizinisches
EXTRA BEZOEKERS
Gutachten is afgegeven; alle analyses voldoen
Voor kuurreizen is er veel belangstelling vanuit
aan de strenge kwaliteitsnormen van de European
Duitsland en Oost-Europese landen, waar de
Spas Association (ESPA). Dankzij dit stappenplan,
kuuroordcultuur vaak financieel wordt onder-
een traject van lange adem, zou de gemeente
steund door zorgverzekeraars. Nu de kuur-
Noordwijk zich nu formeel Bad Noordwijk mogen
oordstatus is behaald, mag Noordwijk officiële
noemen. Een geweldig resultaat, dat is te dan-
kuurreizen aanbieden. Reizen voor bezoekers van
ken aan de enthousiaste samenwerking tussen
LEES VERDER
46
47
6 GEZONDE EN ENERGIEKE REGIO
Wandelvierdaagse
VERVOLG VAN PAGINA 47
overheid, vrijwilligers en ondernemers uit de hele
STATUS
STAP VOORUIT VOOR DE REGIO
Duin- en Bollenstreek.
Dit project is in augustus 2019 toegevoegd aan
Strand, zee, duinen, bloemenvelden, sloten en
de businesscase Gezonde en Energieke regio
plassen; de Duin- en Bollenstreek heeft zeer
AANBOD EN IMPLEMENTATIE
van de Economische Agenda. De verwachting
bijzondere kwaliteiten. Met zijn afwisselde land-
Inmiddels is fase III aangebroken. Nu is het tijd
was dat het plan van aanpak (route, sponsoring,
schap en de heilzame werking van de zee wil de
om de bijzondere status van heilzame zeebad-
subsidieaanvraag, vergunningverlening, marke-
streek zich nadrukkelijk profileren als een van
plaats te vertalen naar concrete activiteiten en
ting en veiligheidsplan) in het voorjaar van 2020
de gezondste regio’s ter wereld. De pijlers sport,
aanbod. Niet alleen voor de gemeente Noordwijk,
PROJECTEIGENAAR
door de projectgroep zou worden opgeleverd,
voeding en wellness vormen de fundering onder
maar voor de hele Duin- en Bollenstreek. Regio-
Stichting Noordwijk Marketing
met in dat jaar ook een eerste generale repetitie.
die ambitie.
naal is er veel belangstelling om in te haken op de
PROJECTLEIDER | PENVOERDER
Vanwege corona zijn alle plannen gewijzigd en
kuuroordstatus; de propositie van de regio krijgt een absolute meerwaarde.
Quirine Kamphuisen STAKEHOLDERS
heeft er in 2020 geen repetitie/testversie kunnen
WANDELEVENEMENT VAN NAAM
plaatsvinden. De mogelijkheid wordt onderzocht
Het doel van dit project is het realiseren van een
Ondernemers Duin- en Bollenstreek • Ondernemersverenigingen
om in 2021 de route, als kleinschalige try-out, te
jaarlijks terugkerend wandelevenement van naam.
Gezond zijn en gezond blijven, wellness en
• Gemeenten en gemeenteraden • Stichting Promotie Duin- en
laten lopen door bewoners uit de regio en te leren
De elementen gezondheid, natuurbeleving, spor-
wellbeing, zijn maatschappelijk alleen nog maar
Bollenstreek • Hulpdiensten • Koninklijke Wandelbond
van hun feedback.
tief bezig zijn en genieten van een gezamenlijke
belangrijker geworden ten tijde van de corona-
DOELSTELLING
bezigheid; dat zijn dé elementen van regiopro-
crisis. De crisis heeft echter ook vertraging opge-
Het organiseren van een jaarlijks terugkerend 4-daags wandel-
Er is inmiddels een projectleider aangetrokken
motie in de praktijk. Naast de Keukenhof en de
leverd voor concrete doorvertaling van plannen
evenement door de hele regio, waarbij alle fraaie (landschap-
en de Koninklijke Wandelbond (KBWN), met een
bloemencorso’s zou het wandelfestijn direct met
om de kuuroordstatus te laden. Door het huidige
pelijke) elementen van de streek aan bod komen. De planning
database van 5 miljoen leden, wil strategisch
de Duin- en Bollenstreek moeten worden ge-
regionale aanbod en activiteiten goed onder de
was dat het wandelfestijn voor het eerst in 2021 zou plaatsvinden.
partner worden. Voor het eerste jaar zijn er een
associeerd, net zoals Nijmegen en de Vierdaagse
loep te nemen en te kijken welke initiatieven goed
aantal sponsoren gevonden en de mogelijkheden
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
aansluiten, kan de streek snel aan de slag met
van crowdfunding worden onderzocht. Hiermee
implementeerbare concepten.
zal het initiatief zelfstandig worden voortgezet.
ONLINE AANBOD
RESULTAAT
nemersaantal van 10.000 bij een eerste officiële
Daar hoort ook de ontwikkeling van een website
Een gezond meerdaags evenement voor deel-
editie (geen proefversie), hopelijk in 2022. Tel
bij. Enerzijds informatief, dus waar geïnteresseer-
nemers, bezoekers en belangstellenden. Sport en
daar alle supporters, bezoekers en belangstellen-
den meer te weten kunnen komen over de kuur-
gezondheid worden gepromoot, net als de veel-
den bij op, dan is direct duidelijk dat de 5% extra
oordstatus, maar ook met bijbehorend aanbod.
zijdigheid van de regio: de Duin- en Bollenstreek
omzet en 5% meer bezoekers in de regionale
Op dit moment wordt door het projectteam voor-
zet zichzelf goed op de kaart. Het evenement
horeca slechts een voorzichtige schatting zijn.
rang gegeven aan snel te realiseren initiatieven,
betekent extra inkomsten uit deelnametickets,
het ‘laaghangend fruit’. Uiteraard wordt er scherp
sponsoring en extra retail- en horecaomzet voor
op gelet of het aanbod past bij de kwalitatieve
de gehele regio.
Voor de regionale economie is het een veelbelovend evenement. Gestreefd wordt naar een deel-
uitstraling van de kuuroordstatus. Borging én bewaking van de kuuroordstatus hebben prioriteit.
OMVANG PROJECT
Naar verwachting zullen zomer 2021 de eerste kuuroordinitiatieven online staan.
48
€ 47.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
PUBLIEK
€ 35.000
€ 12.000
26%
€0
49
7 GEZONDE EN ENERGIEKE REGIO
Revalidatie & wellness STATUS
die gemiddeld ouder wordt, de kuuroordstatus,
Er is materiaal verzameld, er zijn gesprekken
‘zorgtoeristen’ en patiënten die graag in een
gevoerd ter informatie en voorbereiding, de
gezonde omgeving werken aan hun herstel.
projectomgeving is ingericht, er is gewerkt aan een concept programmaplan en interviews zijn
Dit project is geïnitieerd door pioniers uit de
voorbereid en uitgevoerd. Er is o.a. gesproken
regio die willen bewijzen dat patiënten sneller
met specialisten van het LUMC en Alrijne, het
herstellen in een gezonde en groene omgeving.
capaciteitscentrum LUMC, de programma-
Het was de bedoeling om zorgverzekeraars
manager Juiste Zorg Juiste Plaats, bestuurders
vroegtijdig te laten participeren; deze vorm van
ROHWN en zorgverzekeraars.
revalidatie was in principe namelijk voor iedereen
PROJECTEIGENAAR
bedoeld.
Zorghotel De Kim
In overleg met de betrokken ziekenhuizen zou
STAKEHOLDERS Grand Hotel Huis ter Duin • Blue Ocean Company • Regionale
worden vastgesteld welke ingrepen geschikt
Na afronding van het haalbaarheidsonderzoek
zouden zijn voor de pilotfase.
en het programmaontwerp - en bij voldoende
Organisatie Huisartsen West Nederland (ROHWN) • LUMC
financiering - zou in een pilot worden bekeken
• Alrijne Ziekenhuis • Regionale (horeca) ondernemers DOELSTELLING
RESULTAAT
of medische en verpleegkundige randvoorwaar-
Dit project sluit naadloos aan bij de businesscase
den en eventuele aanvullende vragen/behoeften
Het doorlopen van een haalbaarheidsonderzoek om te komen tot
Gezonde en Energieke regio, waarin de Duin-
effectief zijn. Na een succesvolle pilot zouden ook
het (gezamenlijk) ontwerp van een revalidatieprogramma, waarbij
en Bollenstreek zichzelf profileert als een van de
andere hotels en (zorg)dienstverleners kunnen
wellnessfactoren complementair worden aangeboden/ingericht.
gezondste regio’s ter wereld. Het resultaat moet
participeren.
Uit het onderzoek en pilotprogramma moet blijken dat verblijf in een
worden gezien als een kansrijke ontwikkeling voor
daarop ingericht hotel in de Duin- en Bollenstreek het herstelproces
alle partijen. Het herstel verloopt naar verwach-
Mei 2020 heeft de projectgroep haar eindrap-
beter en sneller laat verlopen, met minder kans op complicaties.
ting sneller en beter en dat is winst voor de zorg
portage ingediend. Er was geen financiering
Zorghotel De Kim is voor de pilotfase aangewezen als testlocatie.
en de patiënt. Daarnaast trekt revalidatie & well-
gevonden voor de uitvoering van het pilotproject
Grand Hotel Huis ter Duin kijkt in samenwerking met het LUMC naar
ness een andere doelgroep naar onze regio, ook
én COVID-19 gooide roet in het eten. Natuurlijk
aanvullende medische faciliteiten om te voorzien in de tijdelijke
buiten het hoogseizoen. Dus dat betekent extra
vanwege de enorme druk op de reguliere zorg,
huisvesting van een specifieke categorie patiënten.
werkgelegenheid, hogere bezettingsgraad hotels
maar ook vanwege de kwetsbare, vaak oudere
en hogere inkomsten voor deelnemende onder-
doelgroep.
OMVANG PROJECT
€ 60.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
COFINANCIERING PROCENT
PRIVAAT
€ 40.000
€ 20.000
33%
nemers. Goed voor de economie én inwoners/ PUBLIEK
€0
bezoekers.
BELANGRIJKSTE INZICHTEN/RESULTATEN: • Focus op patiëntprofiel i.p.v. specialisme/
SNELLER EN BETER MEDISCH HERSTELLEN 90% van de patiënten gaat na een medische ingreep ‘gewoon’ naar huis. Voor de resterende 10% is dat
aandoening. • Programma’s met focus op herstel én een leerproces.
niet mogelijk en wordt er gezocht naar alternatieve mogelijkheden van verblijf en medisch herstel.
Met de resultaten van het project - en een belangrijke bijdrage vanuit EBDB - wordt gekeken
50
De aanleiding voor het project revalidatie &
naar een vervolg voor de preventieve- en de
wellness is direct duidelijk als we kijken naar het
curatieve kant, en naar de invulling van de
aantal ziekenhuizen ‘om de hoek’, een bevolking
diverse vormen van zorg binnen de regio.
51
8 SPACE TECH
Space Experience
STATUS
heeft een vertragend effect op de mogelijke
In september 2019 is een overeenkomst met de
doorontwikkeling naar een Space Experience
EBDB tot stand gekomen om een haalbaarheids-
Center; het voortraject kost ook meer tijd en
onderzoek uit te (laten) voeren naar de realisatie
energie dan voorzien. Ondertussen vinden er wel
van het nieuwe Space Experience Center.
(netwerk)gesprekken plaats over haalbaarheid en realisatie, met name met Nederlandse partijen.
Barbara Hoppel, algemeen directeur van Space PROJECTEIGENAAR
Expo, begeleidde als kwartiermaker het onder-
RESULTAAT
Stichting Noordwijk Space Expo
zoek naar de mogelijkheden. Bureau LAgroup
Een rapport met conclusies en aanbevelingen
PROJECTLEIDER | PENVOERDER
werd aangetrokken voor het uitvoeren van het
over de realisatie van een nieuw kennis-, informa-
haalbaarheidsonderzoek, bureau XPEX zou het
tie- en educatiecentrum met internationale allure.
Barbara Hoppel STAKEHOLDERS
creatieve concept verzorgen. ETALAGE NEDERLANDSE EN EUROPESE
Gemeente Noordwijk • Overige gemeenten • ESA ESTEC • Provincie Zuid-Holland • Holland Rijnland • Ondernemersfonds Noordwijk
De eerste resultaten waren positief over de
RUIMTEVAART
• Regionale (horeca)bedrijven
marktpotentie voor een succesvol Space
Voor het thema Space zijn de regionale ambities
DOELSTELLING
Experience Center. Het rapport over de eerste
groot, met de toekomstige Space Campus als
Het onderzoeken van de mogelijkheid het huidige bezoekerscentrum
fase van het onderzoek werd begin 2020 ver-
het bloeiend hart. Bij de ontwikkeling van een
en ruimtevaarttentoonstelling Space Expo door te laten groeien naar
wacht. Op basis daarvan kon worden gewerkt
high tech cluster op internationaal niveau past
een Space Experience Center. Dit center zou onderdeel moeten zijn
aan een bidbook: de basis om op zoek te gaan
een modern en aantrekkelijk Space Experience
van de nieuwe Space Campus en een verdubbeling van het aantal
naar binnenlandse en buitenlandse financiers
Center. Dat zou vele extra bezoekers naar onze
jaarlijkse bezoekers opleveren; van de huidige 100.000 naar 200.000
voor de ontwikkeling van, en investering in, een
regio moeten trekken en leiden tot extra econo-
in 2030.
nieuw centrum.
mische activiteit (o.a. in de horeca).
OMVANG PROJECT
€ 250.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
€ 150.000
€ 100.000
40%
De haalbaarheidsstudie is begin 2020 opgeleverd.
Het center zou, naast de rol als bezoekerscen-
PUBLIEK
Helaas werden alle ontwikkelingen vrijwel direct
trum/expositieruimte ook dienen als multifunc-
€0
gedwarsboomd door corona. Door tegenvallende
tioneel centrum voor de nieuwe Space Campus
bezoekersaantallen, en dus tegenvallende inkom-
(educatie, congressen, evenementen) en ver-
sten, is Space Expo - net als vele andere musea -
bindend werken tussen ruimtevaart, bedrijven,
in 2020 in zwaar weer terechtgekomen.
kennisinstellingen, overheid en toerisme. Omdat de ontwikkeling van een nieuw center een traject
Van het bidbook voor geïnteresseerde partijen
van velen jaren is, zou gelijktijdig worden gewerkt
is een draftversie aanwezig, maar in tijden van
aan stapsgewijze modernisering van het huidige
corona is het lastig een goede analyse te maken
Space Expo.
van de markt en de mogelijkheden. De lockdown
52
53
9 SPACE TECH
Space Campus
PROJECTEIGENAAR
STATUS
wordt gestart met tijdelijke invulling van het open
April 2021 is er een exploitatieovereenkomst
veld, gericht op ontmoeting en het delen van
getekend. Het ontwikkelpad voor Space Campus
kennis. Gedacht wordt aan aantrekkelijke pop-up
kenmerkt zich door gefaseerde groei met een
faciliteiten, een tijdelijke meetingplace, food-
kleine, lean en mean start. Op basis van resulta-
trucks, een fablab, etc. Aan nadere invulling wordt
ten ontwikkelt het plan zich tot een volwaardige,
nog gewerkt. Daarbij wordt al rekening gehouden
bloeiende Space Campus met internationale
met de ontwikkeling van het definitieve Basecamp;
bekendheid en grote toegevoegde waarde.
hét hart van de campus.
Space Campus Noordwijk PROJECTLEIDER | PENVOERDER
RESULTAAT
STIMULEREN EN FACILITEREN
Esther Peters
• In 2030 hebben 100 bedrijven zich gevestigd
Omdat de locatie nog niet beschikt over facilitei-
STAKEHOLDERS
op de High Tech Campus, met een werk-
ten waarmee startups en scale-ups daadwerkelijk
ESA ESTEC • Gemeente Noordwijk • Overige gemeenten • Provincie
gelegenheid van 2500 arbeidsplaatsen.
met hardware kunnen werken, aan prototyping
Zuid-Holland • Holland Rijnland • Greenport • Universiteit van Leiden
• In 2030 trekt het Space Experience Center
kunnen doen of testen kunnen draaien, worden
• TU Delft • Erasmus Universiteit • Regionale (tech)ondernemers,
200.000 bezoekers per jaar.
startups en scale-ups • Onderwijs en maatschappelijke organisaties
• Een High Tech imago dat bij 60% van de
DOELSTELLING
Nederlandse (zakelijke) bezoekers bekend is.
Centraal staat het transformeren van het Space Business Park als be-
• Vijf nieuwe octrooien als opbrengst uit het
drijventerrein in de nabijheid van ESA ESTA naar een Space Campus
In de grondverf staan: Fablab initiatief, Antenne Measurement Test Facility en verhuizing GMT naar Noordwijk.
Space cluster in 2030. KRUISBESTUIVING
ínclusief ESA ESTEC. Zo ontstaat er een sterke en innovatieve Space Hub, met grote aantrekkingskracht op nationale en internationale be-
INTERNATIONALE HOTSPOT VOOR INNOVATIE
Operationele processen in de teelt kunnen wor-
drijven en kennisinstellingen. Een hotspot voor vernieuwende startups,
In de overeenkomst met de EBDB ligt de focus
den geoptimaliseerd, bijvoorbeeld door gebruik
scale-ups en gevestigde bedrijven, waarbij het toepassen van ruimte-
op vier activiteiten die de ontwikkeling van de
te maken van het ruimtevaart meetnetwerk. Het
vaarttechnologie tussen de verschillende sectoren wordt gestimuleerd
campus versterken.
koppelen van de bollenteelt met ruimtevaart-
en gefaciliteerd. De onderdelen van het project versnellen de positio-
technologie brengt beide sectoren dichter bij
nering en zichtbaarheid van zowel de Space Campus als de regio én
POSITIONERING EN BUSINESSDEVELOPMENT
elkaar en biedt nieuwe kansen. Dit geldt niet
dragen bij aan extra bedrijvigheid in Noordwijk en omgeving.
Hierbij gaat het om het werven van een com-
alleen voor bollenondernemers, maar ook voor
merciële programmamanager/accountmanager
het onderwijs.
OMVANG PROJECT
54
er initiatieven ontwikkeld die daaraan bijdragen.
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
die nieuwe spelers aantrekt voor Space Campus. PUBLIEK
POSITIONERING
€ 139.000
€ 69.000
€ 70.000
€0
GEBIEDSACTIVATIE
€ 115.000
€ 85.000
€ 30.000
€0
INNOVATIEPROCES
€ 200.000
€ 100.000
€ 100.000
€0
SPACE - GREENPORT
€ 50.000
€ 15.000
€ 35.000
€0
TOTAAL
€ 504.000
€ 269.000
€ 235.000
47%
Daarbij worden ruimtevaarttechnologie, de ge-
Het Space Tech cluster, met zijn innovatie ruimte-
meente Noordwijk als innovatieve hotspot én
vaarttechnologie en interessante mogelijkheden
de regionale aantrekkingskracht gepromoot.
voor spin-offs, was tot nu toe een goed verborgen parel in de Noordwijkse duinen. De uitwerking van
GEBIEDSACTIVATIE
deze businesscase en onderliggende projecten
Het doel is de campusomgeving aantrekkelijker
belooft de parel meer (economische) glans te
en toegankelijker te maken. In de loop van 2021
geven. Regionaal, nationaal én internationaal.
€0 55
10 BLUEPORT
Blueport STATUS
wegen. Toch heeft de regio, als het gaat om
• Het masterplan Trekvaart was al gereed bij
waterrecreatie en watersport, niet de naam. En
aanvang van de uitvoering van de Economi-
dat terwijl er zoveel potentiële kansen aanwezig
sche Agenda. De wethouder van Hillegom
zijn, zowel voor inwoners als toeristen.
heeft (water)toerisme in zijn portefeuille en is
PROJECTEIGENAAR Meerdere partijen uit de regio werken samen aan deze businesscase PROJECTLEIDER | PENVOERDER Nog niet bekend STAKEHOLDERS
vanuit die hoedanigheid actief betrokken bij
VAN WENSELIJKHEID NAAR HAALBAARHEID
het uitwerken van de verschillende opties tot
Het beter benutten van de potentie van de wa-
het beter benutten van het water en de water-
terrijke regio vraagt om denken vanuit moge-
recreatie. Hieronder valt ook het vergroten van
lijkheden. Dus niet vanuit belemmeringen zoals
het aantal aanlegplaatsen tussen Hillegom en
financiering of wet- en regelgeving, je mag im-
Leiden.
mers niet ‘zomaar’ werken aan water. Maar hier is
• Vanuit Warmond zijn er diverse initiatieven
gestart vanuit wenselijkheid. Vanuit uitdagingen.
(plannen voor en door ondernemers), waar-
Vanuit omdenken. Vanuit te verwachte opbreng-
mee het watertoerisme wordt gestimuleerd
sten (zowel financieel als in beleving en ervaring
en de economische kansen worden benut.
voor bezoekers). Om daarna, vanuit wensen
Ondernemers, Stichting Warmond Promotie,
en plannen, samen met alle betrokken partijen
Provincie Zuid-Holland • Provincie Noord-Holland • Hoogheem-
Gemeente Teylingen en het Hoogheemraad-
(ondernemers en overheid samen) de wensen
raadschap van Rijnland • Gemeenten en gemeenteraden • Stichting
schap van Rijnland bekijken samen de verschil-
te beoordelen op haalbaarheid. Daarbij wordt er
Promotie Duin- en Bollenstreek • Stichting Warmond Promotie
lende opties en realisatiemogelijkheden.
ook gekeken naar creatieve mogelijkheden van
• Horeca Duin- en Bollenstreek • Ondernemers in watersport/
• De ontwikkeling van een zeejachthaven bij
cofinanciering, waardoor ondernemers minder af-
waterrecreatie DOELSTELLING
Katwijk is niet voortgezet bij gebrek aan een
hankelijkheid worden van overheid of waterschap.
gegadigde om het project op te pakken. ANKERPLAATSEN EN AANLEGSTEIGERS
• Het versterken van de economie rond watergebonden activiteiten en het vergroten van samenwerking tussen ondernemingen in die
RESULTAAT
Er zijn in 2020 meerdere initiatieven van onder-
branche.
• Er zijn in 2030 twee extra doorsteken gereali-
nemers verder onderzocht en uitgewerkt. Denk
seerd tussen de Ringvaart en de trekvaart, in
aan watertaxi’s om NS Station Sassenheim beter
het gebied tussen Hillegom en Katwijk.
te kunnen bereiken, betere doorsteekmogelijk-
• Het verdichten van het sloepennetwerk in de Duin- en Bollenstreek, met meerdere verbindingen tussen Ringvaart en Trekvaart. • De regio beter positioneren en profileren als Vaarnetwerk aan Zee (strand, stad, plassen, bollen, etc.). • De regionale meerwaarde van een zeejachthaven in Katwijk onderzoeken. Voor deze businesscase zijn nog geen financiële middelen uit
• De gemiddelde besteding per bootbezoek per
heden naar De Kaag en het vergroten van de
nacht (verblijfstoerisme) is in 2030 € 100,-.
mogelijkheden voor recreatie-eiland Koudenhoorn.
• Op deze manier draagt het project Blueport
De EBDB brengt hier partijen met elkaar in contact
voor de Duin- en Bollenstreek bij aan:
en stimuleert de initiatieven. De betrokken wethou-
-
5% meer toeristen in 2021.
ders, gedeputeerde en ondernemers hebben samen
-
6% meer banen in de toeristische sector
een inspirerend bezoek aan Friesland gebracht.
de Economische Agenda nodig geweest.
in 2030. -
5% toename van het gemiddelde
Ondertussen is de passantenhaven bij NS Station
bestedingsbedrag per toerist in 2030.
Sassenheim gereed en is het rondje Kaag grotendeels gerealiseerd. In 2021 worden deze plannen
56
WATERRIJKE KANSEN
verder ontwikkeld. Prioriteit krijgt het aanleggen
Water dooradert de Duin- en Bollenstreek. De
van steigers, het vergroten van ankerplaatsen, het
regio grenst aan zee, er zijn twee vaarten - de
opstarten van een watertaxi over de Kaag en het
Ringvaart en de Leidsevaart/Haarlemmertrek-
bevaarbaar maken van de Zandsloot tussen de
vaart - en het gebied is rijk aan kleinere water-
Kaag en de Haarlemmertrekvaart.
57
11 FLOWER SCIENCE
Precisielandbouw
PROJECTEIGENAAR
STATUS
ziekzoeker. Er is in Hillegom een proefveld bij een
Het onderzoeksprogramma van de topsector
kweker aangelegd, waar met virus (TBV en TVX
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen van het ministe-
voor de kenners onder ons) besmette tulpen-
rie van LNV past in de visie ‘Vitale teelt Bloem-
bollen én gezonde bollen zijn geplant. Een oude
bollen 2030’. Dat onderzoeksprogramma heeft
ziekzoekkar is ingezet, voorzien van nieuwe algo-
een doorlooptijd van 4 jaar en is begin 2019 van
ritmes met deep learning. De algoritmes worden
start gegaan. Wageningen University & Research
op basis van testresultaten steeds verder uitge-
(WUR) voert het project uit in de regio Duin- en
breid, wat steeds betere scores oplevert. De resul-
Bollenstreek, in samenwerking met branche-
taten uit 2020 zijn heel goed te noemen en vanuit
organisatie KAVB en ondernemers. Er is in 2019
de teelt is dan ook zeer enthousiast gereageerd.
een stevige basis gelegd voor de uitvoering van
In 2021 wordt op een groter proefveld gewerkt.
het programma. Over het vervolg in 2020 zijn
KAVB PROJECTLEIDER | PENVOERDER
betrokkenen zeer tevreden.
Annika Versloot
VERWERKING Dit werkpakket focust zich op de bol die al úit de
RESULTAAT
grond is en wordt verwerkt in de schuur. Het pro-
KAVB • Anthos • Wageningen University & Research (WUR) •
Vitale bloembollenteelt, vanuit economisch én
ject onderzoekt de methodiek die zieke of afwij-
Cremer Speciaalmachines B.V. • Machinefabriek Steketee B.V. •
milieutechnisch oogpunt.
kende bollen detecteert en koppelt deze aan een
STAKEHOLDERS
AGRISIM B.V. • BKD • Lokale bollenondernemers
systeem waarmee die bollen automatisch worden BOLLENTEELT OPTIMALISEREN MET NIEUWSTE
verwijderd. Ruim 600 bollen zijn onderzocht met
De productie van de Nederlandse bollenteelt optimaliseren en gelijktijdig
TECHNOLOGIE
behulp van geavanceerde vision- en camera-
werken aan een duurzamere teelt met minder afhankelijkheid van
Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in
technieken. Nauwkeurige vergelijkingen tussen
gewasbeschermingsmiddelen. De toepassing van precisielandbouw en
hoog tempo op, óók in de bollenteelt. Binnen
zieke en gezonde bollen (met geavanceerde
de allernieuwste technologische ontwikkelingen dragen bij aan het
dit project testen programmapartners samen de
meetopstellingen) hebben interessante kenmer-
versneld behalen van deze doelstelling.
modernste technologieën in de kapitaalinten-
ken opgeleverd. De input uit de onderzoeksfase
sieve bollenteelt (dus met veel machines in het
wordt gebruikt om een machine te ontwikkelen
productieproces). In precisielandbouw wordt o.a.
bij Cremer Speciaalmachines. Ook hier is het vak
gebruikgemaakt van visiontechnieken (automati-
zeer enthousiast over.
DOELSTELLING
OMVANG PROJECT
€ 1.551.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
€ 100.000
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
€ 671.000
43%
PUBLIEK
€ 780.000
sche inspectie/scan), robotica, kunstmatige intelligentie en big data. Testresultaten zullen worden
DATAMANAGEMENT
gebruikt om - met precisielandbouw die steeds
In samenwerking met Wageningen Economic
verder doorontwikkelt - de uitdagingen van de
Research is onderzocht en overeengekomen op
bloembollensector aan te gaan.
welke wijze dit werkpakket moet worden vormgegeven. Focus ligt op het bij elkaar brengen van
Voor dit onderzoeksprogramma zijn een aantal
(nu nog) afzonderlijke data in de bollenketen.
werkpakketten vastgesteld.
Ook zijn er gespreksrondes gehouden met kwekers en handelaren om meer input te vergaren
58
HET VELD
over kansen op het gebied van datamanagement.
Dit werkpakket is gericht op de ontwikkeling van
Het WOFOST-model (computersimulatie van
een autonoom rijdende machine die zich met
groeiontwikkeling) wordt geactualiseerd op
name focust op ziekzoeken in het veld, een robot
basis van de nieuwste inzichten.
59
BEELD: Triinupohlak
12 FLOWER SCIENCE
Bollenpolder van de Toekomst
PROJECTEIGENAAR Greenport Duin- en Bollenstreek PROJECTLEIDER | PENVOERDER Andries Middag STAKEHOLDERS
STATUS
SAMEN WERKEN AAN EEN DUURZAME POLDER
Dit project komt voort uit een initiatief van Hoog-
De Greenport is een belangrijke economische
heemraadschap van Rijnland (droompolder). In
cluster, essentieel om te verduurzamen en toe-
de loop van de tijd zijn er meerdere belangheb-
komstbestendig te maken. Daarbij gaat het om
bende partijen aangehaakt bij het initiatief. In
kwalitatieve teelt, met de beste opbrengst. Om
2018 is gepoogd de Bollenpolder voor te dragen
milieuvriendelijk en duurzaam telen. Om schoon
voor een Regio Deal; een financiële bijdrage door
water en schone grond. Om flora en fauna. Om
het Rijk. Dat is helaas niet gelukt. Desondanks zijn
ruimte voor de toerist die wil genieten. Om goede
partijen verdergegaan met de ontwikkeling van
bereikbaarheid en om het karakter van het bollen-
het project. Na jaren van vooral (strategische)
landschap. Opgeteld een uitdagend samenspel
verkenning en voorbereiding zou er in 2020 ope-
van belangen en belanghebbenden.
rationeel worden gestart met een aantal concrete
Hoogheemraadschap van Rijnland • Provincie Zuid-Holland
natuurprojecten.
GEZAMENLIJK, GEBIEDSGERICHT EN INTEGRAAL
• KAVB • GOM • Greenport Duin- en Bollenstreek • ANLV • Greenportondernemers DOELSTELLING
Helaas kwam er procesmatige en inhoudelijke
Regionale partijen hebben besloten om in de
vertraging te liggen op de voortgang. Dit was
Hogeveenspolder, onder de naam Bollenpolder
Een gebiedsgerichte en integrale aanpak om het bollenlandschap
het gevolg van corona, het afhaken en inmiddels
van de Toekomst, de krachten te bundelen en te
toekomstbestendig te maken. De Hogeveenspolder is een proeftuin
weer aanhaken van KAVB en de zomerperiode.
kijken of (soms tegengestelde) belangen ge-
voor de hele regio (en daarbuiten). Centraal staan:
Een klein comité, bestaande uit GOM, Greenport,
zamenlijk, gebiedsgericht en integraal kunnen
• Het creëren van een economisch robuuste bollenpolder, met
Hoogheemraadschap van Rijnland, KAVB, Provin-
worden opgepakt. Het doel en het eigenbelang
cie Zuid-Holland en drie individuele ondernemers
van betrokken partijen staat centraal, ieder kijkt
• Duurzame teelt, met schoon water
richten zich met het aangescherpte project met
naar het vraagstuk vanuit zijn eigen invalshoek.
• Polder met hoge biodiversiteit
name op herstructurering, waterkwaliteit en bio-
De Bollenpolder is een bundeling van initiatieven.
• Beleefbaar landschap
diversiteit. Uiteraard worden meekoppelkansen
Partijen hebben de wil om constructief met elkaar
voor kringlooplandbouw en biodiversiteit zo veel
mee te denken, zeker ook vanwege de voordelen
mogelijk benut. Zo wordt er door allerlei partijen
van een gelijktijdige en gezamenlijke aanpak. Het
verder gebouwd aan de Bollenpolder van de
project heeft al tot grote belangstelling geleid
Toekomst.
van partijen uit én van buiten de regio Rijnland.
bijbehorend watersysteem
OMVANG PROJECT
€ 7.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
PUBLIEK
€ 7.000
€0
0%
€0
Het project heeft een voorbeeldfunctie, o.a. voor RESULTAAT
andere regionale teeltgebieden. Tijdens voorlich-
• Een bijdrage om de Bollenpolder voor te
tingsbijeenkomsten bleken ondernemers vaak
kunnen dragen voor een Regiodeal.
grote natuurliefhebbers te zijn, die genieten van
• Een structureel overlegplatform van de
de schoonheid van het landschap. Zij hebben
betrokken stakeholders om te komen tot de
zeer veel belangstelling voor de verwachte op-
verschillende projecten.
brengsten van het project, waarbij voor de telers duurzaamheid hét speerpunt is.
60
61
13 FLOWER SCIENCE
Network en Lobby STATUS
maatschappelijke thema’s. Voor een stevige en
In september 2019 is de programmamanager
onderscheidende economische positie van de
van Greenport Duin- en Bollenstreek gestart. Tot
Greenport draait het niet alleen om teelt, maar
die tijd trad het platform Flower Science op als
ook om verduurzaming, ecosysteem, onderwijs
verbinder en activator tussen ondernemers, on-
en arbeidsmarkt, goed werkgeverschap en goede
derzoek, onderwijs, en overheid. Een zeer actief
huisvesting. Het zijn thema’s met vraagstukken
platform, zeker rond thema’s als innovatie en ver-
waar alle partijen in de Greenport - direct of in-
duurzaming. Network en Lobby borduurt voort
direct - mee te maken hebben en afhankelijk van
op de bereikte resultaten, bouwt het netwerk
zijn. Versnellen en innoveren is mogelijk door in
verder uit en verstevigt de (economische) positie
een vroegtijdig stadium de krachten te bundelen
van de Greenport. In 2020 is de Greenport zeer
en op alle fronten te kiezen voor samenwerking.
actief geweest, waarbij corona ook hier effect PROJECTEIGENAAR Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek
heeft gehad op de organisatie en uitvoering van
VAN BOL TOT BEREIKBAARHEID
de verschillende network en lobbyactiviteiten.
Bij kennisontwikkeling en innovatie in de Greenport
PROJECTLEIDER | PENVOERDER
zal snel aan de Universiteit Wageningen worden
Andries Middag STAKEHOLDERS
RESULTAAT
gedacht. De Greenport heeft echter ook te maken
Greenport Duin- en Bollenstreek heeft een onder-
met vraagstukken op het gebied van transport,
Greenport Duin- en Bollenstreek • Bollentelers, grondeigenaren,
scheidend imago als slagvaardige, duurzame en
logistiek, materiaalstromen, kwaliteitsverbetering,
ondernemers • AJDB • Brancheorganisaties LTO en KAVB
innovatieve Greenport. Dat blijkt uit beleidsbeïn-
etc. Dus in verbinding, aanpak, projecten en oplos-
• Onderwijsinstellingen (mbo, hbo, wo) • Provincies • Waterschap
vloeding, media-aandacht en de positie als sterke
singen ligt de focus niet alleen op bekende en voor
• Overige Greenports
samenwerkingspartner.
de hand liggende samenwerkingsverbanden, maar
DOELSTELLING
wordt ook nadrukkelijk gekeken naar een bredere
Network vormt de basis voor bestaande en nieuwe samenwerking
Deze Greenport, met focus op sierteelt, heeft
binnen en buiten de Greenport. Lobby zorgt voor ambtelijke en
een aantoonbare hogere economische groei
bestuurlijke vertegenwoordiging van de Greenport, opgestelde
ten opzichte van andere Greenports. De onder-
Thema’s waarop de Greenport met Network en
lobbybrieven voor de regionale en landelijke politiek en lobby bij
nemerstevredenheid over de Greenport als
Lobby actief is en haar invloed doet gelden:
onderwijsinstellingen.
vestigingsplaats ligt op een 8.
• Ruimte en bereikbaarheid. Van regionale
Network & lobby dragen bij aan:
bereikbaarheid (overleg met overheden) tot
• Economische groei door de Greenport Duin- en Bollenstreek
Het ontwikkelen van twee nationaal relevante on-
het uitoefenen van invloed bij de invulling en
onderscheidend te ontwikkelen en positioneren ten opzichte
derzoeksprojecten gericht op economische ont-
ontwikkeling van ruimtelijke ordening.
van en in samenhang met andere Greenports.
wikkeling en/of verduurzaming van de Greenport.
• Toonaangevend nationaal en internationaal onderwijs- en
• Duurzaamheid en innovatie. Van Bollenpolder van de toekomst tot het raamwerk Vitale Teelt.
onderzoeksklimaat, met sterke focus op ondernemersvragen.
HET BELANG VAN DE STREEK STAAT VOOROP
Van Greenport Duin en Bollenstreek klimaat-
• Sterk organiserend vermogen van (en een financiële impuls voor)
Network en lobby gaat vooral over het zien van
neutraal 2040 tot onderzoeksprogramma’s
de 4 O’s (onderzoek, onderwijs, overheid en ondernemers) in de
kansen, over het benutten van mogelijkheden,
circulariteit en biodiversiteit bollenteelt.
sierteelt.
over analyseren en inventariseren, over verbin-
• Onderwijs en arbeidsmarkt (zowel regionaal
• Benutten en stimuleren van innovatiekracht en creativiteit van de nieuwe generatie.
OMVANG PROJECT
€ 960.000
62
insteek/benadering en vernieuwende opties.
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
€ 154.000
€ 347.000
36%
den en enthousiasmeren. Met het doel samen
als landelijk).
in beweging te komen en concrete en zichtbare
• Positionering.
resultaten voor de Greenport op te leveren.
• Overige (waar afgelopen jaar digitale coronacrisisactiviteiten onder vielen).
PUBLIEK
€ 459.000
SAMEN VERSNELLEN EN INNOVEREN In de aanpak staat de samenhang tussen inhou-
Na 2021 worden de initiatieven zelfstandig voort-
delijke zaken centraal, met de nadruk op sociaal
gezet.
63
14 FLOWER SCIENCE
Tourism, Knowledge, Brandstrategy PROJECTEIGENAAR Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek PROJECTLEIDER | PENVOERDER Andries Middag STAKEHOLDERS
STATUS
kans dat de documentaire méér dan alleen regi-
Januari 2020 hebben de eerste verkennende
onale publiciteit gaat krijgen). Dit initiatief is een
gesprekken plaatsgevonden over de opzet en
bijzondere primeur, ontstaan en gemaakt vanuit
uitvoering van deze projecten uit de businesscase
de businesscase Flower Science. De bloembollen-
Flower Science. Najaar 2020 is de officiële aan-
sector wordt door 11 jonge ondernemers belicht.
vraag voor een exploitatiebijdrage op basis van
Met liefde voor het vak, aandacht voor innovatie
de Economische Agenda ingediend en inmiddels
en duurzaamheid én het belang van toekomstbe-
ook gehonoreerd.
stendige teelt. Ook het mooie buitengebied komt
Gemeente Lisse • mbo Rijnland • Ondernemers Greenport Duin- en
volop in beeld. De serie geeft antwoord op vele
Bollenstreek • Wellantcollege • Greenport Aalsmeer • Greenport
In 2020 hebben er diverse succesvolle (voorbe-
(bollen)vragen. Bollenjongens verrijkt de kennis
Boskoop • overige regionale onderwijsinstellingen • AJDB • KAVB
reidende) activiteiten plaatsgevonden, die bijdra-
van regionale inwoners en toont de teelt en de
• LTO Noord Duin- en Bollenstreek • Rabobank Bollenstreek
gen aan het succes van deze lopende business-
omgeving vanuit een breder perspectief.
• Keukenhof • Anthos • Provincie Zuid-Holland
case. Ook voor 2021 is de verwachting positief te
DOELSTELLING
noemen.
• Een onderscheidend imago als slagvaardige, duurzame en innova-
TUINBOUW BATTLE Ook interessant is de wervingscampagne voor de
tieve Greenport. Dit blijkt uit bedrijfsbeïnvloeding van overheden,
RESULTAAT
sierteelt: Heroes in Green. Deze heeft al meerdere
media-aandacht en de mate waarin de Greenport wordt gezien als
Tourism: een beter inzicht in én benutting van
studenten en werknemers (waaronder zijinstro-
sterke samenwerkingspartner.
recreatieve mogelijkheden in de Duin- en
mers) weten aan te trekken. Daarbij gaan ‘know-
Bollenstreek.
ledge en branding’ hand in hand. En dat geldt ook
• Twee nationaal relevante onderzoeksprojecten gericht op economische ontwikkeling of verduurzaming van de Greenport.
voor de tweede editie van de regionale Tuinbouw
• Aantoonbare aandacht van een relevante kennisinstelling door
Knowledge: Een betere aansluiting tussen
Battle; een uitdagende strijd in tulpenteelt voor
de aanstelling van 1 lector en 1 practor voor issues die leven bij
onderwijs en arbeidsmarkt (over en weer).
groep 7 en 8 van verschillende regionale basis-
Greenportondernemers.
scholen. Branding: Een onderscheidend en representatief
• Aantoonbaar grotere groei van de regionale Greenport ten opzichte van andere Greenports (focus op sierteelt). • Ondernemerstevredenheid over vestigingsplaats scoort een 8.
imago van de (jonge) Greenportondernemers
AANTREKKELIJK AGROTOERISME
én een meer realistisch zelfbeeld.
In 2020 is een online sessie over agrotoerisme georganiseerd. Een inspirerende bijeenkomst, die
OMVANG PROJECT
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
PUBLIEK
HET VERHAAL VAN BOLLENJONGENS
een aantal ondernemers al heeft aangezet tot
Vanaf mei 2021 wordt de documentaireserie Bol-
concrete stappen op het gebied van (verblijfs)
lenjongens vertoond op Omroep West (er is zelfs
toerisme in het buitengebied. Ook gemeenten
TOURISM
€ 29.000
€ 27.000
€ 2.000
€0
KNOWLEDGE
€ 206.000
€ 110.000
€ 96.000
€0
BRANDSTRATEGY
€ 90.000
€ 61.000
€ 19.000
€ 10.000
Op het gebied van energietransitie, duurzame
€ 325.000
€ 198.000
€ 117.000
€ 10.000
meerdere projecten (ook vanuit andere busi-
TOTAL
36%
zijn geactiveerd om hiermee verder aan de slag te gaan.
teelt, biodiversiteit en waterkwaliteit lopen er nesscases) die bijdragen aan kennisuitbreiding (knowledge). Ook wordt voortdurend gekeken naar kansrijke initiatieven, waar de Greenport een (voortrekkers)rol in kan vervullen.
64
65
15 REGIOMARKETING
Regiobranding
PROJECTEIGENAAR EBDB (kwartiermaker) PROJECTLEIDER | PENVOERDER Lars Flinkerbusch STAKEHOLDERS
STATUS
sen te vieren van behaalde resultaten. Er wordt
Eerste helft 2019 hebben ruim 100 stakeholders in
hard gewerkt aan een vernieuwde EBDB-website
sessies samengewerkt volgens het Perfect World
(lancering mei 2021), met een portal die optimaal
Principle. Dit heeft geresulteerd in een manifest,
aansluit bij het Manifest en de Space in Between.
organiserend principe en strategie (intern).
Deze activeert en faciliteert verbinding tussen
Tweede helft 2019 en eerste kwartaal 2020 is
Vrijlanders onderling, met het doel óver gemeen-
het eindresultaat doorvertaald naar externe
tegrenzen heen de regionale economische dyna-
communicatie en een activiteitenplan.
miek te vergroten.
Het Manifest is begin 2020 gepresenteerd, met
RESULTAAT
nadruk op de unieke en krachtige Space in
Betere zichtbaarheid van de streek als geheel.
Between; de vrije ruimte tussen de grote steden
Vergroten van de aantrekkingskracht voor bezoe-
waarmee de Duin- en Bollenstreek zich zo onder-
kers, voor mensen die in de regio willen komen
scheidt. In het verlengde daarvan is het concept
wonen en voor bedrijven die zich hier willen
Bewoners, bedrijven, bestuurders en bollenbozen
Vrijlanders ontwikkeld: een regiocollectief van
vestigen.
(onderwijs- en kennisinstellingen)
betrokkenen die het Manifest ondersteunen en
DOELSTELLING Een krachtige en eenduidige positionering van de regio.
OMVANG PROJECT
€ 151.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
€ 141.000
uitdragen. Zo willen ze samen de regionale eco-
Het bevorderen van werkgelegenheid en het
nomie versterken, met respect voor de kostbare
aanjagen van nieuwe economische activiteiten,
vrije ruimte.
doordat organisaties/bedrijven gaan samenwerken.
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
PUBLIEK
In het coronajaar heeft de EBDB zich geprofileerd
€ 10.000
7%
€0
als belangrijk (economisch) informatiekanaal en
POSITIONEREN, PROFILEREN, PROFITEREN
de impact op de regio gemonitord, onderzocht
De Duin- en Bollenstreek is een prachtige en
en gepresenteerd. Op basis van Blaauwbergon-
krachtige regio, met alle potentie om zichzelf als
derzoeken - in opdracht van EBDB - heeft de
uniek merk te positioneren. Om de economische
regio de economische kansen én de bedreigingen
kracht van de totale regio optimaal te benutten,
nog scherper op het netvlies. Belangrijke informa-
moet je goed weten wie je bent en wat je te
tie voor de regiobranding.
bieden hebt. Niet voor niets staat regiomarketing in de Economische Agenda benoemd als rand-
Begin 2021 is het eerste (online) Economic Forum
voorwaardelijke businesscase. Het succes van de
Duin- en Bollenstreek georganiseerd; een inspire-
andere businesscases hangt immers samen met
rend congres rondom de economische dynamiek
onderscheidende én herkenbare regiomarketing.
in de regio met ruim 300 deelnemers.
Met kenmerkende sterke punten waarmee de streek zich onderscheidt en zichzelf regionaal,
66
Regelmatig verschijnen er nieuwsberichten (op
nationaal én internationaal stevig op de kaart zet.
social media, de website en via de mail) om
Regiobranding, gebaseerd op een breed gedra-
betrokkenen te inspireren en te informeren over
gen verhaal, vormt een stevige fundering voor
de voortgang van de verschillende projecten en
de verdere ontwikkeling van een toekomstbesten-
businesscases. En zo samen ook trots de succes-
dige én economisch weerbare streek.
67
16 REGIOMARKETING
Online inspiratie toerisme
PROJECTEIGENAAR Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek PROJECTLEIDER | PENVOERDER
STATUS
TROTS OP TOTAALAANBOD
Vanuit de kracht van verbinding, hét motto van
Op welke manier bewoners of bezoekers zich
de EBDB, hebben de diverse destinatiemarketing-
ook door de regio begeven, een gemeentegrens
organisaties hun krachten online gebundeld.
wordt makkelijk overschreden. Dan is het niet
Stichting Warmond aan de Kaag, Stichting
meer dan logisch dat het toeristische aanbod en
Hillegom Marketing, Stichting Lisse Marketing en
evenementen vanuit één gezamenlijk regionaal
Stichting Noordwijk Marketing gaan actief samen
punt online worden gepresenteerd en gepromoot.
optrekken als het gaat om de online promotie
De focus van VVV’s en lokale destinatieorganisa-
van regionale activiteiten, over gemeente-
ties was tot nu vooral sterk gericht op alles wat
grenzen heen.
er zich binnen de eigen gemeente afspeelde.
Quirine Kamphuisen
De focus is verlegd naar het regionale totaalaan-
STAKEHOLDERS
In maart 2021 is er een exploitatiebijdrage be-
bod, waarbij het promoten van evenementen en
Stichting Warmond aan de Kaag • Stichting Hillegom Marketing
schikbaar gesteld door de EBDB aan het bestuur
activiteiten ‘bij de buren’ een vanzelfsprekendheid
• Stichting Lisse Marketing • Stichting Noordwijk Marketing
van de Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek
zal worden. Met trotsheid op het totale aanbod
• Gemeenten • Ondernemers Duin- en Bollenstreek
en is de website visitduinenbollenstreek.nl
dat aansluit bij de beleving van bezoekers en
gelanceerd. Een overkoepelende site, waar alle
bewoners.
DOELSTELLING Bewoners en bezoekers online inspireren en zoveel mogelijk atten-
regionale toeristische informatie gebundeld
deren op mooie regionale toeristische en recreatieve mogelijkheden
wordt aangeboden.
(events). De regio Duin- en Bollenstreek moet als totaal nog beter
ONLINE EN ONWEERSTAANBAAR Een gezamenlijke inspirerende website versterkt
worden gepromoot waardoor de aantrekkingskracht van de regio
RESULTAAT
de regionale mogelijkheden én de vindbaarheid
wordt vergroot. Het profileren van de streek staat centraal en ver-
• Toename toeristen in de regio, door gerichte
op het web. Gezamenlijke thema’s zullen verder
sterkt de onderscheidende positie van de Duin- en Bollenstreek als
activiteiten op het thema gezondheid.
Space in Between en Gezonde en Energieke regio, inclusief sport en voeding.
OMVANG PROJECT
€ 80.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
COFINANCIERING PROCENT
PRIVAAT
€ 60.000
€ 20.000
25%
PUBLIEK
€0
worden uitgewerkt en online worden gepresen-
• Bredere promotie van thema’s en evenemen-
teerd. De website bevat ook een eventdatabase,
ten waardoor we bewoners en bezoekers
waardoor regionale events sneller en overzich-
inspireren de totale regio te beleven/bezoeken.
telijker met elkaar kunnen worden gedeeld en
• De kracht en de specifieke eigenschappen van
gepromoot, binnen én buiten de regio. Naast
de streek beter voor het voetlicht brengen.
de website zal de stichting Promotie Duin- en
• Verbinden van kansen en regionale partijen.
Bollenstreek ook actief social media inzetten en de online vindbaarheid vergroten. Dit zal effect hebben binnen de regio, maar ook online onweerstaanbaarheid buiten de regio opleveren. Als dit project is afgerond zal de Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek (SPDB) de activiteiten zelfstandig voortzetten.
BEELD: MichielverbeekNL
68
69
17
18
VERSNELLING
BEREIKBAARHEID
HERSTRUCTURERING GREENPORT (her)ontwikkeling. Kavelruil, kavelverbetering en herverkaveling dragen bij aan modernisering van
Versnelling herstructurering Greenport
het areaal, dus aan vitale economie in een vitaal landschap. GOM is het uitvoerend grondbedrijf, de greenportgemeenten zijn aandeelhouder. Het beleidskader voor de werkzaamheden van GOM is de Intergemeentelijke Structuurvisie. Voor een gezonde bolleneconomie is het noodzakelijk de van oudsher fijnmazige verkaveling terug te dringen en kavels te moderniseren.
STATUS
Schaalvergroting en grotere verdiencapaciteit zijn
Het project is afgerond. De informatie die de
essentieel voor toekomstbestendige bollenteelt;
analyse heeft opgeleverd, speelt een belangrijke
efficiëntere kavelinrichting heeft direct invloed
rol in de uitvoering van herstructureringsplannen
op de economische waarde van het teeltareaal.
door GOM.
Verbeteren bereikbaarheid Goede bereikbaarheid is van groot belang voor
• De aanleg van een regionaal fietspadennet-
de Duin- en Bollenstreek en voor het succes van
werk met (snel)fietspaden. De gemeente
GOM gebruikt de resultaten van de analyse door
de ontwikkeling van alle economische sectoren.
Katwijk treedt binnen Holland Rijnland op
RESULTAAT
Stichting Kavelruil bij planontwikkeling en contrac-
Van Toerisme tot Health, van Space tot Greenport.
als coördinator voor regionale inbreng.
GOM heeft het onderzoeksresultaat van de
tering van individuele herstructureringslocaties.
Stichting Kavelruil aan belanghebbenden
Samen met grondeigenaren bekijken ze de opties
Ondanks het feit dat de primaire verantwoorde-
gepresenteerd en een vervolgopdracht verstrekt
van verbeterde verkaveling. Dit proces kan niet
lijkheid voor grotere infrastructurele projecten
aan de Stichting Kavelruil.
worden afgedwongen; het succes hangt af van de
bij het Rijk en de provincies ligt, staan er in de
De gemeentelijke portefeuillehouders verkeer
• Lokale knelpunten en doorstroming openbaar
bereidwilligheid van grondeigenaren en onderne-
Economische Agenda een aantal activiteiten
en vervoer/openbare ruimte zijn benoemd als
TOEKOMSTBESTENDIGE KAVELS
mers. Op verschillende plekken ontstaat er in de
rondom bereikbaarheid opgenomen.
projecteigenaar van de businesscase. De gemeen-
De doelstelling van GOM is het tot stand brengen
regio al herverkaveling, geïnitieerd door grondei-
• Openbaar vervoer, met nadruk op ketenmobili-
ten willen over dit onderwerp actieve inbreng
van een economische en ruimtelijke vitale Duin-
genaren. Een positieve ontwikkeling, waardoor de
teit binnen de regio en het beter benutten van
hebben/houden bij (boven)regionale projecten.
en Bollenstreek, door middel van actieve gebieds-
activiteiten door derden worden voortgezet
de potentie van treinstations. De gemeente
Daarom moeten zij de belangen van de streek
Teylingen is regionale coördinator.
onderling afstemmen en samen de regio
• Optimale oost- west verbinding(en). Zoals PROJECTEIGENAAR Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) PROJECTLEIDER | PENVOERDER Onno Zwart STAKEHOLDERS
vertegenwoordigen. Optreden als één regio is
bekend heeft de provincie Noord-Holland zich
essentieel is om een vuist te kunnen maken en
in 2020 teruggetrokken uit de ontwikkelingen
in gesprek te blijven met partijen. Ook tijdens
rondom de Duinpolderweg. Een flinke streep
het Economic Forum, februari 2021, werd het
door de rekening. Zuid-Holland zal begin 2021
belang van een optimale bereikbaarheid nog
de draad weer oppakken, samen met Lisse,
eens door alle aanwezigen benadrukt.
Hillegom en Holland Rijnland.
Gemeenten • Bollentelers en grondeigenaren • Brancheorganisaties LTO en KAVB • Natuur- en landschapsorganisaties DOELSTELLING
• Bereikbaarheids- en leefbaarheidsproblemen
De Economic Board is niet actief betrokken bij
in het middengebied van de Duin- en Bollen-
de invulling van deze businesscase. Daar waar
Het uitvoeren van een uitgebreide analyse van de kansen op
streek oppakken. Een van de ontwikkelingen
mogelijk adviseert de board en denkt ze vanuit
herverkaveling en kavelverbetering. De analyse vormt de basis
is de aanleg van de Noordelijke randweg
haar rol proactief mee.
voor verdere herstructurering van het teeltareaal.
Voorhout, waar inmiddels (2021) mee is gestart.
OMVANG PROJECT
€ 40.000
70
vervoer optimaliseren.
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
COFINANCIERING PROCENT
PUBLIEK
€ 30.000
€ 10.000
25%
€0
71
BEELD: Vysotsky
19 ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT
Onderwijs en arbeidsmarkt
CONCRETE INITIATIEVEN: BEKEND MAAKT BEMIND Dat is de overkoepelende titel voor alle projecten die zijn gericht op het basisonderwijs (PO). Rode draad vormt de binding met, en kennis van
STATUS
de leefomgeving. De aanpak is gericht op doen
Na vele initiatieven in voorgaande jaren, die weinig/geen concrete en blijven-
en ervaren. Voorbeelden: de Tuinbouwbattle, het
de stappen hebben opgeleverd, is er vanuit dit project met alle betrokken par-
programma van het agrarisch ondernemersfonds
tijen gesproken over nut en noodzaak van een koppeling tussen bedrijfsleven
en activiteiten STO (innovatieve techniek). Het
en onderwijs. Organisaties, partners en stakeholders hebben samen bekeken
plan is de activiteiten voor PO uit te breiden
hoe het vliegwiel in beweging kan worden gebracht. Vanuit verbinding én van
zodra er weer meer mogelijk is (na corona).
binnenuit georganiseerd. Een succesvolle bijeenkomst eind 2019, met 75 deel-
PROJECTEIGENAAR
nemers uit onderwijsveld, bedrijfsleven en overheid heeft geleid tot concrete
ONDERBOUW EN BOVENBOUW VO
vervolgstappen en initiatieven. Voor voorjaar 2020 stonden er activiteiten
Voor de onderbouw wordt ingezet op het deel-
gepland met focus op vervolg en borging.
project ‘Kennis van de Duin- en Bollenstreek in
Stichting Fioretti Teylingen
je DNA’ en voor de bovenbouw ‘Duin- en Bollen-
PROJECTLEIDER | PENVOERDER Mariëla van der Meer STAKEHOLDERS
Corona heeft effect gehad op het strategisch verduurzamen (netwerken en
streek unplugged’. Met alle scholen is gesproken
vergroten naamsbekendheid) én op operationele activiteiten. Sinds maart
en bekeken wat er op dit moment al gebeurt,
2020 ligt de focus op ‘Wat kan er wél’. Door alle betrokkenen is bij de uit-
welk aanbod het beste aansluit bij de behoefte
MBO Rijnland • ROC Mondriaan • NOVA-college • Wellantcollege
voering van de businesscase zo veel mogelijk gebruik gemaakt van digitale
en wat passende vervolgstappen zijn. Er zijn twee
• Rijnlands Lyceum • Hogeschool Inholland • OBDB • Sophiastichting
oplossingen. Daar waar mogelijk zijn er virtuele initiatieven ontwikkeld en is
pilots ontwikkeld die in schooljaar 2021/2022
• Anthos • KAVB • LTO Glaskracht • Greenport Duin- en Bollenstreek
prioriteit gegeven aan het verduurzamen (borgen) van deze randvoorwaar-
worden uitgevoerd (via een digitale omgeving
• (Greenport)bedrijven • Provincie Zuid-Holland • Holland Rijnland
delijke businesscase. Deze zou lopen tot maart 2021, maar is inmiddels met
met ruimte voor maatwerk door scholen).
• Gemeenten Duin- en Bollenstreek
minstens één jaar verlengd.
DOELSTELLING
MBO EN HBO
Door de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te optimali-
RESULTAAT
Real life vraagstukken uit het bedrijfsleven staan
seren, wordt de werkgelegenheid vergroot, is er voldoende en goed
Kennis, onderwijs, onderzoek en ondernemer-
centraal om optimaal aan te sluiten op de arbeids-
gekwalificeerd personeel beschikbaar (met name voor Greenport,
schap sluiten in de streek goed op elkaar aan.
markt. Corona heeft er overigens toe geleid dat
toerisme, space en zorg), is de instroom vanuit het onderwijsveld
Die verbinding bevordert een optimaal onderne-
de focus van Greenport en Toerisme naar Tech en
geoptimaliseerd, wordt duurzame inzetbaarheid van medewerkers
mings-, innovatie en vestigingsklimaat.
Health is verlegd. Er zijn, naast een meer projectma-
vergroot en de instroom naar de juiste opleiding gestimuleerd.
OMVANG PROJECT
€ 409.000
EXPLOITATIEBIJDRAGE EBDB
PRIVAAT
€ 156.000
€ 253.000
tig lesaanbod, ook initiatieven om het onderwijs zelf
COFINANCIERING PROCENT
62%
PUBLIEK
€0
VERBINDEN, INSPIREREN EN VERSTERKEN
te flexibiliseren, bijvoorbeeld met hybride vormen
De leerlingen van nu zijn de toekomst van de
van onderwijs, flexibele roosters en een Leven Lang
Duin- en Bollenstreek. Daarom is het essentieel
Ontwikkelen agenda. Scholen zoeken ook naar mo-
dat onderwijs en bedrijfsleven, vraag en aanbod,
gelijkheden om, zonder fysieke aanwezigheid met
optimaal op elkaar aansluiten.
een vestiging, de regio toch optimaal te bedienen.
Deze belangrijke businesscase, met invloed op
Enthousiasme, vertrouwen, samenwerking tussen
de overige businesscases en projecten, is in 2019
onderwijs en arbeidsmarkt en vooral veel dóen blij-
enthousiast ‘gelanceerd’. Alle betrokkenen voelen
ken succesvolle ingrediënten voor de uitvoering van
de noodzaak en willen samen concrete resultaten
alle initiatieven. Ondertussen wordt er doorgewerkt
bereiken. Door het programma te borgen in de
aan blijvende borging van deze businesscase.
praktijk wordt een veerkrachtige arbeidsmarkt gerealiseerd.
Vanaf maart 2021 is het project zelfstandig voortgezet.
72
73
BEELD: T. Houdijk
20 UNMANNED VALLEY
Unmanned Valley STATUS
vliegcorridor naar zee. De samenwerking met
Gezamenlijk met ruim 20 partners (zoals TU Delft,
kennisinstellingen zal verder worden ingevuld.
provincie Zuid-Holland, Rijksvastgoedbedrijf en Katwijk) wordt er gewerkt aan uitvoering van
RESULTAAT
EFRO-programma Unmanned Valley. Zij dragen
Een vernieuwend werkgebied, met een uniek test-
bij en investeren in het ecosysteem van Unman-
en ontwikkelcentrum voor onbemande techno-
ned Valley.
logische toepassingen. De locatie zal een grote aantrekkingskracht hebben op techbedrijven en
In de eerste opstartfase lag de focus vooral op de
kennisnetwerken/onderwijsinstellingen. Het wordt
oprichting van de Stichting Unmanned Valley en
een economische groeilocatie met enorm veel
de inrichting van de organisatie. Bestuurlijk wordt
potentie.
er nog gekeken naar verdere verbreding/verbinPROJECTEIGENAAR
UNIEK TESTCENTRUM
ding met andere stakeholders.
Gemeente Katwijk (trekker en financier) Stichting Unmanned Valley
Er is een testveld gerealiseerd van 500 x 500
bemande systemen en toepassingen, waarbij het
meter. Samen met de TU Delft is gewerkt aan de
fieldlab op voormalig vliegveld Valkenburg uniek
o.a. TU Delft • Hogeschool Leiden • LiS • Provincie Zuid-Holland
realisatie van een uniek eigen 5G fieldlab (sneller,
is met zijn ligging in de Randstad. Alle ingrediën-
• Rijksvastgoedbedrijf • ESA ESTEC • Connekt • Hogeschool Inholland
meer data en betrouwbaarder) voor Unmanned
ten zijn aanwezig om er een zeer succesvolle,
• Ministerie van Economische Zaken en Klimaat • Europees Fonds
Valley.
gerenommeerde samenwerkingslocatie van te
STAKEHOLDERS BEELD: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Er zijn in Nederland slechts 5 testcentra voor on-
voor Regionale Ontwikkelingen (EFRO) DOELSTELLING
maken, voor kennisinstellingen, bedrijfsleven en In 2020 is het fieldlab, ondanks de pandemie,
overheid. Stichting Unmanned Valley faciliteert
Test- en ontwikkelcenter Unmanned Valley (op voormalige vliegbasis
echt tot leven gekomen. Medio 2020 heeft het
niet alleen de mogelijkheden voor bedrijven, maar
Valkenburg) ontwikkelen naar een creatief en inspirerend ‘entrepre-
Rijksvastgoedbedrijf de eerste 3000m bedrijfs-
is ook actief in het aanjagen van nieuwe projec-
neurial ecosystem’, met internationale allure en aantrekkingskracht
ruimte - voor startups en gevestigde bedrijven -
ten, startups en interessante samenwerkingsver-
voor bedrijven en kennisinstellingen in de Unmanned sector. Een
in Gebouw 356 beschikbaar gesteld.
banden en kennisontwikkeling. Unmanned Valley
2
broedplaats voor hightech bedrijvigheid.
heeft tot en met 2023 de gelegenheid om de In samenwerking met gemeente Katwijk en Arriva
enorme potentie succesvol in de praktijk te
Voor deze businesscase zijn nog geen financiële middelen uit
is een nieuwe OV-verbinding gerealiseerd: goede
brengen, daarna wordt er beslist over voortzet-
de Economische Agenda nodig geweest.
bereikbaarheid is een belangrijk pluspunt voor
ting van het initiatief.
het vestigingsklimaat. VERNIEUWENDE TOEPASSINGEN In totaal zijn de indoor en outdoor testfaciliteiten
De technologische toepassingen zijn eindeloos.
meer dan 300 keer gebruikt, voor een scala aan
In samenwerking met andere (regionale) partijen
drone gerelateerde ontwikkelingen, opleidings-
wordt gekeken naar vernieuwende mogelijk-
en demonstratieactiviteiten.
heden. Dat is niet alleen voor dronebedrijven zeer interessant, maar ook voor clusters zoals
VERWACHTINGEN 2021:
de Greenport. In 2020 heeft EBDB het initiatief
Er is versneld gestart met de ontwikkeling van
genomen, vanuit de kracht van verbinding, voor
nog eens 1700m bedrijfsruimte. De indoor test-
een Unmanned Valley bezoek en presentie aan
mogelijkheden worden uitgebreid, de outdoor
stakeholders van andere regionale sectoren. Een
testmogelijkheden worden verruimd én nog
inspirerende (netwerk)bijeenkomst.
2
veiliger gemaakt en er wordt ingezet op een
74
75
21
22
ONDERNEMERSHUIS
PROJECTEN IN ONTWIKKELING
Naast alle genoemde businesscases en projecten uit de Economische Agenda zijn
Ondernemershuis
BEELD: Rijksoverheid
er twee belangrijke regionale projecten in ontwikkeling waarbij de EBDB betrokken is.
In de Economische Agenda 2018-2021 staat het
dien zou er vanuit deze businesscase een starters-
oprichten van een Ondernemershuis als business-
fonds worden opgericht, direct onder de Econo-
case opgenomen. Dat Ondernemershuis zou
mic Board vallend. Dit fonds verstrekt leningen en
moeten functioneren als duidelijk aanspreekpunt
garanties aan startende en innovatieve ondernemers.
voor het verkrijgen van gemeentelijke informatie,
Nationaal Park Hollandse Duinen
voor alle regionale ondernemers, kennisinstelling-
De geformuleerde doelen:
en en overheid. Naast deze functie als informatie-
• Het versterken en vernieuwen van de
Dit is een park ‘nieuwe stijl’, dat een sterke ver-
economische clusters in de regio.
binding wil maken tussen stad, natuur, cultuur
punt en vraagbaak zou het Ondernemershuis ook als fysieke en virtuele locatie kunnen dienen om te netwerken en elkaar te versterken. Waarbij zowel starters als bestaande ondernemingen wegwijs worden gemaakt in de regionale (onder-
• Het verhogen van ondernemerstevredenheid over de gemeentelijke dienstverlening. • Het stimuleren van innovatie en economische groei in de streek.
en landschap. Het park beslaat een lange en brede kuststrook, van Hoek van Holland tot
Ruïne van Teylingen
Hillegom. Ook diverse dorpen in de Bollenstreek, Keukenhof, het Oosterduinse Meer, bossen en
Teylingen is bezig met de ontwikkeling van
nemers)netwerken. De onderlinge verbindingen
• Het stimuleren van effectief en efficiënt
bloembollenvelden maken deel uit van het park.
plannen voor - het gebied rond - de Ruïne van
zouden meer synergie opleveren, interessante
zakendoen en duurzaam ondernemen.
De verbindende plannen van Hollandse Duinen
Teylingen. Zo krijgt de regio er naar alle waar-
sluiten zeer goed aan bij de ambitie van de Duin-
schijnlijkheid een toeristische trekpleister bij, die
Het idee was bedrijven een ‘in-kind’ bijdrage te
Ondanks het intensief aanjagen van deze business-
en Bollenstreek. De totale regio wil zich immers
bovendien de jaarrond recreatie in onze regio
laten leveren aan het Ondernemershuis. Boven-
case, het voeren van verkennende gesprekken
profileren als gezonde en energieke regio met
stimuleert en versterkt. EBDB volgt de ontwikke-
en het aanjagen van (latente) mogelijkheden is
een kuuroordstatus. EBDB wil als strategisch
lingen rond de Tuinen van Teylingen, een samen-
het Ondernemershuis (nog) niet van de grond
partner de (economische) kansen die Hollandse
komst van oude historie en recente ontwikkeling
gekomen. De beoogde projecteigenaar Bedrijfs-
Duinen voor onze regio biedt dan ook ondersteu-
van de Bollenstreek, op de voet. Voorjaar 2021
leven Bollenstreek - stond als zodanig in de
nen, stimuleren en versterken.
heeft de gemeente marktpartijen uitgenodigd
crossovers en dus een extra economische impuls.
Economische Agenda vermeld - heeft te kennen
om mee te denken over de ontwikkelingen bij de
gegeven wel betrokken te willen blijven, maar
Ruïne van Teylingen.
geen projecteigenaar te willen zijn. De EBDB onderzoekt of deze waardevolle businesscase in een nieuwe vorm kan worden gegoten. Ook wordt gekeken naar een bijbehorend fonds voor startende en innovatieve ondernemers.
76
77
Samen maken we het verschil Wij zijn de Duin- en Bollenstreek. Eén van de meest welvarende en aantrekkelijke woongebieden die Nederland kent. In een collectief van overheden, bedrijven, onderwijsorganisaties en bewoners bundelen we onze krachten en werken we samen aan vernieuwing van de economie. Zo kunnen we het verschil maken, onderscheidend blijven en onze ‘Space in Between’ naar de toekomst toe blijven vormgeven.